Об утверждении Программы по управлениями коммунальными отходами в городе Каражал области Ұлытау на 2026-2030 годы

Решение Каражалского городского маслихата области Ұлытау от 28 сентября 2026 года № 420

      В соответствии c пункта 3 статьи 365 Эколгического кодекса Республики Казахстан, подпунктом 15) пункта 1 статьи 6 Закона Республики Казахстан "О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан, приказа и.о. Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 9 августа 2021 года № 318 "Об утверждении Правил разработки программы управления отходами" (зарегистрирован в Рееестре нормативно правовоых актов за №23917), Каражалский городской маслихат РЕШИЛ:

      1. Утвердить Программу по управлениями коммунальными отходами в городе Каражал области Ұлытау на 2026-2030 годы согласно приложению к настоящему решению.

      2. Настоящее решение вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

      Председатель городского маслихата З.Оспанова

  Приложение 1
к решению Каражалского
городского маслихата
от 28 сентября 2026 года № 420

Программа по управлению коммунальными отходами в городе Каражал на 2026-2030 годы

      СОДЕРЖАНИЕ

      1. Паспорт программы

      2. Введение

      3. Анализ текущей ситуации

      3.1. Анализ текущей ситуации по управлению твердыми бытовыми отходами

      3.1.1. Анализ текущей ситуации по сортировке и переработке твердых бытовых отходов.

      3.1.2. Анализ текущей ситуации по захоронению твердых бытовых отходов

      3.1.3. Анализ морфологического состава твердых бытовых отходов

      3.1.4. Выводы по анализу текущей ситуации по управлению твердыми бытовыми отходами.

      3.2. Анализ текущей ситуации по управлению отдельными видами отходов

      3.2.1. Анализ текущей ситуации по управлению медицинскими отходами

      3.2.2. Анализ текущей ситуации по управлению отходами электрического и электронного оборудования, ртутьсодержащих ламп и источников питания

      3.2.3. Анализ текущей ситуации по управлению отходами автомобильных шин и отработанных масел

      3.2.4 .Анализ текущей ситуации по управлению строительными отходами

      3.2.5. Анализ текущей ситуации по управлению крупногабаритными отходами

      3.2.6. Анализ текущей ситуации по управлению бесхозными транспортными средствами

      3.2.7. Анализ текущей ситуации по управлению золошлаковыми отходами

      3.3. Анализ существующей нормативно правовой базы в области управления отходами

      4. Цели, целевые индикаторы, задачи и показатели результатов реализации программы

      4.1. Цели программы

      4.2. Задачи программы

      4.3. Целевые индикаторы и показатели результатов реализации программы

      5. Основные направления, пути достижения целей и задач программы, соответствующие меры

      6. Меры взаимодействия и коммуникации с населением

      7. Необходимые ресурсы и источники финансирования

      8. План мероприятий по реализации программы

      9. Приложения

      1. Паспорт программы

Наименование

Программа по управлению отходами в городе Каражал и поселке Жайрем на 2026-2030 годы

Основания для разработки

1. Экологический кодекс Республики Казахстан от 2 января 2021 года №400-VI; пункт 1 статьи 335
2. "Приказ и.о. Министра экологии, геологии и природных ресурсов РК № 318 от 09.08.2021 г. "Об утверждении Правил разработки программы управления отходами";
Методические рекомендации местным исполнительным органам по разработке Программы по управлению коммунальными отходами (приказ №154 п от 18.05.2023г).
3. Приказ и. о. Министра здравоохранения Республики Казахстан от 25 декабря 2020 года №ҚР ДСМ-331-2020 "Об утверждении Санитарных правил "Санитарно-эпидемиологические требования к сбору, использованию, применению, обезвреживанию, транспортировке, хранению и захоронению отходов производства и потребления" Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 28 декабря 2020 года №21934.

Сроки и этапы реализации Программы

2026 – 2030годы

Государственный орган, ответственный за реализацию программы

Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал и поселка Жайрем"

Цели программы

-Создание эффективной региональной системы управления отходами, обеспечивающей снижение загрязнения окружающей среды от отходов производства и потребления, включая твердые бытовые отходы;
-предотвращение и уменьшение образования отходов, вовлечение их во вторичный хозяйственный оборот;
-создание эффективных механизмов управления отходами в сфере управления, включая твердые бытовые отходы;
-создание и развитие инфраструктуры экологически безопасной переработки, утилизации и утилизации отходов;
-увеличение объемов переработки и утилизации отходов;
-проведение работ по обеспечению экологической безопасности при хранении и размещении отходов и по завершению эксплуатации территорий, на которых расположены объекты размещения отходов, или по экологическому восстановлению территорий, не соответствующих требованиям экологического и санитарно-эпидемиологического законодательства;
-создание условий для привлечения инвесторов в отрасль для переработки, утилизации и утилизации отходов; формирование экологической культуры населения в сфере управления отходами

Задачи программы

- Формирование организационно-правовых и экономических оснований для комплексного управления отходами города Каражал;
-Модернизация и совершенствование системы сбора и транспортировки разных видов отходов, включая опасные отходы;
-Внедрение раздельного сбора отходов с организацией объектов инфраструктуры
-Обеспечение глубины переработки ТБО до 10% в 2029 году;
-Экологическое просвещение населения в сфере раздельного сбора ТБО

Целевые индикаторы

-Охват населения услугами по сбору и транспортировке отходов -100%;
-Увеличение количества пунктов приема вторичных ресурсов от населения: 2026 год – 5 ед.; 2030 год – 20 ед.
-Доля утилизации твердых бытовых отходов к их образованию 2030 год – 80%;
-Сбор оплаты на услугу сбор, транспортировка и переработка отходов

Источник и объемы финансирования Программы

Республиканский бюджет
Местный бюджет
Частные инвестиции

      2. Введение

      Программа по управлению коммунальными отходами для города Каражал на период 2026-2030 г.г., разрабатывается на основании приказа Министра экологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 18.05.2023г. №154 "Об утверждении Методических рекомендаций местным исполнительным органам по разработке программы по управлению коммунальными отходами".

      Программа разрабатывается в соответствии с Экологическим Кодексом, в частности согласно принципу иерархии, установленному статьей 329 Кодекса.

      В Программе представляется описание (характеристика) коммунальных отходов, образующихся в городе Каражал и поселке Жайрем, включая сведения об объеме и составе, скорости образования, классификации, способах накопления, сбора, транспортировки, сортировки, обезвреживания, восстановления и удаления коммунальных отходов, существующей инфраструктуры по обращению с коммунальными отходами.

      Основные характеристики региона

      Каражал (каз. Қаражал/Qarajal) — город областного подчинения в области Улытау Республики Казахстан. Административный центр одноименной городской администрации.

      В подчининие городской администрации Каражал входят населенные пункты:

      город Каражал;

      поселок Жайрем;

      поселок Шалгинский.

      Кроме того, на территории городской администрации расположены такие поселения, как Актай, Клыч, ВСО, ГРЭ, подхоз бывшего ЖГОКа и курорт Шалгия.

      Город расположен в 275 километрах от областного центра — города Жезказган.

      Этимология

      Каражал (каз. қара жал) переводится как "черная грива" (қара — черный, жал — грива). В старые времена казахи так называли гребень гор и холмов (горная гряда) напоминающих очертаниями конскую гриву. Город расположен в местности с большим количеством холмов ( сопок).Так называемый Казахский мелкосопочник.

      История

      В 1911 году гидрогеолог А. А. Козырев обнаружил железные руды, находящиеся на поверхности земли. Разведочное бурение было проведено лишь в 1931 году на сопке, расположенном западнее сопки Бестобе Омской геолого-разведочной партией под руководством И. Г. Николаева.

      Таким образом появилось на карте новое богатейшее месторождение железно-марганцевых руд.

      Рабочий поселок Каражалского рудного месторождения начал образовываться в начале 1930-х годов. 31 июля 1949 года была организована дирекция "Атасуйского рудника" в поселке Атасу. В 1950 году рабочий поселок получил имя "Каражал". В 1955 году в Каражале был организован трест "Атасурудстрой" для освоения Атасуйского рудного района — железорудной базы будущего Карагандинского металлургического комбината, строительство которого велось в тот период. В том же году был сдан в эксплуатацию карьер "Западный Каражал".

      После строительства железнодорожной ветки "Атасу — Каражал", и завершения строительства первой очереди рудников "Западный Каражал" и "Большой Ктай", а также после сдачи в эксплуатацию дробильно-сортировочной фабрики, из одноименного рабочего поселка городского типа, Указом Президиума Верховного Совета Казахской ССР от 8 января 1963 года, был образован город Каражал.

      4 мая 2022 года указом президента Казахстана была образована Улытауская область, в состав которой вошел и Каражал.

      Данные о среднегодовой численности населения, о распределении населенных пунктов, лотов и маршрутов по сбору и транспортировке твердых бытовых отходов предоставлены местными исполнительными органами. На начало 2024 года численность населения города Каражал составляла - 8000 человек, а поселка Жайрем - 10000 человек. Данные представлены в Таблице 1.

      Таблица 1 - Среднегодовая численность населения города Каражал и поселка Жайрем, распределение населенных пунктов, лотов и маршрутов по сбору и транспортировке твердых бытовых отходов.

Количество лотов

Маршрут

Пп/п

округ

Населен-ные пункты

Количество населен-ных пунктов

Количество дворов

Численность населения на 01.01.2024 г

Количество улиц

Внутренняя длина улиц км

1

Город Каражал

г. Каражал

2

37

8000

56

53,6


п. Жайрем

1

33

10000

37

20,3

      3. Анализ текущей ситуации

      3.1. Анализ текущей ситуации по управлению твердыми бытовыми отходами.

      Управление коммунальными отходами является важной частью инфраструктуры городов и населенных пунктов, и оно напрямую влияет на качество окружающей среды и здоровье жителей.

      Этот раздел предназначен для проведения оценки текущего состояния управления отходами в регионе. Анализ состояния позволит выявить проблемы и недостатки в системе управления отходами и определить области для улучшения.

      Общие сведения по состоянию инфраструктуры в сфере управления коммунальными отходами (раздельный сбор, специализированная техника по транспортировке отходов, мощности по сортировке, переработке, полигоны ТБО и т.п.)

      В международной практике ТБО классифицированы на три части, которые соответствуют трем "потокам отходов", входящих в общий состав ТБО, но отличающихся между собой способом переработки и/или захоронения.

      Коммунальные отходы.

      1. Опасные ТБО - отходы потребления, образующиеся в результате жизнедеятельности человека, а также отходы производства с аналогичным характером образования, которые по своему составу и свойствам могут быть отнесены к опасным отходам. К ним относятся следующие отходы:

      Использованые батарейки и аккумуляторы;

      - Использованное электрическое и электронное оборудование;

      - Ртутьсодержащие отходы (люминесцентные лампы и термометры);

      - Медицинские и ветеринарные отходы;

      - Отходы бытовой химии;

      - Отходы, содержащие асбест;

      2. Другие опасные отходы, образующиеся в результате жизнедеятельности человека.

      3. Другие ТБО - отходы, которые не являются опасными, и в то же время не могут быть отнесены к смешанным, так как для их сбора, вывоза и утилизации требуется применение иных подходов, нежели чем для первого потока. К "Другим ТБО" отнесены следующие отходы:

      - Строительные отходы;

      - Крупногабаритные отходы;

      - Автомобили, подлежащие утилизации;

      - Использованные автомобильные шины;

      - Отходы от переработки сточных вод.

      Сведения по текущему состоянию управления коммунальными отходами в г.Каражал получены с сайта Бюро национальной статистики https://stat.gov.kz/ru/ информационно аналитической системы Бюро национальной статистики "Талдау" https://taldau.stat.gov.kz/ru, a также данных, предоставленных местными исполнительными органами и территориальным подразделением уполномоченного органа в области охраны окружающей среды (Департамент экологии Области Улытау).

      По городу Каражал захоронением, сбором и вывозом ТБО занимается КГКП "Городское коммунальное хозяйство акимата города Каражал" (Таблица 2).

      Таблица 2 - Предприятие, осуществляющее захоронение, сбор и вывоз ТБО

№

Наименование предприятия

Вид деятельности

Вид отходов

Мощность предприятия


КГКП "Городское коммунальное хозяйствоакимата города Каражал"

Захоронение, сбор и вывоз ТБО

Навоз, бытовые отходы, строительные материалы, бумага, стекло, пластик.

6,9 тыс. тонн в год.

      Количество абонентов КГКП "Городское коммунальное хозяйство акимата города Каражал"

      указано в таблице 3

№

Наименование

Количество абонентов

1

Население

1847

2

Бюджетные организации

28

3

Юридические организации (ТОО, АО, ИП и т.д.)

27

      Объем собранных и транспортированных коммунальных отходов по г. Каражал за последние 3 года 2023 по 2025г.г. представлен в таблице 4.

г. Каражал

2023 г

2024 г.

2025 г.

Тонны

Собранные коммунальные отходы

8564

8820

9200

Оттранспортированные коммунальные отходы

8564

8820

9200

      Количество населения, обслуживаемого мусоровывозящей компанией указано в таблице 5.

      Таблица 5 населения, обслуживаемого мусоровывозящей компанией

Параметр

2023

2024

2025

Чиленность населения

8203

8684

8679

Население регулярно обслуживаемое мусоровывозящей компанией

6104

6154

6144

% охвата

74,41

70,87

70,79

      На балансе КГП "Городское коммунальное хозяйство акимата г. Каражал" числится следующий автотранспорт (Таблица 6)

№

Наименование

Количество

Марка

1

Трактор

1

K-701

2

Автосамосвал

1

ГАЗ 330700-1017

3

Автосамосвал

1

ЗИЛ 433182

4

Автосамосвал

1

Шанси

5

Экскаватор

1

Борекс 2101

6

Экскаватор

1

ЕК 18-20

7

Фронтальный погрузчик

1


      Всего в г.Каражал - 150 контейнеров, а в пос.Жайрем - 70 контейнеров.

      Техническое состояние - удовлетворительное.

Сведения о полигонах ТБО

      По городу Каражал расположен 1 типовой полигон. Есть разрешение на эмиссию. Тариф на вывоз, транспортировку, сортировку и захоронение твердых бытовых отходов для населения по городу Каражал утвержден решением городского маслихата от 27 декабря 2023 года Nº 101.

      В настоящее время уборкой, транспортировкой, сортировкой твердых бытовых отходов на территории занимается коммунальное государственное учреждение хозяйственного ведения "Городское коммунальное хозяйство акимата города Каражал".

      1. Площадь полигона-3000 га.

      2. Морфологический состав принятых отходов: навоз, бытовые отходы, строительные материалы, бумага, стекло, пластик.

      3. Инфраструктура: разработана сметная документация на подведение электрических сетей к полигону на сумму 27 млн тенге. В это время есть генераторная электростанция и водозаборная электростанция.

      4. Годовой объем принятых отходов на 2023 год составляет 6900 м3.

      Полигон захоронения ТБО КГП "Горкомхоз акимата г. Каражал" организован и эксплуатируется с 2006 года.

      Полигон по захоронению твердых бытовых отходов расположен в 1.5 км к северо-западу от г. Каражал и расстоянии 2,5 км от жилого массива города Каражал.

      Вблизи полигона отсутствуют заповедники, памятники архитектуры, санитарно-профилактические учреждения, зоны отдыха, водозаборы поверхностных и подземных вод, сельскохозяйственные угодья и другие природоохранные объекты.

      Полигон ТБО предназначен для приема и захоронения твердых бытовых отходов и золошлака.

      Полигон ТБО КГП "Горкомхоз акимата г.Каражал" является специальным сооружением, предназначенным для изоляции и обезвреживания твердых бытовых отходов. Организация складирования отходов и ведение работ гарантирует санитарную надежность в охране окружающей среды и эпидемиологическую безопасность для населения. На полигоне обеспечивается устойчивость ТБО с учетом динамики минерализации, газовыделения.

      Земельный участок ограничен в использовании соблюдением санитарных и экологических норм. Высота складирования в уплотненном виде - 10 м (2 м над землей и 8 м - под землей). На участке расположения полигона подземные воды не вскрыты.

      В 2018 году специалистами ТОО "КарГеоЦентр" была выполнена топографическая съемка M1:1000. Из представленных материалов следует, что на полигоне ТБО КГП "Городское коммунальное хозяйство акимата г. Каражал" можно разместить 143730 м3.

      На проектный период 2019-2028 г.г. на полигон ТБО КГП "Горкомхоз акимата г. Каражал" предусматривается размещение отходов, всего 2-ух наименований: ТБО и золошлак.

