БҰЙЫРАМЫН:
1. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2023 жылғы 17 қаңтардағы № 32 "Прокурорлық қадағалауды ұйымдастырудың кейбір мәселелері туралы" бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 31753 болып тіркелген) мынадай өзгерістер енгізілсін:
бұйрықтың 1-тармағының 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын:
"3) Сотта мемлекет мүдделерін білдіруді, азаматтық, әкімшілік, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша заңды күшіне енген сот актілерінің және атқарушылық іс жүргізудің заңдылығын қадағалауды ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулықты осы бұйрықтың 3-қосымшасына сәйкес;";
3-қосымша осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.
2. Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының Қоғамдық мүдделерді қорғау қызметі:
1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;
2) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының интернет-ресурсында орналастыруды қамтамасыз етсін.
3. Осы бұйрық Бас прокуратураның құрылымдық бөлімшелерінің, прокуратура ведомстволарының, мекемелерінің және білім беру ұйымының басшыларына, Бас әскери және көлік прокурорларына, Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала прокурорларына, өңірлер мен гарнизондардың әскери прокурорларына, аудандық көлік прокурорларына, аудандық, ауданаралық және қала прокурорларына жіберілсін.
4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының жетекшілік ететін орынбасарына жүктелсін.
5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.
|
Қазақстан Республикасы Бас Прокуроры |
Б. Асылов |
| Қазақстан Республикасы Бас Прокуроры 2026 жылғы 12 маусымдағы № 90 бұйрығына қосымша Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2023 жылғы 17 қаңтардағы № 32 бұйрығына 3-қосымша |
Сотта мемлекет мүдделерін білдіруді, азаматтық, әкімшілік, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша заңды күшіне енген сот актілерінің және атқарушылық іс жүргізудің заңдылығын қадағалауды ұйымдастыру жөніндегі НҰСҚАУЛЫҚ
1-тарау. Жалпы ережелер
1. Осы Сотта мемлекет мүдделерін білдіруді, азаматтық, әкімшілік, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша заңды күшіне енген сот актілерінің және атқарушылық іс жүргізудің заңдылығын қадағалауды ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулық (бұдан әрі – Нұсқаулық) "Прокуратура туралы" Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына (бұдан әрі – Конституциялық заң) сәйкес әзірленді.
2. Азаматтық, әкімшілік, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша заңды күшіне енген сот актілерінің және атқарушылық іс жүргізудің заңдылығына жоғары қадағалауды мемлекет атынан Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры (бұдан әрі – Бас Прокурор) тікелей, сондай-ақ өзіне бағынысты прокурорлар арқылы жүзеге асырады.
3. Қадағалаудың міндеттері:
1) азаматтардың, мемлекеттің және заңды тұлғалардың конституциялық және заңмен қорғалатын өзге де құқықтарын, бостандықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету;
2) сот төрелігін іске асыру қағидаттарын мүлтіксіз сақтау;
3) заңдылықты бұзушылықты, оларға ықпал ететін себептер мен жағдайларды, сондай-ақ олардың салдарларын анықтау және жою;
4) заңдылықты және құқықтық тәртіпті нығайту, құқық бұзушылықтың алдын алу болып табылады.
4. Қадағалау функцияларын тиімді жүзеге асыру және заңдылықты бұзушылыққа жедел ден қою мақсатында прокурорлар өз қызметінде Құқық қорғау және арнайы органдардың ақпарат алмасу жүйесін және Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының өзге де ақпараттық жүйелерін (бұдан әрі – Бас прокуратура) пайдаланады.
2-тарау. Азаматтық және әкімшілік істер бойынша сотта мемлекет мүдделерін білдіру
5. Азаматтық және әкімшілік істер бойынша соттарда мемлекеттің мүдделерін білдіре отырып, прокурор өз өкілеттіктерін Конституциялық заңға, Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексіне (бұдан әрі – АПК), Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексіне (бұдан әрі – ӘРПК), Қазақстан Республикасының өзге де заңдарына және осы Нұсқаулыққа сәйкес жүзеге асырады.
6. Прокурорлар мынадай:
1) мемлекеттің мүдделерін қозғайтын;
2) қоғамдық мүдделерді немесе физикалық, психикалық және өзге де мән-жайларға орай өз құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды өз бетінше жүзеге асыра алмайтын адамдарды қорғау талап етілген;
3) оны сот қажет деп таныған;
4) ата-ана құқықтарынан айыру туралы;
5) кәмелетке толмағанды арнаулы білім беру ұйымына немесе ерекше режимде ұстайтын білім беру ұйымына орналастыру туралы;
6) балаларды асырап алу туралы, бала асырап алудың күшін жою туралы, бала асырап алуды жарамсыз деп тану туралы азаматтық істер бойынша процеске қатысады.
7. Прокурорлар мынадай:
1) табиғи ресурстарды пайдалануға және қоршаған ортаға әсер етуге байланысты шаруашылық және өзге де қызметті жүзеге асыру кезінде салықтық, кедендік, бюджеттік қатынастардан, қоршаған ортаны қорғау, қалпына келтіру және сақтау, табиғи ресурстарды пайдалану және молықтыру саласындағы қатынастардан туындайтын;
2) мемлекеттік сот орындаушысының мемлекеттен және мемлекет кірісіне өндіріп алу туралы атқарушылық құжаттарды орындау кезіндегі әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағым жасау туралы;
3) сайлауға, жалпыхалықтық референдумға қатысатын азаматтар мен қоғамдық бірлестіктердің сайлау құқықтарын қорғауға байланысты;
4) әкімшілік акті, әкімшілік әрекет (әрекетсіздік) физикалық, психикалық және өзге де мән-жайларға байланысты құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделерін қорғауды өз бетінше жүзеге асыра алмайтын адамдардың немесе адамдардың шектелмеген тобының құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін шектеуі мүмкін болғанда;
5) прокурордың қатысу қажеттігін сот таныған кезде әкімшілік істер бойынша процеске кіріседі.
ӘРПК-нің 2-бабының екінші бөлігіне сәйкес ӘРПК мен Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының нормаларының арасында қайшылықтар болған жағдайда Конституциялық заңның ережелері қолданылады.
ӘРПК-нің 1-бабының үшінші бөлігіне сәйкес, егер ӘРПК-де өзгеше тәртіп көзделмесе, әкімшілік іс жүргізуде АПК-нің ережелері қолданылады.
8. Астана, облыс, республикалық маңызы бар қалалардың прокуратураларының прокурорлары (бұдан әрі – облыс прокуратуралары және оларға теңестірілген прокуратуралар), аудан, қала және ауданаралық прокуратуралардың прокурорлары (бұдан әрі – аудан және оларға теңестірілген прокуратуралар) құзыреті шегінде орналасқан жері бойынша әскери, көлік және осы соттар орналасқан жерде орналасқан мамандандырылған прокурорлардың қарауына жатқызылған дауларды қоспағанда, бірінші және апелляциялық сатылардағы соттарда азаматтық және әкімшілік істерді қарау кезінде қатысуын қамтамасыз етеді.
Инвестициялық дауларды қарауға қатысу Астана қаласының прокуратурасына жүктеледі.
Әскери прокурорлар құзыреті шегінде орналасқан жері бойынша әскери соттардың осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көзделген азаматтық және әкімшілік істерді қарауына өздерінің қатысуды қамтамасыз етеді.
Көлік прокурорлары құзыреті шегінде орналасқан жері бойынша бірінші және апелляциялық сатылардағы соттардың осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көзделген олар бойынша дау нысанасы көлік инфрақұрылымы объектілері болып табылатын не тараптардың бірі теміржол, автомобиль (жолаушыларды халықаралық автомобильмен тасымалдау бөлігінде), теңіз, ішкі су, әуе, қалалық рельсті және магистральдық құбыр көлігі, ғарыш жүйесі ұйымдары, сондай-ақ аталған объектілер мен субъектілерге қатысты өкілеттіктерді жүзеге асыратын мемлекеттік органдар және көлік прокуратурасы органдары болса азаматтық және әкімшілік істерді (мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттардың соттылығына жататын және мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сот қарайтын істерді қоспағанда) қарауы кезінде қатысуын қамтамасыз етеді.
Мамандандырылған табиғат қорғау прокурорлары құзыреті шегінде өздерінің орналасқан жері бойынша соттардың олар талап қоюшы, жауапкер не үшінші (мүдделі) тұлға болып табылатын азаматтық және әкімшілік істерді қарауына қатысуды қамтамасыз етуі тиіс.
Астана, облыс, республикалық маңызы бар қалалардың прокурорлары (бұдан әрі – облыс прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар), егер Нұсқаулықта осы соттардың орналасқан жері бойынша әскери, көлік, мамандандырылған прокурорлардың қарауына жатқызылған істі іс жүргізуге қабылдаса, әскери, көлік, мамандандырылған прокурорларды уақтылы және тиісінше хабардар етуді қамтамасыз етеді.
Әскери, көлік және мамандандырылған прокурорлар барлық қарауға тағайындалған және қаралған істерге мониторингті жүзеге асырады.
