2026–2030 жылдарға арналған Багратион ауылдық округі, Ұлан ауданы, Шығыс Қазақстан облысы бойынша жайылымдарды басқару және пайдалану жоспарын бекіту туралы

Жаңа

Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы мәслихатының 2026 жылғы 30 маусымдағы № 310 шешімі

      Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңының 1-бабы 6-тармағының 15) тармақшасына және Қазақстан Республикасының "Жайылымдар туралы" Заңының 8-бабына сәйкес Улан аудандық мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:

      1. 2026–2030 жылдарға арналған Ұлан ауданы Багратион ауылдық округі бойынша жайылымдарды басқару және пайдалану жоспарын бекіту.

      2. Аталған шешім алғашқы ресми жарияланған күннен бастап он күн өткеннен кейін күшіне енеді.

      Ұлан аудандық мәслихатының төрағасы Г. Калиева

  Бекітілген
Ұлан аудандық мәслихатының
2026 жылғы "30" маусым
№ 310 шешімімен

2026–2030 жылдарға арналған Ұлан ауданы Багратионов ауылдық округі бойынша жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жоспары

      2026–2030 жылдарға арналған Ұлан ауданы Багратионов ауылдық округі бойынша жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жоспары Қазақстан Республикасының "Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңына, Қазақстан Республикасының "Жайылымдар туралы" Заңына, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2017 жылғы 24 сәуірдегі № 173 бұйрығымен бекітілген "Жайылымдарды ұтымды пайдалану қағидаларына" (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 15090 болып тіркелген), Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 14 сәуірдегі № 3-3/332 бұйрығымен бекітілген "Жайылымдардың жалпы алаңына түсетін шекті рұқсат етілетін жүктеме нормаларына" (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 11064 болып тіркелген), сондай-ақ Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2024 жылғы 29 шілдедегі № 263 бұйрығымен бекітілген "Жайылымдарды басқару және оларды пайдалану үлгілік жоспарына" (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2024 жылғы 29 шілдеде № 34831 болып тіркелген) сәйкес әзірленген.

      Жоспар мыналарды қамтиды:

      1) Багратионов ауылдық округі аумағындағы жер санаттары бөлінісінде жайылымдардың орналасу сызбасы (карта), жер учаскелерінің құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттары негізінде олардың меншік иелері мен жер пайдаланушылары туралы мәліметтер;

      2) жеке қосалқы шаруашылықтағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю қажеттіліктеріне арналған, оның ішінде қоғамдық жайылымдарды қоса алғанда, жайылымдардың сызбасы (картасы);

      3) жайылым айналымының ұсынылатын схемалары көрсетілген сызба (карта);

      4) ауыл шаруашылығы жануарларын айдап өту сервитуттары, мал айдау трассалары және мал қорымдары (биометриялық шұңқырлар) көрсетілген сызба (карта);

      5) жайылым пайдаланушыларға жер пайдалануға берілуі мүмкін жайылымдар көрсетілген сызба (карта);

      6) жеке қосалқы шаруашылықтағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю бойынша халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында резервке алынуға жататын жайылымдар көрсетілген сызба (карта);

      7) су көздеріне (көлдер, өзендер, тоғандар, қазылған немесе суландыру арналары, құбырлы немесе шахталық құдықтар) қолжетімділік сызбасы, су тұтыну нормасына сәйкес әзірленген;

      8) тиісті әкімшілік-аумақтық бірлікте жайылымдарды ұтымды пайдалану үшін қажетті талаптар.

      Жоспар жер балансының деректері мен Мемлекеттік жер кадастрының ақпараттық жүйесі мәліметтері, жайылымдардың геоботаникалық тексеру нәтижелері, ветеринариялық-санитариялық объектілер туралы ақпарат, жайылым пайдаланушылар – жеке және (немесе) заңды тұлғалар болып табылатын меншік иелері көрсетілген ауыл шаруашылығы жануарларының саны жөніндегі деректер, сондай-ақ ауыл шаруашылығы жануарларының түрлері мен жыныстық-жас ерекшелік топтары бойынша қалыптастырылған табындар, отарлар мен үйірлер саны туралы мәліметтер, маусымдық жайылымдарға мал басын қалыптастыру жөніндегі ақпарат, мәдени және аридті жайылымдарда мал жаю ерекшеліктері, мал айдау сервитуттары туралы деректер және мемлекеттік органдар, жеке және (немесе) заңды тұлғалар ұсынған өзге де мәліметтер негізінде әзірленді және қабылданды.

      Багратионов ауылдық округі Ұлан ауданының солтүстік-батыс бөлігінде, таулы-дала, құрғақ дала аймағында орналасқан. Таулы-дала аймағы таулы-шалғынды-дала, тау етегіндегі қоңыржай ылғалды дала және қоңыржай құрғақ дала сияқты белдеулерге бөлінеді.Климат қоңыржай-қуаң, қоңыржай ыстық, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 360–390 мм. Ауа температурасының ең төменгі көрсеткіші –45°С, ең жоғарғысы +40°С. Орташа жылдық температура +10°С. Салыстырмалы ылғалдылық 68 %. Негізінен оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс бағыттағы желдер басым, олардың орташа жылдық жылдамдығы 2,7 м/с құрайды.