Поселок Жайрем (входит в состав г. Каражал)

Текущее состояние системы управления отходами в регионе

Текущее положение

      * Имеется централизованный вывоз коммунальных отходов от населения. Оператором по сбору и вывозу отходов является КГП на ПХВ "Жайрем - Болашак". Эксплуатируется один мусоровоз.

      Сортировка и переработка/ утилизация отходов отсутствует. Все отходы направляются на полигон без сортировки.

      * Полигон не соответствует требованиям является санкционированной свалкой. На полигон принимаются отходы из списка запрещенных к приему (пищевые, пластик, стеклобой и другие из статьи 351 экологического кодекса).

      Нормативная база

      * В поселке действует утвержденная норма образования и накопления коммунальных отходов по городу Каражал (Решение Каражалского городского маслихата области Улытау от 27 декабря 2023 года Nº 101).

      * Утвержден тариф для населения на сбор, транспортировку, сортировку и захоронение твердых бытовых отходов по городу Каражал и поселку Жайрем (Решение Каражалского городского маслихата области Улытау от 28 марта 2024 года Nº 150).

      Программа управления коммунальными отходами

      * Отдельной Программы управления коммунальными отходами у поселка нет. Поселок входит в административные границы города Каражал.

      Статистика

      * Статистические данные поселка учитываются в данных г. Каражал

      Рост населения в городе Каражал и поселке Жайрем, повышение уровня потребления, увеличение числа юридических лиц приводят к постоянной тенденции роста объемов коммунальных отходов. Особую проблему составляет утилизация твердых бытовых отходов, количество которых заметно возросло за последние несколько лет.

      Планы развития инфраструктуры

      * Имеются планы по строительству комплексного объекта для приема и захоронения отходов, который будет профинансирован местной производственной организацией (проект бюджета - 2,5 млрд тенге).

      Организация обслуживается в рамках централизованной системы вывоза отходов поселка и развитие инфраструктуры поселка по управлению отходами входит в интересы организации.

      * Обсудили возможности развития инфраструктуры, которые могут быть включены в новый проект комплексной площадки - необходимо включить сортировочную линию, оборудование для прессования вторичного сырья. Также предложил обсудить с потенциальным спонсором объекта возможность включить закуп мусоровоза и дополнительных контейнеров.

      * На территории поселка имеется порядка 14 заброшенных многоэтажных зданий, демонтаж которых планируется проводить в ближайшее время. С этой целью необходимо предусмотреть площадку для дробления отходов демонтажа с дробилкой. Такое оборудование может быть оснащено функцией разделения бетонных фракций от металлической арматуры внутри бетонных блоков.

      Работа с Оператором РОП

      Работа с АО "Жасыл даму" (Оператор РОП) не проводилась.

      На территории города Каражал и поселка Жайрем сбор и транспортировка ТБО осуществляется специализированным предприятием, имеется действующие типовой полигон твердо-бытовых отходов. Сортировка отходов производиться ручным способом, в процессе данной сортировки оставшиеся отходы подлежат захоронению.

      На территории полигона отсутствует оборудование и инфраструктура по проведению сортировки отходов.

      Необходимо принять меры по созданию надлежавшего содержания и обслуживания данного полигона.

      На территории поселка Жайрем организована работа по сбору и транспортировке ТБО частной специализированной компанией. ТБО завозятся на недействующий полигон который обслуживается и содержится согласно всем требованиям действующего законодательства РК.

      Необходимо принять соответсвующие меры по его строительству с учетом установки необходимого оборудования и инфраструктуры для осуществления сортировки и переработки ТБО.

      Городу необходимо ежегодно менять более 100 шт. контейнеров, требующих замены в связи с негодностью.

      На рынке стоимость 1 пластикового контейнера 80 тыс. тенге, они отличаются легкостью и качеством при эксплуатации, по сравнению с дорогой в 5 раза оцинкованной металлической. Однако наличие в составе ТБО золы вынуждает устанавливать металлические контейнера.

      При строительстве новых домов в районе необходимо предусмотреть установку мусорных площадок учитывая доступность заезда мусоровозов, учесть количество жителей и количество контейнеров по нормам накопления ТБО, т.е. учесть нагрузку и частоту вывоза ТБО.

      Коммерческий сектор района обслуживается на основании индивидуальных договоров, заключаемых между заказчиком и специализированной организациями. Организации государственного сектора обслуживаются в соответствии с законодательством о государственных закупках.

      В рамках мониторинга выявляются и ликвидируются стихийные свалки на территории города Каражал и поселка Жайрем.

      Остаются проблемные вопросы по внедрению контейнерного метода сбора отходов в частном жилом секторе, внедрению раздельного сбора отходов и развитию пунктов приема вторичного сырья, утилизации иловых осадков, строительству площадок для сбора строительных и крупногабаритных отходов и пр.

      3.1.1. Анализ текущей ситуации по сортировке и переработке твердых бытовых отходов

      На территории полигона города Каражал и пос. Жайрем процесс сортировки отходов включает в себя следующие технологические операции:

      - прием отходов;

      - разгрузка отходов на участке разгрузки ТБО;

      - ручная разборка ТБО с отбором утильных фракций.

      - Анализ текущей ситуации по захоронению твердых бытовых отходов.

      Для обеспечения своевременной подготовки и соблюдения технологической последовательности работ при рекультивации полигона предусматривается:

      подготовительный период:

      техническая рекультивация основного тела полигона ТБО с устройством системы дегазации и верхнего защитного экрана;

      расширение действующего полигона для устройства карт складирования ТБО (на период рекультивации) и административно-хозяйственной зоны биологическая рекультивация основного тела полигона;

      внешнее электроснабжение.

      Технический этап включает в себя: разработку грунта (отходов), срезка откосов с перемещением в основное тело полигона рекультивации, в том числе перемещение отходов, формирование тела полигона рекультивации (создание пирамиды отходов), планировочные работы (устройство верхнего защитного экрана), устройство системы дегазации.

      Биологический этап рекультивации осуществляется вслед за техническим этапом, включает комплекс агротехнических и фитомелиоративных мероприятий, направленных на завершение восстановления нарушенных земель (подготовка плодородного слоя, посев многолетних трав, уход за насаждениями – осуществление 3-х кратного полива и покоса трав в течение года, а также внесения удобрений).

      Карты складирования ТБО на период рекультивации.

      Устройство карт складирования выполняется одновременно с работами технического этапа рекультивации основного тела полигона и включает в себя работы по срезке растительного слоя с участка 3,5 га, устройство временных технологических дорог; устройство траншей под карты складирования отходов.

      Устройство административно-хозяйственной зоны включает в себя работы по монтажу зданий и сооружений хозяйственной зоны полигона; устройство площадочных сетей, благоустройство и ограждение, устройство наблюдательной скважины для мониторинга в после рекультивационный период.

      Технический этап рекультивации основного тела полигона ТБО. Данный этап включает в себя следующий перечень работ:

      перемещение отходов, выходящих за проектный контур;

      выемка деградированного грунта, с перемещением в тело полигона складирования, с устройством пересыпных слоев;

      планировка, уплотнение пирамиды отходов и формирование откосов;

      обратная засыпка мест выемки деградированного грунта привозным местным грунтом;

      устройство системы сбора биогаза;

      устройство защитного экрана свалочного тела.

      На этапе технической рекультивации, для обеспечения поверхностного водоотвода, проектом предусмотрена планировка пирамиды отходов и устройство многофункционального защитного экрана.

      Анализ морфологического состава твердых бытовых отходов

      В зависимости от сезона морфология ТБО меняется. Летом и осенью пищевых отходов больше, зимой льда на 30%. Это объясняется тем, что в рационе питания населения города Каражал и поселка Жайрем увеличивается количество потребляемых фруктов и овощей в связи с особенностями сезона года. Также наблюдается сокращение содержания пластика, что можно объяснить сокращением в рационе употребления освежительных напитков, которые, как известно, в большей части реализуются в таре из пластика. Также можно отметить сокращение бумажной продукции, стекла и металла.

      В отходах встречаются опасные составляющие – отходы 1 класса опасности – батарейки. Они составляют около 1% ТБО. Кроме того, в твердых бытовых отходах встречаются медицинские отходы класса А и остатки бытовых приборов.

      Морфологический состав ТБО в регионе в 2026 году:

     


      Выводы по анализу текущей ситуации по управлению твердыми бытовыми отходами

      В настоящее время в сфере управления ТБО в регионе имеются следующие основные проблемы на этапе сбора:

      •Неконтролируемое размещение ТБО;

      •Отсутствует раздельный сбор ТБО следующих видов отходов: бумага, пластик, пищевые отходы;

      •В морфологическом составе ТБО 1% составляют опасные отходы, которые в дальнейшем попадают на полигон ТБО;

      •Нехватка контейнеров;

      •Нехватка спецтехники, потребность 5 единицы мусоровозов для города Каражал и поселка Жайрем.

      На этапе транспортировки выявляются следующие проблемы:

      •Ежегодно выявляются несанкционированные свалки, расходы на ликвидацию которых покрываются за счет бюджетных средств.

      На этапе переработки наблюдается следующее:

      - Требуется установка ограждения по периметру полигона пос. Жайрем;

      -Требуется приобретение весового оборудования для осуществления деятельности согласно Экологическому кодексу Республики Казахстан как для полигона города Каражал так и для поселка Жайрем;

      - Требуется приобретение оборудования для сжигания мусора при этом вырабатывая электроэнергию – для переработки и сокращения объемов на полигоне твердо-бытовых отходов и как альтернатива подключения к линии электропередачи;

      - Требуется приобретение пресса для вторичного сырья ПЭТ и картона;

      - Переработка ТБО в настоящее время осуществляется неэффективно. Показатель по переработке отходов составляет только 2-4%. При этом 96-98% отходов направляются на захоронение на полигон ТБО;

      - Требуется приобретение спецтехники для рекультивации полигона Бульдозер гусеничный и фронтальный погрузчик по одной единицы каждой

      - Отсутствуют мощности по глубокой переработке ТБО, за счет которых можно сократить объемы отходов, направляемых на захоронение на полигон;

      - На полигоне также отсутствуют технологии сбора и утилизации свалочного газа, что негативно влияет на объемы выбросов парниковых газов на полигоне.

      Также существуют проблемы при начислении и взаиморасчетах с физическими лицами за услуги по вывозу ТБО. Проблемы с начислением физическим лицам по нормам на количество проживающих связаны с тем, что количество фактически проживающих человек не соответствует количеству зарегистрированных. Более того выявлены проблемы с собираемостью платежей от физических лиц, вследствие чего у услугодателей возникает дебиторская задолженность, которая ежегодно увеличивается на 30-40%.

      По итогам анализа текущей ситуации также было выявлено, что система не является интегрированной. Отсутствует единая экономическая, административная и организационная модель, которая регулирует взаимоотношения между участниками системы. Как следствие, система работает на грани рентабельности, и каждое предприятие регулярно выступает за повышение тарифа на вывоз ТБО для физических лиц.

      При этом в системе управления отходами отсутствуют некоторые элементы, которые могут генерировать доходы. Потенциальные источники прибыли в системе управления отходами включают в себя переработку и продажу утильных фракций, реализацию вторичного сырья, электрической и тепловой энергии, получаемой при переработке биоразлагаемых отходов и утилизации свалочного газа.

      3.2.Анализ текущей ситуации по управлению отдельными видами отходов

      К отдельным видам отходов относятся:

      •медицинские отходы;

      •отходы электрического и электронного оборудования, ртутьсодержащих ламп и источников питания;

      •отходы автомобильных шин и отработанные масла;

      •строительные отходы;

      •крупногабаритные отходы;

      •бесхозные транспортные средства;

      •золошлаковые отходы.

      Отдельные виды отходов запрещается вывозить на полигон ТБО – их сбор и утилизация должны осуществляться специализированными компаниями. Более того, в законодательстве РК обозначены различные требования по сбору, транспортировке и утилизации в зависимости от вида и характеристик отдельных видов отходов.

      3.2.1. Анализ текущей ситуации по управлению медицинскими отходами

      Медицинские отходы–это отходы, образующиеся в процессе оказания медицинских услуг и проведения медицинских манипуляций.

      Управление медицинскими отходами на сегодня регулируется Санитарными правилами "Санитарно-эпидемиологические требования к сбору, использованию, применению, обезвреживанию, транспортировке, хранению и захоронению отходов производства и потребления" (утверждены Приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 23 апреля 2018 года № 187); "Санитарно-эпидемиологические требования к объектам здравоохранения" (утверждены приказом и.о. Министра национальной экономики Республики Казахстан от 24 февраля 2015 года № 127). Ответственным государственным органом Управление здравоохранения области Улытау.

      Согласно санитарным правилам "Санитарно-эпидемиологические требования к объектам здравоохранения", утвержденным приказом и.о. Министра национальной экономики Республики Казахстан от 28 февраля 2015 года № 176, медицинские отходы разделены на классы в соответствии со степенью опасности:

      •класс А – неопасные медицинские отходы, подобные ТБО (не имеющие контакта с биологическими жидкостями пациентов, инфекционными больными);

      •класс Б – опасные (эпидемиологически) медицинские отходы (инфицированные и потенциально инфицированные отходы - материалы и инструменты, предметы, загрязненные кровью и другими биологическими жидкостями, патологоанатомические отходы, органические операционные отходы: органы, ткани, пищевые отходы из инфекционных отделений, отходы из микробиологических, клинико-диагностических лабораторий, фармацевтических, иммунобиологических производств, работающих с микроорганизмами 3-4 групп патогенности, биологические отходы вивариев, живые вакцины, непригодные к использованию);

      •класс В – чрезвычайно (эпидемиологически) опасные медицинские отходы (материалы, контактировавшие с больными инфекционными болезнями, которые могут привести к возникновению чрезвычайной ситуаций в области санитарно-эпидемиологического благополучия населения и требуют проведения мероприятий по санитарной охране территории, отходы лабораторий, фармацевтических и иммунобиологических производств, работающих с микроорганизмами 1 - 2 групп патогенности, отходы лечебно-диагностических подразделений фтизиатрических стационаров, отходы от пациентов с анаэробной инфекцией, отходы микробиологических лабораторий, осуществляющих работу с возбудителями туберкулеза);

      •класс Г – токсикологически опасные медицинские отходы (лекарственные, в том числе цитостатики, диагностические, дезинфицирующие средства, не подлежащие использованию, ртутьсодержащие предметы, приборы и оборудование, отходы сырья и продукции фармацевтических производств, отходы от эксплуатации оборудования, транспорта, систем освещения);

      •класс Д – радиоактивные медицинские отходы (все виды отходов, в любом агрегатном состоянии, в которых содержание радионуклидов превышает допустимые уровни, установленные нормами радиационной безопасности).

      В соответствии с требованиями действующего законодательства все организации, имеющие отношение в сфере предоставления услуг по здравоохранению, обязаны сдавать отчетность по медицинским отходам. Министерством здравоохранения РК проводится работа по учету медицинских отходов. В 2019 году законодательно закреплена компетенция ведомства по утверждению порядка предоставления информации по медицинским отходам, и приняты правила, требующие от собственников медицинских отходов ежегодно информировать уполномоченный орган в области охраны окружающей среды.

      В новом Кодексе "О здоровье народа и системе здравоохранения" разработаны требования к физическим и юридическим лицам, осуществляющим деятельность по сбору, транспортировке, хранению, обезвреживанию, захоронению и использованию медицинских отходов. Также пересмотрены требования Санитарных правил "Санитарно-эпидемиологические требования к сбору, использованию, применению, обезвреживанию, транспортировке, хранению и захоронению отходов производства и потребления" и включены дополнительные требования, направленные на контроль качества обезвреживания отходов.

      Предоставление услуг по сбору, транспортировке и утилизации медицинских отходов в настоящее время находится в конкурентной среде. Медицинские учреждения, являющиеся коммунальными предприятиями, в соответствии с действующими нормами в сфере государственных закупок работ и услуг, проводят госзакуп услуг по сбору, транспортировке и утилизации мед отходов. Объем услуг (отходы в куб м) определяется по факту работы медучреждения и зависит от объема оказываемых услуг населению. Стоимость услуг определяется на основе коммерческих предложений специализированных организаций по утилизации медицинских отходов.

      В рамках проекта по медицинским отходам ПРООН создала семь центров утилизации медицинских отходов общей мощностью 1 млн 250 тонн в год. (https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder17928).