Әскери, көлік, мамандандырылған прокуратураның қарауына жатқызылған істі қарауға тағайындалған сот орналасқан жерде әскери, көлік, мамандандырылған прокуратура болмаған не бұл туралы әскери, көлік немесе мамандандырылған прокурор хабардар етілмеген жағдайда, соттарға қатысу және сот актілерінің заңдылығын кейін тексеру тиісті облыс, аудан және оларға теңестірілген прокуратураларына жүктеледі. Қатысушы прокурор істі қарау нәтижелері туралы тиісті әскери, көлік немесе мамандандырылған прокуратураға хабарлайды.
Сондай-ақ әскери, көлік, мамандандырылған прокурор құзыретіне сәйкес облыс, аудан прокуратураларының және оларға теңестірілген прокуратуралардың прокурорының қатысуымен қаралған, бірақ әскери, көлік немесе мамандандырылған прокурорлардың қадағалауындағы ұйымдардың мүдделерін қозғайтын іс бойынша соттар қабылдаған шешімдер туралы хабардар етіледі.
Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттарға және мамандандырылған ауданаралық әкімшілік соттарға қатысуды облыс прокуратураларының және оларға теңестірілген прокуратуралардың тиісті бөлімшелерінің прокурорлары қамтамасыз етеді.
Аталған соттар орналасқан жерде облыс прокуратурасы және оған теңестірілген прокуратура болмаған жағдайда, қатысуды осы соттардың орналасқан жері бойынша орналасқан прокурорлар қамтамасыз етеді.
Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық және әкімшілік соттарында және Астана қаласының сотында көлік прокурорларына ведомстволық бағынысты істер бойынша қатысуды Бас көлік прокуратурасы қамтамасыз етеді.
Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық және әкімшілік соттарында және Астана қаласының сотында Қарулы Күштердің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың мүдделерін қозғайтын істер бойынша, қорғаныс өнеркәсібінің объектілері (субъектілері), оның ішінде көрсетілген объектілерді (субъектілерді) күтіп-ұстауға байланысты, қару-жарақ пен әскери техниканың айналымы туралы даулар бойынша қатысуды Бас әскери прокуратура қамтамасыз етеді.
Кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттарға қатысуды қамтамасыз ету осы соттардың орналасқан жері бойынша орналасқан прокурорларға жүктеледі.
9. Бас прокуратураның қызметкерлері Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының, Орталық референдум комиссиясының шешімдері мен әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) дау айту туралы істерді бірінші сатыда Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының (бұдан әрі – Жоғарғы Сот) қарауына қатысады.
Бас прокуратураның қызметкерлері Жоғарғы Сот судьясының ұсынуы немесе Бас Прокурордың наразылығы бойынша Жоғарғы Соттың азаматтық және әкімшілік істерді қарауына қатысады.
Азаматтық және әкімшілік істер бойынша кассациялық соттар (бұдан әрі – кассациялық соттар) қарайтын осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көзделген істер бойынша қатысуды Бас прокуратураның қызметкерлері қамтамасыз етеді.
10. Прокурорлардың талап қоюлары мен арыздары бойынша қозғалған істер бойынша, сондай-ақ жауапкер, үшінші немесе мүдделі тұлға ретінде прокуратура органы әрекет ететін істер бойынша соттарға прокуратура өкілдері ретінде қатысуды тиісті прокуратуралардың (бөлімшелердің) қызметкерлері қамтамасыз етеді.
Жоғары тұрған прокурорлар енгізген талап қоюларды қарау кезінде қатысу, қажет болған жағдайда, төмен тұрған прокурорларға тапсырылады.
Талап қоюды берген прокурордың сенімхаты бойынша бірінші, апелляциялық және кассациялық сатылардағы соттарға талап қоюды қарау орны бойынша орналастырылатын прокурорлар қатыса алады.
АПК-нің 72-бабына, 52-бабының үшінші бөлігіне, ӘРПК-нің 30-бабының үшінші бөлігіне, 31-бабының алтыншы бөлігіне сәйкес талап қоюшы, жауапкер, үшінші немесе мүдделі тұлға ретінде сот қарайтын дауда прокуратура органдарының мүдделерін білдіретін прокурор сотқа істі дұрыс шешу үшін қажетті дәлелдемелерді ұсынады. Прокурорлардың талап қоюлары (арыздары) бойынша сот актілерін нақты орындау мақсатында, егер мұндай өтінішхаттар оларды беру сатысында мәлімделмесе, қажет болған жағдайларда сот алдына қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы мәселені уақтылы көтереді.
Аталған санаттағы істер бойынша процесте жарыспалылықты қамтамасыз ету және заңсыз сот актілеріне шағым жасау осы қызметкерлерге жүктеледі.
АПК-нің 52-бабының екінші бөлігіне, ӘРПК-нің 30-бабының екінші бөлігіне сәйкес дау нысанасына дербес талаптар мәлімдемейтін үшінші тұлғаларды азаматтық процеске немесе мүдделі тұлғаларды әкімшілік процеске қатысуға тарту туралы мәселе соттың айрықша құзыретіне жатады. Тарту соттың өз бастамасы бойынша не әкімшілік немесе азаматтық процеске қатысушылардың біреуінің өтінішхаты негізінде жүзеге асырылады.
Процеске кіріскенге дейін прокурор іс материалдарын алдын ала зерделейді және прокуратура органын мүдделі немесе үшінші тұлға ретінде тартудың негізділігін бағалайды. Егер дау прокуратура органының құқықтарын, заңды мүдделерін немесе өкілеттіктерін қозғамаса, прокурор оны процеске қатысушылар қатарынан алып тастау туралы өтінішхат мәлімдейді.
Прокурордың бастамасы бойынша қозғалған іс бойынша, сондай-ақ прокуратура органы жауапкер тарап болған дау бойынша жалпы сот жарыссөздерінен кейін істің мәні бойынша прокурордың қорытындысы талап етілмейді, апелляциялық өтінішхат берілмейді, шығарылған сот актілерімен келіспеген жағдайда прокурор апелляциялық, кассациялық шағым, заңды күшіне енген сот актілерін қайта қарау туралы өтінішхат беруге құқылы.
Апелляциялық, кассациялық шағымдарды, заңды күшіне енген сот актілерін қайта қарау туралы өтінішхатты жоғары тұрған прокуратурамен келісу АПК-нің 401-бабының екінші бөлігінде, 435-бабының 1-1-бөлігінде айқындалған тәртіппен жүзеге асырылады.
Бұл ретте, апелляциялық, кассациялық шағымды, заңды күшіне енген сот актілерін қайта қарау туралы өтінішхатты келісу туралы өтінішхатты өзінің бастамасы бойынша арыз (талап қою) енгізілген не қаралып отырған дау құзыретіне жататын бөлімше қарайды.
Жоғарғы Сотқа мұндай азаматтық және әкімшілік істер бойынша наразылық келтіру туралы өтінішхат Бас прокуратураға Жоғарғы Соттың судьясы ұсыну беруден бас тартқан жағдайда беріледі.
АПК-нің 454-1-бабының бірінші бөлігінде және ӘРПК-нің 169-1-бабының бірінші бөлігінде көзделген жағдайларда сот актілерін Жоғарғы Сот қайта қарауы мүмкін екенін ескере отырып, өтінішхатта сот актілерін қайта қарау негіздерінің айрықша сипаты қандай екендігі көрсетілуі тиіс.
Аталған талаптарға сәйкес келмейтін өтінішхат қараусыз қайтарылуға жатады.
Бас әскери және көлік прокуратуралары, облыстардың прокуратуралары және оларға теңестірілген прокуратуралар прокуратура органдарына қатысты сотқа талап қоюдың келіп түскені, қабылданған процестік шешімді, келіп түскен шағымдарды, талап қоюдың көшірмесін және басқа да материалдарды қоса бере отырып, сот актілерін қайта қарау нәтижелері туралы Бас прокуратураны дереу хабардар етеді.
11. Іс бойынша тарап болып табылмайтын және осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көзделген істер бойынша процеске кірген прокурор сот жарыссөзінен кейін жалпы істің мәні бойынша қорытынды береді.
Азаматтық және әкімшілік сот ісін жүргізудің барлық сатыларында прокурорлар өз ұстанымын заңнама талаптарына, іс материалдарына қатаң сәйкестікте айқындайды, оны дәйектілікпен қорғайды, заңдылық, заңды тұлғалар мен азаматтардың заң мен сот алдындағы теңдігі, тараптардың жарыспалылығы мен тең құқықтылығы, құқықтар басымдығының, сенім құқығын қорғау қағидаттарын басшылыққа алады
Қатысушы прокурор азаматтық және әкімшілік процестің барлық сатыларында іс материалдарымен танысу нәтижелерін соңғысының қорытындыны бекітуі үшін тиісті жоғары тұрған прокурорға немесе жетекшілік ететін орынбасарға алдын ала баяндайды.
Бірінші және апелляциялық сатылардағы соттарда қарауға тағайындалған істер бойынша прокурордың қорытындысы жазбаша түрде немесе электрондық құжат нысанында жасалады, онда:
істің атауы;
тараптар;
мәлімделген талаптардың мәні;
тараптар сілтеме жасайтын мән-жайлар;
тараптар ұсынған дәлелдемелер туралы прокурордың қатысы, жол берілетіндігі, анықтығы және жеткіліктілігі тұрғысынан пікірі;
қолданылуға жататын материалдық және процестік құқық нормалары;
мәлімделген талаптардың мәні, сот шығындарын бөлу бойынша прокурордың қорытындылары көрсетіледі.