      Топырақтары қара-қоңыр, таулы оңтүстік қара топырақтар, кәдімгі қара топырақтар, оңтүстік қара топырақтар, шайылған таулы қара топырақтар және кәдімгі қара топырақтардан тұрады.

      Өсімдік жамылғысы: боз-өлеңді-жусанды, боз-өлеңді-алуаншөпті, алуаншөпті-дәнді, жұмсақ сабақты және бұталы-бөденелі-дәнді алуаншөпті өсімдіктерден тұрады.

      Тұрақты қар жамылғысы қараша айының ортасында қалыптасып, сәуір айының бірінші онкүндігінде ериді. Аязсыз кезеңнің ұзақтығы 130–150 күн.

      Гидрографиясы Ертіс өзенінің алабына жатады. Ең ірі өзендері – Қызылсу, Қарасу, Курпа және басқа да көптеген өзендер мен бұлақтар.

      Әкімшілік орталығы – Привольное ауылы, аудан орталығы Қасым Қайсенов кентінен солтүстік-батысқа қарай 70,0 км қашықтықта орналасқан.

      Багратионов ауылдық округінің жалпы аумағы 51 323,1 гектарды құрайды, оның ішінде: егістік жерлер – 19 604,2 гектар, жайылымдар – 20 468,6 гектар, шабындықтар – 1 963,2 гектар.

      Жер санаттары бойынша бөлінуі:

      ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер – 41 818 гектар;

      елді мекен жерлері – 4 568 гектар;

      өнеркәсіп, көлік, байланыс, ғарыштық қызмет, қорғаныс, ұлттық қауіпсіздік және басқа да ауыл шаруашылыққа жатпайтын мақсаттағы жерлер – 136,3 гектар;

      босалқы жерлер – 4 801 гектар.

  1-қосымша
2026–2030 жылдарға арналған
Ұлан
ауданы Багратионов ауылдық
округі
бойынша жайылымдарды
басқару
және оларды пайдалану
жоспарына

      Багратионов ауылдық округінің жер балансының деректері және мемлекеттік жер кадастрының ақпараттық жүйесінің мәліметтері 1–5-кестелерде көрсетілген.

      1-кесте. Ұлан ауданы Багратионов ауылдық округіндегі жайылымдардың жер санаттары бойынша бөлінуі, мың гектар

Ауылдық округ атауы
 

Әкімшілік-аумақтық объектілер классификаторы коды

Жер санаттары

Барлық жерлер

ауыл шаруашылығы мақсатындағы

елді мекендер

өнеркәсіп, көлік, байланыс және ауыл шаруашылығына жатпайтын өзге де мақсаттағы

ерекше қорғалатын табиғи аумақтар

орман қоры

су қоры

босалқы жерлер

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Багратионов ауылдық округі

636243000

41,818

4,568

0,136




4,801

51,323

Барлығы










      2-кесте. Елді мекендегі жайылымдардың бөлінуі, мың гектар

№ р/н

Ауылдық округ атауы
 

Әкімшілік-аумақтық объектілер классификаторы коды

Елді мекеннің атауы

Жайылымдардың жалпы алаңы, мың гектар

Жайылымдардың алаңы және түрлері

халықтың жеке қосалқы шаруашылығындағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю қажеттіліктерін қамтамасыз етуге арналған жайылымдар, мың гектар

қоғамдық жайылымдар, мың гектар

қашық жайылымдар, мың гектар

маусымдық жайылымдар, мың гектар

аридті жайылымдар, мың гектар

мәдени жайылымдар, мың гектар

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

1

Багратионов ауылдық округі

636243100

Привольное а.

2,816


2,816





2

636243200

Митрофановка а.

1,220


1,220





Барлығы

4,036


4,036





      3-кесте. Жер учаскесіне арналған құқықтық және сәйкестендіру құжаттарына сәйкес жер иелері мен жер пайдаланушылары туралы мәліметтер

№ р/н

Меншік иелерінің, жер пайдаланушылардың атауы

Бизнес-сәйкестендіру нөмірі / жеке сәйкестендіру нөмірі

Жер учаскесінің кадастрлық нөмірі
 

Жайылымдар алаңы, мың гектар
 

1

ТОО "КХ Багратион ВГ"

41140005142

05-079-041-055, -106, -049, -059, -105, -107

11,676

2

ТОО "Багратион вав"

141240020130

05-079-041-028, -078, -110, -031, -038, -036, -033, -018, -037

2,706

3

ТОО "Кабаклан"

160140025189

05-079-041-101, -102

2,014

4

Козинец А.Г.

340512300589

05-079-041-080, -034

0,061

5

Швец М.П.

360724300971

05-079-041-009, -043, -007

0,149

6

Кундыбаев М.

390501300924

05-079-041-067, -005, -068, -066, -046

0,325

7

Воропай В.Г.

421005300047

05-079-041-014, -011, -084, 085, -016, -015, -012, -017

1,210

8

Жадринов К., Тусиев А. И.