      С 1 января 2020 года в РК вступил в силу национальный стандарт в сфере обращения с опасными медицинскими отходами СТ РК 3498-2019 "Опасные медицинские отходы. Требования к раздельному сбору, хранению, приему, транспортировке и утилизации (обезвреживанию)". Стандарт утвержден и введен в действие Приказом Председателя Комитета технического регулирования и метрологии Министерства торговли и интеграции Республики Казахстан от "03" декабря 2019 года №451-од.

      Действительно, современная медицина широко использует одноразовые расходные материалы. Это и постельное белье, и халаты, шапочки, перчатки – все, что в течение дня использует персонал больниц. Сегодня в разы увеличилось использование медицинских масок, их тоже необходимо грамотно утилизировать, чтобы не нанести вред окружающей среде.

      Такие отходы, а также медицинские инструменты, отслужившие свой срок, и просроченные лекарства, относятся к классу А – это безопасные отходы. К классу Б относятся предметы и вещества, считающиеся опасными, но не инфекционными. Класс В – опасные отходы, с которыми нужно работать по особому алгоритму, чтобы не допустить распространения инфекций. Также мы перерабатываем предметы класса Г – это люминесцентные лампы с ртутьсодержащим напылением. Это опасный вид утилизации, он требует применения определенных технологий и, конечно же, ответственности.

      3.2.2. Анализ текущей ситуации по управлению отходами электрического и электронного оборудования, ртутьсодержащих ламп и источников питания

      Отходы электрического и электронного оборудования

      По городу Каражал отходов электрического и электронного оборудования принимает частные предприниматели и вывозят на утилизацию в другие города и области.

      Отходы электрического и электронного оборудования в условиях полигона подвергаются коррозии и окислению, а также содержат различные тяжелые металлы, поэтому их захоронение на полигоне ТБО запрещено.

      Образующиеся у физических лиц отходы электрического и электронного оборудования удаляются в контейнеры для ТБО, а отходы крупногабаритного оборудования складируются на контейнерных площадках для ТБО вместе с инертными с точки зрения захоронения КГО (мебель, строительные отходы). Далее отходы электрического и электронного оборудования вывозятся мусор вывозящими организациями на МСК, где извлекаются в ходе сортировки из общего объема отходов.

      Согласно анализу выборки, массовая доля электрооборудования в составе КГО составляет 10%.

      Отходы электрического и электронного оборудования, образующиеся у юридических лиц, утилизируются специальными компаниями на договорной основе.

      Электронные отходы должны вывозиться на склады и производственные помещения для переработки. Основной метод переработки – разбор на ценные компоненты и фракции.

      -списание и утилизация промышленного оборудования;

      -списание и утилизация компьютерной техники и оргтехники; (компьютеры, мониторы, принтеры, факсы, телефоны и др.);

      -списание и утилизация бытовой техники (холодильники, стиральные машины, плиты и др.);

      -списание и утилизация промышленных отходов;

      -списание и утилизация автомобильных шин, аккумуляторов и т. д.;

      -утилизация энергосберегающих, люминесцентных, ртутьсодержащих ламп;

      -утилизация, вывоз отработанных масел.

      Необходимо организовать передвижной пункт приема и на бесплатной основе вывозить на утилизацию отходы электронного и электротехнического оборудования.

      3.2.3 Анализ текущей ситуации по управлению отходами автомобильных шин и отработанных масел

      В последние годы повсеместно на ряду с увеличением количества автомобилей растет проблема утилизации отходов изношенных шин. В регионе вопросы утилизации вышедших из употребления шин являются также актуальными.

      Автомобильные шины изготавливаются из резины или других материалов, но с добавлением каучука, в состав входят технический углерод или сажа, диоксид кремния или силикат, сера, натуральные масла или смолы. У производителей имеется свой оптимальный химический состав, который определяет различные характеристики. Вышедшие из эксплуатации автопокрышки являются одним из самых много-тоннажных полимерных отходов, вышедшие из употребления шины накапливаются в местах их эксплуатации (в автохозяйствах, на аэродромах, промышленных и сельскохозяйственных предприятиях, шиномонтажных мастерских, горно-обогатительных комбинатах и т.д.). Проблема переработки изношенных шин имеет важное экологическое значение, поскольку засыпанная землей шина разлагается более 150 лет, а вывезенные на свалки или рассеянные на окружающих территориях, шины длительное время загрязняют окружающую среду вследствие высокой стойкости к воздействию внешних факторов (солнечного света, кислорода, озона, микробиологических воздействий).

      Все это время будет происходить вымывание токсичных органических соединений, которые попадут в почву. Места их скопления, особенно в регионах с жарким климатом, служат благоприятной средой обитания и размножения для грызунов, змей и насекомых, являющихся разносчиками различных заболеваний.

      Кроме того, шины обладают высокой пожароопасностью и относятся к 4 классу опасности, а продукты их неконтролируемого сжигания оказывают крайне вредное влияние на окружающую среду (почву, водный, воздушный бассейны). Температура горения шины равна температуре горения каменного угля, поэтому потушить такое возгорание крайне сложно.

      Проблема использования изношенных шин имеет также существенное экономическое значение, поскольку потребности экономики в природных ресурсах непрерывно растут, а их стоимость постоянно повышается. Переработка изношенных шин, содержащих помимо резины, технические свойства которой близки к первоначальным, также большое количество армирующих текстильных и металлических материалов, является источником экономии природных ресурсов.

      В соответствии с пп6 п.1 ст.351Экологического Кодекса РК предусматривает запрет на захоронение шин на полигонах. Утилизация шин, а не их захоронение и сжигание, позволят сохранить природные запасы ценного сырья, стимулировать развитие ресурсосберегающих, дешевых технологий, а также очистить и оздоровить окружающую среду.

      На сегодня имеется Государственный стандарт "Отходы. Шины автотранспортные. Требования безопасности при обращении". Стандарт устанавливает и определяет требования в отношении стадий жизненного цикла отходов шин, камер (в том числе их кусков и фрагментов): сбора, хранения, транспортировки, утилизации и переработки. Требования стандарта могут также распространяться на отходы прочей резиновой продукции.

      В регионе имеются автосервисы и шиномонтажные, предлагающих услуги сбора и утилизации шин. Утилизация отработанных автомобильных шин в соответствии с законодательством РК должна производиться специализированными компаниями, располагающими специальным оборудованием.

      Множество мелких шиномонтажных, пунктов автосервиса складируют у себя шины для дальнейшей передачи переработчикам.

      В процессе переработки шин получают пиролизное топливо, пиролизный технический углерод, резиновую крошку, которую можно использовать в дорожном строительстве, производстве резиновых покрытий для спортивных, детских площадок и пр. Предлагается проработать эффективный механизм переработки шин совместно с ТОО "Оператор РОП".

      3.2.4. Анализ текущей ситуации по управлению строительными отходами

      На сегодня на территории региона отсутствуют площадки для сбора строительных отходов. В соответствии с Правилами благоустройства вывоз строительных отходов производится на основании отдельного договора.

      Экологическим Кодексом Республики Казахстан запрещено захоронение строительных отходов на полигонах. При утилизации строительных отходов возможно применение бетона, щебня, кирпичного отхода, песка, грунта при изготовлении щебеночной смеси, можно использовать на полигонах для захоронения твердых бытовых отходов в качестве изоляционного материала, или направляться на отсыпку или рекультивацию территорий, где проектно-сметной документацией разрешается их применение.

      Также, согласно пункта 2.5. протокольного поручения заседании Совета по переходу к "Зеленой экономике" при Президенте Республики Казахстан акимам областей поручено применение строительных отходов в уплотнении и рекультивации полигонов твердых бытовых отходов, а также рекультивации исторических мест добычи общераспространенных полезных ископаемых.

      3.2.5. Анализ текущей ситуации по управлению крупногабаритными отходами

      В соответствии с Правилами благоустройства города Каражал вывоз крупногабаритных отходов (КГМ) должен производиться на основании отдельного договора со специализированными мусоровывозящими организациями. В районе нет специализированных предприятий, занимающихся сбором, вывозом и захоронением твердо-бытовых отходов. Вывоз мусора с населения на свалку осуществляется физическими лицами на основании устного договора. Но данная норма редко выполняется физическими и юридическими лицами, что приводит к проблеме складирования КГМ на контейнерных площадках общего пользования и дополнительных расходам мусоровывозящими организациями по транспортировке КГМ на МСК либо полигоны.

      Финансирование услуг по вывозу и утилизации КГМ из средств местного бюджета не производится. Для решения указанной проблемы необходимо взаимодействие населения с мусоровывозящими организациями, а также участковых инспекторов отделов полиции города Каражал и поселка Жайрем по выявлению нарушителей Правил благоустройства и привлечению их к административной ответственности. Здесь также важную роль играет участие общественности в пресечении таких нарушений.

      В городе регионе не организованна работа по договорному вывозу не габаритных отходов старой бытовой техники (телевизоров, холодильников и пр.), мебели хотя имеются предприятия, занимающиеся вывозом.

      3.2.6. Анализ текущей ситуации по управлению бесхозными транспортными средствами

      В соответствии с Правилами благоустройства запрещается:

      На территории жилых домов, а также на придомовой территории не допускается: 1) стоянка и парковка транспортных средств вне специально выделенных и обозначенных знаками и (или) разметками мест.

      В связи с принятием механизма выдачи сертификатов на скидку при покупке нового автомобиля размещение на территориях вышедших из эксплуатации автомобилей практически не наблюдается.

      На сайте ТОО "Оператор РОП" https://recycle.kz размещена информация о порядке сдачи на утилизацию автохлам.

      Акиматами периодически проводятся работы по выявлению брошенных, вышедших из эксплуатации, автомобилей, выявление автовладельцев совместно отделом полиции города и уведомление автовладельцев о необходимости утилизации автохлам.

      3.2.7. Анализ текущей ситуации по управлению золошлаковыми отходами

      В соответствии с Типовыми правилами содержания и защиты зеленых насаждений, правил благоустройства территорий городов и населенных пунктов и Правил оказании государственной услуги "Выдача разрешения на вырубку деревьев", утвержденных Приказом Министра национальной экономики Республики Казахстан от 20 марта 2015 года № 235: п. 21. не допускается сброс и складирование золы в контейнеры для твердых бытовых отходов и на контейнерные площадки.

      Выводы по анализу текущей ситуации по управлению отдельными видами отходов

      Как показывают данные Информационного обзора по результатам ведения Государственного кадастра отходов производства и потребления, на территории региона не ведется сбор и переработка отходов, попадающих под расширенные обязательства производителей.

      Отсутствие на сегодня, Типовых правил обращения с отходами производства и потребления и правил взаимодействия местных исполнительных органов с АО "Жасыл даму" по организации сети приемных пунктов вторичного сырья, попадающего под категорию отходов, на которые распространяются расширенные обязательства производителей, не позволяют активизировать работу по развитию сети приемных пунктов.

      4. Цели, целевые индикаторы, задачи и показатели результатов реализации программы

      4.1. Цели программы

      Целью программы является: Организация рациональной и экологически безопасной системы сбора коммунальных отходов, предусматривающей раздельный сбор, хранение, регулярный вывоз, переработку, утилизацию и обезвреживание опасных компонентов коммунальных отходов, а также очистку территории региона.

      4.2. Задачи программы

      Задачами программы являются:

      1) Формирование организационно-правовых и экономических оснований для комплексного управления отходами региона;

      2) Модернизация и совершенствование системы сбора и транспортировки разных видов отходов, включая опасные отходы;

      3) Внедрение раздельного сбора отходов с организацией объектов инфраструктуры;

      4) Обеспечение глубины переработки ТБО до 30% в 2028 году;

      5) Экологическое просвещение населения в сфере раздельного сбора ТБО.

      4.3. Целевые индикаторы и показатели результатов реализации программы

      Для достижения поставленных целей необходимо выполнение целевых индикаторов согласно ниже представленной таблице.

      Целевые индикаторы и их показатели

№

Наименование целевого индикатора, %

Значение целевого индикатора

2028

2029

2030

1.

Обеспеченность услугами вывоза мусора

100%

100%

100%

2.

Увеличение количества пунктов приема вторсырья

30

40

80

3.

Доля утилизации твердых бытовых отходов к их образованию

22,1

25,8

60%

4.

Собираемость оплаты за услуги сбора, вывоза и переработки отходов

До 80 %

100%

100%

      Для оптимальной организации системы сортировки отходов населением необходимо равномерно покрыть регион пунктами приема. Для решения данных проблем необходимо установить два пункта приема на 2000 человек, что позволит сократить расстояние между пунктами и облегчит поиски пунктов приема населением.

№ п/п

Наименование показателя

Ед.изм.

Плановый период

Исх. значение

2026

2027

2028

2029

2030

1

Организация мобильных пунктов приема вторсырья в районе

шт

0

0

2

3

4

5

2

Информационные сообщения о важности разумного потребления с целью уменьшения образования отходов в местных и региональных СМИ

минута эфирного времени в неделю

0

15

15

15

15

15

3

Разработка и проведение мероприятий для детей и подростков о важности сбережения ресурсов на бытовом уровне

мероприятие на 1 учебное заведение области в семестр

0

2

2

2

2

2

4

Оформление право устанавливающих документов на землю под контейнерными площадками

шт

0

2

3

5

8

9

5

Информационные сообщения о важности разумного потребления с целью уменьшения образования отходов в местных и региональных СМИ

банеры

0

15

20

25

30

30

6

Обустройство контейнерных площадок, в соответствии с требованиями СТ РК 3780-2022

шт

0

50

100

150

200

250

7

Утилизация органических и пищевых отходов на полигоне ТБО с помощью биокомпостирования или переработки на биогаз или энергетической утилизации

% от всего объема органических и пищевых отходов

0

10

15

20

25

30

8

Организация "горячей линии" на сайте акимата по информированию о стихийных свалках в районе

шт

0

1

-

-

-

-

9

Обнаружение и ликвидация стихийных свалок коммунальных отходов и их составляющих

%

99

100

100

100

100

100

10

Уменьшение депонирования отходов за счет использования и передачи на переработку

%

32,8

32

30

27

25

22

11

Переработка и использование строительных отходов

%

-

30

40

50

60

70

12

Оснащение контейнерных площадок контейнерами для сбора крупногабаритных отходов

шт

0

10

50

100

200

300

13

Обеспечение населения услугами организованным, постоянным вывозом коммунальных отходов

%

60

65

70

75

80

85

14

Установка контейнеров для опасных отходов (ртуть содержащих ламп и приборов и батареек)

шт

-

40

65

100

110

120

15

Организация контейнерных площадок и вывоза коммунальных отходов с мест неорганизованного отдыха населения в черте сел

%

0

20

40

60

80

100

      5. Основные направления, пути достижения целей и задач программы, соответствующие меры

      В соответствии с принятыми целями и поставленными задачами необходимо дальнейшее совершенствование системы управления отходами в регионе. Усиление мониторинга за выполнением принятых обязательств частным партнером по внедрению комплексной системы управления отходами и другими мусоровывозящими организациями.

      Перед акиматом региона, как государственного партнера - актуальны следующие задачи: строительство и модернизация контейнерных площадок (КП), обновление парка контейнеров, организация сети заглубленных КП современного типа, организация площадок для сбора строительных и крупногабаритных отходов, содействие МСБ в развитии сети пунктов приема вторсырья, внедрение сбора "сухого" и "мокрого" ТБО, эко просвещение.

      Необходимо регулирование правовых вопросов, для соблюдения баланса интересов населения, организаций МСБ, занятых в сфере сбора утильных фракций и интересов частного партнера.

      Для обеспечения оплачиваемости услуг мусоровывозящими организациями по вывозу отходов необходимо интегрировать имеющиеся базы данных по услугополучателям.

      Необходимо совершенствование раздела по управлению отходами в Правилах благоустройства региона в части ответственности собственников нежилых помещений за оплату вывоза отходов арендаторами, за размещение в контейнерах уличного и внутри дворового смета и пр.

      Необходимо внедрение имеющихся норм Правил технической эксплуатации жилищного фонда, Правил благоустройства в части обеспечения подъезда для специального автотранспорта, осуществляющего вывоз отходов. В успешной реализации поставленных задач важную роль будет играть широкое вовлечение всех слоев населения региона в раздельный сбор отходов, в проведение различных экологический акций, повышение экологической культуры.

      Программные мероприятия представляют собой систему мер, которые сгруппированы по задачам Программы, скоординированы по срокам и ответственным исполнителям.

      Для решения поставленных в Программе задач определены первоочередные мероприятия.

