ИПС "Әділет"

Правительство Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ:

1. Внести в постановление Правительства Республики Казахстан от 24 мая 2016 года № 301 "Об утверждении Правил выбора площадки размещения ядерных установок и пунктов захоронения" следующие изменения:

преамбулу изложить в следующей редакции:

"В соответствии с подпунктом 6) статьи 5 Закона Республики Казахстан "Об использовании атомной энергии" Правительство Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ:";

Правила выбора площадки размещения ядерных установок и пунктов захоронения, утвержденные указанным постановлением, изложить в новой редакции согласно приложению к настоящему постановлению.

2. Настоящее постановление вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

Премьер-Министр
Республики Казахстан

О. Бектенов

Приложение
к постановлению Правительства
Республики Казахстан
от 16 октября 2026 года № 924
Утверждены
постановлением Правительства
Республики Казахстан
от 24 мая 2016 года № 301

Правила выбора площадки размещения ядерных установок и пунктов захоронения

Глава 1. Общие положения

1. Настоящие Правила выбора площадки размещения ядерных установок и пунктов захоронения (далее – Правила) разработаны в соответствии с подпунктом 6) статьи 5 Закона Республики Казахстан "Об использовании атомной энергии" и устанавливают порядок выбора площадки размещения ядерных установок и пунктов захоронения (далее – ЯУПЗ).

2. В настоящих Правилах применяются следующие основные понятия:

1) внешнее воздействие природного происхождения – воздействие, вызванное внешними по отношению к ЯУПЗ процессами, явлениями и факторами природного происхождения;

2) внешнее воздействие техногенного происхождения – воздействие, вызванное деятельностью человека, или как результат использования им техники и технологий как за пределами площадки ЯУПЗ, так и в ее пределах;

3) выбор площадки – процесс обследования и отбора подходящей площадки для ЯУПЗ;

4) организация, осуществляющая выбор площадки – Национальный оператор по обращению с радиоактивными отходами, Национальный оператор атомных электростанций (далее – АЭС), юридическое лицо, более пятидесяти процентов голосующих акций (долей участия в уставном капитале) которого прямо или косвенно принадлежат Национальному оператору АЭС, или иное юридическое лицо, планирующее размещение ЯУПЗ и имеющее лицензию на выполнение работ, связанных с этапами жизненного цикла объектов использования атомной энергии, в соответствии с пунктом 17 приложения 1 к Закону Республики Казахстан "О разрешениях и уведомлениях";

5) площадка ЯУПЗ – территория, предназначенная для размещения основных и вспомогательных сооружений ЯУПЗ;

6) площадка-кандидат для размещения ЯУПЗ (далее – площадка-кандидат) – потенциальная площадка, не исключенная из дальнейшего рассмотрения по результатам предварительного анализа и подлежащая дальнейшему обследованию, оценке, сравнительному анализу и ранжированию в целях выбора площадки размещения ЯУПЗ;

7) потенциальная площадка размещения ЯУПЗ (далее – потенциальная площадка) – территория в пределах района размещения ЯУПЗ, определенная по результатам анализа исходных данных для дальнейшего обследования и предварительного анализа возможности размещения ЯУПЗ;

8) район размещения ядерных установок и пунктов захоронения (далее – район размещения ЯУПЗ) – территория, подлежащая обследованию в целях отбора потенциальных площадок для размещения ЯУПЗ.

3. После принятия решения о строительстве и районе строительства ЯУПЗ выбор площадки осуществляется с учетом:

1) возможных внешних воздействий природного и (или) техногенного характера;

2) возможного переноса радиоактивных веществ;

3) возможности предотвращения ущерба населению и окружающей среде в результате эксплуатации ЯУПЗ, возникновения инцидентов или аварий.

4. Выбор площадки включает следующие этапы:

1) обследование потенциальных площадок и определение площадок-кандидатов;

2) обследование и оценку площадок-кандидатов;

3) сравнительный анализ и ранжирование площадок-кандидатов;

4) отбор площадки.

5. Выбор площадки осуществляется на основании анализа факторов, влияющих на безопасность, включая:

1) территориальное планирование;

2) ограничения землепользования;

3) обеспеченность водными ресурсами;

4) наличие транспортной и энергетической инфраструктуры.

Глава 2. Порядок выбора площадки

Параграф 1. Обследование потенциальных площадок, определение и обследование площадок-кандидатов

6. Обследование потенциальных площадок включает:

сбор и анализ исходных данных о потенциальных площадках;

проведение предварительного анализа потенциальных площадок на соответствие требованиям настоящих Правил;

исключение из дальнейшего рассмотрения потенциальных площадок, на которых выявлены факторы, исключающие возможность размещения ЯУПЗ;

определение по результатам предварительного анализа потенциальных площадок, не исключенных из дальнейшего рассмотрения и подлежащих дальнейшему обследованию и оценке в качестве площадок-кандидатов.

7. Непригодными для размещения ЯУПЗ являются потенциальные площадки, расположенные:

1) на активных разломах;

2) на территориях, сейсмичность которых характеризуется интенсивностью максимального расчетного землетрясения, превышающей 8 баллов по шкале сейсмической интенсивности Медведева – Шпонхойера – Карника MSK-64;

3) на территориях с распространением сульфатного, соляного карста, термокарста;

4) на территориях государственного лесного фонда, подлежащих особой охране, и на особо охраняемых природных территориях;

5) на территориях, подверженных воздействию извержений вулканов (в том числе грязевых) в виде вулканических бомб, потоков лавы, пирокластических потоков, потоков раскаленного пепла и ядовитых газов, грязевых потоков;

6) на территориях, расположенных в пределах водоохранных полос, и (или) на территориях, использование которых не допускается либо ограничивается в соответствии с Водным кодексом Республики Казахстан;

7) в зонах возможного катастрофического затопления.

