Об утверждении Правил разработки, применения и распространения машиночитаемых форм

Приказ Заместителя Премьер-Министра – Министра искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан от 15 апреля 2026 года № 202/НҚ. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 16 апреля 2026 года № 38444

В соответствии с пунктом 3 статьи 22 Закона Республики Казахстан "Об искусственном интеллекте", ПРИКАЗЫВАЮ:

1. Утвердить прилагаемые Правила разработки, применения и распространения машиночитаемых форм.

2. Комитету цифровых активов и прорывных технологий Министерства искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан в установленном законодательством Республики Казахстан порядке обеспечить:

1) государственную регистрацию настоящего приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан;

2) размещение настоящего приказа на интернет-ресурсе Министерства искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан после его официального опубликования;

3) в течение десяти рабочих дней после государственной регистрации настоящего приказа представление в Юридический департамент Министерства искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан сведений об исполнении мероприятий, предусмотренных подпунктами 1) и 2) настоящего пункта.

3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего вице-министра искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан.

4. Настоящий приказ вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

Заместитель Премьер-Министра – Министр искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан

Ж. Мадиев

Утверждены приказом Заместителя Премьер- Министра – Министра искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан от 15 апреля 2026 года № 202/НҚ

Правила
разработки, применения и распространения машиночитаемых форм

Глава 1. Общие положения

1. Настоящие Правила разработки, применения и распространения машиночитаемых форм (далее – Правила) разработаны в соответствии с пунктом 3 статьи 22 Закона Республики Казахстан "Об искусственном интеллекте" и определяют порядок разработки, применения и распространения машиночитаемых форм.

2. В целях обеспечения прозрачности и подотчетности в сфере искусственного интеллекта применяются машиночитаемые формы, позволяющие автоматизированным способом считывать и обрабатывать информацию.

3. В настоящих Правилах используются следующие понятия:

1) искусственный интеллект – функциональная способность к имитации когнитивных функций, характерных для человека, обеспечивающая результаты, сопоставимые с результатами интеллектуальной деятельности человека или превосходящие их;

2) система искусственного интеллекта – объект информатизации, функционирующий на основе одной или нескольких моделей искусственного интеллекта;

3) машиночитаемая форма – форма предоставления информации, позволяющая ее автоматизированное считывание и обработку системами искусственного интеллекта либо иным программным обеспечением.

Глава 2. Порядок разработки машиночитаемых форм

4. Разработка машиночитаемых форм осуществляется с учетом настоящих Правил и включает следующие этапы:

1) анализ предметной области и целей применения;

2) проектирование структуры и содержание машиночитаемой формы;

3) разработку схемы данных;

4) тестирование;

5) утверждение формы и ввод в эксплуатацию.

5. При разработке машиночитаемых форм в обязательном порядке обеспечивается:

соответствие одному и/или нескольким форматам структурирования данных: XML, JSON, RDF, CSV, YAML, JSON-LD;

наличие утвержденной схемы данных;

единая кодировка (UTF-8);

машинная проверяемость обязательных и дополнительных полей;

наличие машиночитаемых метаданных, состав и структура которых определяются с учетом назначения машиночитаемой формы, характера обрабатываемых данных и требований национальных и (или) международных стандартов.

6. Изменения в машиночитаемые формы вносятся путем их актуализации с обеспечением совместимости с предыдущими редакциями данных. При существенном изменении структуры машиночитаемых форм допускается параллельное использование нескольких версий.

7. Актуализация машиночитаемых форм осуществляется в сроки, определенные метаданными соответствующей формы.

Глава 3. Порядок применения машиночитаемых форм

8. Применение машиночитаемых форм осуществляется при автоматизированном сборе и обработке данных с использованием систем искусственного интеллекта либо иного программного обеспечения.

9. Машиночитаемые формы применяются в соответствии с областью применения, для которой они предназначены, а также условиями использования, в том числе использование произведений для обучения моделей искусственного интеллекта допускается только при отсутствии запрета со стороны автора или правообладателя, выраженного в машиночитаемой форме.