Апелляциялық сатыдағы сотта қайта қаралуға жататын іс бойынша қорытындыда сондай-ақ:
судья (баяндамашы, алқаның құрамы), қайта қарауға жататын сот актілерінің қысқаша мазмұны, соттың ұстанымы;
iстi бiрiншi сатыдағы сотта қарауға қатысқан прокурор, оның қорытындысының қысқаша мазмұны;
шағымның (өтінішхаттың) дәлелдері;
істі зерделеу нәтижелері;
шағымның (өтінішхаттың) негізділігі туралы тұжырымдар көрсетіледі.
Кассациялық соттардың қарауына тағайындалған азаматтық және әкімшілік істер бойынша қорытындыларды Бас прокуратураның дербес бейінді құрылымдық бөлімшесінің басшылығы бекітеді.
Жоғарғы Соттың қарауына тағайындалған азаматтық және әкімшілік істер бойынша қорытындыларды Бас Прокурордың орынбасары бекітеді.
12. АПК-нің 73-бабының бірінші бөлігін негізге алып, тарапта бар дәлелдемелерді бірінші сатыдағы сотқа ұсынбау осы дәлелдемелерді апелляциялық, кассациялық сатылардағы сотқа ұсыну мүмкіндігін болдырмайды.
Әкімшілік істер бойынша дәлелдеу ауыртпалығы әкімшілік органға және лауазымды адамға жүктеледі.
Сондықтан прокурорлар соттың істі дұрыс шешуі үшін қажетті дәлелдемелерді мемлекеттік заңды тұлғалардың уақтылы ұсынуын қамтамасыз етуге бағытталған шараларды қабылдауда.
Прокурорлар мемлекеттiк мекемелер мен кәсiпорындардың мүдделерiн азаматтық және әкiмшiлiк процесте олардың өкiлдерiнiң тиiсiнше өкiлдiк етпеуi фактiлерiне олардың кiнәлi адамдарды жауапқа тартуға бастамашылық жасау арқылы ден қояды.
13. АПК-нің 270-бабының бірінші бөлігіне сәйкес, заң бұзушылықтар мемлекеттік органдар, лауазымды адамдар және мемлекеттік қызметшілер тарапынан анықталған кезде сот жеке ұйғарым шығарады және оны басқару функцияларын атқаратын тиісті ұйымдарға, лауазымды немесе өзге де тұлғаларға жібереді, олар өздері қолданған шаралар туралы бір ай мерзім ішінде хабарлауға міндетті.
АПК-нің 270-бабының бірінші және үшінші бөліктері бойынша егер заңды бұзушылық прокуратура органдары лауазымды адамдарының тарапынан орын алса немесе сот iстi қарау кезiнде тараптың, процеске басқа да қатысушылардың, лауазымды немесе өзге де адамның әрекеттерiнен қылмыстық құқық бұзушылық белгiлерiн анықтаса сот жеке ұйғарым шығарып, оны прокуратура органдарына, жоғары тұрған прокурорға шара қолдану үшін жіберілуге құқылы.
Осыған байланысты, азаматтық және әкімшілік істердің материалдары бойынша мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары, жеке және заңды тұлғалар тарапынан заңдылықты бұзушылықтар анықталған кезде прокурор сотқа басқару функцияларын орындайтын тиісті ұйымның, лауазымды немесе өзге де тұлғаның атына немесе егер процеске қатысушылардың, лауазымды адамның немесе өзге де адамның әрекеттерінде қылмыстық құқық бұзушылық белгілері байқалса, прокурордың атына жекеше ұйғарым шығару туралы өтінішхат береді және/немесе жазбаша түрде немесе электрондық құжат нысанында баянатпен дереу жоғары тұрған прокурордың назарына жеткізеді, ол мынадай:
баянатты Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінде тіркеу туралы;
материалдарды Ақпаратты есепке алу кітабына тіркеу туралы;
әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау туралы;
тәртіптік іс жүргізуді қозғау туралы;
талап қою туралы;
Конституциялық заңда көзделген тәртіппен тексеруді, талдауды жүргізу (талапты жіберу) туралы;
кінәлі адамдарды заңда белгіленген жауаптылыққа тарту және бұзушылықтарды жою мақсатында Конституциялық заңның 5-тарауында көзделген прокурорлық қадағалау мен ден қоюдың өзге де актілерін енгізу туралы;
Бас Прокурордың алдында Қазақстан Республикасының Конституциялық сотына және (немесе) Жоғарғы Сотқа жүгіну туралы мәселеге бастамашылық жасау туралы шешімдердің бірін қабылдайды.
Прокурорлар жеке ұйғарымдарды қарау тәжірибесін (сапасын) талдайды, заңдылықтың бұзылуы анықталған кезде прокурорлық қадағалау не ден қою шараларын қолданады.
Талдау нәтижелері және қабылданған шаралар туралы ақпарат келесі жартыжылдықтың 10-на дейін Бас прокуратураға ұсынылатын қадағалаудағы өңірдегі заңдылықтың жай-күйі туралы ақпаратқа енгізіледі.
14. Прокурорлар осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көзделген істер бойынша соттың жіберген қателіктеріне апелляциялық тәртіпте сот актілеріне өтінішхаттар беру арқылы уақтылы ден қоюы қажет.
Азаматтық және әкімшілік істер бойынша апелляциялық өтініштер беру мерзімдері АПК-нің 403-бабының үшінші бөлігінде және ӘРПК-нің 168-бабының екінші бөлігінде көзделген.
Инвестициялық даулар және инвесторлар мен инвестициялық қызметке байланысты мемлекеттік органдар арасындағы өзге де даулар бойынша сот актілеріне азаматтық және әкімшілік істер бойынша уақтылы апелляциялық өтінішхат келтіру Астана қаласының прокурорына жүктеледі.
Прокурорлар өз құзыретi шегiнде осы Нұсқаулықтың 6-тармағында көрсетілген азаматтық iстер бойынша заңды күшiне енбеген, оның iшiнде АПК-нің 434-бабының екiншi бөлiгiне сәйкес кассациялық тәртіпте қайта қарауға жатпайтын және мемлекет пайдасына емес сот актiлерiнiң заңдылығын апелляциялық мерзiмдерде зерделейдi.
Прокурорлар өз құзыреті шегінде осы Нұсқаулықтың 7-тармағында көрсетілген әкімшілік істер бойынша заңды күшіне енбеген сот актілерінің, оның ішінде жазбаша іс жүргізуде қаралған актілердің заңдылығын ӘРПК-нің 23-тарауына сәйкес апелляциялық мерзімдерде зерделейді.
Азаматтық және әкімшілік істер бойынша сот актілеріне апелляциялық өтінішхаттарды Бас Прокурор, Бас Прокурордың орынбасарлары, Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокурорлары мен оларға теңестірілген прокурорлар, облыстардың және гарнизондардың әскери прокурорлары, аудандық көлік прокурорлары, аудан прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар, олардың орынбасарлары, сондай-ақ істі бірінші сатыдағы сотта қарауға қатысқан прокурор береді.
Апелляциялық өтінішхат АПК-нің 427-бабында көзделген сот шешімінің күшін жоюға немесе өзгертуге негіздер болған жағдайда ғана беріледі.
Апелляциялық өтінішхаттың мазмұнына қойылатын талаптар АПК-нің 404-бабында белгіленген.
Азаматтық және әкімшілік істер бойынша мемлекет пайдасына шығарылмаған сот актілерімен келіскен жағдайда, Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар олар заңды күшіне енген күннен бастап отыз жұмыс күнінен кешіктірілмейтін мерзімде істер бойынша бұрын бекітілген қорытындыларды Бас прокуратураға жібереді.
Сондай-ақ прокурор заңнамада көзделген негіздер болған жағдайда мемлекеттік органдардың заң қызметтерінің Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 9 қарашадағы № 1072 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының орталық және жергілікті атқарушы органдарының заң қызметі туралы үлгілік ережесінің талаптарын орындауы бойынша, мемлекеттік органның пайдасына қабылданбаған сот актісіне шағым жасау бойынша шаралар қабылдайды.
15. Процеске қатысушылардың осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көрсетілген азаматтық және әкімшілік істер бойынша заңды күшіне енбеген сот актілеріне шағымдарын қызметкері сот отырысына қатысқан прокуратура қарайды.
Бас әскери және Бас көлік прокуратуралары қадағалайтын азаматтық және әкімшілік істер бойынша заңды күшіне енген сот актілеріне процеске қатысушылардың шағымдарын аталған прокуратуралар қарайды.
Жолданым қанағаттандырусыз қалдырылған жағдайда, жолданымға берілетін жауапқа прокуратураның басшысы немесе оның міндетін атқарушы адам қол қояды.
Жолданымдарға берілетін жауаптар негізделген және уәжделген болуға, арыз иесінің дәлелдерін жоққа шығаратын нақты фактілерді қамтуға тиіс.
Бұл ретте, прокурор осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көрсетілмеген даулар бойынша сот актілеріне шағымды арыз берушіге апелляциялық және кассациялық шағымды өз бетінше беру құқығын түсіндіре отырып қайтарады.
16. Істерді апелляциялық тәртіппен қараған кезде Бас әскери прокурор және Бас көлік прокуроры, облыс прокуроры және оған теңестірілген прокурор осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көзделген азаматтық және әкімшілік істер бойынша, оның ішінде оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралған азаматтық және әкімшілік істер бойынша тиісті прокурорлардың қатысуын қамтамасыз етеді.