8. Неблагоприятными для размещения ЯУПЗ считаются потенциальные площадки, на территориях которых существуют потенциально опасные процессы, явления или факторы, не относящиеся к факторам, исключающим возможность размещения ЯУПЗ.

9. Размещение ЯУПЗ на неблагоприятных площадках допускается при условии разработки и выполнения технических и организационных мероприятий по каждому выявленному природному и техногенному процессу, явлению или фактору, направленных на исключение или снижение их воздействия на безопасность ЯУПЗ, с подтверждением эффективности указанных мероприятий результатами расчетов и оценки безопасности.

10. Обследование площадок-кандидатов включает:

1) инженерно-геологические и сейсмотектонические исследования;

2) гидрологические и гидрогеологические исследования;

3) метеорологические исследования и оценку атмосферной дисперсии;

4) анализ внешних природных и техногенных воздействий;

5) анализ демографических характеристик и землепользования;

6) анализ геодезических исследований.

11. В случае выявления в ходе обследований площадок-кандидатов факторов, исключающих возможность размещения ЯУПЗ по одному или нескольким критериям, указанным в пункте 7 настоящих Правил, дальнейшее проведение исследований, предусмотренных пунктом 10 настоящих Правил, для таких площадок-кандидатов не требуется.

12. В ходе обследования площадок-кандидатов исследуются и оцениваются параметры площадок-кандидатов, а также характерные для района размещения ЯУПЗ внешние воздействия природного и техногенного происхождения. Оценка проводится с учетом экстремальных, но физически возможных явлений, возможного сочетания нескольких внешних событий, их потенциального взаимодействия, развития и последствий. При этом оцениваются потенциальное влияние указанных факторов на безопасность ЯУПЗ и возможность обеспечения радиационной безопасности для населения, персонала и окружающей среды.

13. В районе размещения ЯУПЗ и на площадках-кандидатах выявляются источники техногенной опасности с учетом условий существующего и перспективного развития прилегающей территории, способные оказать влияние на безопасность размещаемых объектов.

14. При оценке внешних воздействий природного происхождения на площадках-кандидатах учитываются следующие геологические, гидрологические и гидрогеологические процессы и явления:

1) гравитационные, склоновые процессы, для которых:

проводится оценка влияния рельефа площадки на гравитационные, склоновые процессы с учетом связи элементов рельефа с подземными водами, тектоническими нарушениями, погребенными формами рельефа;

исследуются и оцениваются статическая и динамическая прочность, возможность потери устойчивости склонов, которые могут повлиять на безопасность ЯУПЗ (оползни, обвалы, осыпи, дисперсия, солифлюкция, складчатые деформации, выпоры);

исследуются и оцениваются наличие, интенсивность и возможность развития на площадке под влиянием природных и техногенных факторов карстовых, суффозионных и карстово-суффозионных процессов, их влияние на безопасность ЯУПЗ;

2) землетрясения и тектонические активные разломы, для которых:

проводится сейсмологическая, геологическая и тектоническая оценка района размещения ЯУПЗ, учитываются инструментально зарегистрированные и исторические землетрясения, случаи наведенной сейсмичности;

параметры сейсмичности определяются с использованием вероятностных и детерминистских методов;

устанавливаются два уровня сейсмичности площадки с учетом сейсмотектонических характеристик района и специфических условий площадки – максимальное расчетное землетрясение в баллах по шкале сейсмической интенсивности Медведева – Шпонхойера – Карника MSK-64 со средней повторяемостью 10⁻⁴ в год, проектное землетрясение максимальной интенсивности со средней повторяемостью 10⁻³ в год;

устанавливаются параметры максимальных ускорений колебаний, частотные диапазоны реакций грунта для различных коэффициентов затухания, временная зависимость протекания процесса;

устанавливаются наличие и характеристики активных разломов;

определяются геологические и физические характеристики оснований, оценивается местная тектоника, включая наличие поверхностных и глубинных смещений, с учетом произошедших землетрясений;

3) гидрологические процессы, явления, для которых:

исследуется и оценивается возможность постоянных, периодических, временных затоплений и подтоплений площадки-кандидата от имеющихся и (или) характерных для района размещения потенциальных источников;

исследуется возможность сочетаний прилива и ветровых волн, оцениваются максимальный уровень, дебит, продолжительность и периодичность подтопления и затопления с повторяемостью до 10⁻⁴ в год;

исследуется и оценивается возможность воздействия цунами и сейш на безопасность ЯУПЗ, оцениваются параметры возможных максимальных цунами и сейш (частота появления, размер и высота волны) с учетом конфигурации побережья, могущих возникнуть вследствие природных или техногенных событий.

15. Проводится оценка влияния на безопасность ЯУПЗ специфических грунтов – слабых водонасыщенных различного состава и генезиса с модулем деформации Е≤20 МПа, разжижаемых, просадочных, набухающих, засоленных, вечномерзлых, элювиальных.

16. Устанавливаются наличие в пределах площадок-кандидатов специфических грунтов, их тип, мощность, физико-механические свойства.

17. Проводится оценка вероятности возникновения связанных с влиянием специфических грунтов неравномерных осадок, кренов, разжижения.

18. При учете метеорологических процессов и явлений для района размещения оцениваются вероятность возникновения и параметры воздействий на ЯУПЗ ураганов и смерчей (класс интенсивности, максимальные поступательные и вращательные скорости, давление и перепад давления, количество осадков, воздействие летящих предметов).

19. При учете природных процессов и явлений исследуются и учитываются параметры внешних воздействий природного происхождения, оказывающих влияние на безопасность размещения ЯУПЗ, включая следующие процессы и явления: переработка берегов, сели, экстремальные ветры, осадки, температуры воздуха и воды, снег, оледенение, шуга, гололед, грозы, град, пыльные и песчаные бури, штили, приподнятые инверсии, туманы, замкнутые непроветриваемые горно-долинные ландшафты, опустынивание, повышенный естественный радиационный фон.