430723300456

05-079-041-088

0,014

9

Захарченко Л.С.

510610301912

05-079-041-089, -063

0,177

10

Полеваев Г.А.

580223303723

05-079-041-064

0,121

11

Сулейменов Е.А., Сулейменова Г. Ш.

620815303202

05-079-041-006

0,015

12

Воропай А.В.

661226300444

05079041025, -027, -029, -035, -032

0,514

13

Карсултанов Ж.К.

740101311533

05-079-041-112, -100

0,351

14

Кизатов Т.О.

740508301698

05-079-041-030

0,092

Барлығы:

19,426

      4-кесте. Жайылымдардың бөлінуі

№ р/н

Ауылдық округ атауы

Әкімшілік-аумақтық объектілер классификаторы коды

Елді мекеннің атауы

Ауыл шаруашылығы жануарлары үшін қажетті жайылым алаңы, мың гектар

Қоғамдық жайылымдар алаңы, мың гектар
 

Қашық (маусымдық) жайылымдар алаңы, мың гектар

Ірі қара мал

Ұсақ мүйізді мал

Жылқы малы

Түйе малы

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1

Багратионов ауылдық округі

636243100

Привольное а.

4,887

2,459

4,093

-

3,807

-

2

636243200

Митрофановка а.

      Багратионов ауылдық округі бойынша барлығы тіркелген: 1 086 бас ірі қара мал, оның ішінде 535 сауынды сиыр, 2 732 бас ұсақ мал және 758 бас жылқы (5-кесте).

      5-кесте. Ауылдық округ бойынша мал басының жалпы саны.


қолда бар мал басы

ІҚМ

ҰММ

Жылқы малы

барлығы

оның ішінде сауын сиырлар

Багратионов ауылдық округі бойынша барлығы, оның ішінде:

3512

1576

3535

1284

халық саны

1086

535

2732

758

ШҚ және ЖШС

2426

1041

803

526

      Округ бойынша жайылымға қажеттілік Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 14 сәуірдегі № 3-3/332 бұйрығымен бекітілген "Жайылымдардың жалпы алаңына түсетін шекті рұқсат етілетін жүктеме нормаларына" сәйкес есептелді. Есептеулер округ орналасқан табиғи аймақ пен жайылым түрін ескере отырып, қолда бар мал басына негізделген. Жүктеме нормалары: ірі қара малға – 4,5 га/бас, ұсақ малға – 0,9 га/бас, жылқыға – 5,4 га/бас.

      Қазақстан Республикасының "Жайылымдар туралы" Заңының 15-бабына сәйкес, Багратионов ауылдық округінің жергілікті халқының қажеттіліктерін қамтамасыз ету мақсатында ауыл шаруашылығы жануарларының аналық (сауын) басын ұстауға арналған жайылымға қажеттілік 2 408 гектарды құрайды (6-кесте). Елді мекендегі қолда бар жайылым жерлері 3 807 гектар болғандықтан, жайылым тапшылығы жоқ.

      6-кесте. Сауын сиырлар үшін жайылымдарға қажеттілікті есептеу.

Ауылдық округ

Жайылымдар алаңы, (га)

Сауын сиырлардың саны (бас)

1 басқа арналған жайылым қажеттілік нормасы, (га)

жайылымдарға қажеттілік, (га)

Тапшылық, (га)

1

Багратионов

3807

535

4,5

2408

нет

      Елді мекендердің жер құрылымында ауыл шаруашылығы алқаптары 4 438 гектарды құрайды, оның ішінде халық қажеттіліктері үшін 3 807 гектар жайылым бар.

      Багратионов ауылдық округінің жергілікті халқының мал басы: ірі қара мал – 1 086 бас, ұсақ мал – 2 732 бас, жылқы – 758 бас (7-кесте).

      7-кесте. Жеке қосалқы шаруашылықтағы мал үшін жайылымдарға қажеттілікті есептеу.

     


      Округ бойынша халыққа тиесілі мал басын жаюға арналған жайылым қажеттілігін есептегенде қосымша жайылымдар қажет екені анықталды, яғни жайылым тапшылығы бар.

      Округтің ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерінде 41 818 гектар жайылым есепке алынған, бұл жерлердің басым бөлігі жеке тұлғалар мен мемлекеттік емес заңды тұлғалардың пайдалануында және меншігінде.

      Округтегі ауыл шаруашылығы құрылымдарындағы (ЖШС, шаруашылық және фермерлік қожалықтар) мал басы: ірі қара мал – 2 426 бас, ұсақ мал – 803 бас, жылқы – 526 бас (8-кесте).

      8-кесте. Ауыл шаруашылығы құрылымдары үшін жайылымдарға қажеттілікті есептеу.

     


      Округтегі ауыл шаруашылығы құрылымдарындағы мал басын жаюға арналған жайылым қажеттілігін есептегенде қосымша жайылымдар қажет емес, яғни тапшылық жоқ.