      Для решения задач запланирована реализация комплекса мер, направленных на формирование необходимой нормативно-правовой и информационно-технической баз для решения проблем, связанных с обращением с отходами производства и потребления на территории города.

      Разработка и принятие нормативных правовых актов, направленных на регулирование системы обращения с отходами на территории региона.

      Проведение конкурсного отбора региональных операторов по обращению с коммунальными отходами. Конкурсный отбор региональных операторов по обращению с коммунальными отходами осуществляется в соответствии с законодательством Республики Казахстан о государственных закупках на конкурсной основе.

      Утверждение предельных тарифов в сфере обращения коммунальных отходов.

      Утверждение предельных тарифов в сфере обращения с коммунальными отходами осуществляется маслихатом города Каражал в соответствии с Методики расчета тарифа для населения на сбор, транспортировку, сортировку и захоронение твердых бытовых отходов, утвержденный приказом Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 14 сентября 2021 года № 377.

      Утверждение инвестиционных программ операторов по обращению с коммунальными отходами, осуществляющих регулируемые виды деятельности в области обращения с коммунальными отходами.

      Утверждение производственных программ операторов по обращению с коммунальными отходами, осуществляющих регулируемые виды деятельности в области обращения с коммунальными отходами.

      Создание производственных мощностей в отрасли обращения с отходами (в том числе с отходами от использования товаров):

      в сфере обработки отходов;

      в сфере утилизации отходов;

      в сфере размещения отходов.

      Строительство и (или) реконструкция объектов обращения с коммунальными отходами. Данное мероприятие осуществляется операторами по обращению с коммунальными отходами.

      Строительство и (или) реконструкция объектов обращения с коммунальными отходами осуществляется в случае дефицита соответствующих производственных мощностей, эксплуатация которых предусмотрена Планом развития региона.

      Сведения об основных характеристиках планируемых к строительству объектов обращения с отходами приведены в приложении 1 к Программе.

      Для решения задач запланирована реализация комплекса мер, направленных на стимулирование утилизации отходов и сокращение объемов захоронения отходов:

      Создание системы раздельного накопления коммунальных отходов на территории региона.

      Организация раздельного накопления коммунальных отходов позволит сократить количество захораниваемых коммунальных отходов и повысить объемы возврата в производство полезных фракций.

      Создание пунктов приема вторичного сырья от населения на территории региона.

      Разработка и внедрение системы накопления ртутьсодержащих отходов, отходов электронного и электрического оборудования.

      Для решения задачи 4 запланирована реализация комплекса мер, направленных на выявление мест несанкционированного размещения отходов и предупреждение причинения вреда окружающей среде при размещении бесхозяйных отходов, в том числе коммунальные отходы, выявление случаев причинения такого вреда и ликвидацию его последствий, ликвидацию прошлого экологического ущерба.

      Выявление и ликвидация вновь образованных мест несанкционированного размещения отходов.

      Мониторинг состояния объектов размещения отходов позволит оперативно получать достоверную информацию о текущем состоянии объектов размещения отходов, в том числе:

      геометрических параметрах объектов размещения отходов;

      объеме накопленных отходов, площади захоронений отходов;

      внутренней структуре объектов размещения отходов и состоянии отдельных участков полигонов;

      соответствии правилам размещения, проектирования, эксплуатации и рекультивации объектов размещения отходов;

      компонентном составе поверхности объектов размещения отходов (морфология отходов);

      эффективности рекультивации территории;

      Прогнозировании развития негативных явлений и процессов на объектах размещения отходов (повреждение травяного покрова по периферии, наличие стоков с территории, самовозгорание, горение, тление).

      Вывод из эксплуатации и рекультивация объектов размещения коммунальных отходов после завершения их эксплуатации или не соответствующих требованиям природоохранного и санитарно-эпидемиологического законодательства, в том числе:

      разработка проектно-сметной документации по рекультивации объектов размещения твердых коммунальных отходов;

      вывод из эксплуатации и рекультивация объектов размещения твердых коммунальных отходов после завершения их эксплуатации.

      Согласно статье 356 Экологического кодекса РК после закрытия полигона (части полигона) оператор полигона осуществляет рекультивацию территории и проводит мониторинг выбросов свалочного газа и фильтрата в течение тридцати лет для полигонов 1 класса, двадцати лет для полигонов 2 класса, пяти лет для полигонов 3 класса. Средства на проведение рекультивации нарушенных земель и последующего мониторинга поступают из ликвидационного фонда полигона.

      Рекультивация мест размещения коммунальных отходов, не соответствующих требованиям природоохранного и санитарно-эпидемиологического законодательства.

      В соответствии со статьей 140 Земельного кодекса РК собственники земельных участков и землепользователи обязаны проводить мероприятия, направленные на рекультивацию нарушенных земель, восстановление их плодородия и других полезных свойств земли и своевременное вовлечение ее в хозяйственный оборот.

      Для решения задач предусмотрено оказание государственной поддержки инвестиционным проектам в сфере обращения с отходами за счет:

      предоставления инвесторам налоговых льгот в соответствии с действующим Налоговым кодексом РК;

      предоставления инвесторам земельных участков в аренду на упрощенной основе под строительство объектов обращения с отходами в соответствии с законодательством Республики Казахстан;

      предоставления финансовых мер стимулирования в рамках действующего законодательства Республики Казахстан.

      Также в рамках данного мероприятия предполагается заключение соглашений о государственно-частном партнерстве, договор аренды с инвестиционными обязательствами с целью строительства и (или) реконструкции объектов обращения с отходами.

      Для решения задачи 6 запланирована реализация комплекса мер, направленных на обеспечение доступа к информации в сфере обращения с отходами:

      Организация и проведение экологических акций и мероприятий среди населения региона.

      Организация постоянного информирования граждан о реформировании системы управления отходами.

      Мониторинг и анализ материалов в республиканских и региональных средствах массовой информации. Мероприятие планируется проводить с целью изучения общественного мнения и нивелирования рисков, возникающих при реализации государственной политики в сфере обращения с отходами.

      6. Меры взаимодействия и коммуникации с населением

      Для устойчивой работы системы обращения с ТБО необходимо построение политики тарифообразования, которая будет одновременно соответствовать платежеспособности населения и обеспечению привлекательности данного сектора для частных инвесторов.

      Работа по формированию устойчивой финансовой системы в сфере управления ТБО должна быть направлена на обеспечение полного возмещения затрат на оказываемые услуги по сбору, вывозу, сортировке, утилизации, переработке и захоронению ТБО. Функционирование системы будет осуществляться за счет:

      1) тарифов за сбор, переработку и захоронение отходов. Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал" и маслихат города будут устанавливать тарифы, исходя из затрат на сбор, переработку и захоронение отходов, но не выше порога доступности услуг по обращению с отходами для населения. В соответствии с принятой международной практикой порог доступности услуги по обращению с отходами для населения равен 1 % от среднего дохода. Тарифы будут повышаться ежегодно пропорционально росту доходов населения.

      Тарифы для юридических лиц будут определяться с учетом полного возмещения затрат и получения дополнительной прибыли;

      2) доходов от продажи производимой продукции (вторичного сырья, электроэнергии, биогаза, компоста);

      3) за счет средств производителей и импортеров тары и товаров, оказывающих отрицательное воздействие на окружающую среду после утраты их потребительских свойств.

      Для сбора тарифов с населения необходимо производить внедрение объединенного расчетного центра.

      Внедрение механизмов экономического стимулирования сектора ТБО напрямую связано с решением таких вопросов, как удаление отходов со свалок, развитие звена раздельного сбора отходов, сортировки/переработки, и утилизации.

      Для привлечения общественности в развитие системы раздельного сбора необходимо внедрять инструменты поощрения населения за раздельный сбор, вводить дифференцированные тарифы. Информирование широкой общественности играет немаловажную роль в управлении ТБО. Информирование будет включаться в планирование системы управления ТБО на самом раннем этапе.

      В краткосрочной перспективе основное внимание будет сосредоточено на задачах по значимости наличия эффективной системы управления ТБО:

      обсуждение отрицательного влияния неправильного обращения с отходами;

      популяризация успешного практического опыта в области обращения с отходами;

      узнаваемость системы обращения отходами в районе (изображение логотипа на мусорных контейнерах/урнах и машинах для сбора отходов);

      определение обязанностей общественности и других участников системы для достижения задач Программы;

      демонстрация преимуществ раздельного сбора и использования вторичных материальных ресурсов;

      своевременное информирование населения об изменениях в системе обращения с отходами и о целях таких изменений;

      повышение информированности о необходимых инвестициях в эффективно работающую систему обращения с отходами.

      Первоочередное внимание будет сосредоточено на ключевых группах заинтересованной общественности:

      население (работающее и неработающее (домохозяйки, пенсионеры, дети, безработные);

      учителя, волонтеры, группы активистов и негосударственные организации.

      Мероприятия по информированию общественности будут предусмотрены в плане информационной работы с населением по обращению с отходами и будут включать:

      публикации в местных газетах;

      информационные материалы о вторичном использовании материальных ресурсов для распространения в школах, среди широкой общественности;

      брошюры о домашнем компостировании зеленых отходов;

      организацию ознакомительных визитов на полигоны для школьников и студентов;

      конкурсы рисунков, фотографий среди школьников на тему отходов;

      проведение интерактивных семинаров на тему "Отходы там, где я живу" для школьников, студентов и негосударственных организаций.

      Важнейшим элементом в успешной реализации масштабных схем раздельного сбора ТБО является вовлечение и участие в них населения.

      Ключевым вопросом жизнеспособности раздельного сбора является поддержка его населением на начальном этапе. Результаты эксперимента показали, что до 25 % граждан готовы участвовать в сортировке ТБО сразу, как только будут установлены специальные контейнеры. Естественно, параллельно с их установкой необходимо обеспечить хотя бы минимальное информирование, например вывешивать плакаты, баннеры или распространять листовки. Исходя из правила информационно-разъяснительная работа в первую очередь должна производиться в среде дворников и водителей мусоровозов и подкрепляться экономической заинтересованностью. Информация о переходе на раздельный сбор должна быть доступна для граждан на всех этапах. По мере распространения раздельного сбора на весь район необходимо переходить к широкомасштабным рекламным акциям через СМИ и наружную рекламу. Ежегодно должны выделяться средства на рекламные мероприятия.

      Можно также задействовать положенные администрации квоты социальной рекламы.

      7. Необходимые ресурсы и источники финансирования

      Программа финансируется за счет средств республиканского, областного бюджета, местного бюджета и внебюджетных источников.

      Программа финансируется из средств республиканского и областного бюджета в пределах сумм целевых трансфертов на развитие, предусмотренных на реализацию ее мероприятий, утвержденных в республиканском и (или) областном бюджете.

      Средства местных бюджетов, направляемые на со финансирование мероприятий Программы, определяются нормативными правовыми актами органов местного самоуправления района.

      В ходе реализации Программы объемы финансирования подлежат ежегодному уточнению с учетом реальных возможностей областного и районного бюджетов.

      Главным распорядителем денежных средств областного бюджета, направляемых на реализацию мероприятий Программы, является Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

      Фактические объемы финансирования по реализации мероприятий Программы на 2026-2030 года будут определены, исходя из фактических расчетов при составлении местного бюджета соответствующего года, в том числе в рамках реализации проектов по обоснованию инвестиций модернизации сектора ТБО, разработанных в рамках 040 бюджетной программы Министерства экологии Республики Казахстан "Обоснование инвестиций к проектам модернизации системы управления твердыми бытовыми отходами";

      Также будут привлекаться денежные средства инвесторов при реализации проектов на условиях государственного-частного партнерства, а также за счет средств международных финансовых институтов.

      8. План мероприятий по реализации программы

      8.1. Программные мероприятия представляют собой систему мер, которые сгруппированы по задачам Программы, скоординированы по срокам и ответственным исполнителям.

      Для решения поставленных в Программе задач определены первоочередные мероприятия.

      8.2. Для решения задачи 1 запланирована реализация комплекса мер, направленных на формирование необходимой нормативно-правовой и информационно-технической баз для решения проблем, связанных с обращением с отходами производства и потребления на территории района:

      8.2.1. Разработка и принятие нормативных правовых актов, направленных на регулирование системы обращения с отходами на территории района.

      8.2.2. Проведение конкурсного отбора региональных операторов по обращению с коммунальными отходами. Конкурсной отбор региональных операторов по обращению с коммунальными отходами осуществляется в соответствии с законодательством Республики Казахстан о государственных закупках на конкурсной основе.

      8.2.3. Утверждение предельных тарифов в сфере обращения коммунальных отходов.

      Утверждение предельных тарифов в сфере обращения с коммунальными отходами осуществляется маслихатом города в соответствии с Методикой расчета тарифа для населения на сбор, транспортировку, сортировку и захоронение твердых бытовых отходов, утвержденный приказом Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 14 сентября 2021 года № 377

      8.2.4. Утверждение инвестиционных программ операторов по обращению с коммунальными отходами, осуществляющих регулируемые виды деятельности в области обращения с коммунальными отходами.

      8.2.5. Утверждение производственных программ операторов по обращению с коммунальными отходами, осуществляющих регулируемые виды деятельности в области обращения с коммунальными отходами.

      8.3. Для решения задачи 2 предусмотрены следующие мероприятия:

      8.3.1. Создание производственных мощностей в отрасли обращения с отходами (в том числе с отходами от использования товаров):

      в сфере обработки отходов;

      в сфере утилизации отходов;

      в сфере размещения отходов.

      8.3.2. Строительство и (или) реконструкция объектов обращения с коммунальными отходами. Данное мероприятие осуществляется операторами по обращению с коммунальными отходами.

      Строительство и (или) реконструкция объектов обращения с коммунальными отходами осуществляется в случае дефицита соответствующих производственных мощностей, эксплуатация которых предусмотрена Планом развития района.

      Сведения об основных характеристиках планируемых к строительству объектов обращения с отходами приведены в приложении 1 к Программе.

      Сведения об основных характеристиках планируемых к реконструкции объектов обращения с отходами приведены в приложении 2 к Программе.

      8.4. Для решения задачи 3 запланирована реализация комплекса мер, направленных на стимулирование утилизации отходов и сокращение объемов захоронения отходов:

      8.4.1. Создание системы раздельного накопления коммунальных отходов на территории города.

      Организация раздельного накопления коммунальных отходов позволит сократить количество захораниваемых коммунальных отходов и повысить объемы возврата в производство полезных фракций.

      8.4.2. Создание пунктов приема вторичного сырья от населения на территориях муниципальных образований района.

      8.4.3. Разработка и внедрение системы накопления ртутьсодержащих отходов, отходов электронного и электрического оборудования.

      8.5. Для решения задачи 4 запланирована реализация комплекса мер, направленных на выявление мест несанкционированного размещения отходов и предупреждение причинения вреда окружающей среде при размещении бесхозяйных отходов, в том числе коммунальные отходы, выявление случаев причинения такого вреда и ликвидацию его последствий, ликвидацию прошлого экологического ущерба:

      8.5.1. Выявление и ликвидация вновь образованных мест несанкционированного размещения отходов.

      8.5.2. Мониторинг состояния объектов размещения отходов позволит оперативно получать достоверную информацию о текущем состоянии объектов размещения отходов, в том числе о:

      геометрических параметрах объектов размещения отходов;

      объеме накопленных отходов, площади захоронений отходов;

      внутренней структуре объектов размещения отходов и состоянии отдельных участков полигонов;

      соответствии правилам размещения, проектирования, эксплуатации и рекультивации объектов размещения отходов;

      компонентном составе поверхности объектов размещения отходов (морфология отходов);

      эффективности рекультивации территории;

      прогнозировании развития негативных явлений и процессов на объектах размещения отходов (повреждение травяного покрова по периферии, наличие стоков с территории, самовозгорание, горение, тление).

      8.5.3. Вывод из эксплуатации и рекультивация объектов размещения коммунальных отходов после завершения их эксплуатации или не соответствующих требованиям природоохранного и санитарно-эпидемиологического законодательства, в том числе:

      разработка проектно-сметной документации по рекультивации объектов размещения твердых коммунальных отходов.

      вывод из эксплуатации и рекультивация объектов размещения твердых коммунальных отходов после завершения их эксплуатации.

      Согласно статье 356 Экологического кодекса РК после закрытия полигона (части полигона) оператор полигона осуществляет рекультивацию территории и проводит мониторинг выбросов свалочного газа и фильтрата в течение тридцати лет для полигонов 1 класса, двадцати лет для полигонов 2 класса, пяти лет для полигонов 3 класса. Средства на проведение рекультивации нарушенных земель и последующего мониторинга поступают из ликвидационного фонда полигона.