10. Применение машиночитаемых форм обеспечивает:

корректность автоматизированной обработки;

воспроизводимость результатов;

возможность последующего контроля и аудита;

защиту от несанкционированного изменения данных;

совместимость и корректное взаимодействие с существующими системами искусственного интеллекта.

11. Применение машиночитаемых форм включает в себя следующие этапы:

1) идентификацию и аутентификацию источника данных в машиночитаемом формате;

2) проверку целостности и подлинности машиночитаемой формы;

3) преобразование (парсинг) данных в структуру, пригодную для обработки системой искусственного интеллекта или программным обеспечением;

4) проверку данных на соответствие установленным схемам и метаданным.

12. Решение о применении конкретных типов машиночитаемых форм принимается собственником и (или) владельцем системы искусственного интеллекта, исходя из технических требований систем искусственного интеллекта и необходимости обеспечения автоматизированного взаимодействия.

Глава 4. Порядок распространения машиночитаемых форм

13. Распространение машиночитаемых форм осуществляется в форме, обеспечивающей их автоматизированное использование и обработку.

14. При распространении машиночитаемых форм обеспечивается:

защиты данных в соответствии с законодательством Республики Казахстан;

контроля целостности данных (включая электронную подпись при необходимости);

предотвращения несанкционированного изменения машиночитаемых форм и связанных с ними метаданных.

15. При распространении машиночитаемых форм не допускается раскрытие информации с ограниченным доступом, если иное не предусмотрено законодательством Республики Казахстан.

Машина оқитын нысандарды әзірлеу, қолдану және тарату қағидаларын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрінің 2026 жылғы 15 сәуірдегі № 202/НҚ бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2026 жылғы 16 сәуірде № 38444 болып тіркелді

"Жасанды интеллект туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 22-бабының 3-тармағына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Қоса беріліп отырған Машина оқитын нысандарды әзірлеу, қолдану және тарату қағидалары бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрық ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

3) осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Заң департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министріне жүктелсін.

4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі

Ж. Мадиев

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрінің 2026 жылғы 15 сәуірдегі № 202/НҚ бұйрығымен бекітілген

Машина оқитын нысандарды әзірлеу, қолдану және тарату қағидаларын бекіту туралы

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Осы Машина оқитын нысандарды әзірлеу, қолдану және тарату қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) "Жасанды интеллект туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 22-бабының 3-тармағына сәйкес әзірленді және машина оқитын нысандарды әзірлеу, қолдану және тарату тәртібін айқындайды.

2. Жасанды интеллект саласындағы ашықтық пен есептілікті қамтамасыз ету мақсатында ақпаратты автоматтандырылған тәсілмен оқуға және өңдеуге мүмкіндік беретін машина оқитын нысандар қолданылады.

3. Осы Қағидаларда мынадай ұғымдар пайдаланылады:

1) жасанды интеллект – адамның интеллектуалды қызметінің нәтижелерімен салыстырылатын немесе олардан асып түсетін нәтижелерді қамтамасыз ететін, адамға тән когнитивті функцияларды имитациялай алатын функционалдық қабілет;

2) жасанды интеллект жүйесі – жасанды интеллектінің бір немесе бірнеше моделі негізінде жұмыс істейтін ақпараттандыру объектісі;

3) машина оқитын нысан – жасанды интеллект жүйелерінің не өзге де бағдарламалық қамтылымның ақпаратты автоматтандырылған түрде оқуына және өңдеуіне мүмкіндік беретін оның ұсынылу нысаны.

2-тарау. Машина оқитын нысандарды әзірлеу тәртібі

4. Машина оқитын нысандарды әзірлеу осы Қағидалардың талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады және мынадай кезеңдерді қамтиды:

1) пәндік саланы және қолдану мақсаттарын талдау;

2) машина оқитын нысандардың құрылымы мен мазмұнын жобалау;

3) деректер схемасын әзірлеу;

4) тестілеу;

5) нысанды бекіту және пайдалануға беру.