20. В районе размещения ЯУПЗ и на площадках-кандидатах проводятся исследования по выявлению источников потенциальной техногенной опасности, на которых возможны аварии со взрывами, пожарами, выбросами радиоактивных, взрывоопасных, воспламеняющихся, токсичных и коррозионно-активных веществ.

21. В пределах тридцатикилометровой зоны от границы каждой площадки-кандидата учитывается наличие военных объектов или воздушных коридоров, используемых для учений, бомбометания и стрельб.

22. В пределах десятикилометровой зоны от границы каждой площадки-кандидата в качестве источников детонационных и дефлаграционных взрывов учитываются количество и характеристики стационарных, передвижных, гражданских и военных объектов по обращению с химическими, взрывчатыми веществами и топливом.

23. В пределах десятикилометровой зоны от границы каждой площадки-кандидата определяется наличие складов боеприпасов и взрывчатых материалов.

Для выявленных складов проводится оценка воздействия на ЯУПЗ вторичных последствий взрыва, включая сотрясение грунта, разлет фрагментов и других предметов, а также воздействие газового облака с учетом местных условий его распространения.

24. В пределах семикилометровой зоны от границы каждой площадки-кандидата определяются возможные источники пожаров и задымлений, включая складские помещения для хранения горючих материалов, нефте- и газопроводы, леса и торфяники.

25. В пределах пятикилометровой зоны от границы каждой площадки-кандидата определяются предприятия и подвижные источники (автотранспортные, железнодорожные, водные), на которых осуществляется обращение с огнеопасными, токсичными и (или) едкими веществами.

26. Для площадок-кандидатов с учетом прогноза изменения авиационной ситуации на протяжении жизненного цикла ЯУПЗ учитывается возможность возникновения авиакатастроф и оцениваются их возможные последствия, включая вторичные последствия.

27. В районе размещения ЯУПЗ и на площадках-кандидатах исследуется наличие и учитывается влияние подработанных территорий, шахт, нефтяных и газовых выработок, напорных гидротехнических сооружений и факторов, способных оказать влияние на безопасность ЯУПЗ.

28. Для установленных источников и факторов техногенной опасности с вероятностью возникновения 1×10⁻⁶ в год и более определяются характер, масштаб и продолжительность их возможного воздействия на ЯУПЗ, а также оцениваются возможные последствия такого воздействия.

29. Потенциальное воздействие ЯУПЗ на население и окружающую среду оценивается путем рассмотрения сценариев постулируемых аварий (включая параметры источника выброса) с учетом реализуемости мероприятий по аварийному реагированию на площадках-кандидатах и за их пределами. Указанные оценки обосновываются и подтверждаются при утверждении конструкции ЯУПЗ и предусмотренных в ней средств обеспечения безопасности.

30. Определяются и оцениваются прямые и косвенные пути, по которым радиоактивные вещества могут распространяться и оказывать воздействие на население и окружающую среду вследствие переноса радиоактивных выбросов с ЯУПЗ. При этом учитываются характеристики района размещения ЯУПЗ и площадок-кандидатов, в том числе распределение населения в районе.

31. Атмосферная дисперсия оценивается для площадок-кандидатов с учетом слабого ветра, штиля, температуры воздуха, приземных и приподнятых инверсий, устойчивости атмосферы, осадков, туманов, характерных для района размещения ЯУПЗ.

32. Для площадок-кандидатов определяются характеристики миграции радионуклидов в поверхностных и подземных водах и накопления радионуклидов на дне водоемов с учетом:

1) вероятного радиоактивного загрязнения дренажных и грунтовых вод;

2) физико-химических свойств радионуклидов;

3) кинетики геохимических реакций и потенциального изменения минералогических особенностей пород;

4) литологического состава и мощности водовмещающих и водоупорных слоев, грунтов зоны аэрации и почв;

5) сорбционной способности пород, грунтов и почв применительно к радионуклидам и опасным химическим веществам;

6) направления и скорости движения загрязненных потоков к местам разгрузки (водотокам, водоемам, водозаборным скважинам и иным объектам водопользования);

7) характеристик и стратификации водоносных горизонтов и комплексов;

8) гидравлической связи подземных и поверхностных вод;

9) характеристик водоемов, гидросооружений, данных о водопользовании, уровнях и расходах воды, скорости течения рек, а также механизмов переноса и осаждения радионуклидов.

Параграф 2. Оценка площадок-кандидатов и отбор площадки

33. Оценка и отбор площадки из числа площадок-кандидатов осуществляются по результатам их обследования в соответствии с требованиями настоящих Правил и включают:

оценку площадок-кандидатов;

сравнительный анализ площадок-кандидатов;

ранжирование площадок-кандидатов по результатам сравнительного анализа;

определение площадки, наиболее предпочтительной для размещения ЯУПЗ;

обоснование выбора площадки.

34. Оценка площадок-кандидатов проводится для определения характеристик природных и техногенных воздействий, а также иных факторов, учитываемых при оценке пригодности площадки-кандидата для размещения ЯУПЗ в соответствии с законодательством Республики Казахстан в области использования атомной энергии и обращения с радиоактивными отходами, а также настоящими Правилами.

Проектные документы ЯУПЗ в обязательном порядке проходят государственные экологическую и санитарно-эпидемиологическую экспертизы.

Проектная документация по выбору площадок размещения и строительству ЯУПЗ 1 и 2 категорий радиационной опасности подлежит экспертизе ядерной, радиационной и ядерной физической безопасности.