      8.5.4. Рекультивация мест размещения коммунальных отходов, не соответствующих требованиям природоохранного и санитарно-эпидемиологического законодательства.

      В соответствии со статьей 140 Земельного кодекса РК собственники земельных участков и землепользователи обязаны проводить мероприятия, направленные на рекультивацию нарушенных земель, восстановление их плодородия и других полезных свойств земли и своевременное вовлечение ее в хозяйственный оборот.

      8.6. Для решения задачи 5 предусмотрено оказание государственной поддержки инвестиционным проектам в сфере обращения с отходами за счет:

      предоставления инвесторам имеющихся социальных и экономических льгот в соответствии с действующим законодательством Республики Казахстан;

      предоставления инвесторам земельных участков в аренду на упрощенной основе под строительство объектов обращения с отходами в соответствии с законодательством Республики Казахстан;

      предоставления финансовых мер стимулирования в рамках действующего законодательства Республики Казахстан.

      Также в рамках данного мероприятия предполагается заключение соглашений о государственно-частном партнерстве, договор аренды с инвестиционными обязательствами с целью строительства и (или) реконструкции объектов обращения с отходами.

      8.7. Для решения задачи 6 запланирована реализация комплекса мер, направленных на обеспечение доступа к информации в сфере обращения с отходами:

      8.7.1. Организация и проведение экологических акций и мероприятий среди населения района.

      8.7.2. Организация постоянного информирования граждан о реформировании системы управления отходами.

      8.7.3. Мониторинг и анализ материалов в республиканских и региональных средствах массовой информации. Мероприятие планируется проводить с целью изучения общественного мнения и нивелирования рисков, возникающих при реализации государственной политики в сфере обращения с отходами.

      План мероприятий Программы со сроками их исполнения, ответственными исполнителями и источниками финансирования приведен в приложении 3 к Программе.

  Приложение 1
к Программе по управлениями
коммунальными отходами
Новые стандарты в сфере управления
отходами

      Новые стандарты в сфере управления отходами. Новые стандарты разработаны с учетом последних экологических требований.

      1) СТ РК 3823-2022 "Отходы. Управление отходами упаковки от напитков. Требования к переработке";

      2) СТ РК 3784-2022 "Отходы. Отходы бумаги и картона. Требования безопасности при управлении";

      3) СТ РК 3782-2022 "Проектирование, строительство и эксплуатации систем для сбора и отведения фильтрата и свалочного газа на высоконагружаемых полигонах 3-класса для твердых бытовых отходов".

      В таблице приведены наименования, обозначения стандартов, область применения, а также дана ссылка, где можно ознакомиться с текстом стандарта.


Обозначение/номер/наименование и ссылка на текст национального стандарта

Область применения

 1

СТ РК 3823-2022 "Отходы. Управление отходами упаковки от напитков. Требования к переработке"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3823-2022/?sphrase_id=15909

Стандарт устанавливает требования к операциям по управлению отходами упаковки от напитков.
Стандарт распространяется на следующие виды упаковки:
-Бумажная и картонная упаковка;
-Полимерная упаковка;
-Металлическая упаковка;
- Стеклянная упаковка;
- Комбинированная упаковка (из комбинированных материалов).

 2

СТ РК 3784-2022 "Отходы. Отходы бумаги и картона. Требования безопасности при управлении" http://shop.ksm.kz/index.php?dispatch=products.view&product_id=373379

Стандарт распространяется на отходы бумаги и картона и устанавливает требования безопасности при управлении ими на следующих этапах жизненного цикла: сбор, накопление, транспортировка, восстановление и удаление.

3

СТ РК 3782-2022 "Проектирование, строительство и эксплуатации систем для сбора и отведения фильтрата и свалочного газа на высоконагружаемых полигонах 3-класса для твердых бытовых отходов" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3782-2022/

Стандарт устанавливает порядок проектирования, строительства и эксплуатации систем для сбора и отведения фильтрата и свалочного газа на высоконагружаемых полигонах 3-класса для твердых бытовых отходов.

4

 СТ РК 3783-2022 "Отходы. Базовые показатели для обеспечения экологической безопасности при управлении отходами" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3783-2022/

Стандарт устанавливает требования, касающиеся внедрения базовых показателей для обеспечения экологической безопасности при управлении отходами на предприятиях по утилизации и переработке отходов.

5

СТ РК 3826-2022 "Отходы. Управление отходами. Трансграничная перевозка опасных отходов" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3826-2022/?sphrase_id=15888

 Стандарт устанавливает требования и принципы трансграничной перевозки опасных отходов в соответствии с Базельской конвенции о контроле за трансграничной перевозки опасных отходов и их удалением. Распространяется на опасные отходы.

6

СТ РК 3822-2022 "Отходы. Оборудование по уничтожению и обезвреживанию опасных медицинских отходов. Общие технические требования" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3822-2022/?sphrase_id=15919

Стандарт устанавливает общие технические требования к оборудованию по уничтожению и обезвреживанию опасных медицинских отходов.
 Распространяется на инсинераторы по типу печей с колосниковой решеткой, роторные на основе барабанной печи, крематоры, стерилизаторы.
Стандарт не распространяется на оборудование по проведению операций с опасными медицинскими отходами класса Д, инсинераторы на основе подовой печи, циклонно-вихревой печи, на основе сжигания в кипящем слое, а также на оборудование по микроволновой обработке ОМО.

 7

СТ РК 3787-2022 "Отходы. Отработанные нефтепродукты. Требования безопасности при управлении" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3787-2022/?sphrase_id=15926

Стандарт устанавливает требования по безопасному управлению отходами отработанных нефтепродуктов в целях ресурсосбережения, защиты жизни и здоровья людей, животных, растений и охраны окружающей среды.
Не распространяется на:
-группу масел моторных отработанных;
-группу масел индустриальных отработанных, в соответствии с ГОСТ 21046 и СТ РК 3129.

 8

СТ РК 3792-2022 "Отходы. Требования по управлению строительными отходами. Основные положения" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3792-2022/?sphrase_id=15927

Стандарт устанавливает:
-порядок сбора и учета строительных отходов;
-правила управления и осуществления операций со строительными отходами;
-правила использования строительных отходов для производства некоторых видов вторичной продукции.
Стандарт не распространяется на радиоактивные строительные отходы.

 9

СТ РК 3780-2022 "Отходы. Общие требования к площадкам размещения контейнеров для организации раздельного сбора коммунальных отходов" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3780-2022/?sphrase_id=15932

Стандарт устанавливает порядок и регулируют отношения в части обустройства и содержания площадок для размещения контейнеров для сбора отходов.
Стандарт является обязательным для всех юридических и физических лиц, в управлении которых находятся контейнерные площадки, обслуживающих контейнера, независимо от формы собственности.

 10

СТ РК 3781-2022 "Объект энергетической утилизации отходов. Общие требования" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3781-2022/?sphrase_id=15934

Стандарт устанавливает общие требования к объектам энергетической утилизации отходов методом сжигания в колосниковых печах, в том числе в отношении выбора мест размещения таких объектов, используемых материалов и технологических решений.

 11

СТ РК EN 16190:2022 "Почва, биоотходы и ил. Определение содержания диоксинов, фуранов и диоксиноподобных полихлорированных бифенилов методом газовой хроматографии с масс-селективным обнаружением высокого разрешения"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_EN_16190-2022/?sphrase_id=15942#

Стандарт устанавливает метод количественного определения 17 2,3,7,8-хлорзамещенных ксатен-п-диоксинов и дибензофуранов, а также диоксиноподобных полихлорированных бифенилов в иле, обработанных биологических отходах и почве с использованием методов очистки жидкостной хроматографической колонки и методом газовой хроматографии с высокоэффективным масс-селективным детектором (HRGC-HRMS).

 12

СТ РК EN 17503:2022 "Почва, обработанные биоотходы и ил. Определение содержания полициклических ароматических углеводородов с использованием газовой хроматографии и жидкостной хроматографии высокого разрешения" https://ksm.kz/public-discussion/standards/discussion-of-draft-of-st-rk/102775/

Стандарт устанавливает количественное определение 16 многоядерных ароматических углеводородов. Настоящий стандарт применим к таким отходам, как: загрязненная почва, щебень, битум или отходы содержащие битум.

  Приложение 2
к Программе по управлениями
коммунальными отходами
Cуществующая нормативно
правовая база в области
управления отходами

На сегодня управления отходами регулируется следующими кодексами, законами и подзаконными нормативно-правовыми актами.

№

Название документа

Регулируемые вопросы

1

Экологический кодекс РК, с изменениями

• Общие положения;
• Экологические требования при обращении с отходами

2

Кодекс РК "Об административных правонарушениях" (КоАП)

• Административная ответственность за правонарушения в области охраны окружающей среды (в частности, при обращении с отходами) (ст.505)

3

Кодекс РК "О налогах и других обязательных платежах в бюджет"

• Налоги и другие обязательные платежи в бюджет

4

Предпринимательский кодекс РК

• Осуществление предпринимательской деятельности;
• Государственный контроль и надзор

5

Земельный кодекс РК

• Земельные отношения

6

Гражданский кодекс РК (Общая часть)

• Общие положения;
• Место жительства и юридический адрес гражданина

7

Закон РК "О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан" от 23 января 2001 года № 148-II (Закон о местном государственном управлении)

• Компетенция и функции местных исполнительных органов, в т.ч. в области обращения с отходами

8

Закон РК "О разрешениях и уведомлениях" от 16 мая 2014 года № 202-V (Закон о разрешениях и уведомлениях)

• Разрешения и уведомления;
• Виды деятельности, осуществляемые в разрешительном или уведомительном порядке

9

Закон "О жилищных отношениях" от 16 апреля 1997 года № 94-I (Закон о Жилищных отношениях)

• Государственный контроль в сфере управления жилищным фондом

10

Типовые правила содержания и защиты зеленых насаждений, правила благоустройства территорий городов и населенных пунктов и Правила оказании государственной услуги "Выдача разрешения на вырубку деревьев, утвержденные Приказом Министра национальной экономики Республики Казахстан от 20 марта 2015 года № 235

• Организация уборки с территорий района;
• Сбор и вывоз ТБО с территорий района

11

"Об утверждении Санитарных правил "Санитарно-эпидемиологические требования к сбору, использованию, применению, обезвреживанию, транспортировке, хранению и захоронению отходов производства и потребления" Приказ и.о. Министра здравоохранения Республики Казахстан от 25 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-331/2020. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 28 декабря 2020 года № 21934.

• Санитарно-эпидемиологические требования при обращении с отходами различных классов (ТБО, медицинские, отходы на производственных объектах);
• Санитарно-эпидемиологические требования к устройству, содержанию и эксплуатации полигонов;
• Перечень отходов производства, принимаемых на полигоне ТБО

12

Государственный стандарт РК. Контейнеры мусорные передвижные. Общие технические условия СТ РК 1231-2004 (Стандарт контейнеров ТБО)

• Общие технические требования;
• Требования безопасности к эксплуатации контейнеров

13

СТ РК 2187-2012. Отходы. Шины автотранспортные. Требования безопасности при обращении

• Требования к сбору и хранению отходов автотранспортных шин;
• Порядок передачи, транспортировки и приемки отходов автотранспортных шин;
• Переработка отходов изношенных автотранспортных шин, камер шин и прочих резиновых изделий

14

"Об утверждении Методики расчета тарифа для населения на сбор, транспортировку, сортировку и захоронение твердых бытовых отходов" Приказ Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 14 сентября 2021 года № 377. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 16 сентября 2021 года № 24382

• Порядок расчета тарифа

  Приложение 3
  к Программе по управлениями
коммунальными отходами

План мероприятий Программы

№ п/п

Наименование мероприятий Программы

Срок реализации

Источник финансирования

Ответственный исполнитель

1

2

3

4

5

Задача 1 Создание эффективных механизмов управления в области обращения с отходами, в том числе с коммунальными отходами

1.1

Пересмотр текущего механизма обращения с отходами, в том числе коммунальными отходами в соответствии с требованиями действующего законодательства регулирующее экологическое благосостояние.

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

-Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"
, операторы полигонов ТБО, услугодатели.

1.2

Разработка и принятие нормативных правовых актов, направленных на регулирование отрасли обращения с отходами

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

1.3

Проведение конкурсного отбора для выбора регионального оператора по обращению с коммунальными отходами

2026-2030 гг..

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

1.4

Разработка и направление на утверждение в соответствующие представительные органы реальных и кокурентоспособных тарифов в области обращения с коммунальными отходами

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

1.5

Утверждение инвестиционных программ операторов по обращению с коммунальными отходами, осуществляющих регулируемые виды деятельности в области обращения с коммунальными отходами

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

1.6

Утверждение производственных программ операторов по обращению с твердыми коммунальными отходами, осуществляющих реглируемые виды деятельности в области обращения с твердыми коммунальными отходами

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

Задача 2. Создание и развитие инфраструктуры экологически безопасной обработки, утилизации и размещения отходов

2.1

Создание производственных мощностей в отрасли промышленности по обработке, утилизации, обезвреживанию отходов, в том числе отходов от использования товаров

2026-2030 гг.

внебюджетные источники

Оператор по обращению с отходами

2.1.1

Разработка проектно-сметной документации на строительство 2-х полигонов ТБО на административной территории города Каражал (г. Каражал и поселок Жайрем"

2026 г

областной бюджет и бюджет района

-Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

2.1.2

Строительство полигонов ТБО в городе Каражал и поселка Жайрем

2027-2030 гг.

областной бюджет и бюджет района

-Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал". Акимат пос. Жайем.

2.1.3

Реконструкция имеющихся полигонов.

2026-2030 гг.

областной бюджет и бюджет района

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

2.1.4

Строительство мусоросортировочной станции

2029-2030 гг.

внебюджетные источники

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

Задача 3. Увеличение объемов обработки и утилизации отходов

3.1

Создание системы раздельного накопления отходов на территории региона

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", операторы по обращению с отходами

3.2

Создание пунктов приема вторичного сырья от населения в населенных пунктах региона

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", операторы по обращению с отходами

3.3

Разработка и внедрение системы сбора и накопления ртутьсодержащих отходов, отходов электронного и электрического оборудования

2026-2030 гг.

внебюджетные источники

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", операторы по обращению с отходами

Задача 4. Обеспечение экологической безопасности при хранении и захоронении отходов и проведение работ по экологическому восстановлению территорий, занятых под объектами размещения отходов, после завершения их эксплуатации или не соответствующих требованиям природоохранного и санитарно-эпидемиологического законодательства

4.1

Выявление и ликвидация вновь образованных мест несанкционированного размещения отходов

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", операторы по обращению с отходами, МИО

4.2

Мониторинг состояния объектов размещения отходов. Оперативное получение достоверной информации о текущем состоянии объектов размещения отходов

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", операторы по обращению с отходами, МИО

4.3

Вывод из эксплуатации и рекультивация объектов размещения твердых коммунальных отходов, не соответствующих требованиям природоохранного и санитарно-эпидемиологического законодательства

2026-2030 гг.

внебюджетные источники

Собственники земельных участков, на которых выявлены данные объекты

4.4

Рекультивация объектов размещения твердых коммунальных отходов после завершения их эксплуатации

2026-2030 гг.

внебюджетные источники

Собственники объектов размещения отходов, а также лица, во владении или в пользовании которых находятся данные объекты размещения отходов

Задача 5. Создание условий для привлечения инвесторов в отрасль промышленности по обработке, утилизации, обезвреживанию отходов

5.1

Рассмотрение инвестиционных проектов в сфере обращения с отходами в целях предоставления права на получение земельного участка в аренду в упрощенном порядке

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", акимат пос. Жайрем

5.2

Рассмотрение инвестиционных проектов в сфере обращения с отходами в целях предоставления налоговых льгот инвесторам, реализующим приоритетные инвестиционные проекты

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

- Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал"

5.3

Рассмотрение возможности заключения соглашений о государственно-частном партнерстве с инвестиционными обязательствами с целью строительства и (или) реконструкции объектов системы обращения с отходами

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

Акимат города Каражал и поселка Жайрем

Задача 6. Формирование экологической культуры населения в области обращения с отходами

6.1

Организация и проведение экологических акций и мероприятий среди населения

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

Акимат города Каражал и пос. Жайрем, - Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", операторы по обращению с отходами

6.2

Организация постоянного информирования граждан о реформировании системы управления отходами (введение раздельного сбора ТБО и т.д.)