17. Апелляциялық сатыдағы сотта қорытынды беру кезінде прокурор істің мән-жайын да, сотта тыңдалған түсініктемелерді де, АПК-нің 404-бабының екінші бөлігі бойынша сот қабылдаған қосымша дәлелдемелерді де ескереді. Бұл ретте, прокурор өтінішхаттың дәлелдерімен байланысты емес және заң талаптары мен қолда бар нақты деректерді негізге ала отырып әрекет етеді.
18. Сот азаматтық және әкімшілік істер бойынша апелляциялық өтінішхатты негізсіз қанағаттандырусыз қалдырған жағдайда, сондай-ақ материалдық және процестік құқық нормаларын елеулі бұзушылықтар анықталған кезде облыс прокуроры мен оған теңестірілген прокурор Бас прокуратураға АПК-нің 440-бабының талаптарына сәйкес кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхатпен жүгінеді.
Көрсетілген талаптарға сәйкес келмейтін өтінішхат қараусыз қайтарылуға жатады.
Азаматтық немесе әкімшілік іс бойынша сот актісіне кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхат Бас прокуратураға ол заңды күшіне енген күннен бастап отыз жұмыс күнінен кешіктірілмей, ал істі зерделеу қажет болған кезде – іс прокуратураға келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде енгізіледі.
Істі талап ету АПК-нің 438-бабының бірінші бөлігінде көзделген тәртіппен, сот актісі заңды күшіне енген күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірілмей жүзеге асырылады.
Кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхаттар Бас прокуратураға осы тармақтың үшінші бөлігінде көрсетілген мерзімдер өткеннен кейін жіберілген жағдайда, себептері түсіндіріле отырып, растайтын құжаттарымен қоса беріледі.
Қатысуын облыс прокуратуралары және оларға теңестірілген прокуратуралар қамтамасыз еткен істерді қоспағанда, осы Нұсқаулықпен әскери және көлік прокуратуралары органдарының қарауына жатқызылған азаматтық немесе әкімшілік іс бойынша сот актісіне кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхат, тиісінше Бас әскери және Бас көлік прокуратураларға ол заңды күшіне енген күннен бастап отыз жұмыс күнінен кешіктірілмей енгізіледі.
19. Бас Прокурор, оның орынбасарлары азаматтық және әкімшілік істер бойынша сот актілеріне өз бастамасы бойынша да, жеке және заңды тұлғалардың өтінішхаттары бойынша да, осы Нұсқаулықтың 6 және 7-тармақтарында көрсетілген істер бойынша кассациялық наразылықтар келтіруге құқылы.
Бас әскери және Бас көлік прокурорлары қатысуды облыс прокуратуралары және оларға теңестірілген прокуратуралар қамтамасыз еткен істерді қоспағанда, өз бастамалары бойынша немесе жеке және заңды тұлғалардың осы Нұсқаулықпен олардың қарауына жатқызылған істер бойынша өтінішхаттары бойынша кассациялық наразылықтар келтіреді.
Азаматтық және әкімшілік істер бойынша кассациялық наразылық келтіру мерзімдері АПК-нің 436-бабының бірінші бөлігінде және ӘРПК-нің 169-бабының екінші бөлігінде көзделген.
Азаматтық істер бойынша, сондай-ақ АПК-нің 434-бабының екінші бөлігінде көрсетілген істер бойынша жергілікті және басқа да соттардың заңды күшіне енген сот актілері оларға шағым жасаудың апелляциялық тәртібі сақталмаған жағдайда, АПК-нің 438-бабының алтыншы бөлігінде көзделген айырықша негіздер болған кезде Бас Прокурордың немесе оның орынбасарларының, Бас әскери прокурордың және Бас көлік прокурорының наразылығы бойынша кассациялық тәртіпте қайта қаралуы мүмкін.
Осы тармақтың үшінші бөлігінде көрсетілген мерзімдер АПК-нің 438-бабының алтыншы бөлігінде көзделген негіздер бойынша сот актілерін қайта қарау жағдайларына қолданылмайды.
Жергілікті және басқа да соттардың заңды күшіне енген сот актілері оларға шағым жасаудың апелляциялық тәртібі сақталмаған жағдайда ӘРПК-нің 169-бабының жетінші бөлігінде көзделген негіздер болған кезде Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының өз бастамасы бойынша да, әкімшілік процеске қатысушылардың ӘРПК-нің 31-бабында көзделген әкімшілік істер бойынша берген өтінішхаттары бойынша да келтірілген наразылығы бойынша кассациялық тәртіппен қайта қаралуы мүмкін.
Жеке және заңды тұлғалардың кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхаттарының мазмұнына қойылатын талаптар АПК-нің 441-бабында қамтылған.
Заңды өкілдері берген өтінішхатқа олардың өкілеттігін куәландыратын құжаттар қоса беріледі.
Тапсырма бойынша өкiлдiң өкiлеттiгi АПК-нің 61-бабында көзделген талаптарға сәйкес ресімделедi.
Тапсырма бойынша өкiлдiң берген өтінішхатқа заңға сәйкес берiлген және ресiмделген сенiмхат қоса берiледi.
АПК-нің 58-бабы бірінші бөлігінің 4) тармақшасында көрсетілген тапсырмалар бойынша өкіл осы іс бойынша өкілдік етуді жүзеге асыруға берілген тапсырманы куәландыратын құжаттарды ұсынады.
Өкіл АПК-нің 58-бабы бірінші бөлігінің 6) тармақшасында көрсетілген тапсырма бойынша өкiл заң консультанттары палатасының мүшесі екенін растайтын құжатты ұсынады.
Адвокат берген өтінішхатқа адвокат куәлігінің көшірмесі және "Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген қорғау (өкілдік ету) туралы жазбаша хабарлама қоса беріледі.
АПК-нің көрсетілген талаптарына сәйкес келмейтін кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхат, атап айтқанда:
АПК-нің 435-бабына сәйкес заңды күшіне енген сот актісіне дау айтуға құқығы жоқ адамдар берген;
АПК-нің 54-бабының екінші бөлігінде, ӘРПК-нің 31-бабының екінші бөлігінде көзделмеген істер бойынша;
АПК-нің 436-бабының бірінші бөлігінде, ӘРПК-нің 169-бабының екінші бөлігінде көрсетілген мерзім өткеннен кейін берілген;
АПК-де және ӘРПК-де белгілеген шағым жасау тәртібін бұза отырып берілген;
өтінішхатты берген адам және оның мүддесі үшін берілетін адам туралы, оның тұрғылықты жері немесе орналасқан жері және істегі процестік жағдайы туралы мәліметтер қамтылмаған;
іске қатысушы адамдар және олардың тұрғылықты жері немесе орналасқан жері көрсетілмеген;
істі бірінші, апелляциялық сатыларда қараған соттар туралы және олар қабылдаған шешімдердің мазмұны көрсетілмеген;
наразылық білдіру ұсынылып отырған сот актісі туралы көрсетілмеген;
материалдық не процестік құқық нормаларының елеулі түрде бұзылуы неде екені көрсетілмеген;
сот актілерін қайта қарау негізінің айрықша сипаты көрсетілмеген (АПК-нің 438-бабының алтыншы бөлігінде және ӘРПК-нің 169-бабының жетінші бөлігінде көзделген негіздер бойынша өтінішхат берілген жағдайда);
өтінішхат беруші қол қоймаған;
тапсырма бойынша өкiлдің сенiмхатты немесе осы іс бойынша өкiлдiктi жүзеге асыруға берілген тапсырманы куәландыратын өзге де құжатты қоса берілмеген;
заң консультанттары палатасына мүшелікті растайтын құжатсыз берілген;
заңды өкiл өз өкiлеттiгiн куәландыратын құжаттарсыз берген;
адвокат куәлігінің көшірмесін және қорғау (өкілдік ету) туралы жазбаша хабарламаны қоса беруінсіз адвокат ұсынған өтінішхат оны берген адамға қараусыз қайтарылуға жатады.
Бұдан басқа, АПК-нің 13, 15, 25-баптарында бекітілген жұрттың бәрінің заң мен сот алдындағы теңдігі, тараптардың жарыспалылығы мен тең құқықтылығы және сот ведомстволығының басымдығы қағидаттарын, АПК-нің 442-бабының төртінші бөлігінің талаптарын негізге ала отырып, прокурор сот актісін кассациялық тәртіпте қайта қарау туралы өтінішхатты, егер арыз беруші осы құқықты іске асырмаса, АПК-нің 441-бабының талаптарын сақтай отырып, АПК-нің 112-бабында аталған адамдар берген жағдайларды қоспағанда, тікелей кассациялық сотқа жүгіну үшін қайтаруға құқылы.
20. Бас прокуратураның, Бас әскери прокуратураның және Бас көлік прокуратурасының жеке және заңды тұлғалардың өтінішхаттарын және прокурорлардың кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхаттарын қарауы қажет болған жағдайда істерді талап ете отырып жүзеге асырылады. Бұл жағдайда азаматтық және әкімшілік іс жауапты орындаушыға өтінішхаттар келіп түскен кезден бастап бес жұмыс күні ішінде сұратылады.