Экспертиза ядерной, радиационной и ядерной физической безопасности по выбору площадки размещения ЯУПЗ проводится в порядке и сроки, установленные Правилами проведения экспертизы ядерной безопасности и (или) радиационной безопасности, и (или) ядерной физической безопасности, утвержденными приказом исполняющего обязанности Министра энергетики Республики Казахстан от 10 августа 2023 года № 307 (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 33289).

35. Оценка пригодности каждой площадки-кандидата проводится с учетом вероятности воздействия внешних опасных факторов природного и техногенного происхождения на несколько объектов на одной площадке, а также на объекты на соседних площадках.

По результатам оценки каждой площадки-кандидата оформляется отчет об оценке пригодности площадки-кандидата для размещения ЯУПЗ, который содержит:

1) описание природных условий (в том числе геология, климат, гидрология), транспортной инфраструктуры и историко-культурного наследия;

2) характеристику воздействий природного и техногенного происхождения (в том числе сейсмичность, наводнения, источники техногенного риска);

3) демографические характеристики района размещения, включая распределение населения и зоны планирования защитных мероприятий;

4) результаты расчетных и моделирующих исследований (в том числе сейсмические расчеты, гидрологическое моделирование, атмосферная дисперсия);

5) вывод о пригодности площадки-кандидата для размещения ЯУПЗ.

36. Сравнительный анализ площадок-кандидатов проводится по результатам их обследования и оценки путем сопоставления исходных данных и результатов оценки с учетом факторов, предусмотренных пунктом 5 настоящих Правил, а также характеристик, процессов, явлений и факторов, исследуемых и оцениваемых в соответствии с пунктами 12–32 настоящих Правил.

Для обеспечения сопоставимости площадок-кандидатов сравнительный анализ проводится на основе исходных данных и результатов обследования и оценки площадок-кандидатов, сопоставимых по объему и качеству и достаточных для проведения сравнительного анализа.

Ранжирование площадок-кандидатов проводится на основании результатов сравнительного анализа с учетом совокупности их характеристик, связанных и не связанных с безопасностью.

По результатам ранжирования площадки-кандидаты распределяются в порядке предпочтительности.

Отбор площадки осуществляется по результатам ранжирования площадок-кандидатов с обоснованием принятого решения.

Проектная документация по выбору площадки размещения ЯУПЗ включает результаты обследования и оценки площадок-кандидатов, сравнительного анализа и ранжирования площадок-кандидатов, а также обоснование выбора площадки.

37. Для обоснования выбора места размещения пункта захоронения подлежат обязательному рассмотрению альтернативные варианты мест размещения пункта захоронения с проведением сравнительного анализа его безопасности.

Результаты выбора места размещения пункта захоронения оформляются организацией, осуществляющей выбор площадки, в виде отчета об обосновании безопасности размещения объекта и подлежат согласованию с уполномоченным органом.

Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. "Ядролық қондырғыларды және көму пункттерін орналастыру алаңын таңдау қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 24 мамырдағы № 301 қаулысына мынадай өзгерістер енгізілсін:

кіріспе мынадай редакцияда жазылсын:

"Атом энергиясын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Заңы 5-бабының 6) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:";

көрсетілген қаулымен бекітілген Ядролық қондырғыларды және көму пункттерін орналастыру алаңын таңдау қағидалары осы қаулыға қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.

2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының
Премьер-Министрi

О. Бектенов

Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2026 жылғы 16 қазандағы
№ 924 қаулысына
қосымша
Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2016 жылғы 24 мамырдағы
№ 301 қаулысымен бекітілген

Ядролық қондырғыларды және көму пункттерін орналастыру алаңын таңдау қағидалары

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Осы Ядролық қондырғыларды және көму пункттерін орналастыру алаңын таңдау қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) "Атом энергиясын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Заңы 5-бабының 6) тармақшасына сәйкес әзірленді және ядролық қондырғылар мен көму пункттерін (бұдан әрі – ЯҚКП) орналастыру алаңын таңдау тәртібін айқындайды.

2. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

1) табиғи сипаттағы сыртқы әсер – ЯҚКП-ға қатысты сыртқы табиғи сипаттағы процестерден, құбылыстардан және факторлардан туындайтын әсер;

2) техногендік сипаттағы сыртқы әсер – адамның қызметінен немесе оның техниканы және технологияларды ЯҚКП алаңынан тыс жерде де, оның шегінде де пайдалануынан туындайтын әсер;

3) алаңды таңдау – ЯҚКП үшін қолайлы алаңды зерттеу және іріктеу процесі;

4) алаңды таңдауды жүзеге асыратын ұйым – Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі ұлттық оператор, Атом электр станцияларының (бұдан әрі – АЭС) ұлттық операторы, дауыс беретін акцияларының (жарғылық капиталындағы қатысу үлестерінің) елу пайызынан астамы тікелей немесе жанама түрде АЭС ұлттық операторына тиесілі заңды тұлға не ЯҚКП орналастыруды жоспарлайтын және "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңына 1-қосымшаның 17-тармағына сәйкес атом энергиясын пайдалану объектілерінің өмірлік циклі кезеңдеріне байланысты жұмыстарды орындауға лицензиясы бар өзге де заңды тұлға;

5) ЯҚКП алаңы – ЯҚКП-ның негізгі және қосалқы құрылыстарын орналастыруға арналған аумақ;

6) ЯҚКП орналастыру үшін кандидат алаң (бұдан әрі – кандидат алаң) – алдын ала талдау нәтижелері бойынша одан әрі қараудан шығарылмаған және ЯҚКП орналастыру алаңын таңдау мақсатында одан әрі зерттелетін, бағаланатын, салыстырып талданатын және сараланатын әлеуетті алаң;

7) ЯҚКП орналастырылатын әлеуетті алаң (бұдан әрі – әлеуетті алаң) – ЯҚКП орналастыру ауданындағы бастапқы деректерді талдау нәтижелері бойынша одан әрі зерттеу және ЯҚКП орналастыру мүмкіндігін алдын ала талдау үшін айқындалған аумақ;

8) ядролық қондырғыларды және көму пункттерін орналастыру ауданы (бұдан әрі – ЯҚКП орналастыру ауданы) – ЯҚКП орналастыруға арналған әлеуетті алаңдарды іріктеу мақсатында зерттелетін аумақ.