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

Акимат города Каражал и пос. Жайрем, - Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", операторы по обращению с отходами

6.3

Мониторинг и анализ материалов (статьи, заметки, публикации, видеоматериалы по вопросам обращения с отходами) в республиканских и региональных СМИ

2026-2030 гг.

в пределах средств на обеспечение текущей деятельности

Акимат города Каражал и пос. Жайрем, - Государственное учреждение "Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции города Каражал", операторы по обращению с отходами


2026-2030 жылдарға арналған Ұлытау облысы Қаражал қаласы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны бекіту туралы

Ұлытау облысы Қаражал қалалық мәслихатының 2026 жылғы 28 қыркүйектегі № 420 шешімі

      Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің 365-бабының 3-тармағының 1) тармақшасына, Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңының 6-бабының 1–тармағының 15) тармақшасына сәйкес және Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің міндетін атқарушының "Қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қағидаларын бекіту туралы" 2021 жылғы 9 тамыздағы №318 (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде №23917 болып тіркелген) бұйрығына сәйкес, Қаражал қаласы мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:

      1. Осы шешімнің қосымшасына сәйкес Қаражал қаласы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасы бекітілсін.

      2. Осы шешім оның алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қалалық мәслихаттың төрағасы З.Оспанова

  Қаражал қалалық мәслихатының
2026 жылғы 28 қыркүйектегі
№ 420 шешіміне қосымша

Қаражал қаласындағы коммуналдық қалдықтарды басқару бойынша 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасы

      МАЗМҰНЫ

      1. Бағдарламаның паспорты

      2. Кіріспе

      3. Ағымдағы ахуалды талдау

      3.1. Тұрмыстық қатты қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.1.1. Тұрмыстық қатты қалдықтарды сұрыптау және қайта өңдеу бойынша ағымдағы жағдайды талдау

      3.1.2. Тұрмыстық қатты қалдықтарды көму бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.1.3. Тұрмыстық қатты қалдықтардың морфологиялық құрамын талдау

      3.1.4. Тұрмыстық қатты қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын талдау бойынша қорытындылар

      3.2. Қалдықтардың жекелеген түрлерін басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.2.1. Медициналық қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.2.2. Электр және электрондық жабдықтардың қалдықтарын басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау, құрамында сынап бар шамдар мен қуат көздері

      3.2.3. Автомобиль шиналары мен пайдаланылған майлардың қалдықтарын басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.2.4. Құрылыс қалдықтарын басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.2.5. Ірі габаритті қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.2.6. Иесіз көлік құралдарын басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.2.7. Күл-қож қалдықтарын басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      3.3. Қалдықтарды басқару саласындағы қолданыстағы нормативтік құқықтық базаны талдау

      4. Бағдарламаның мақсаттары, нысаналы индикаторлары, міндеттері және іске асыру нәтижелерінің көрсеткіштері

      4.1. Бағдарламаның мақсаттары

      4.2. Бағдарламаның міндеттері

      4.3. Нысаналы индикаторлар және бағдарламаны іске асыру нәтижелерінің көрсеткіштері

      5. Бағдарламаның негізгі бағыттары, мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізу жолдары, тиісті шаралар

      6. Халықпен өзара іс-қимыл және коммуникация шаралары

      7. Қажетті ресурстар мен қаржыландыру көздері

      8. Бағдарламаны жүзеге асыру бойынша іс-шаралар жоспары

      9. Қосымшалар

      1. Бағдарламаның паспорты

Атауы

Қаражал қаласындағы коммуналдық қалдықтарды басқару бойынша 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасы

Әзірлеу үшін негіздер

1. Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы Экологиялық кодексі; 335-баптың 1-тармақшасы.
2. ҚР экология, табиғи ресурстар геологиясы министрінің м.а. "Қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қағидаларын бекіту туралы" 09.08.2021 ж. № 318 бұйрығы;
Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі Бағдарламаны әзірлеу бойынша жергілікті атқарушы органдарға әдістемелік ұсынымдар (18.05.2023 ж. №154п бұйрық).
3. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2020 жылғы 25 желтоқсандағы №ҚР ДСМ-331/2020 бұйрығымен бекітілген "Өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинауға, пайдалануға, залалсыздандыруға, тасымалдауға, сақтауға және көмуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы" (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде №21934 болып тіркелген)

Бағдарламаны іске асыру мерзімдері мен кезеңдері

2025 – 2029 жылдар

Бағдарламаны іске асыруға жауапты мемлекеттік орган

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

Бағдарлама мақсаттары

-Қатты тұрмыстық қалдықтарды қоса алғанда, өндірістік және тұтыну қалдықтарынан қоршаған ортаның ластануын азайту үшін қалдықтарды басқарудың тиімді өңірлік жүйесін құру;
-қалдықтардың түзілуін болдырмау және азайту, оларды қайталама экономикалық айналымға тарту;
-тұрмыстық қатты қалдықтарды қоса алғанда, басқару саласында қалдықтарды басқарудың тиімді тетіктерін құру;
-қалдықтарды экологиялық таза өңдеу, кәдеге жарату және кәдеге жарату инфрақұрылымын құру және дамыту;
-қалдықтарды өңдеу және кәдеге жарату көлемін ұлғайту;
-қалдықтарды сақтау және орналастыру кезінде және қалдықтарды орналастыру объектілері орналасқан аумақтарды пайдалану аяқталғаннан кейін немесе экологиялық және санитариялық-эпидемиологиялық заңнаманың талаптарына сәйкес келмейтін аумақтарды экологиялық қалпына келтіру бойынша экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстарды жүргізу;
-қалдықтарды қайта өңдеу, кәдеге жарату және кәдеге жарату үшін салаға инвесторларды тарту үшін жағдайлар жасау; қалдықтарды басқару саласында халықтың экологиялық мәдениетін қалыптастыру.

Бағдарлама міндеттері

-Қаражал қаласы және Жәйрем кенті бойынша қалдықтарды кешенді басқарудың ұйымдық-құқықтық және экономикалық негіздерін қалыптастыру;
-Қауіпті қалдықтарды қоса алғанда, қалдықтардың әртүрлі түрлерін жинау және тасымалдау жүйесін жаңғырту және жетілдіру;
-Инфрақұрылым объектілерін ұйымдастыра отырып, қалдықтарды бөлек жинауды енгізу;
-ҚТҚ дейін қайта өңдеу тереңдігін қамтамасыз ету 10% -ға 2029 жылы;
-ҚТҚ-ны бөлек жинау саласында халықты экологиялық ағарту.

Нысаналы индикаторлар

-Тұрғындарды қалдықтарды жинау және тасымалдау қызметтерімен қамту -100 %;
-Халықтан қайталама ресурстарды алу пункттерінің санын ұлғайту: 2026 ж – 5 бірлік; 2029 ж – 20 бірлік.
-2029 жылға дейін қатты тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу үлесі 80% құрайды;
-Қалдықтарды жинау, тасымалдау және қайта өңдеу қызметі үшін төлемді алу.

Бағдарламаны қаржыландырудың көздері мен көлемдері

Республикалық бюджет
Жергілікті бюджет
Жеке инвестициялар

      2. Кіріспе

      Қаражал қаласы бойынша 2026-2030 жылдарға арналған коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің 18.05.2023 жылғы №154 "Жергілікті атқарушы органдарға коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу бағдарламасын әзірлеу бойынша әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы" бұйрығы негізінде әзірленуде.

      Бағдарлама Экологиялық кодекске сәйкес, атап айтқанда Кодекстің 329-бабында белгіленген иерархия принципіне сәйкес әзірленген.

      Бағдарламада Қаражал қаласында түзілетін коммуналдық қалдықтардың сипаттамасы (сипаттамалары), оның ішінде көлемі мен құрамы, түзілу жылдамдығы, жіктелуі, жинақтау, жинау, тасымалдау, сұрыптау, залалсыздандыру, кәдеге жарату және кәдеге жарату әдістері, коммуналдық қалдықтарды өңдеуге арналған қолданыстағы инфрақұрылым.

      Аймақтың негізгі сипаттамалары.

      Қаражал (қаз. Қаражал/Qarajal) - Қазақстанның Ұлытау облысындағы облыстық бағыныстағы қала. Аттас қалалық әкімшіліктің әкімшілік орталығы.

      Қаражал қалалық әкімшілігінің қарамағына елді мекендер кіреді:

      * Қаражал қаласы;

      * Жәйрем кенті;

      * Шалғы кенті.

      Сонымен қатар, қала әкімшілігінің аумағында Ақтай, Клыч, ДСҰ, ГРЭ, бұрынғы ЖГОК подхозы және Шалгия курорты сияқты елді мекендер орналасқан.

      Қала облыс орталығы-Жезқазған қаласынан 275 шақырым жерде орналасқан.

      Этимология

      Қаражал (қаз. қара жал) "қара жал" деп аударылады (қара — қара, жал — жал). Ескі күндерде қазақтар таулар мен төбелердің жотасын (тау жотасы) ат жалына ұқсайтын деп атаған. Қала көптеген төбелер (төбелер) бар жерде орналасқан.Қазақтың ұсақ шоқысы деп аталады.

      Тарих

      1911 жылы гидрогеолог А. А. Козырев жер бетінде орналасқан темір кендерін тапты. Барлау бұрғылауы тек 1931 жылы и. Г. Николаевтың басшылығымен Омбы геологиялық барлау партиясы Бестөбе шоқысының батысында орналасқан төбеде жүргізілді.

      Осылайша картада темір-марганец кендерінің жаңа бай кен орны пайда болды.

      Қаражал кен кен орнының жұмысшы кенті 1930 жылдардың басында қалыптаса бастады. 1949 жылы 31 Шілдеде Атасу кентінде "Атасу кеніші" дирекциясы ұйымдастырылды. 1950 жылы Жұмысшы кенті "Қаражал" атауын алды. 1955 жылы Қаражалда Атасу кен ауданын игеру үшін "Атасурудстрой" тресі ұйымдастырылды, оның құрылысы сол кезеңде жүргізілген Болашақ Қарағанды металлургия комбинатының темір рудалық базасы. Сол жылы "Батыс Қаражал"карьері пайдалануға берілді.

      "Атасу - Қаражал" темір жол тармағы салынып, "Батыс Қаражал" және "үлкен Қтай" кеніштерінің бірінші кезегінің құрылысы аяқталғаннан кейін, сондай-ақ қалалық үлгідегі аттас жұмысшы кентінен ұсақтау-сұрыптау фабрикасы пайдалануға берілгеннен кейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1963 жылғы 8 қаңтардағы Жарлығымен Қаражал қаласы құрылды.

      1973 жылы Жезқазған облысы құрылғаннан кейін Қаражал қаласы облыстық бағыныстағы қала мәртебесінде оның құрамына кірді. 1997 жылы Жезқазған облысы жойылғаннан кейін (бұрынғы Жезқазған облысы, 1992 жылы қайта аталды), қала қайтадан Қарағанды құрамына оралды.

      2022 жылғы 4 мамырда Қазақстан Президентінің Жарлығымен Ұлытау облысы құрылды, оның құрамына Қаражал қаласы да кірді.

      3. Ағымдағы ахуалды талдау

      3.1 Тұрмыстық қатты қалдықтарды басқарудағы ағымдағы жағдайды талдау

      Қаражал қаласы мен Жәйрем кентінде халықтың өсуі, тұтыну деңгейінің артуы, заңды тұлғалар санының артуы коммуналдық қалдықтар көлемінің тұрақты өсу үрдісіне алып келеді. Соңғы бірнеше жылда айтарлықтай өскен қатты тұрмыстық қалдықтарды кәдеге жарату ерекше проблема болып табылады.

      Қаражал қаласы және Жәйрем кенті аумағында қатты тұрмыстық қалдықтарды қабылдайтын арнайы талаптарға сай полигондар жоқ. Бірақ қатты тұрмыстық қалдықтарды орналастыратын арнайы орындар белгіленген. Онда қалдықтарды қолмен сұрыптау жүзеге асырылады және соның нәтижесінде қалдықтар көмілуге жатады.

      Қалада жыл сайын жарамсыздығына байланысты 100 данадан астам контейнерді ауыстыруы қажет.

      Бір пластикалық контейнердің құны 80 мың теңге, олар пайдалану кезінде жеңіл және сапалы, мырышталған метал контейнерлер пластикалық контейнерден 5 есе қымбат. Алайда, қоқыс құрамында күлдің болуы металл контейнерлерді орнатуға мәжбүр етеді.

      Ауданда жаңа үйлер салу кезінде қоқыс таситын көліктердің келу қолжетімділігін ескере отырып, қоқыс алаңдарын орнатуды көздеу, тұрғындардың санын және қоқыс жинақтау нормалары бойынша контейнерлер санын ескеру, яғни қоқыс шығару жүктемесі мен жиілігін ескеру қажет.

      Коммерциялық сектордың қоқыстарын шығару үшін тапсырыс беруші мен қоқыс шығаратын ұйым арасында шарт жасалады. Мемлекеттік сектор ұйымдарына мемлекеттік сатып алу туралы заңнамаға сәйкес қызмет көрсетіледі.

      Мониторинг шеңберінде Қаражал қаласының және Жәйрем кентінің аумағындағы стихиялық қоқыс үйінділері анықталып, жойылады.

      Қалдықтарды басқару схемасының өзгеруіне байланысты полигонға бұрын көмуге жіберілген ҚТҚ көлемі азаяды.

      Жеке тұрғын үй секторында қалдықтарды жинаудың көлемді әдісін енгізу, қалдықтарды бөлек жинауды енгізу және қайталама шикізатты қабылдау пункттерін дамыту, тұнбаларды кәдеге жарату, құрылыс және ірі габаритті қалдықтарды жинауға арналған алаңдар салу және т. б. бойынша проблемалық мәселелер қалып отыр.

      3.1.1. Тұрмыстық қатты қалдықтарды сұрыптау және қайта өңдеу бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      Қаражал қаласының және Жәйрем кентінің полигон аумағында қалдықтарды сұрыптау процесі келесі технологиялық операцияларды қамтиды:

      - Қалдықтарды қабылдау;

      - ҚТҚ түсіру учаскесінде қалдықтарды түсіру;

      - кәдеге жарату фракцияларын іріктеу арқылы ҚТҚ-ны қолмен бөлшектеу.

      - Тұрмыстық қатты қалдықтарды көму бойынша ағымдағы жағдайды талдау.

      Полигонды рекультивациялау кезінде жұмыстардың технологиялық реттілігін уақтылы дайындауды және сақтауды қамтамасыз ету үшін:

      дайындық кезеңі;

      газсыздандыру жүйесі мен жоғарғы қорғаныш экраны бар ҚТҚ полигонының негізгі денесін техникалық рекультивациялау;

      ҚТҚ қоймалау карталарын (рекультивация кезеңіне) және әкімшілік-шаруашылық аймағын орнатуға арналған қолданыстағы полигонды кеңейту полигонның негізгі денесін биологиялық рекультивациялау;

      сыртқы электрмен жабдықтау көзделеді.

      Техникалық кезең мыналарды қамтиды: топырақты (қалдықтарды) игеру, рекультивация полигонының негізгі денесіне жылжытумен беткейлерді кесу, соның ішінде қалдықтарды жылжыту, рекультивация полигонының денесін қалыптастыру (қалдықтар пирамидасын құру), жоспарлау жұмыстары (жоғарғы қорғаныс экранының құрылғысы), газсыздандыру жүйесінің құрылғысы.

      Қалпына келтірудің биологиялық кезеңі техникалық кезеңнен кейін жүзеге асырылады, бұзылған жерлерді қалпына келтіруді аяқтауға бағытталған агротехникалық және фитомелиорациялық шаралар кешенін қамтиды (құнарлы қабатты дайындау, көпжылдық шөптерді егу, екпелерге күтім жасау – бір жыл ішінде шөптерді 3 рет суару және шабу, сондай-ақ тыңайтқыштар енгізу). Рекультивация кезеңіне арналған қатты тұрмыстық қалдықтарды сақтау карталары.

      Қойма карталарының құрылысы полигонның негізгі денесін қалпына келтірудің техникалық кезеңінің жұмыстарымен бір мезгілде орындалады және 3,5 га учаскеден өсімдік қабатын кесу бойынша жұмыстарды, уақытша технологиялық жолдарды орнатуды; қалдықтарды жинау карталарына арналған траншеяларды орнатуды қамтиды.