Айрықша жағдайларда Бас Прокурордың, Бас Прокурор орынбасарының, Бас прокуратураның дербес құрылымдық бөлімшесі басшысының, оның орынбасарының, Бас әскери прокурордың және Бас көлік прокурорының тапсырмасы болған кезде іске қатысты сұрау салу өтінішхат прокуратураға келіп түскен кезден бастап күнтізбелік он бес күн ішінде жіберіледі.
Бас әскери және Бас көлік прокуратуралары қадағалайтын азаматтық және әкімшілік істер бойынша кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхаттарды Бас прокуратура тиісті прокуратура басшысының немесе оның міндетін атқарушының қолы қойылған наразылық келтіруге негіздердің жоқтығы туралы уәжді жауап болған жағдайда ғана қарайды.
Қажет болған кезде Бас әскери және Бас көлік прокурорларынан, облыс прокурорларынан және оларға теңестірілген прокурорлардан және уәкілетті органдардан іс үшін маңызы бар мән-жайларды толық, жан-жақты және объективті анықтау және кассациялық наразылық келтіру туралы мәселені шешу үшін қосымша мәліметтер талап етіледі.
21. Облыс прокурорының және оған теңестірілген прокурордың, төмен тұрған әскери және көлік прокурорларының кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхаты ол келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде, ал – істі талап ету кезінде іс Бас прокуратураға, Бас әскери прокуратураға және Бас көлік прокуратурасына келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде қаралады.
Өтінішхатты қарау мерзімін Бас Прокурор не Бас Прокурордың орынбасары, Бас әскери прокурор және Бас көлік прокуроры ұзартады.
Мерзімдер АПК-нің 122-бабының екінші бөлігінде, 123-бабында көзделген тәртіппен есептеледі.
22. Процеске қатысушының өтінішхатын, сондай-ақ облыс прокурорының және оған теңестірілген прокурордың өтінішхатын қанағаттандырудан бас тартылған жағдайда, арыз иесіне, облыс прокурорына және оған теңестірілген прокурорға берілетін жауапқа Бас Прокурордың орынбасары қол қояды.
23. Бас прокуратураның кассациялық наразылық дәлелдерін қолдауды Бас прокуратураның қызметкерлері қамтамасыз етеді.
Бас әскери және Бас көлік прокурорларының кассациялық наразылық дәлелдерін олардың тапсырмасы бойынша бағынышты прокурорлар қолдауды қамтамасыз етеді.
24. Бас Прокурор АПК-нің 454-1-бабының 1-бөлігінде және ӘРПК-нің 169-1-бабының бірінші бөлігінде көзделген негіздер бойынша өз бастамасы бойынша да, азаматтық процеске қатысушылардың өтінішхаты бойынша да заңды күшіне енген сот актілерін Жоғарғы Сотта қайта қарау туралы наразылық келтіруге құқылы.
Жеке және заңды тұлғалардың Жоғарғы Сотқа наразылық білдіру туралы өтінішхаттарын қарау АПК-нің 438, 439, 440, 441 және 442-баптарында және осы Нұсқаулықта белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады.
Бас әскери прокурордың және Бас көлік прокурорының, облыс прокурорының және оған теңестірілген прокурордың Жоғарғы Сотқа наразылық келтіру туралы өтінішхаттарын қарау осы Нұсқаулықта белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады.
25. Прокурорлар прокурорлардың қатысуымен қаралған істер бойынша сот актілерін және олар бойынша қорытындыларды (бірінші, апелляциялық және кассациялық сатылардағы соттарда, Жоғарғы Сотта бөлек) есепке алуды ұйымдастырады.
3-тарау. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша мемлекет мүдделерін білдіру
26. Прокурор Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізудің заңдылығын қадағалауды Конституциялық заңға, Қазақстан Республикасының "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне" (бұдан әрі – ӘҚБтК), Қазақстан Республикасының өзге де заңдарына және осы Нұсқаулыққа сәйкес жүзеге асырады.
27. Прокурор мынадай:
1) кәмелетке толмағандарға қатысты;
2) олар бойынша ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігі бабының санкциясында әкімшілік қамаққа алу түріндегі жазаны баламасыз қолдану көзделген немесе ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігі баптарының санкцияларында әкімшілік қамаққа алуды баламалы түрде қолдану көзделген істер бойынша, егер процеске қатысушылардың бірі прокурордың қатысу қажеттігі туралы өтінішхат мәлімдесе;
3) шетел азаматын немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан Республикасының шегінен тысқары жерге шығарып жіберуге алып келетін болса;
4) оны өзі қозғаған;
5) олар бойынша оның қатысуы жазбаша нұсқау бойынша жоғары тұрған прокурор қажет деп таныған;
6) монополияға қарсы органның және табиғи монополиялар салаларында басшылықты жүзеге асыратын уәкілетті органның лауазымды адамдарының әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамаларды қарауға және жасауға құқығы бар кәсіпкерлік қызмет саласындағы;
7) қоршаған ортаны қорғау саласындағы;
8) салық салу саласындағы;
9) кеден ісі саласындағы;
10) ведомствосына осы тармақтың 6), 7), 8) және 9) тармақшаларында көрсетілген істерді қарау кіретін уәкілетті органдардың (лауазымды адамдардың) қаулыларына шағым жасау туралы;
11) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар туралы әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша сотқа міндетті түрде қатысады.
Бұдан басқа, ӘҚБтК-нің 759-бабына сәйкес прокурорлар сотта өзге де істер бойынша қатысады.
28. Облыс, аудан прокуратураларының және оларға теңестірілген прокуратуралардың прокурорлары, осы соттардың орналасқан жерінде орналасқан әскери, көлік және мамандандырылған прокурорлардың қарауына жатқызылған дауларды қоспағанда, өздерінің орналасқан жері бойынша бірінші және апелляциялық сатылардағы соттарда әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарау кезінде қатысуды өз құзыреті шегінде қамтамасыз етеді.
Әскери прокурорлар өздерінің орналасқан жері бойынша аудандық, қалалық, мамандандырылған ауданаралық соттардың әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша, облыстық және оларға теңестірілген соттардың Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының уәкілетті лауазымды адамдары қозғаған әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді, оның ішінде көрсетілген адамдарға немесе ұйымдарға қатысты қозғалған әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істерді қарауы кезінде қатысуды және кейін қадағалауды қамтамасыз етеді.
Көлік прокурорлары өздерінің орналасқан жері бойынша көлік прокурорлары немесе уәкілетті органдар (лауазымды адамдар) қозғаған әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді бірінші және апелляциялық сатылардағы соттар қараған кезде көлік инфрақұрылымы субъектілеріне не теміржол, автомобиль (жолаушыларды, багажды және жүктерді халықаралық автомобильмен тасымалдау бөлігінде), теңіз, ішкі су, әуе, қалалық рельсті және магистральдық құбыржол көлігі, ғарыш жүйесі ұйымдарына қатысты өкілеттіктерді іске асыруға байланысты қатысуын және сот актілерінің заңдылығын зерделеуді қамтамасыз етеді.
Мамандандырылған табиғат қорғау прокурорлары өздерінің орналасқан жері бойынша іс жүргізу олардың бастамасы бойынша қозғалған әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді соттар қараған кезде қатысуды және кейін сот актілерінің заңдылығын тексеруді қамтамасыз етеді.
Облыс, аудан прокуратураларының және оларға теңестірілген прокуратуралардың прокурорлары, егер сот осы Нұсқаулықпен аталған соттардың орналасқан жері бойынша орналасқан мамандандырылған прокурорлардың қарауына жатқызылған істі іс жүргізуге қабылдаса, әскери, көлік және мамандандырылған прокурорларды уақтылы және тиісінше хабардар етуді қамтамасыз етеді.
Сонымен бірге әскери, көлік және мамандандырылған прокурорлар қарауға тағайындалған барлық істердің мониторингісін жүзеге асырады.
Өзінің қарауына жатқызылған іс қарауға тағайындалған сот орналасқан жерде әскери, көлік, мамандандырылған прокуратура болмаған не осы туралы әскери, көлік немесе мамандандырылған прокурор хабардар етілмеген жағдайда, соттарға қатысу және кейін сот актілерінің заңдылығын тексеру тиісті облыс, аудан прокуратураларының және оларға теңестірілген прокуратуралардың прокурорына жүктеледі.
29. Қатысушы прокурор процестің барлық сатыларында әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс материалдарымен танысу нәтижелерін жоғары тұрған прокурорға немесе жетекшілік ететін орынбасарға алдын ала баяндайды. Қарау нәтижесі жоғары тұрған прокурорға хабарланады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс дереу қаралған жағдайда алдын ала есеп талап етілмейді.
Әкімшілік құқық бұзушылық тар туралы істер бойынша қорытындылар апелляциялық сатыдағы соттың прокурор келісетін қаулылары бойынша жасалады.
Қорытындыда мыналар:
1) құқық бұзушы кінәсінің болуы немесе болмауы, оның іс-әрекеттерінің саралануының дұрыстығы;
2) прокурор жоғарыда көрсетілген тұжырымдардың біріне негіз болған дәлелдемелер;
3) істің мән-жайларын және құқық бұзушының жеке басын ескере отырып, не істі тоқтату қажеттілігі туралы оған қандай да бір жаза түрін қолданылуы;
4) қайта қарауға жататын сот актілерінің мазмұны, сот ұстанымы;
5) қатысқан прокурорлар, олардың қорытындыларының қысқаша мазмұны;
6) шағымның (өтінішхаттың) дәлелдері;
7) шағымның (өтінішхаттың) негізділігі туралы тұжырымдар көрсетіледі.