3. ЯҚКП салу және ол салынатын аудан туралы шешім қабылданғаннан кейін алаңды таңдау:

1) табиғи және (немесе) техногендік сипаттағы ықтимал сыртқы әсерлер;

2) радиоактивті заттардың ықтимал таралуы;

3) ЯҚКП-ны пайдалану, оқыс оқиғалар немесе авариялардың туындауы нәтижесінде халыққа және қоршаған ортаға келтірілетін залалдың алдын алу мүмкіндігі ескеріле отырып жүзеге асырылады.

4. Алаңды таңдау мынадай кезеңдерді қамтиды:

1) әлеуетті алаңдарды зерттеу және кандидат алаңдарды айқындау;

2) кандидат алаңдарды зерттеу және бағалау;

3) кандидат алаңдарға салыстырмалы талдау жүргізу және оларды саралау;

4) алаңды іріктеу.

5. Алаңды таңдау қауіпсіздікке ықпал ететін факторларды, оның ішінде:

1) аумақтық жоспарлауды;

2) жерді пайдалануға қойылатын шектеулерді;

3) су ресурстарымен қамтамасыз етілуін;

4) көлік және энергетикалық инфрақұрылымның болуын талдау негізінде жүзеге асырылады.

2-тарау. Алаңды таңдау тәртібі

1-параграф. Әлеуетті алаңдарды зерттеу, кандидат алаңдарды айқындау және зерттеу

6. Әлеуетті алаңдарды зерттеу мыналарды қамтиды:

әлеуетті алаңдар туралы бастапқы деректерді жинау және талдау;

әлеуетті алаңдарға осы Қағидалардың талаптарына сәйкестігі тұрғысынан алдын ала талдау жүргізу;

ЯҚКП орналастыру мүмкіндігін жоққа шығаратын факторлар анықталған әлеуетті алаңдарды одан әрі қараудан шығару;

алдын ала талдау нәтижелері бойынша одан әрі қараудан шығарылмаған және кандидат алаңдар ретінде одан әрі зерттелетін және бағаланатын әлеуетті алаңдарды айқындау.

7. Мына:

1) белсенді жарылымдарда;

2) сейсмикалық белсенділігі ең жоғары есептік жер сілкінісінің қарқындылығы Медведев – Шпонхойер – Карник сейсмикалық қарқындылық шәкілі бойынша 8 балдан асатын аумақтарда;

3) сульфатты, тұзды карст, термокарст таралған аумақтарда;

4) ерекше қорғалатын мемлекеттік орман қорының аумақтарында және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда;

5) вулкандардың (оның ішінде балшық вулкандарының) атқылауының вулкандық бомбалар, лава ағындары, пирокластикалық ағындар, қызған күл және улы газдар ағындары, сел ағындары түріндегі әсеріне ұшырайтын аумақтарда;

6) су қорғау белдеулерінің шегінде орналасқан аумақтарда және (немесе) Қазақстан Республикасының Су кодексіне сәйкес пайдалануға жол берілмейтін не пайдаланылуы шектелетін аумақтарда;

7) ықтимал апатты су басу аймақтарында орналасқан әлеуетті алаңдар ЯҚКП орналастыруға жарамсыз болып танылады.

8. Аумақтарында ЯҚКП орналастыру мүмкіндігін жоққа шығаратын факторларға жатпайтын ықтимал қауіпті процестер, құбылыстар немесе факторлар бар әлеуетті алаңдар ЯҚКП орналастыру үшін қолайсыз болып танылады.

9. Қолайсыз алаңдарда ЯҚКП орналастыруға әрбір анықталған табиғи және техногендік процесс, құбылыс немесе фактор бойынша олардың ЯҚКП қауіпсіздігіне әсерін жоққа шығаруға немесе азайтуға бағытталған техникалық және ұйымдастырушылық іс-шараларды әзірлеу және орындау, сондай-ақ көрсетілген іс-шаралардың тиімділігін есептеудің және қауіпсіздікті бағалаудың нәтижелерімен растау шартымен жол беріледі.

10. Кандидат алаңдарды зерттеу:

1) инженерлік-геологиялық және сейсмотектоникалық зерттеулерді;

2) гидрологиялық және гидрогеологиялық зерттеулерді;

3) метеорологиялық зерттеулер және атмосфералық дисперсияны бағалауды;

4) табиғи және техногендік сыртқы әсерлерді талдауды;

5) демографиялық сипаттамалар мен жер пайдалануды талдауды;

6) геодезиялық зерттеулерді талдауды қамтиды.

11. Кандидат алаңдарды зерттеу барысында осы Қағидалардың 7-тармағында көрсетілген бір немесе бірнеше өлшемшарт бойынша ЯҚКП орналастыру мүмкіндігін жоққа шығаратын факторлар анықталған жағдайда осындай кандидат алаңдар үшін осы Қағидалардың 10-тармағында көзделген зерттеулерді одан әрі жүргізу талап етілмейді.

12. Кандидат алаңдарды зерттеу барысында кандидат алаңдардың параметрлері, сондай-ақ ЯҚКП орналастыру ауданына тән табиғи және техногендік сипаты сыртқы әсерлер зерттеледі және бағаланады. Бағалау экстремалды, бірақ физикалық тұрғыдан мүмкін болатын құбылыстарды, бірнеше сыртқы оқиғаның ықтимал үйлесуін, олардың ықтимал өзара әсерін, дамуын және салдарын ескере отырып жүргізіледі. Бұл ретте көрсетілген факторлардың ЯҚКП қауіпсіздігіне ықтимал әсері және халық, персонал мен қоршаған орта үшін радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мүмкіндігі бағаланады.