      Әкімшілік-шаруашылық аймағының құрылысына полигонның шаруашылық аймағының ғимараттары мен құрылыстарын монтаждау жұмыстары; алаңдық желілерді орнату, абаттандыру және қоршау, рекультивациялық кезеңнен кейінгі мониторинг үшін бақылау ұңғымасын орнату кіреді.

      ҚТҚ полигонының негізгі денесін қалпына келтірудің техникалық кезеңі. Бұл кезең мынадай жұмыс тізбесін қамтиды:

      жобалық контурдан шығатын қалдықтардың орнын ауыстыру;

      қоймалау полигонының денесіне, төгілетін қабаттар құрылғысымен жылжи отырып, тозған топырақты қазу;

      қалдықтар пирамидасын жоспарлау, тығыздау және еңістерді қалыптастыру;

      тозған топырақты қазу орындарын әкелінген жергілікті топырақпен кері толтыру;

      биогаз жинау жүйесінің құрылысы;

      қорғаныс экранының құрылғысы полигон денесі.

      Техникалық қалпына келтіру кезеңінде жер үсті дренажын қамтамасыз ету үшін жобада қалдықтар пирамидасының орналасуы және көп функциялы қорғаныс экранының құрылысы қарастырылған.

      Тұрмыстық қалдықтардың морфологиялық құрамын талдау

      Жыл мезгіліне байланысты ҚТҚ морфологиясы өзгереді. Жазда және күзде тамақ қалдықтары көп, қыста мұз 30% құрайды. Бұл Қаражал қаласы жіне Жәйрем кенті тұрғындарының рационында жыл мезгілінің ерекшеліктеріне байланысты тұтынылатын жемістер мен көкөністер санының артуына байланысты. Сондай-ақ, қыста пластиктің азаюы байқалады, оны көбінесе пластик ыдыста сатылатын сергітетін сусындарды тұтынудың азаюымен түсіндіруге болады. Сондай-ақ, қағаз өнімдерінің, әйнектің және металдың азаюын атап өтуге болады.

      Қалдықтарда қауіпті компоненттер бар – қауіптіліктің 1 класындағы қалдықтар-батареялар. Олар шамамен 1%-ды құрайды. Сонымен қатар, қатты тұрмыстық қалдықтарда А класындағы медициналық қалдықтар мен тұрмыстық техниканың қалдықтары кездеседі.

      2024 жылы аймақтағы ҚТҚ морфологиялық құрамы:

     


      Қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы жағдайды талдау бойынша қорытындылар

      Қазіргі уақытта Қаражал қаласы мен Жәйрем кентінде ҚТҚ басқару саласында жинау кезеңінде мынадай негізгі проблемалар бар:

      * ҚТҚ-ны бақылаусыз орналастыру;

      * Қалдықтардың мынадай түрлерін: қағаз, пластик, тамақ қалдықтарын бөлек жинау жоқ;

      * ҚТҚ-ның морфологиялық құрамында 1% қауіпті қалдықтар болып табылады, олар болашақта ҚТҚ полигонына түседі;

      * Контейнерлердің жетіспеушілігі;

      * Арнайы техниканың жетіспеушілігі, Қаражал қаласы мен Жәйрем кенті үшін 5 бірлік қоқыс таситын көліктің қажеттілігі.

      Тасымалдау кезеңінде келесі проблемалар анықталады:

      * Сондай-ақ, жыл сайын рұқсат етілмеген полигондар анықталады, оларды жою шығындары бюджет қаражаты есебінен жабылады.

      Өңдеу кезеңінде мыналар байқалады:

      - Жәйрем кенті полигонының периметрі бойынша қоршау орнату қажет;

      - Қаражал қаласы үшін де Жәйрем кенті үшін де Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексіне сәйкес қызметті жүзеге асыру үшін таразы жабдығын сатып алу талап етіледі;

      – Қатты тұрмыстық қалдықтар полигонында қайта өңдеу және көлемін азайту үшін және электр беру желісіне қосудың баламасы ретінде электр энергиясын өндіре отырып, қоқысты жағуға арналған жабдықты сатып алу талап етіледі;

      - Қайталама ПЭТ шикізаты мен картон үшін пресс сатып алу қажет;

      - ҚТҚ өңдеу қазіргі уақытта тиімсіз жүзеге асырылуда. Қалдықтарды қайта өңдеу көрсеткіші тек 2-4% құрайды. Бұл ретте қалдықтардың 96-98% - ы ҚТҚ полигонына көмуге жіберіледі;

      - ҚТҚ-ны терең өңдеу бойынша қуаттар жоқ, Соның арқасында полигонға көмуге жіберілетін қалдықтардың көлемін қысқартуға болады;

      - Полигонда полигондағы парниктік газдар шығарындыларының көлеміне теріс әсер ететін қоқыс газын жинау және кәдеге жарату технологиялары жоқ.

      Сондай-ақ, ҚТҚ шығару бойынша қызметтер үшін жеке тұлғалармен есептеу және өзара есеп айырысу кезінде проблемалар бар. Жеке тұлғаларға нормалар бойынша тұрғындардың санына есептеу проблемалары нақты тұратын адамдардың саны тіркелгендердің санына сәйкес келмейтіндігімен байланысты. Сонымен қатар, жеке тұлғалардан төлемдер жинау проблемалары анықталды, соның салдарынан көрсетілетін қызметті берушілерде дебиторлық берешек пайда болады, ол жыл сайын ~6-9% - ға артады.

      Ағымдағы жағдайды талдау нәтижелері бойынша жүйенің интеграцияланбағандығы анықталды. Жүйеге қатысушылар арасындағы қатынастарды реттейтін бірыңғай экономикалық, әкімшілік және ұйымдастырушылық модель жоқ. Нәтижесінде жүйе рентабельділік шегінде жұмыс істейді және әрбір кәсіпорын жеке тұлғалар үшін ҚТҚ шығару тарифін көтеруді үнемі қолдайды.

      Сонымен қатар, қалдықтарды басқару жүйесінде кірістер тудыруы мүмкін кейбір элементтер жоқ. Қалдықтарды басқару жүйесіндегі әлеуетті пайда көздеріне қайта өңдеу және кәдеге жарату фракцияларын сату, қайта өңделген шикізатты, биологиялық ыдырайтын қалдықтарды қайта өңдеу және қоқыс газын кәдеге жарату арқылы алынатын электр және жылу энергиясын сату кіреді.

      3.2.1 Медициналық қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      Медициналық қалдықтар – бұл медициналық қызметтерді көрсету және медициналық манипуляцияларды жүргізу процесінде пайда болатын қалдықтар.

      Бүгінгі күні медициналық қалдықтарды басқару Санитарлық ережелермен реттеледі "Санитариялық-эпидемиологиялық өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинауға, пайдалануға, қолдануға, залалсыздандыруға, тасымалдауға, сақтауға және көмуге қойылатын талаптар" (Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2018 жылғы 23 сәуірдегі № 187 бұйрығымен бекітілген); "Денсаулық сақтау объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" (Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 24 ақпандағы № 127 бұйрығымен бекітілген). Жауапты мемлекеттік органмен Абай облысының денсаулық сақтау басқармасы.

      "Денсаулық сақтау объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларына сәйкес Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 28 ақпандағы № 176 бұйрығына сәйкес медициналық қалдықтар қауіптілік дәрежесіне қарай сыныптарға бөлінеді:

      •А класы – ҚТҚ сияқты қауіпті емес медициналық қалдықтар (науқастардың, жұқпалы науқастардың дене сұйықтықтарымен байланысы жоқ);

      •Б класы – қауіпті (эпидемиологиялық) медициналық қалдықтар (жұқтырылған және ықтимал жұқтырылған қалдықтар - қанмен және басқа биологиялық сұйықтықтармен ластанған материалдар мен құралдар, заттар, патологиялық қалдықтар, органикалық өндірістік қалдықтар: органдар, тіндер, тамақ қалдықтары инфекциялық бөлімшелерден, микробиологиялық, клиникалық диагностикалық зертханалардан, фармацевтикалық, иммунобиологиялық өндірістерден, патогенділігі 3-4 топтағы микроорганизмдермен жұмыс істейтін, виварийлердің биологиялық қалдықтары, тірі вакциналар, қолдануға жарамсыз);

      •В класы – өте (эпидемиологиялық) қауіпті медициналық қалдықтар (халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы төтенше жағдайларға әкеп соғуы мүмкін және аумақты санитарлық қорғау шараларын талап ететін жұқпалы аурулармен ауыратын науқастармен байланыста болған материалдар, микроорганизмдермен жұмыс істейтін зертханалардың, фармацевтикалық және иммунобиологиялық өндірістердің қалдықтары) патогенділігі 1 - 2 топтағы микроорганизмдер, фтизиатриялық ауруханалардың емдеу-диагностикалық бөлімшелерінің қалдықтары, анаэробты инфекциясы бар науқастардың қалдықтары, туберкулез қоздырғыштарымен жұмыс істейтін микробиологиялық зертханалардың қалдықтары);

      •Г класы – токсикологиялық тұрғыдан қауіпті медициналық қалдықтар (дәрілік, оның ішінде цитостатиктер, диагностикалық, пайдалануға жарамсыз дезинфекциялау құралдары, құрамында сынап бар заттар, аспаптар мен жабдықтар, фармацевтикалық өндірістердің шикізаты мен өнімдерінің қалдықтары, жабдықтарды, көлікті, жарықтандыру жүйелерін пайдаланудан болатын қалдықтар);

      •Д класы – радиоактивті медициналық қалдықтар (радионуклидтердің мөлшері радиациялық қауіпсіздік нормаларында белгіленген рұқсат етілген деңгейден асатын кез -келген агрегаттық күйдегі қалдықтардың барлық түрлері).

      Қолданыстағы заңнаманың талаптарына сәйкес денсаулық сақтау қызметтерін көрсетумен байланысты барлық ұйымдар медициналық қалдықтар туралы есеп беруге міндетті.

      Министрлік ҚР денсаулық сақтау министрлігі медициналық қалдықтарды есепке алу бойынша жұмыстар жүргізуде. 2019 жылы медициналық қалдықтар туралы ақпаратты ұсыну тәртібін бекіту жөніндегі ведомствоның құзыреті заңмен бекітілді және медициналық қалдықтардың иелерінен қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға жыл сайын хабарлауды талап ететін ережелер қабылданды.

      "Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" жаңа Кодексте медициналық қалдықтарды жинау, тасымалдау, сақтау, кәдеге жарату, көму және пайдалану жөніндегі қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғаларға қойылатын талаптар әзірленді. Сондай-ақ "Өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинауға, пайдалануға, кәдеге жаратуға, кәдеге жаратуға, тасымалдауға, сақтауға және жоюға қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар" Санитарлық ережелерінің талаптары қайта қаралып, қалдықтарды кәдеге жарату сапасын бақылауға бағытталған қосымша талаптар енгізілді.

      Медициналық қалдықтарды жинау, тасымалдау және кәдеге жарату қызметтерін көрсету қазіргі уақытта бәсекелестік. Коммуналдық кәсіпорындар болып табылатын медициналық мекемелер жұмыстар мен қызметтерді мемлекеттік сатып алу саласындағы қолданыстағы ережелерге сәйкес мыналарды жүзеге асырады мемлекеттік сатып алулар жинау, тасымалдау және кәдеге жарату бойынша көрсетілетін қызметтерді медициналық қалдықтар. Көрсетілетін қызметтер көлемі (текше метрдегі қалдықтар) медициналық мекеменің жұмыс істеу фактісі бойынша анықталады және халыққа көрсетілетін қызмет көлеміне байланысты. Көрсетілетін қызметтердің құны мамандандырылған ұйымдардың медициналық қалдықтарды кәдеге жарату жөніндегі коммерциялық ұсыныстары негізінде айқындалады.

      Медициналық қалдықтар жобасы аясында БҰҰДБ жалпы қуаттылығы жылына 1 миллион 250 тоннаны құрайтын жеті медициналық қалдықтарды жою орталығын құрды. (https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder17928).

      2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасында қауіпті медициналық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы ұлттық стандарт күшіне енді, ҚР СТ 3498-2019 "Қауіпті медициналық қалдықтар. Бөлек жинауға, сақтауға, қабылдауға, тасымалдауға және кәдеге жаратуға (залалсыздандыруға) қойылатын талаптар". Стандарт Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі Техникалық реттеу және метрология комитеті Төрағасының 2019 жылғы "03" желтоқсандағы №451-нқ бұйрығымен бекітіліп, қолданысқа енгізілді.

      Шынында да, қазіргі заманғы медицина бір реттік шығын материалдарын кеңінен қолданады. Бұл төсек–орын жабдықтары, халаттар, бас киімдер, қолғаптар - аурухана қызметкерлері күні бойы қолданатын барлық нәрсе. Бүгінгі күні медициналық маскаларды қолдану айтарлықтай өсті, сонымен қатар қоршаған ортаға зиян келтірмеу үшін оларды сауатты түрде жою қажет. Мұндай қалдықтар, сондай–ақ мерзімі өтіп кеткен медициналық құралдар мен мерзімі өтіп кеткен дәрілер А класына жатады - бұл қауіпсіз қалдықтар. В класына қауіпті деп саналатын, бірақ жұқпалы емес заттар жатады. В класы – қауіпті қалдықтар, олардың алдын алу үшін арнайы алгоритм бойынша жұмыс істеу керек инфекциялардың таралуы. Сондай–ақ, біз Г класындағы заттарды қайта өңдейміз - бұл құрамында сынап бар люминесцентті лампалар. Бұл кәдеге жаратудың қауіпті түрі, ол белгілі бір технологияларды қолдануды және, әрине, жауапкершілікті талап етеді.

      3.2.2. Электр және электрондық жабдықтардың, құрамында сынап бар шамдардың және қуат көздерінің қалдықтарын басқарудың ағымдағы жағдайын талдау

      Электр және электронды жабдықтардың қалдықтары

      Қаражал қаласында электр және электронды жабдықтардың қалдықтарын жеке кәсіпкерлер қабылдап, басқа облыстарға немесе Ресей Федерациясының шекаралас қалаларына кәдеге жарату үшін тасымалдайды.

      Полигон жағдайында электр және электрондық жабдықтардың қалдықтары коррозияға және тотығуға ұшырайды, сонымен қатар әртүрлі ауыр металдар бар, сондықтан оларды қатты тұрмыстық қалдықтар полигонына тастауға тыйым салынады.

      Жеке тұлғалар шығарған электр және электрондық жабдықтардың қалдықтары қатты тұрмыстық қалдықтарға арналған контейнерлерге, ал ірі габаритті жабдықтардың қалдықтары кәдеге жарату тұрғысынан инертті материалдармен бірге қатты тұрмыстық қалдықтарға арналған контейнерлерде сақталады (жиһаз, құрылыс қалдықтары). Келесі кезекте қалдық электр және электрондық жабдықтар қалдықтарды жинау ұйымдарымен МСК-ға тасымалданады, онда сұрыптау кезінде қалдықтардың жалпы көлемінен шығарылады.

      Сынаманың талдауы бойынша ІКҚ құрамындағы электр жабдығының массалық үлесі 10% құрайды.

      Заңды тұлғалар шығарған электр және электронды жабдықтардың қалдықтарын арнайы компаниялар келісім-шарт негізінде кәдеге жаратады.

      Электрондық қалдықтарды қайта өңдеу үшін қоймалар мен өндіріс орындарына тасымалдау керек. Негізгі өңдеу әдісі бағалы компоненттер мен фракцияларға бөлу болып табылады.

      • өндірістік жабдықты пайдаланудан шығару және жою;

      • компьютерлік техника мен ұйымдастыру техникасын есептен шығару және кәдеге жарату; (компьютер, монитор, принтер, факс, телефон және т.б.);

      • тұрмыстық техниканы есептен шығару және кәдеге жарату (тоңазытқыштар, кір жуғыш машиналар, пештер және т.б.);

      • өндірістік қалдықтарды есептен шығару және кәдеге жарату;

      • автокөлік дөңгелектерін, аккумуляторларды есептен шығару және қайта өңдеу және т.б.;

      • энергия үнемдейтін, люминесцентті, құрамында сынап бар шамдарды қайта өңдеу;

      • пайдаланылған майларды қайта өңдеу, жою.

      Жылжымалы жинау пунктін ұйымдастырып, электронды және электр жабдықтарының қалдықтарын кәдеге жарату үшін тегін тасымалдау қажет.