Прокурорлар осы Нұсқаулықтың 27-тармағында көрсетілген істер бойынша, сондай-ақ прокурордың сотта қарауға қатысуына қарамастан (оның ішінде Бас прокуратура Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті мен Жоғарғы Соттың ақпараттық ресурстарын және жүйелерін пайдалана отырып) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуді тоқтатқан кезде сот жол берген материалдық және іс жүргізу құқығы нормаларының бұзылуына уақтылы ден қоюы қажет.
Прокурор әкімшілік қамаққа алу туралы қаулының заңдылығын, соттың қарауына қатысқанына қарамастан, ол келіп түскен кезден бастап бір тәулік ішінде тексереді және негізсіз сот актісі анықталған кезде оған наразылық білдіру шараларын қолданады.
Прокурорлар осы Нұсқаулықтың 27-тармағының 6), 7), 8) және 9) тармақшаларында көрсетілген әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы уәкілетті органдардың құқық қолдану практикасына жартыжылдықтар бойынша тексеру жүргізеді не талдау жасайды. Атқарылған жұмыстар туралы ақпарат есептік кезең аяқталғаннан кейін 15-іне дейін Бас прокуратураға жіберіледі.
Келіп түскен ақпаратты жинақтауды Бас прокуратураның қызметкерлері бір ай ішінде жүргізеді.
30. Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша іс жүргізуді тексеру, қаулының және өзге де актілердің заңдылығын бағалау нәтижелері бойынша прокурор уәкілетті лауазымды адамдарға және органдарға (соттан басқа) қосымша тексеру жүргізу туралы жазбаша нұсқаулар беруге құқылы.
Прокурордың өз құзыреті шегінде берген нұсқаулары орындау үшін міндетті.
31. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істердің материалдары бойынша мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары, жеке және заңды тұлғалар тарапынан заңдылықтың бұзылуы анықталған кезде прокурор сот алдында жеке қаулы шығару туралы өтінішхат береді және (немесе) бұл туралы жазбаша түрде немесе электрондық құжат нысанында дереу баянат бере отырып, жоғары тұрған прокурордың назарына жеткізеді, ол мынадай:
1) баянатты Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінде тіркеу туралы;
2) материалдарды Ақпаратты есепке алу кітабына тіркеу туралы;
3) әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау туралы;
4) тәртіптік іс жүргізуді қозғау туралы;
5) сотқа талап қою туралы;
6) кінәлі адамдарды заңда белгіленген жауаптылыққа тарту және бұзушылықтарды жою мақсатында Конституциялық Заңның 5-тарауында көзделген прокурорлық қадағалау мен ден қоюдың өзге де актілерін енгізу туралы;
7) Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотына және (немесе) Жоғарғы Сотына жүгіну туралы мәселені Бас Прокурордың алдында бастамашылық жасау туралы шешімдердің бірін қабылдайды.
Қажет болған кезде прокурорлар шешімдер қабылдау үшін қосымша мәліметтер мен материалдарды сұратады.
32. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша сот актілеріне апелляциялық өтінішхаттарды Бас Прокурор, Бас Прокурордың орынбасарлары, Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокурорлары мен оларға теңестірілген прокурорлар, облыстардың және гарнизондардың әскери прокурорлары, аудандық көлік прокурорлары, аудан прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар, олардың орынбасарлары, сондай-ақ істі бірінші сатыдағы сотта қарауға қатысқан прокурор береді.
Апелляциялық өтінішхат ӘҚБтК-нің 840-бабында көзделген сот қаулысының күшін жоюға немесе оны өзгертуге негіздер болған кезде келтіріледі.
33. Процеске қатысушылардың осы Нұсқаулықтың 27-тармағында көрсетілген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша сот актілеріне шағымдарын қызметкері сот отырысына қатысқан прокуратура қарайды.
Прокурор осы Нұсқаулықтың 27-тармағында көрсетілмеген істер бойынша сот актілеріне шағымды арыз берушіге дербес апелляциялық шағым жасау құқығын түсіндіре отырып қайтарады.
Мемлекеттік органның (лауазымды адамдардың) әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша соттың қаулысына апелляциялық өтінішхат келтіру туралы жолданымдары іс материалдарын зерделей отырып, мәні бойынша қаралады.
Шағым қанағаттандырусыз қалдырылған жағдайда, арыз берушілердің жауаптарына прокуратура басшысы не оның міндетін атқарушы адам қол қояды.
34. Істерді апелляциялық тәртіпте қарау кезінде Бас әскери прокурор, Бас көлік прокуроры, облыс прокуроры және оған теңестірілген прокурор осы Нұсқаулықтың 27-тармағында көрсетілген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша тиісті прокурорлардың қатысуын қамтамасыз етеді.
35. Апелляциялық сатыдағы сотта қорытынды беру кезінде прокурор істің мән-жайларын да, сотта тыңдалған түсініктерді де, ӘҚБтК-нің 838-бабының екінші бөлігі тәртібімен сот қабылдаған қосымша дәлелдемелерді де ескереді. Бұл ретте, прокурор өтінішхаттың дәлелдерімен байланысты емес және заң талаптары мен қолда бар нақты деректер негізінде әрекет етеді.
36. Сот апелляциялық өтінішхатты негізсіз қанағаттандырусыз қалдырған кезде, сондай-ақ материалдық және процестік құқық нормаларын елеулі бұзушылықтар анықталған кезде облыс прокуроры және оған теңестірілген прокурор Бас прокуратураға ӘҚБтК-нің 851-бабының бесінші бөлігінің талаптарына сай келетін кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхат енгізеді.
Материалдық және процестік құқық нормаларын елеулі бұзушылықтар анықталған кезде Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокуроры және оған теңестірілген прокурор Бас прокуратураға ӘҚБтК-нің 851-1-бабының бірінші бөлігінің талаптарына сай келетін Жоғарғы Сотқа наразылық келтіру туралы өтінішхат енгізеді.
Аталған талаптарға сәйкес келмейтін өтінішхат қараусыз қайтарылады.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша сот актісіне кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхат әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі міндетті түрде жібере отырып, қаулы шығарылған күннен бастап үш айдан кешіктірілмей енгізіледі.
Бас прокуратураға осы тармақтың үшінші бөлігінде көрсетілген мерзімдер өткеннен кейін өтінішхаттар енгізу растайтын құжаттар қоса беріле отырып, себептерді түсіндірумен беріледі.
Кассациялық наразылық, Жоғарғы Сотқа наразылық келтіру туралы өтінішхат ол келіп түскен күнінен бастап отыз жұмыс күні ішінде, ал – істі талап етіп алдыру кезінде іс прокуратура органдарына келіп түскен күннен бастап отыз жұмыс күні ішінде қаралады.
Қатысуын облыс, аудан прокуратуралары және оларға теңестірілген прокуратуралар қамтамасыз еткен істерді қоспағанда, осы Нұсқаулықпен төмен тұрған әскери және көлік прокурорларының қарауына жатқызылған әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша сот актісіне кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхат, тиісінше, Бас әскери немесе көлік прокуратураларына ол заңды күшіне енген күннен бастап отыз жұмыс күнінен кешіктірілмей енгізіледі.
Бас әскери және Бас көлік прокурорлары қатысуды облыс прокуратураларының және оларға теңестірілген прокуратуралардың прокурорлары қамтамасыз еткен істерді қоспағанда, өз бастамасы бойынша немесе жеке және заңды тұлғалардың осы Нұсқаулықпен олардың қарауына жатқызылған істер бойынша өтінішхаттары бойынша кассациялық наразылықтар келтіреді.
Бас Прокурордың тапсырмасы бойынша Бас прокуратураның кассациялық наразылық дәлелдерін қолдауды бағынысты прокурорлар қамтамасыз етеді.
Бас әскери және Бас көлік прокурорларының кассациялық наразылық дәлелдерін олардың тапсырмасы бойынша бағынысты прокурорлар қолдауды қамтамасыз етеді.
Бас прокуратура, Бас әскери және Бас көлік прокуратурасы жеке және заңды тұлғалардың өтінішхаттарын және прокурорлардың кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхаттарын қарау істерді талап етумен жүзеге асырылады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жауапты орындаушыға өтінішхат келіп түскен кезден бастап бес жұмыс күні ішінде сұратылады.
37. Бас Прокурор әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша сот актілеріне, оның ішінде жеке және заңды тұлғалардың өтінішхаттары бойынша немесе өз бастамасы бойынша Жоғарғы Сотқа наразылық енгізеді.
38. Жеке және заңды тұлғалардың кассациялық наразылық, Жоғарғы Сотқа сот актілеріне наразылық келтіру туралы өтінішхаты, егер:
арыз иесі дәлелсіз себептермен осы актіге кассациялық сатыдағы сотқа және (немесе) Жоғарғы Сотқа шағым жасауға дербес құқықты іске асырмаған;
кассациялық тәртіпте, сондай-ақ Жоғарғы Сотта ӘҚБтК-нің 851-бабының бесінші бөлігінде және 851-1-бабының бірінші бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қаулыларды қайта қарауға негіздер болмаған;
өтінішхат ӘҚБтК-нің 848-бабының сегізінші және тоғызыншы бөлігінде көзделген талаптарға сәйкес келмеген;
өтінішхатты уәкілетті тұлға бермеген жағдайларда қараусыз қайтарылады.