5. Машина оқитын нысандарды әзірлеу кезінде міндетті түрде мыналар қамтамасыз етіледі:

деректерді құрылымдаудың бір және/немесе бірнеше форматтарына сәйкестігі: XML, JSON, RDF, CSV, YAML, JSON-LD;

бекітілген деректер схемасының болуы;

бірыңғай кодтау (UTF-8);

міндетті және қосымша өрістердің машиналық тексерілуі;

құрамы мен құрылымы машина оқитын нысанның мақсатын, өңделетін деректердің сипатын және ұлттық және (немесе) халықаралық стандарттардың талаптарын ескере отырып айқындалатын машина оқитын метадеректердің болуы.

6. Машина оқитын нысандарға өзгерістер деректердің алдыңғы редакцияларымен үйлесімділікті қамтамасыз ете отырып, оларды өзектендіру жолымен енгізіледі. Машина оқитын нысандардың құрылымы айтарлықтай өзгерген кезде бірнеше нұсқаларды қатар пайдалануға жол беріледі.

7. Машина оқитын нысандарды өзектендіру тиісті нысанның метадеректерінде айқындалған мерзімдерде жүзеге асырылады.

3-тарау. Машина оқитын нысандарды қолдану тәртібі

8. Машина оқитын нысандарды қолдану жасанды интеллект жүйелерін немесе өзге де бағдарламалық қамтылымды пайдалана отырып, деректерді автоматтандырылған жинау және өңдеу кезінде жүзеге асырылады.

9. Машина оқитын нысандар, оларға арналған қолдану саласына, сондай-ақ пайдалану шарттарына, оның ішінде жасанды интеллект модельдерін оқыту үшін туындыларды пайдалануға машина оқитын нысанда көрсетілген автор немесе құқық иесі тарапынан тыйым болмаған жағдайда ғана жол беріледі.

10. Машина оқитын нысандарды қолдану мыналарды:

автоматтандырылған өңдеудің дұрыстығын;

нәтижелердің қайталануын;

кейіннен бақылау және аудит жүргізу мүмкіндігін;

деректерді рұқсатсыз өзгертуден қорғауды;

қолданыстағы жасанды интеллект жүйелерімен үйлесімділік және олардың дұрыс өзара әрекеттесуін қамтамасыз етеді.

11. Машина оқитын нысанды қолдану келесі кезеңдерді қамтиды:

1) машина оқитын форматта деректер көзін сәйкестендіру және аутентификациялау;

2) машина оқитын нысанның тұтастығы мен түпнұсқалығын тексеру;

3) деректерді жасанды интеллект жүйесімен немесе бағдарламалық жасақтамамен өңдеуге жарамды құрылымға түрлендіру (парсинг);

4) белгіленген схемалар мен метадеректерге сәйкестігін тексеру.

12. Машина оқитын нысандардың нақты түрлерін қолдану туралы шешімді жасанды интеллект жүйелерінің техникалық талаптарына және автоматтандырылған өзара іс-қимылды қамтамасыз ету қажеттілігіне сүйене отырып, жасанды интеллект жүйесінің меншік иесі және (немесе) иесі қабылдайды.

4-тарау. Машина оқитын нысандарды тарату тәртібі

13. Машина оқитын нысандарды тарату оларды автоматтандырылған пайдалану мен өңдеуді қамтамасыз ететін нысанда жүзеге асырылады.

14. Машина оқитын нысандарды тарату кезінде:

Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес деректерді қорғау;

деректердің тұтастығын бақылау (қажет болған жағдайда электрондық қолтаңбаны қоса алғанда);

машина оқитын нысандардың және олармен байланысты метадеректердің рұқсатсыз өзгеруіне жол бермеу.

15. Машина оқитын нысандарды тарату кезінде, егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, қолжетімділігі шектеулі ақпаратты ашуға жол берілмейді.