      Мал жаюға қажет жер ауданы – 25,919 мың гектар. Халыққа тиесілі 1 086 бас ірі қара мал, 2 732 бас ұсақ мал және 758 бас жылқы қоғамдық жайылымдарда, ауданы 3,807 мың гектар жерде жаюда. Ал ауыл шаруашылығы құрылымдарына пайдалануға берілген жайылымдарда 2 426 бас ірі қара мал, 803 бас ұсақ мал және 526 бас жылқы жаюда, ауданы 19,426 мың гектар.

      9-кесте. Қажетті қосымша жайылымдар.

№ р/н

Босалқы жерлер есебінен талап етілетін қосымша жайылымдар, мың гектар

Қосымша берілетін жайылымдар

Жайылым пайдаланушыларға жер пайдалануға берілуі мүмкін жайылымдар, мың гектар

Халықтың жеке қосалқы шаруашылығындағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында резервке алынуға жататын жайылымдар, мың гектар

1

2

3

4

1

7,632

-

7,632

  2-қосымша
2026–2030 жылдарға арналған
Ұлан
ауданы Багратион ауылдық
округі
бойынша жайылымдарды
басқару және
оларды пайдалану жоспарына

Жайылымдардың геоботаникалық зерттеу деректері

зерттеу күні, аңыз (легенда) бойынша және табиғи жем-шөптік алқаптар жіктемесіне сәйкес шифрлар

контурлар мен сипаттамалар нөмірлері (жақша ішінде)

жер бедері мен топырақ жағдайларына сәйкестігі көрсетілген табиғи жем-шөптік алқаптардың типтері (әртүрлілігі, модификациялары) атауы. Басқа алқаптар мен жерлердің атауы
 

Алқап түрі
 

контурдағы үлесі, пайызбен көрсетілген

алаңы, мың гектар

Қазіргі заманғы қолданыс

Жалпы өнімділік, гектарына центнер (зерттеу жылы)

















1

2

3

4

5

6

7

8

13А
М-2а

1

Ұсақ шоқылы жер бедері. бетегелі-жусанды-әртүрлі шөпті өсімдіктер, аз қуатты қара-қоңыр саздақ топырақтарда

жайылым

60

434

жеке малды жаю

10,6
9,6

11
М-2б

2

Ұсақ шоқылы жер бедері. бетегелі-өлеңшөпті-жусанды, әртүрлі шөпті өсімдіктер, оңтүстік қара топырақтарда, толық дамымаған саздақ топырақтарда

жайылым

50

239

жеке малды жаю

11,2

4Да
М-2б

39

Ұсақ шоқылы жер бедері. тырсалы-жусанды-бетегелі өсімдіктер, аз дамыған қара-қоңыр саздақ топырақтарда
 

жайылым

60

168

жеке малды жаю

5,5

2Аб
М-2а

40

Шоқылараралық жазық. австриялық жусан-острецті өсімдіктер, аз қуатты қара-қоңыр саздақ топырақтарда

жайылым

100

176

жеке малды жаю


20а
М-5а

41

Ұсақ шоқылы жазық. австриялық жусан-бетегелі өсімдіктер, шалғынды қара-қоңыр аз қуатты саздақ топырақтарда

жайылым

60

142

жеке малды жаю


1
М-2б

42

Төбелі жазық. бозды-бетегелі-әртүрлі шөпті өсімдіктер, толық дамымаған қара-қоңыр саздақ топырақтарда

жайылым

60

175

жеке малды жаю

4,5

3
М-2б

43

Ұсақ шоқылы жер бедері. бозды-бетегелі-әртүрлі шөпті-спиреяли өсімдіктер, аз дамыған қара-қоңыр саздақ топырақтарда
 

жайылым

50

214

жеке малды жаю

4,7

9*Аа
М-2б

44

Ұсақ шоқылы жер бедері. бозды-бетегелі-әртүрлі шөпті-спиреяли өсімдіктер, аз дамыған қара-қоңыр саздақ топырақтарда

жайылым

60

199

жеке малды жаю

5,5

1
М-2б

54

Ұсақ шоқылы жер бедері. бозды-бетегелі-әртүрлі шөпті өсімдіктер, толық дамымаған қара-қоңыр саздақ топырақтарда
 

жайылым

60

166

жеке малды жаю

4,5

2Аб
М-2а

67

Ұсақ шоқылы жазық. австриялық жусан-острецті өсімдіктер, аз қуатты қара-қоңыр саздақ топырақтарда
 

жайылым

100

128

жеке малды жаю


      Кестенің жалғасы

Орташа жылдағы жеуге жарамды өсімдіктердің өнімділігі: гектарына құрғақ масса центнері, гектарына жем бірліктері центнері, гектарына сіңімді протеин килограмы

контур бойынша есептік өнімділік: гектарына құрғақ масса центнері (алымы), гектарына жем бірліктері центнері (бөлімі)

контур бойынша жем-шөп қоры: гектарына құрғақ масса центнері (алымы), гектарына жем бірліктері центнері (бөлімі)

мәдени-техникалық жағдайы, дәрілік өсімдіктердің болуы

Пайдалану бойынша ұсыныстар, мал түрі. Жақсарту бойынша ұсынылатын іс-шаралар.