13. ЯҚКП орналастыру ауданында және кандидат алаңдарда іргелес аумақтың қазіргі және перспективалық даму жағдайларын ескере отырып, орналастырылатын объектілердің қауіпсіздігіне әсер етуге қабілетті техногендік қауіп көздері анықталады.

14. Кандидат алаңдарда табиғи текті сыртқы әсерлерді бағалау кезінде мынадай геологиялық, гидрологиялық және гидрогеологиялық процестер мен құбылыстар ескеріледі:

1) гравитациялық, беткейлік процестер, олар бойынша:

рельеф элементтерінің жерасты суларымен, тектоникалық бұзылыстармен, көмілген рельеф нысандарымен байланысын ескере отырып, алаң бедерінің гравитациялық, беткейлік процестерге әсері бағаланады;

ЯҚКП қауіпсіздігіне әсер етуі мүмкін беткейлердің статикалық және динамикалық беріктігі, орнықтылығын жоғалту мүмкіндігі зерттеледі және бағаланады (опырылу, құлама, шөгінділердің сырғуы, дисперсия, солифлюкция, қатпарлы деформациялар, сығылып шығу);

табиғи және техногендік факторлардың әсерінен алаңда карсттық, суффозиялық және карсттық-суффозиялық процестердің болуы, қарқындылығы және даму мүмкіндігі, олардың ЯҚКП қауіпсіздігіне әсері зерттеледі және бағаланады;

2) жер сілкіністері және тектоникалық белсенді жарылымдар, олар бойынша:

ЯҚКП орналастырылатын ауданға сейсмологиялық, геологиялық және тектоникалық бағалау жүргізіледі, аспаптар тіркеген және тарихи жер сілкіністері, индукцияланған сейсмикалылық жағдайлары ескеріледі;

сейсмикалылық параметрлері ықтималдық және детерминистік әдістерді пайдалана отырып айқындалады;

ауданның сейсмотектоникалық сипаттамалары мен алаңның ерекше жағдайларын ескере отырып, алаңның сейсмикалылығының екі деңгейі – жылына орташа қайталануы 10⁻⁴ болатын Медведев – Шпонхойер – Карник сейсмикалық қарқындылық шәкілі бойынша баллмен ең жоғары есептік жер сілкінісі және жылына орташа қайталануы 10⁻³ болатын ең жоғары қарқындылықтағы жобалық жер сілкінісі белгіленеді;

тербелістердің ең жоғары үдеулерінің параметрлері, өшу коэффициенттерінің әртүрлі мәндері үшін топырақ реакцияларының жиілік диапазондары, процестің уақыт бойынша өту тәуелділігі белгіленеді;

белсенді жарылымдардың болуы және сипаттамалары белгіленеді;

болған жер сілкіністерін ескере отырып, негіздердің геологиялық және физикалық сипаттамалары айқындалады, жергілікті тектоника, оның ішінде жер бетінде және тереңдікте ауытқулардың бар-жоғы бағаланады;

3) гидрологиялық процестер, құбылыстар, олар бойынша:

орналастыру ауданында бар және (немесе) оған тән ықтимал көздерден кандидат алаңның үнемі, ауық-ауық уақытша су астында қалуы және оған су жайылуы мүмкіндігі зерттеледі және бағаланады;

судың келуі мен жел толқындарының үйлесу мүмкіндігі зерттеледі, қайталануы жылына 10⁻⁴ дейін болатын су астында қалудың және су жайылуының ең жоғары деңгейі, дебиті, ұзақтығы және қайталану жиілігі бағаланады;

табиғи немесе техногендік оқиғалар салдарынан туындауы мүмкін цунами мен сейштердің ЯҚКП қауіпсіздігіне әсер ету мүмкіндігі зерттеледі және бағаланады, жағалау конфигурациясын ескере отырып, ықтимал ең жоғары цунами мен сейштердің параметрлері (пайда болу жиілігі, толқынның мөлшері мен биіктігі) бағаланады.

15. ЯҚКП қауіпсіздігіне деформация модулі Е≤20 МПа болатын әртүрлі құрамдағы және генезистегі әлсіз суға қаныққан, сұйылатын, шөгуге бейім, ісінетін, тұзданған, көпжылдық тоңды, элювиалды арнайы топырақтардың әсері бағаланады.

16. Кандидат алаңдардың шегінде өзіндік ерекшелігі бар топырақтың бар-жоғы, олардың түрі, қуаты, физикалық-механикалық қасиеттері белгіленеді.

17. Өзіндік ерекшелігі бар топырақтың ықпалына байланысты біркелкі емес шөгудің, қисаюдың, сұйылудың туындау ықтималдығы бағаланады.

18. Метеорологиялық процестер мен құбылыстарды есепке алғанда орналастыру ауданы бойынша дауыл мен құйынның туындау ықтималдығы мен ЯҚКП-ға әсер ету параметрлері (қарқындылық класы, ең жоғары екпіндеу және үйірілу жылдамдықтары, қысым және қысымның өзгеруі, жауын-шашын мөлшері, ұшатын заттардың әсері) бағаланады.

19. Табиғи процестер мен құбылыстарды есепке алғанда ЯҚКП орналастыру қауіпсіздігіне әсерін тигізетін табиғи сипатты сыртқы әсерлердің параметрлері, оның ішінде мынадай процестер мен құбылыстар: жағалаудың шайылуы, сел, экстремалды жел, жауын-шашын, ауа мен судың температурасы, қар, мұздану, сең, көктайғақ, найзағай, бұршақ, шаңды және құмды дауылдар, тынық ауа райы, көтеріңкі инверсиялар, тұман, желдетілмейтін тұйық таулы-аңғарлы ландшафттар, шөлейттену, табиғи радиациялық фонның жоғарылауы зерттеледі және ескеріледі.