39. Прокурорлар прокурорлардың қатысуымен қаралған істер бойынша сот актілерін және олар бойынша қорытындыларды (бірінші, апелляциялық, кассациялық сатылар бойынша және Жоғарғы Сот бойынша бөлек) есепке алуды ұйымдастырады.
Қатысуын кассациялық сатыдағы соттардың қарауына тағайындалған облыс прокуратураларының және оларға теңестірілген прокуратуралардың прокурорлары қамтамасыз еткен істерді қоспағанда, осы Нұсқаулықпен төмен тұрған әскери және көлік прокурорларының қарауына жатқызылған әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қорытындыларды Бас әскери және Бас көлік прокурорлары бекітеді.
Кассациялық соттардың қарауына тағайындалған әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қорытындыларды Бас прокуратураның дербес бейінді құрылымдық бөлімшесінің басшылығы бекітеді.
Жоғарғы Соттың қарауына тағайындалған әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша қорытындыларды Бас Прокурордың орынбасары бекітеді.
4-тарау. Атқарушылық іс жүргізудің заңдылығын қадағалау
40. Прокурорлар Конституциялық заңға, АПК-ге, ӘРПК-ге, "Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" заңға, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарына және осы Нұсқаулыққа сәйкес мүліктік өндіріп алулар және мүлікті мемлекет меншігіне айналдыру (қылмыстық айыппұлдар мен тәркілеуді қоспағанда) бөлігінде қылмыстық істер бойынша атқарушылық іс жүргізудің, азаматтық, әкімшілік істер мен әкімшілік құқық бұзушылық туралы істердің, өзге де атқарушылық құжаттардың заңдылығын қадағалауды жүзеге асырады.
Қадағалау мемлекеттің мүдделерін қозғайтын атқарушылық құжаттар бойынша, жалақыны, алименттерді өндіріп алу туралы және прокурорлардың талап қоюы бойынша, сондай-ақ мемлекеттік сот орындаушылары мен әділет органдарының атқарушылық іс жүргізу шеңберінде жеке кәсіпкерлік субъектілерінің қызметіне араласу фактілері бойынша талдау және тексеру арқылы қамтамасыз етіледі.
Осы тарауда көзделген шарттарды ескере отырып, құзыреті мен ерекшелігіне сәйкес қадағалауды әскери, көлік прокурорлар, облыс, аудан прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар мынадай тәртіппен қамтамасыз етеді:
облыс, аудан прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар, әскери және көлік прокурорларының құзыретіне жатқызылған (қадағаланатын) атқарушылық құжаттарды қоспағанда, астананың, тиісті облыс, республикалық және облыстық маңызы бар қалалардың, аудан аумақтарында орналасқан және (немесе) орындауды қамтамасыз ететін сот орындаушыларының атқарушылық құжаттарды орындауы кезінде қадағалауды жүзеге асырады;
әскери прокурорлар қорғаныс, әскери қауіпсіздік, әскери мүлік, қару-жарақ пен оқ-дәрілер, жауынгерлік әзірлік, диверсияға қарсы және терроризмге қарсы қорғалу, мемлекеттік шекараны күзету, әскери объектілерді, қорғаныс өнеркәсібі объектілерін (субъектілерін) салуға байланысты әскери қызметшілер мен олардың отбасы мүшелерін әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету саласындағы объектілерге, адамдарға, оның ішінде лауазымды адамдарға, органдар мен ұйымдарға қатысты атқарушылық құжаттардың орындалуын қадағалауды жүзеге асырады;
көлік прокурорлары темір жол, автомобиль, теңіз, ішкі су, әуе, қалалық рельс, магистральдық құбыр көлігі және ғарыш жүйесі саласындағы объектілерге, тұлғаларға, оның ішінде лауазымды адамдарға, органдар мен ұйымдарға қатысты атқарушылық құжаттардың орындалуын қадағалауды жүзеге асырады.
41. Прокурорлар сот орындаушыларының, әділет органдарының, жеке сот орындаушыларының республикалық және өңірлік палаталарының, сондай-ақ бірыңғай электрондық сауда алаңы операторының қызметінде атқарушылық іс жүргізудің заңдылығын қадағалауды жүзеге асырады.
Прокурорлар қадағалауды жүзеге асыру шеңберінде соттардың, нотариустардың және уәкілетті мемлекеттік органдардың атқарушылық құжаттарды жазып беру (оның ішінде атқарушылық жазбалар жасау және актілерді шығару) және орындауға келтіру кезінде заңдылықты сақтауды тексеруге құқылы.
Қадағалауды жүзеге асыру кезінде прокурор атқарушылық іс жүргізу органдарынан (оның ішінде жеке сот орындаушыларынан және олардың республикалық және өңірлік палаталарынан), уәкілетті мемлекеттік органдардан, сондай-ақ өзге де органдар мен ұйымдардан атқарушылық іс жүргізулерді, мәліметтерді, материалдарды талап етеді, түсініктер алады, атқарушылық іс жүргізу органдарының және өзге де органдар мен ұйымдардың ақпараттық жүйелері мен ресурстарына қол жеткізеді.
Тексерулер жүргізу, заңдылықтың жай-күйін талдау, сот орындаушыларының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдарды және атқарушылық іс жүргізу мәселелері бойынша өзге де жолданымдарды қарау кезінде прокурорлар Конституциялық заңның 18, 19, 20 және 24-баптарын басшылыққа алуы тиіс.
42. Прокурор өзіне жүктелген міндеттерді орындау мақсатында қадағалауды жүзеге асыру шеңберінде өз қаулысымен сот орындаушыларының заңнамаға сәйкес келмейтін актілерінің күшін жоюға құқылы.
Осы Нұсқаулықтың 40-тармағының екінші абзацында көрсетілген атқарушылық іс жүргізулер бойынша прокурор сот орындаушыларына атқарушылық іс-әрекеттер жасау, белгілі бір іс-әрекеттер жасауға тыйым салу туралы нұсқаулар беруге құқылы. Прокурордың өз құзыреті шегінде берген нұсқаулары сот орындаушыларының орындауы үшін міндетті.
43. Егер сот орындаушысының атқарушылық іс жүргізу бойынша әрекеттері (әрекетсіздігі):
1) адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарына, заңды тұлғалардың, қоғам мен мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне зиян келтіруге;
2) халықтың тыныс-тіршілігін қамтамасыз ететін мемлекеттік органдардың, мекемелер мен кәсіпорындардың жұмыс істеуіне кедергі келтіруге мүмкін болса, прокурор атқарушылық құжатты сот орындаушысының іс жүргізуінен алып қоюға және оны "Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес басқа да сот орындаушысына беру үшін аумағы бойынша тиісті әділет органына не жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына беруге құқылы.
44. Заңда белгіленген жағдайларда прокурор сот орындаушысының қаулысын санкциялайды. Сот орындаушысы қаулыны санкциялау үшін атқарушылық әрекеттер жасалатын жер бойынша прокурорға жібереді. Атқарушылық іс-әрекеттер жасауға санкция беру және оны беруден бас тарту тәртібі АПК-мен реттеледі.
Әскери және көлік прокурорлары немесе олардың орынбасарлары, сондай-ақ оларды алмастыратын адамдар өздері бақылайтын атқарушылық іс жүргізу бойынша атқарушылық құжаттарды ұсынған жерде санкция береді. Мамандандырылған прокуратуралардың атқарушылық құжаттары ұсынылған жерде болмаған жағдайда санкцияны тиісті аудандық және оларға теңестірілген прокурорлар не олардың орынбасарлары береді.
Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар төмен тұрған прокурорлардың санкция беруінің және беруден бас тартуының уақтылылығы мен негізділігін ай сайын тексереді.
Жоғары тұрған прокурор төмен тұрған прокурордың санкция беруден, атқарушылық құжатты алып қоюдан және беруден бас тарту туралы, сот орындаушылары актілерінің және прокурорлық қадағалау және ден қою актілерінің күшін жою туралы қаулыларының күшін жоюға, оларды кері қайтарып алуға, тоқтата тұруға немесе өзгертуге құқылы.
45. Төмен тұрған прокурордың актілерінің күшін жою, оларды кері қайтарып алу, тоқтата тұру немесе өзгерту туралы шешімді Бас Прокурор, Бас Прокурордың орынбасары, Бас прокуратураның дербес құрылымдық бөлімшесінің басшысы және оның орынбасарлары, Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокуроры және оған теңестірілген прокурор, олардың орынбасарлары не олардың міндеттерін атқаратын адамдар қабылдайды.
Прокурордың атқарушылық құжатты алып қою және беру туралы, сот орындаушысының қаулысына санкция беруден бас тарту туралы, сот орындаушысы актілерінің күшін жою туралы және атқарушылық әрекеттер жасау, белгілі бір әрекеттерді жасауға тыйым салу туралы қаулыларына да ӘРПК-де көзделген тәртіппен шағым жасалуы мүмкін.