маусымдар бойынша жайылымдық жем-шөп

шабындық

шабылатын жайылымдар
 

көктем

жаз

күз

қыс

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18



4,2
2,7
40,1

6,2
3,7
35,3

5,3
2,6
18,1

4,0
1,5
9,7

6,2
3,7


таза

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін



3,6
2,4
31,4

5,2
3,0
24,4

5,6
3,0
18,3

3,0
1,1
8,8

5,6
3,0


таза

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін



2,4
1,6
21,3

3,3
1,9
15,9

4,2
2,2
13,8

3,3
1,3
8,9

4,2
2,2


күшті тырсаланған, орташа тапталған

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін



1,8
1,2
20,8

2,3
1,2
12,1

3,6
1,9
13,8

2,9
1,1
9,4

3,6
1,9


күшті тапталған
 

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін



7,0
4,5
63,1

9,6
5,3
47,3

6,9
3,1
18,7

7,3
2,8
15,7

9,6
5,3


орташа тырсаланған

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін



7,2
4,7
61,7

9,9
5,8
46,5

7,3
3,6
21,4

5,1
1,9
9,7

9,9
5,8


орташа тырсаланған

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін, кейде шабындық



7,6
4,8
64,9

10,6
5,8
53,9

7,6
3,6
21,9

6,2
2,0
10,8

10,6
5,8


күшті тырсаланған

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін



3,3
2,1
25,7

4,6
2,4
19,8

4,2
2,0
12,0

3,3
1,1
7,4

4,6
2,4


орташа тапталған

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін



7,5
4,7
61,7

9,9
5,8
46,5

7,3
3,6
21,4

5,1
1,9
9,7

9,9
5,8


орташа тырсаланған

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін



1,8
1,2
20,8

2,3
1,2
12,1

3,6
1,9
13,8

2,9
1,1
9,4

3,6
1,9


орташа тапталған

көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар, барлық мал түрлері үшін

  3-қосымша
2026–2030 жылдарға арналған
Ұлан ауданы
Багратион ауылдық округі
бойынша
жайылымдарды басқару және
оларды
пайдалану жоспарына

Ауыл шаруашылығы жануарларын айдап өтуге арналған жайылымдық инфрақұрылым объектілері және сервитуттар туралы мәліметтер.

№ р/н

Жайылымдық инфрақұрылым объектілері

Қолданыстағы жайылымдық инфрақұрылым объектілерінің саны, дана

Құрылыс салуды (қайта жаңартуды) талап ететін жайылымдық инфрақұрылым объектілерінің саны, дана

Ұзындығы, километр

Алаңы, мың шаршы метр

1

2

3

4

5

6

1.

Сумен жабдықтау құрылыстары (құдықтар, құбырлы және шахталы құдықтар, қазба жұмыстары)





2.

Құрылыстар, көпірлер, жолдар





3.

Мал айдау жолдары, мал тоқтайтын орындар және суаратын орындар





4.

Қой қоралары, қоралар және қоршалған аумақтар, жайылым қоршаулары, қоршаулар (электр қоршауларын қоса алғанда), ауыл шаруашылығы жануарларын жартылай жаюға арналған қоралар





5.

Ауыл шаруашылығы жануарларын ветеринариялық өңдеуге арналған қора-жайлар





6.

Электр және жылу энергиясымен қамтамасыз етуге арналған құрылыстар мен объектілер, сондай-ақ жаңартылатын және баламалы энергия көздерін пайдалану объектілері





7.

Сумен жабдықтау құрылыстары және тіршілікті қамтамасыз етудің басқа да түрлері, қызметкерлерді маусымдық орналастыруға арналған құрылыстар және жайылымдарды күтіп ұстау мен пайдалану үшін қажетті басқа да мүлік





  4-қосымша
2026–2030 жылдарға арналған
Ұлан ауданы
Багратионов ауылдық округі
бойынша
жайылымдарды басқару және
оларды
пайдалану жоспарына

      1-кесте. Мал басының саны туралы деректер, олардың иелерін көрсетеді

№ р/н

Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуіші бойынша кенттің, ауылдың, ауылдық округтің коды

Кенттің, ауылдың, ауылдық округтің атауы

Меншік иесінің түрі

Меншік иесінің бизнес-сәйкестендіру нөмірі / жеке сәйкестендіру нөмірі
 

Жеке тұлғалардың тегі, аты, әкесінің аты (бар болған жағдайда) немесе заңды тұлғалардың атауы

Мал басының саны, бас

Ірі қара мал

Ұсақ мал

Жылқы малы

Түйе малы

1

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

740502302029

Ошурков Ю. А.

11


1


2

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

651019400196

Алипова Ш.А.

19

12

17


3

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

680827300214

Алипов М.А.



3


4

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

850910301349

Майборода Д.В.

18




5

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

760804403108

Тусиева О.Б.



10


6

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

591119301722

Мазов М.К.

3

57

2


7

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

790323400124

Михайленко Ю.В.

27

38



8

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

781030402030

Манапова А.А.