20. ЯҚКП орналастыру ауданында және кандидат алаңдарда жарылыстар, өрт, радиоактивті, жарылыс қауіпті, жанғыш, уытты және коррозиялық белсенді заттардың шығарындысымен авариялар болуы мүмкін әлеуетті техногендік қауіп көздерін анықтау бойынша зерттеулер жүргізіледі.

21. Әрбір кандидат алаңның шекарасынан отыз километрлік аймақ шегінде оқу-жаттығу, бомба тастау және атыс жүргізу үшін пайдаланылатын әскери объектілердің немесе әуе дәліздерінің бар-жоғы ескеріледі.

22. Әрбір кандидат алаңның шекарасынан он километрлік аймақ шегінде детонациялық және дефлаграциялық жарылыс көзі ретінде химиялық заттармен, жарылғыш заттармен және отынмен жұмыс істейтін стационарлық, жылжымалы, азаматтық және әскери объектілердің саны мен сипаттамалары ескеріледі.

23. Әрбір кандидат алаңның шекарасынан он километрлік аймақ шегінде оқ-дәрі мен жарылғыш материалдар қоймаларының бар-жоғы айқындалады.

Анықталған қоймалар үшін жарылыстың қайталану салдарының ЯҚКП-ға әсері, оның ішінде жер сілкінуі, фрагменттер мен басқа да заттардың ұшып таралуы, сондай-ақ оның таралуының жергілікті жағдайларын ескере отырып, газ бұлтының әсері бағаланады.

24. Әрбір кандидат алаңның шекарасынан жеті километрлік аймақ шегінде өрт пен түтінденудің ықтимал көздері, оның ішінде жанғыш материалдарды сақтауға арналған қойма үй-жайлары, мұнай және газ құбырлары, ормандар мен шымтезекті алқаптар айқындалады.

25. Әрбір кандидат алаңның шекарасынан бес километрлік аймақ шегінде өрт қауіпті, уытты және (немесе) күйдіргіш заттармен жұмыс жүргізілетін кәсіпорындар мен жылжымалы көздер (автомобиль көлігі, теміржол, су көлігі) айқындалады.

26. Кандидат алаңдар үшін ЯҚКП-ның өмірлік циклі бойындағы авиациялық ахуалдың өзгеру болжамын ескере отырып, авиациялық апаттардың туындау мүмкіндігі ескеріледі және олардың ықтимал салдары, оның ішінде қайталану салдары бағаланады.

27. ЯҚКП орналастыру ауданында және кандидат алаңдарда игерілген аумақтардың, шахталардың, мұнай және газ қазбаларының, қысымды гидротехникалық құрылыстардың және ЯҚКП қауіпсіздігіне әсер етуге қабілетті факторлардың бар-жоғы зерттеледі және олардың әсері ескеріледі.

28. Анықталған техногендік қауіп көздері мен факторлары үшін туындау ықтималдығы жылына 1×10⁻⁶ және одан жоғары болған жағдайда олардың ЯҚКП-ға ықтимал әсерінің сипаты, ауқымы және ұзақтығы айқындалады, сондай-ақ осындай әсердің ықтимал салдары бағаланады.

29. ЯҚКП-ның халыққа және қоршаған ортаға ықтимал әсері кандидат алаңдарда және олардың шегінен тыс жерлерде авариялық ден қою жөніндегі іс-шараларды іске асыру мүмкіндігін ескере отырып, болжанатын авариялар сценарийлерін (шығарынды көзінің параметрлерін қоса алғанда) қарау арқылы бағаланады. Көрсетілген бағалау ЯҚКП конструкциясын және онда көзделген қауіпсіздікті қамтамасыз ету құралдарын бекіту кезінде негізделеді және расталады.

30. ЯҚКП-дан радиоактивті шығарындылардың тасымалдануы салдарынан радиоактивті заттардың таралуы және халық пен қоршаған ортаға әсер етуі мүмкін тікелей және жанама жолдар анықталады және бағаланады. Бұл ретте ЯҚКП орналастыру ауданы мен кандидат алаңдардың сипаттамалары, оның ішінде аудан бойынша халықтың орналасуы ескеріледі.

31. Атмосфералық дисперсия кандидат алаңдар үшін ЯҚКП орналастыру ауданына тән әлсіз желді, тынық ауа райы, ауа температурасын, жер бетіндегі және көтерілген инверсияларды, атмосфераның тұрақтылығын, жауын-шашынды, тұманды ескере отырып бағаланады.

32. Кандидат алаңдар үшін радионуклидтердің жерүсті және жерасты суларындағы көшіп-қонуының және су айдындарының түбінде радионуклидтердің жиналуының сипаттамалары мыналарды:

1) дренаждық және жерасты суларының ықтимал радиоактивті ластануын;

2) радионуклидтердің физикалық-химиялық қасиеттерін;

3) геохимиялық реакциялардың кинетикасын және тау жыныстарының минералогиялық ерекшеліктерінің ықтимал өзгеруін;

4) су өткізгіш және су өткізбейтін қабаттардың, аэрация аймағы топырақтарының және топырақ жамылғысының литологиялық құрамын және қуатын;

5) радионуклидтерге және қауіпті химиялық заттарға қатысты тау жыныстарының, топырақтың және жер қыртысының үстіңгі қабаты сорбциялық қабілетін;

6) ластанған ағындардың су шығатын орындарға (су ағындарына, су айдындарына, су алу ұңғымаларына және су пайдаланудың өзге де объектілеріне) қарай қозғалысының бағыты мен жылдамдығын;

7) су тұтқыш жиектер мен кешендердің сипаттамалары мен қабатталуын;

8) жерасты және жерүсті суларының гидравликалық байланысын;

9) су айдындарының, гидротехникалық құрылыстардың сипаттамаларын, су пайдалану туралы деректерді, су деңгейлері мен шығыстарын, өзендердегі ағыс жылдамдығын, сондай-ақ радионуклидтердің тасымалдануы мен тұну тетіктерін ескере отырып айқындалады.