Әкімшілік істі қарауға қатысуды, процесте жарыспалылықты қамтамасыз ету және сот актілеріне шағым жасау осы Нұсқаулықтың 10-тармағында көзделген тәртіппен жүзеге асырылады.
46. Осы Нұсқаулықтың 40-тармағының екінші бөлігінде көрсетілген атқарушылық құжаттар бойынша қадағалауды жүзеге асыру кезінде прокурорлар:
1) атқарушылық құжаттарды жазып беру және орындау (оның ішінде жалғандық белгілері болған жағдайда);
2) орындалуын қамтамасыз ету шараларын қабылдау, тоқтата тұру және олардың күшін жою;
3) мүліктен және кірістерден өндіріп алу;
4) мүлікті бағалау;
5) мүлікті өткізу бойынша сауда-саттықты ұйымдастыру және өткізу;
6) өндiрiп алынған сомаларды бөлу және аудару;
7) атқарушылық санкциясын өндіріп алу, орындау жөніндегі қызмет пен шығыстарды төлеуді ұстап қалу;
8) сот орындаушыларының атқарушылық құжаттар бойынша шешімдер қабылдауы (қозғаудан бас тарту, қайтару, тоқтата тұру және тоқтату);
9) сот орындаушыларының өзге атқарушылық әрекеттерді жасауы кезінде заңдылықтың сақталуын міндетті түрде тексереді.
47. Қадағалауды жүзеге асыру кезінде прокурорлар тұрақты негізде мыналарды:
1) қылмыстық немесе әкімшілік құқық бұзушылық белгілерінің болуы, кінәлі адамдарды жауаптылыққа тарту бойынша шаралар қабылдау;
2) борышкерлерді қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тарту бойынша заңдылықты, сот орындаушылары мен қылмыстық қудалау органдары жұмысының тиімділігін сақтау;
3) атқарушылық іс жүргізу органдарының уәкілетті мемлекеттік органдармен және өзге де ұйымдармен өзара іс-қимылдың жай-күйі;
4) атқарушылық құжаттарды орындау саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган, жеке сот орындаушыларының республикалық және өңірлік палаталары қабылдайтын бақылау-үйлестіру, ұйымдастырушылық, тәртіптік және өзге де шаралардың толықтығы, уақтылығы және тиімділігі;
5) уәкілетті мемлекеттік органдардың өз құзыреті шегінде шығарған сот орындаушыларының актілерін қарауы мен орындауының уақтылылығы мен толықтығы;
6) атқарушылық іс жүргізу органдарының, уәкілетті мемлекеттік органдардың және өзге де ұйымдардың жұмысын ұйымдастырудағы жүйелік кемшіліктер мен проблемалық мәселелер, заңнаманың жетілдірілмеуі;
7) цифрландыру жай-күйіне, атқарушылық құжаттарды орындау процесінде проблемалар тудыратын ақпараттық жүйелердегі кемшіліктердің болуын тексереді және талдау жасайды.
48. Атқарушылық құжаттардың санаттарына қарамастан, прокурорлар атқарушылық іс жүргізуді тұрақты негізде қадағалайды, олар бойынша атқарушылық іс-әрекеттер жасау кезінде жанжалды жағдайлардың, әлеуметтік шиеленістің, қоғамдық резонанс пен жаппай наразылықтың туындауының алғышарттары мен тәуекелдері бар. Осындай атқарушылық іс жүргізуді есепке алуды және бақылауды жүргізеді және олар бойынша алдын ала алдын алу шараларын қабылдайды, заңдылықтың мүлтіксіз сақталуын қамтамасыз етеді және жоғары тұрған прокуратураға хабарлайды.
49. Атқарушылық іс жүргізу органдарының, уәкілетті мемлекеттік органдардың және өзге де ұйымдардың жұмысындағы анықталған заңдылықтың бұзылуы және жүйелік кемшіліктер бойынша прокурор оларды жоюға және болашақта жол бермеуге бағытталған прокурорлық қадағалау және ден қою актілерін енгізеді.
Прокурорлық қадағалау және ден қою актілерінде заңнама нормаларына міндетті сілтеме жасай отырып, бұзушылықтардың құқықтық мәні баяндалады, заң мен нормативтік құқықтық актілерді бұзудың жағымсыз салдарлары, бұған ықпал еткен себептер мен жағдайлар көрсетіледі, оларды жою, адамдардың, қоғам мен мемлекеттің бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіру, келтірілген залалды өтеу және кінәлі адамдардың жауапкершілігі туралы мәселе қойылады.
50. Заңдылықтың жекелеген болмашы бұзушылықтары бойынша, ерікті түрде дербес орындау перспективасы бар немесе прокурордың араласуынсыз орындалған (оның ішінде ішінара) атқарушылық іс жүргізу бойынша қадағалау мен ден қоюдың формальды актілерін енгізуге жол берілмейді.
Қадағалау және ден қою актілеріне қол қойған прокурор олардың тиісінше қаралуын, орындалуын, заңдылықтың бұзылуының нақты жойылуын бақылауды қамтамасыз етеді.
51. Орталық мемлекеттік органдар мен олардың ведомстволарының, жеке сот орындаушыларының республикалық палатасының атына прокурорлық қадағалау және ден қою актілерін Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокуроры және оған теңестірілген прокурор Бас прокуратура арқылы енгізеді.
52. Қадағалау және ден қою актісін енгізген прокурор оларды қарау нәтижелері туралы мәліметтердің ведомстволық статистикалық есептерде көрсетілуінің анықтығы мен толықтығын қамтамасыз етеді.
Прокурорлық қадағалау және ден қою актісі анықталған заңдылықтың бұзылуын жоюға және соның салдарынан атқарушылық құжатты орындауға іс жүзінде ықпал еткен жағдайларда ғана атқарушылық құжаттарды (сомаларды) прокурор статистикалық есепке орындалған (өндіріп алынған) ретінде енгізуі мүмкін.
53. Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар осы Нұсқаулықтың 49, 50 және 52-тармақтарының талаптарын сақтау үшін төменгі сатыдағы прокурорлардың қадағалау және ден қою актілерін ай сайын зерделейді.
54. Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар қадағалаудағы өңірдегі заңдылықтың жай-күйі туралы ақпаратты Бас прокуратураға жартыжылдықтан кейінгі айдың 10-ына дейін ұсынады.
5-тарау. Қадағалау қызметін ұйымдастыру туралы ережелер
55. Апелляциялық сатының тараптардың шағымы бойынша сот шешімінің (қаулысының) күшін жою туралы, осы Нұсқаулықтың 6, 7 және 27-тармақтарында көзделген істер бойынша прокурордың өтінішхаттарын қанағаттандырусыз қалдыру, қайтару туралы қаулылары сот актілері мен апелляциялық өтінішхаттарды қоса бере отырып, түпкілікті нысанда шығарылған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде Бас прокуратураға жіберіледі.
Жоғары тұрған прокурор апелляциялық сатыдағы сот актілерін, сондай-ақ оларға қоса берілген құжаттарды тексереді және АПК-нің 427-бабында және ӘҚБтК-нің 840-бабында көзделген негіздер болған жағдайда бұзушылықтарды тізілімге енгізу туралы шешім қабылдайды.
Қажет болған кезде бұзушылықтар тізіліміне енгізу туралы шешім азаматтық және әкімшілік істердің, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істердің материалдарын зерделеу не кассациялық наразылық келтіру туралы өтінішхатты қарау нәтижелері бойынша қабылданады.
56. Прокурорлық қадағалаудың тиімділігі мақсатында Бас прокуратурада, Бас әскери және Бас көлік прокуратуралары органдарында, облыс прокуратураларында және оларға теңестірілген прокуратураларда жұмыс заңдылықтың жай-күйін болжау, төмен тұрған прокуратуралардың қызметін талдау және прокурорлық практика үшін аймақтық-пәндік қағидат бойынша ұйымдастырылады.
Пәндік қағидат бойынша жұмыс прокурорға құқықтық қатынастардың жекелеген салаларын (пәндік бағыттарды) бекіту арқылы жүзеге асырылады. Құқықтық қатынастардың бекітілген салалары бойынша прокурор заңдылықтың жай-күйіне, прокурорлық қадағалауға жүйелі мониторинг жүргізеді, Қазақстан Республикасының осы саладағы заңнамасын, қадағалау қызметінің нысандарын, әдістерін жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізеді.
Мәндік бағыттар қадағаланатын аймақтың заңдылық жағдайы мен ерекшеліктеріне, белгілі бір азаматтық немесе жария құқықтық даулардың таралуына қарай анықталады.
Аймақтық қағидат заңдылықтың жай-күйіне және осы өңірдегі прокуратура органдарының қызметіне тұрақты мониторинг жүргізу, олардың қадағалау және ден қою актілерін тексеру мақсатында прокурорға нақты өңірді (астананы, облысты, республикалық және облыстық маңызы бар қаланы, ауданды) бекіту арқылы жүзеге асырылады.
Бас әскери және Бас көлік прокурорлары, облыс прокурорлары және оларға теңестірілген прокурорлар тексеру жүргізу, заңдылықтың жай-күйін талдау, жолданымдарды қарау кезінде ақпарат алмасу, жекелеген тапсырмаларды орындау, прокуратура қызметкерлері мен мамандарын бөлу арқылы басқа прокурорлармен тікелей және жедел өзара іс-қимылды қамтамасыз етеді.