67


19


9

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

490222400013

Захарченко Н.Н

12

12



10

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

730624301637

Надырканов Б.М.

9

70

9


11

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

751123302485

Швец В.А.

15

40

3


12

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

651022302033

Мешелов К.К.

8

50

3


13

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

600101418122

Лукьяненко Н.А.



2


14

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

740919302630

Белан В.Н.

22

37



15

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

670604300686

Крахин В.Н.

6




16

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

930308350738

Дубиков В.В.

4




17

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

660328300466

Каргабаев Е.К.

11

10

13


18

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

690625300055

Наненов Ж.Б.

2

10

2


19

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

830416402374

Аскерова О.С.

1




20

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

590305403228

Камзина З.П.

16

30



21

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

651103301878

Каирконов Б.Р.



2


22

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

730504401767

Апсалыкова С.Б.


7

3


23

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

641101403520

Бейсембинова М.С.

6




24

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

921002350636

Елтай Е.Ж.

8

143

8


25

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

811130301651

Аксенов С.А.

7


3


26

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

700628302205

Калиев М.К.

21

38

10


27

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

630205300293

Алипов С.А.

9

25

25


28

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

660901300553

Амренов К.К.

17

34

1


29

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

811008301291

Тохтаров Е.Т.



2


30

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

801030402918

Минак Ж.Е.

3




31

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

640805302302

Жумаканов М.А.



7


32

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

740714400051

Зыбко В.Ю.

2




33

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

710926300964

Тунгатбаев К.Т

12




34

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

700604302274

Садуакасов Б.Н.


20

8


35

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

760829301131

Бейсембинов Р.С.

9

25

1


36

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

620102304640

Садвокасов Б.М.



10


37

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

610825302178

Шарипов М.Е.

6

10



38

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

661010301438

Мануйлов П.А.

15




39

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

610905402575

Жункенова Г.К.

16

46

12


40

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

650902302292

Жакпаев Е.К.


25

1


41

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

760708302260

Филиппов А.В.

8




42

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

740810402921

Наненова А.Б.

2




43

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

621016302174

Самсоненко Ф.А.

6




44

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

790701303503

Зыбко С.В.

4




45

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

710713402255

Ахметжанова А.М.

8




46

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

680424301905

Скаков С.М.

14




47

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

611018301978

Аргынтаев Р.Т.

3

56



48

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

650107302419

Камзин А.Т.

7

15



49

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

620408300027

Витвицкий Ю.И.

7

15

3


50

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

870801402790

Шевченко М.В.

6

9



51

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

680801302605

Садуакасов Т.М.

5

8

18


52

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

810927302550

Филиппов М.В.

2

8

1


53

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

920819350972

Мажрабаев Т.К.

10




54

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

700507301605

ЖакпаевЕрбол К.

9

10

10


55

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

571120302386

Ельгульдинов Е.М.


15

3


56

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

920514350280

Жуманов А.Т.


110

128


57

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

660628400126

Буркутбаева Ж.Ж.


15

5


58

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

631129301737

Кабдулин А.М.

3

25



59

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

660504300214

Токпанов А.Т.

8

27



60

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

660314301130

Шонов С.М.

23

35

7


61

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

491202301039

Кабдулин А.



6


62

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

430720400961

Крыкпаева З.

8

30

5


63

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

440504400473

Жумаканова А.



10


64

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

810905301136

Бухин М.К.

3

21

3


65

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

610103303963

Кабдулов С.А.

2

21

2


66

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

550802302208

Каргабаев Ш.К.

21

20

2


67

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

800727303133

Аксенов Д.А.

9


5


68

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

610903301054

Жагалбаев Ж.А.

8

16

2


69

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

630718401178

Адаричева Г.М.

7

4



70

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

660611301809

Жакпаев Б.А.

15




71

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

990701350291

Минак И.Н.



1


72

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

680916300139

Типтюк А.И.


5



73

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

860601302517

Шонов Р.К.

7


2


74

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

781211303302

Аксенов А.А.

7


2


75

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

790627301624

Кубенбаев Р.О.

8




76

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

540204402429

Мухаметжанова Н.О.

15

40



78

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

670223301960

Харипулин А.Ш.

8

5



79

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

490101404860

Житина Н.Р.



18


80

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

640126302575

Алипов М.А.

25

120

14


81

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

650214302004

Нурлыбаев Т.С.


18



82

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

691221301887

Кененбаев А.Р.

6

5

2


83

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

540906401735

Айсрахунова З.К.

2

5

2


84

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

760730302895

Харипулин А.Ш.



10


85

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

550814301780

Оспанов М.А.

2

9



86

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

830606401277

Абашина А.А.

14


3


87

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

910612351190

Покатнев М.Н.

4

5

1


88

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

741219302093

Байкенов С.Б.


27

4


89

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

840306402112

Саликова Е.Г.

2




90

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

790113301065

Гаджиев И.М.


13



91

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

800428302605

Трушин Ю.А.

2




92

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

750912300211

Тактогужинов Р.К.

5

11

2


93

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

600819301776

Кожанов С.О.