2-параграф. Кандидат алаңдарды бағалау және алаңды іріктеу

33. Кандидат алаңдарды бағалау және олардың арасынан алаңды іріктеу осы Қағидалардың талаптарына сәйкес оларды зерттеу нәтижелері бойынша жүзеге асырылады және мыналарды:

кандидат алаңдарды бағалауды;

кандидат алаңдарға салыстырмалы талдау жүргізуді;

салыстырмалы талдау нәтижелері бойынша кандидат алаңдарды саралауды;

ЯҚКП орналастыру үшін барынша қолайлы алаңды айқындауды;

алаңды таңдауды негіздеуді қамтиды.

34. Кандидат алаңдарды бағалау Қазақстан Республикасының атом энергиясын пайдалану және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасына, сондай-ақ осы Қағидаларға сәйкес кандидат алаңның ЯҚКП орналастыруға жарамдылығын бағалау кезінде ескерілетін табиғи және техногендік әсерлердің, сондай-ақ өзге де факторлардың сипаттамаларын айқындау үшін жүргізіледі.

ЯҚКП-ның жобалау құжаттары міндетті түрде мемлекеттік экологиялық және санитариялық-эпидемиологиялық сараптамадан өтеді.

Радиациялық қауіптіліктің 1 және 2-санаттарындағы ЯҚКП орналастыру алаңдарын таңдау және салу жөніндегі жобалау құжаттамасы ядролық, радиациялық және ядролық физикалық қауіпсіздік сараптамасынан өтуге тиіс.

ЯҚКП орналастыру алаңын таңдау бойынша ядролық, радиациялық және ядролық физикалық қауіпсіздік сараптамасы Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 10 тамыздағы № 307 бұйрығымен бекітілген (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 33289 болып тіркелген) ядролық қауіпсіздік және (немесе) радиациялық қауіпсіздік және (немесе) Ядролық физикалық қауіпсіздік сараптамасын жүргізу қағидаларында белгіленген тәртіппен және мерзімдерде жүргізіледі

35. Әрбір кандидат алаңның жарамдылығын бағалау бір алаңдағы бірнеше объектіге, сондай-ақ көршілес алаңдардағы объектілерге табиғи және техногендік сипаттағы сыртқы қауіпті факторлардың әсер ету ықтималдығын ескере отырып жүргізіледі.

Әрбір кандидат алаңды бағалау нәтижелері бойынша кандидат алаңның ЯҚКП орналастыруға жарамдылығын бағалау туралы есеп ресімделеді, онда:

1) табиғи жағдайлардың (оның ішінде геология, климат, гидрология), көлік инфрақұрылымының және тарихи-мәдени мұраның сипаттамасы;

2) табиғи және техногендік текті әсерлердің сипаттамасы (оның ішінде сейсмикалылық, су тасқындары, техногендік қауіп көздері);

3) орналастыру ауданының демографиялық сипаттамалары, оның ішінде халықтың орналасуы және қорғау іс-шараларын жоспарлау аймақтары;

4) есептік және модельдік зерттеулердің нәтижелері (оның ішінде сейсмикалық есептеулер, гидрологиялық модельдеу, атмосфералық дисперсия);

5) кандидат алаңның ЯҚКП орналастыруға жарамдылығы туралы қорытынды қамтылады.

36. Кандидат алаңдарға салыстырмалы талдау олардың зерттелуі мен бағалау нәтижелері бойынша бастапқы деректер мен бағалау нәтижелерін осы Қағидалардың 5-тармағында көзделген факторларды, сондай-ақ осы Қағидалардың 12–32-тармақтарына сәйкес зерттелетін және бағаланатын сипаттамаларды, процестерді, құбылыстар мен факторларды ескере отырып салыстыру арқылы жүргізіледі.

Кандидат алаңдардың салыстырмалылығын қамтамасыз ету үшін салыстырмалы талдау көлемі мен сапасы бойынша салыстырылатын және салыстырмалы талдау жүргізу үшін жеткілікті кандидат алаңдарды зерттеу мен бағалаудың бастапқы деректері мен нәтижелері негізінде жүргізіледі.

Кандидат алаңдарды саралау қауіпсіздікке байланысты және қауіпсіздікке байланысты емес олардың сипаттамаларының жиынтығын ескере отырып, салыстырмалы талдау нәтижелері негізінде жүргізіледі.

Саралау нәтижелері бойынша кандидат алаңдар басымдық беру тәртібімен бөлінеді.

Алаңды іріктеу кандидат алаңдарды саралау нәтижелері бойынша қабылданған шешімді негіздей отырып жүзеге асырылады.

ЯҚКП орналастыру алаңын таңдау жөніндегі жобалау құжаттамасы кандидат алаңдарды зерттеу мен бағалау нәтижелерін, кандидат алаңдарға жүргізілген салыстырмалы талдау мен саралау нәтижелерін, сондай-ақ алаңды таңдаудың негіздемесін қамтиды.

37. Көму пунктін орналастыру орнын таңдауды негіздеу үшін көму пунктін орналастыру орындарының баламалы нұсқалары міндетті түрде қаралып, оның қауіпсіздігіне салыстырмалы талдау жүргізілуге тиіс.

Көму пунктін орналастыру орнын таңдау нәтижелерін алаңды таңдауды жүзеге асыратын ұйым объектіні орналастыру қауіпсіздігінің негіздемесі туралы есеп түрінде ресімдейді және уәкілетті органмен келісуге тиіс.