3




94

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

430223301535

Леонтьев Н.В.

3




95

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

781004400626

Байканова Д.М.


4

1


96

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

870830300538

Лихачев В.И.

4




97

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

630116302117

Ташкенов Т.А.

5




98

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

651203302047

Садуакасов Ж.М.

5

10

6


99

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

780629302949

Кокпаев Н.

12




100

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

630912302273

Салахутдинов Н.В.


8



101

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

610409402093

Жумашкенова Т.М.



5


102

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

690613300282

Богомолов В.Н.

1




103

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

820427301136

Нарвин Р.В.

11


3


104

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

640512402881

Оспанова Г.Р.


9

1


105

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

610423302093

Токпанов Н.Т.

4




106

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

700428302397

Зыбко В.Г.


20



107

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

770825300689

Мирошник В.Л.

15




108

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

380709400018

Решетникова Н.Н.

2




109

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

550806300481

Шуликин А.Н.


10

3


110

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

821219401881

Анищенко С.П.

6




111

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

630408302124

Джурбаев Т.Б.


20



112

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

671019402007

Бикинина Н.А.

18

40

40


113

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

730116401909

Покатнева И.А.

6

9



114

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

721211302254

Кушуев К.Ш.

4

100

21


115

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

390824401737

РешетниковаЛ.Д.


13



116

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

910705451063

Кудаболинова А.К.

20

75

4


117

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

551116301779

Мухамадиев К.К.


20



118

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

591018302048

Гринев А.В.



2


119

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

811224302313

Жайсанбаев Р.Е.

7


5


120

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

771004300836

Манапов М.Ш.


6

3


121

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

750522302703

Тлепов М.И.

5


1


122

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

690408301523

Сангожин Р.Т.

11




123

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

710810302117

Садыков М.А.

3




124

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

650924302202

Уалиев Н.Е.

3

20

39


125

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

900210301404

Мустафин А.О.

4


9


126

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

591003300070

Жумабаев Б.


20



127

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

861221301229

Арсаков М.Ж.

20

168

60


128

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

700330302007

Иманкулов Т.Б.


40



129

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

821122302291

Филиппв Н.В.


4

1


130

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

890701401792

Оспанова Г.О.


22



131

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

741201401935

Булатханова Ю.В.


65

2


132

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

880101306694

Абышев Е.К.

4

20



133

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

850711302167

Кайлубаев А.М.

2

10

2


134

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

790517302832

Кузнецов И.П.



1


135

636243100

Привольное а.

жеке тұлға

780528303264

Адылканов Н.А.



2


136

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

740604402604

Кошкирбаева А.А.

3

15

3


137

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

710709400039

Ахмедиева Н.В.

3




138

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

691030300967

Сагандыков Е.О.


39



139

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

621102302825

Гильмутдинов В.Р.

4

11



140

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

620403301642

Кетов П.В.

2




141

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

640219300519

Есбулатов Д.С.


10

3


142

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

800120302521

Костогруд М.В

5




143

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

810426300550

Костогруд И.В.

2




145

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

771119301949

Швиндин А.В.

4

40

4


146

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

710215301203

Скрипченко А.А.

4

30

4


147

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

800419301360

Маканов Е.М.

16




148

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

630914300496

Уалиев А.Е.


75



149

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

890106300208

Витвицкий А.Ю.

2




150

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

801228401410

Федорова Ю.П.

10




151

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

850212300574

Шаймерданов А.О.

7


2


152

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

670101301401

Тактогужинов О.К.

8




153

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

730111302190

Белан П.В.

5




154

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

680914301740

Чалык В.В

5




155

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

590828302326

Казеев Н.Ф.

2


1


156

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

590503302458

Гордиенко В.П.



2


157

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

761226301651

Наконечный Е.А.

6




158

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

630817301447

Трегуб П.В.

4




159

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

600123302114

Гордиенко А.Ф.

1

6



160

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

610212301404

Белан П.В.


35



161

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

690828401602

Шелудько Т.А.

3




162

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

901220351616

Жумакаев Х.С.

15

146

41


163

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

860913401908

Сирюк В.Ю.

5


8


164

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

580421301105

Ионин С.Г.

2




165

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

680113400040

Швец Т.Н.

5

10



166

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

670517302114

Жумакаев С.И.


20

5


167

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

700509400066

Танатова З.Р.

15


4


168

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

840411402488

Артименко Л.С.

4




169

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

660724302128

Арсаков Ж.С.

9

10

8


170

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

830717302225

Козинец Д.А.

11


1


171

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

721115301889

Азипов К.Е.

6

50



172

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

940924300693

Ахмедиев И.Н.

3

40

5


173

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

710330302564

Быченко О.В.

9

10

1


174

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

760826303409

Есбулатов Е.С.

4




175

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

860330300796

Трегуб А.П.

2




176

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

851105302254

Ионин А.Г.

2




177

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

780216402771

Сушко Е.А.

5




178

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

820607402350

Шарипова Л.В.

3




179

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

920603451437

Белан А.С.

8




180

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

840421301011

Белан А.П.

9




181

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

721226302008

Арсаков Д.С.

3

10

7


182

636243200

Митрофановка

жеке тұлға

880930301105

Быченко Б.В.

5




183

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

41140005142

ТОО "КХ Багратион ВГ"

1555


17


184

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

141240020130

ТОО "Багратион вав"



279


185

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

160140025189

ТОО "ќабаклан"





186

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

340512300589

Козинец А.Г.





187

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

360724300971

Швец М.П.





188

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

390501300924

Кундыбаев М.





189

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

421005300047

Воропай В.Г.

740


8


190

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

430723300456

Жадринов К., Тусиев А. И.

4

18

2


191

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

510610301912

Захарченко Л.С.

5

20



192

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

580223303723

Полеваев Г.А.

10




193

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

620815303202

Сулейменов Е.А., Сулейменова Г. Ш.


244

70


194

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

661226300444

Воропай А.В.


226



195

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

740101311533

Карсултанов Ж.К.

97

295

150


196

636243000

Багратионов а.о.

шаруа қожалығы

740508301698

Кизатов Т.О.

15




Барлығы:

3512

3535

1284


      2-кесте. Ауыл шаруашылығы жануарларының түрлері мен жас-жыныстық топтары бойынша құрылған табындардың, отарлардың және табындардың саны туралы деректер

     


      3-кесте. Алыс жайылымдарда жайылатын мал саны туралы ақпарат

№ р/н

Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуіші бойынша кенттің, ауылдың, ауылдық округтің коды

Кенттің, ауылдың, ауылдық округтің атауы

Мал саны, бас

Ірі қара мал

Ұсақ мал

Жылқылар

Түйелер

жеке шаруашылық

ауыл шаруашылығы өндірушілері

жеке шаруашылық

ауыл шаруашылығы өндірушілері

жеке шаруашылық

ауыл шаруашылығы өндірушілері

жеке шаруашылық

ауыл шаруашылығы өндірушілері

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

1

636243100

Привольное а.

3077

-

3046

-

1143

-

-

-

2

636243200

Митрофановка а.

542

-

542

-

189

-

-

-


Барлығы:


3619

-

3588

-

1332

-

-

-

  5-қосымша
Жайылымдарды басқару
және пайдалану жөніндегі
Үлгілік жоспарға
Форма

Ұсынылатын жайылым айналымының схемалары

Жылдар

Учаскелердің нөмірлері

I

II

III

Бірінші жыл

көктемгі маусым

жазғы маусым

күзгі маусым

Екінші жыл

демалыс учаскесі

көктемгі маусым

жазғы маусым

Үшінші жыл

күзгі маусым

демалыс учаскесі

көктемгі маусым

Төртінші жыл

жазғы маусым

күзгі маусым

демалыс учаскесі

     



     



     



     



     



     



     



     



     



Қорытынды

      Ауыл шаруашылығы алқаптарын пайдаланғанда табиғи және себілген жайылымдардағы шөп қорын нашарлатпау және өнімділікті төмендетпеу үшін жайылым ауыстыру жүйесін сақтау қажет, бұл мал азығы базасының жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді.

      Жайылым айналымы – жайылымдарды пайдалану және оларды күтіп-баптау жүйесі, онда белгілі бір тәртіппен (маусым ішінде, жыл сайын немесе бірнеше жыл аралығында) оларды пайдалану мерзімдері мен тәсілдері өзгеріп отырады. Ол үшін мал жаю мен шөп шабу кезеңдері кезектестіріліп, жайылымды пайдалану мерзімдері ауыстырылып, жайылымға демалыс беріледі.

      Табиғи-климаттық жағдайларды және жайылымдардың тапталу деңгейін (әсіресе халық пайдаланатын жайылымдарға қатысты) ескере отырып, ауыспалы-маусымдық жайылым айналымы қолданылады. Бұл жүйе маусымдар бойы кезектесіп пайдаланылатын үш бөлімді (загонды) схемаға негізделеді. Мұндай жайылым айналымы кезінде әрбір учаске маусымның басы, ортасы және соңы үшін кезектесіп пайдаланылатын жайылым бөлімдеріне бөлінеді.

      Мал жаюға арналған жайылымдарды ұйымдастыру кезінде жайылым айналымын қолдану қажет, бұл ретте осы Жоспарға қосымша 3-ке сәйкес жайылым айналымының қолайлы схемалары ескеріледі.

      2026–2030 жылдарға арналған Ұлан ауданы Багратионов ауылдық округі бойынша әзірленген жайылымдарды басқару және пайдалану жоспары жайылымдарды тиімді пайдалану, олардың жағдайын жақсарту және деградация процесін болдырмауға мүмкіндік береді.

Егер Сіз беттен қате тапсаңыз, тінтуірмен сөзді немесе фразаны белгілеңіз және Ctrl+Enter пернелер тіркесін басыңыз

 

бет бойынша іздеу

Іздеу үшін жолды енгізіңіз

Кеңес: браузерде бет бойынша енгізілген іздеу бар, ол жылдамырақ жұмыс істейді. Көбінесе, ctrl-F пернелері қолданылады