      3.2.3 Автомобиль шиналары мен пайдаланылған майлардың қалдықтарын басқарудың ағымдағы жағдайын талдау

      Соңғы жылдары автокөліктердің көбеюімен бірге шиналардың қалдықтарын қайта өңдеу мәселесі де күшейіп келеді. Қаражал қаласында жяне Жәйрем кентінде де жарамсыз дөңгелектерді қайта өңдеу мәселесі өзекті.

      Автокөлік шиналары резеңкеден немесе басқа материалдардан жасалған, бірақ резеңке қосылған, композицияға көміртегі қара немесе күйе, кремний диоксиді немесе силикат, күкірт, табиғи майлар немесе шайырлар және т.б. Өндірушілер әртүрлі анықтайтын өздерінің оңтайлы химиялық құрамы бар. Қолданбаған шиналар ең ірі тоннажды полимерлі қалдықтардың бірі болып табылады, олар пайдаланылатын жерлерде (автокөліктерде, аэродромдарда, өнеркәсіптік және ауылшаруашылық кәсіпорындарында, шина цехтарында, тау-кен өңдеу зауыттарында және т.б.) жиналады; Пайдаланылған шиналарды қайта өңдеу проблемасы үлкен экологиялық маңызға ие, өйткені топырақпен жабылған шина 150 жылдан астам уақыт бойы ыдырайды, ал полигондарға апарылғанда немесе айналадағы аумақтарға шашыраған кезде шиналар қоршаған ортаны ұзақ уақыт бойы ластайды. Сыртқы факторлар (күн сәулесі, оттегі, озон, микробиологиялық әсерлер). Олар жиналатын жерлер, әсіресе ыстық климаты бар аймақтарда әртүрлі аурулардың тасымалдаушысы болып табылатын кеміргіштер, жыландар және жәндіктер үшін қолайлы орта және көбею алаңы болып табылады.

      Сонымен қатар, шиналардың жоғары өрт қаупі бар және қауіптілік 4-класына жатады және олардың бақылаусыз жану өнімдері қоршаған ортаға (топырақ, су, ауа) өте зиянды әсер етеді. Шинаның жану температурасы көмірдің жану температурасына тең, сондықтан мұндай өртті сөндіру өте қиын.

      Тозған шиналарды пайдалану мәселесі де маңызды экономикалық маңызға ие, өйткені экономиканың табиғи ресурстарға қажеттілігі үнемі өсіп отырады және олардың құны үнемі өсіп отырады. Техникалық қасиеттері түпнұсқасына жақын, резеңкеден басқа, арматуралық тоқыма және металл материалдарының көп мөлшері бар, пайдаланылған шиналарды қайта өңдеу табиғи ресурстарды үнемдеу көзі болып табылады.

      Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің 351-бабының 1- тармағының 6-тармақшасына сәйкес, шиналарды полигондарға тастауға тыйым салу көзделген. Шиналарды көміп, өртеу емес, қайта өңдеу құнды шикізаттың табиғи қорын сақтайды, ресурс үнемдейтін, арзан технологияларды игеруді ынталандырады, сонымен қатар қоршаған ортаны тазалайды және жақсартады.

      Бүгінгі таңда "Қалдық. Автокөлік шиналары. Қолдану кезіндегі қауіпсіздік талаптары" Мемлекеттік стандарт бар. Стандарт шиналар мен түтіктердің (олардың бөліктері мен сынықтарын қоса алғанда) өмірлік циклының кезеңдерін белгілейді және анықтайды: жинау, сақтау, тасымалдау, кәдеге жарату және өңдеу. Стандарт талаптары басқа резеңке бұйымдардың қалдықтарына да қатысты болуы мүмкін.

      Қаражал қаласында және Жәйрем кентінде шиналарды жинау және қайта өңдеу қызметтерін ұсынатын автокөліктерге қызмет көрсету орталықтары мен шина дүкендері бар.

      Қолданылған шиналарды кәдеге жаратуды Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес арнайы техникасы бар мамандандырылған кәсіпорындар жүзеге асыруы тиіс.

      Көптеген шағын шина дүкендері мен автокөліктерге қызмет көрсету орталықтары шиналарды одан әрі қайта өңдеушілерге беру үшін сақтайды.

      Шиналарды өңдеу процесінде жол құрылысында, спорт, ойын алаңдары үшін резеңке жабындар өндірісінде және т.б. қолдануға болатын пиролиздік отын, пиролиздік көміртекті қара, үгінді каучук алынады. Өңдеудің тиімді механизмін шиналарды "ӨКМ Операторы" ЖШС-мен бірге әзірлеу ұсынылады.

      3.2.4 Құрылыс қалдықтарын басқару бойынша ағымдағы жағдайды талдау

      Бүгінгі таңда Қаражал қаласының аумағында құрылыс қалдықтарын жинауға арналған алаңдар жоқ. Қаражал қаласын абаттандыру қағидаларына сәйкес құрылыс қалдықтарын шығару жеке шарт негізінде жүргізіледі.

      Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексімен полигондарда құрылыс қалдықтарын көмуге тыйым салынады. Құрылыс қалдықтарын кәдеге жарату кезінде қиыршық тас қоспасын дайындау кезінде бетон, қиыршық тас, кірпіш сынығы, құм, топырақты қолдануға болады, полигондарда қатты тұрмыстық қалдықтарды оқшаулағыш материал ретінде көму үшін пайдалануға немесе жобалау-сметалық құжаттамамен оларды қолдануға рұқсат етілген аумақтарды төгуге немесе рекультивациялауға жіберуге болады.

      Сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы "Жасыл экономикаға" көшу жөніндегі кеңес отырысының хаттамалық тапсырманың 2.5-тармақғына сәйкес облыс әкімдеріне құрылыс қалдықтарын қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарын тығыздау мен рекультивациялауда, сондай-ақ кең таралған пайдалы қазбаларды өндірудің тарихи орындарын рекультивациялауда қолдану тапсырылды.

      3.2.5. Ірі габаритті қалдықтарды басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      Қаражал қаласын абаттандыру қағидаларына сәйкес ірі габаритті қалдықтарды (IГҚ) шығару мамандандырылған қоқыс шығаратын ұйымдармен жасалған жеке шарт негізінде жүргізілуі тиіс. қала қатты тұрмыстық қалдықтарды жинаумен, шығарумен және көмумен айналысатын мамандандырылған кәсіпорындар жоқ. Қоқысты тұрғындардан полигонға шығаруды жеке тұлғалар ауызша шарт негізінде жүзеге асырады.

      Бірақ бұл норманы жеке және заңды тұлғалар сирек орындайды, бұл жалпы пайдаланымдағы контейнерлік алаңдарда IГҚ сақтау проблемасына және IГҚ -ды МСК-ге немесе полигондарға тасымалдау үшін қоқыс шығаратын ұйымдардың қосымша шығындарына әкеледі.

      Жергілікті бюджет қаражатынан қоқыс шығаратын ұйымдарды IГҚ әкету және кәдеге жарату жөніндегі қызметтерді қаржыландыру жүргізілмейді. Аталған проблеманы шешу үшін тұрғындар мен қоқыс шығаратын ұйымдар, сондай-ақ Қаражал қаласы және Жәйрем кенті полиция бөлімінің учаскелік инспекторларымен бірге абаттандыру ережелерін бұзушыларды анықтау және оларды әкімшілік жауапкершілікке тарту бойынша өзара іс-қимылы қажет. Мұндай бұзушылықтардың жолын кесуге қоғамның қатысуы да осы жерде маңызды рөл атқарады.

      Қаражал қаласы мен Жәйрем кентінде ескі тұрмыстық техниканы (теледидарлар, тоңазытқыштар және т.б.), жиһазды әкетуменмен айналысатын мекеменің бар болғаны мен оларды келісім бойынша жинап әкету мәселесі ұйымдастырылмаған.

      3.2.6. Иесіз көлік құралдарын басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      Иесіз көлік құралдарына қатысты абаттандыру қағидаларына сәйкес осындай iске тыйым салынады:

      Тұрғын үйлердің аумағында, сондай-ақ үй маңындағы аумақтарда: 1) көлік құралдарын арнайы бөлінген және белгілермен және (немесе) белгілермен белгіленген орындардан тыс жерде тұруға және қоюға жол берілмейді.

      Жаңа автокөлік сатып алу кезінде жеңілдікке сертификаттар беру тетігін қабылдауға байланысты пайдаланудан шыққан автомобильдердің аумақтарында орналастыру іс жүзінде байқалмайды.

      "ӨКМ Операторы" ЖШС сайтында https://recycle.kz қоқыскөліктi кәдеге жаратуға тапсыру тәртібі туралы ақпарат орналастырылған.

      Ауылдық округтар әкімдіктері Қаражал қаласының полиция бөлімімен бірлесіп тасталған, пайдаланудан шыққан автомобильдерді анықтау, автокөлік иелерін анықтау және автохламды кәдеге жарату қажеттілігі туралы автокөлік иелерін хабардар ету бойынша жұмыстарды кезең-кезеңімен жүргізеді.

      3.2.7. Күл-қож қалдықтарын басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау

      Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 20 наурыздағы № 235 бұйрығымен бекітілген жасыл желектерді күтіп-ұстаудың және қорғаудың үлгілік қағидаларына, қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандыру қағидаларына және "Ағаштарды кесуге рұқсат беру" мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларына сәйкес: 21-т. қатты тұрмыстық қалдықтарға арналған контейнерлерге және контейнерлік алаңдарға күлді төгуге және жинауға жол берілмейді.

      Қалдықтардың жекелеген түрлерін басқару бойынша ағымдағы ахуалды талдау бойынша қорытындылар

      Өндіріс және тұтыну қалдықтарының мемлекеттік кадастрын жүргізудің нәтижелері туралы ақпараттық шолудың мәліметтері көрсеткендей, аумақта Қаражал қаласының өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелеріне жататын қалдықтарды жинау және қайта өңдеу жүргізілмейді.

      Бүгінгі күні өндіріс және тұтыну қалдықтарымен жұмыс істеудің үлгілік қағидалары және өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелері қолданылатын қалдықтар санатына жататын қайталама шикізатты қабылдау пункттерінің желісін ұйымдастыру бойынша жергілікті атқарушы органдармен "Жасыл даму" АҚ-мен өзара іс-қимыл жасау қағидалары жоқ. Бұл қабылдау пункттері желісін дамыту бойынша жұмысты жандандыруға мүмкіндік бермей отыр.

      4. Бағдарламалар, мақсатты индикаторлар, бағдарламалар нәтижелері мен көрсеткіштері

      4.1. Бағдарламаның мақсаттары

      Бағдарламаның мақсаты: коммуналдық қалдықтарды жинауға арналған ұтымды және экологиялық таза жүйені ұйымдастыру, ол коммуналдық қалдықтардың қауіпті компоненттерін бөлек жинау, сақтау, қайта өңдеу, жою, сондай-ақ Қаражал қаласының аумағын тазарту

      4.2. Бағдарламаның міндеттері

      Бағдарламаның міндеттері:

      1) Қаражал қаласының қалдықтарын кешенді басқару үшін ұйымдастырушылық-құқықтық және экономикалық негіздерін қалыптастыру;

      2) әр түрлі қалдықтарды, соның ішінде қауіпті қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін жетілдіру;

      3) инфрақұрылым объектілерін ұйымдастырумен жекелеген қалдықтар жинағын енгізу;

      4) 2028 жылы ҚТҚ қайта өңдеуінің 30% -ына дейін;

      5) қатты тұрмыстық қалдықтарды бөлек жинау саласындағы халыққа экологиялық ағарту жұмыстарын жүргізу.

      4.3. Мақсатты индикаторлар және бағдарлама нәтижелерінің көрсеткіштері

      Қойылған мақсаттарға жету үшін төменде көрсетілген кестеге сәйкес мақсатты индикаторларды орындау қажет.

      Мақсатты индикаторлар және олардың көрсеткіштері

№

Нысаналы индикатордың атауы, %

Нысаналы индикатордың мәні

2028

2029

2030

1.

Қоқысты шығару қызметтермен қамтамасыз ету

100%

100%

100%

2.

Қайталама шикізатты қабылдау пункттерінің санын ұлғайту

30

40

80

3.

Қатты тұрмыстық қалдықтарды кәдеге жаратудың олардың түзілуіне шаққандағы үлесі

22,1

25,8

30%

4.

Жиналу мүмкіндігі төлемақы қалдықтарды жинау, шығару және қайта өңдеу қызметтері үшін

80 %-ға дейін

100%

100%

      Халықтың қалдықтарды сұрыптау жүйесін оңтайлы ұйымдастыру үшін ауданның ауылдарын қабылдау пункттерді ашу қажет. Осы проблемаларды шешу үшін 1000 адамға бір қабылдау пунктін орнату қажет, бұл пункттер арасындағы қашықтықты қысқартуға және халықтың қабылдау пункттерін іздеуін жеңілдетуге мүмкіндік береді.

№ р/с

Көрсеткіштің атауы

Өлшем бірлігі.

Жоспарлы кезең

Шығ.
мағынасы

2026

2027

2028

2029

2030

1

Ауданда қайта өңдеулерді қабылдаудың мобильді нүктелерін ұйымдастыру

дана

0

0

2

3

4

5

2

Жергілікті және аймақтық бұқаралық ақпарат құралдарында қалдықтардың пайда болуын азайту мақсатында ақылға қонымды тұтынудың маңыздылығы туралы ақпараттық хабарламалар туралы ақпарат

аптасына эфир уақытының минуты

0

15

15

15

15

15

3

Балалар мен жасөспірімдерге арналған іс-шараларды әзірлеу және өткізу тұрмыстық деңгейде ресурстарды үнемдеудің маңыздылығы туралы

семестрде облыстың 1 оқу орнына арналған іс-шара

0

2

2

2

2

2

4

Контейнерлік сайттар астында жер құжаттарын орнату құқығын орындау

дана

0

2

3

5

8

9

5

Жергілікті және аймақтық бұқаралық ақпарат құралдарында қалдықтардың пайда болуын азайту мақсатында ақылға қонымды тұтынудың маңыздылығы туралы ақпараттық хабарламалар туралы ақпарат

баннерлер

0

15

20

25

30

30

6

Контейнерлік учаскелерді орналастыру, ҚР ТС 3780-2022 талаптарына сәйкес

дана

0

50

100

150

200

250

7

Биогаз немесе энергияны иемдену немесе өңдеуді қолдана отырып, ҚТҚ жаттығуларындағы органикалық және тамақ қалдықтарын кәдеге жарату

органикалық және тамақ қалдықтарының жалпы көлемінің %

0

10

15

20

25

30

8

Аудандағы өздігінен полигондар туралы ақпараттандыру туралы әкімдіктің сайтында "жедел желі" ұйымы

дана

0

1

-

-

-

-

9

Коммуналдық қызметтердің және олардың компоненттерінің стихиялық полигондарын анықтау және жою

%

99

100

100

100

100

100

10

Өңдеуді пайдалану мен беруге байланысты қалдықтар салымын азайту.
Құрылыс қалдықтарын өңдеу және пайдалану

%

32,8

32

30

27

25

22

11

Шыны қалдықтарды жинауға арналған контейнерлер жабдықтау

%

-

30

40

50

60

70

12

Халықты коммуналдық қалдықтарды ұйымдастырылған, үнемі алып тастаумен қамтамасыз ету

дана

0

10

50

100

200

300

13

Қауіпті қалдықтарға арналған контейнерлерді орнату (құрамында сынап бар шамдар мен құрылғылар мен батареялар)

%

60

65

70

75

80

85

14

Ауылдар ішінде контейнерлік учаскелерді ұйымдастыру және коммуналдық қалдықтарды ұйымдастыру

дана

-

40

65

100

110

120

15

Ауылдар ішінде контейнерлік учаскелерді ұйымдастыру және коммуналдық қалдықтарды ұйымдастыру

%

0

20

40

60

80

100

      5. Негізгі бағыттар, бағдарламаның мақсаттары мен міндеттеріне, тиісті шараларға қол жеткізу тәсілдері

      Қабылданған мақсаттарға және қойылған мақсаттарға сәйкес Қаражал қаласындағы қалдықтарды басқару жүйесін одан әрі жетілдіру қажет. Жеке серіктестің қалдықтарды басқарудың кешенді жүйесін және басқа да қоқыс ұйымдарын енгізу бойынша жеке серіктес қабылдаған міндеттемелерді орындау мониторингін күшейту.

      Мемлекеттік серіктес ретінде Қаражал қаласының және Жәйрем кентінің әкімдігі алдында келесі міндеттер өзекті: контейнерлік алаңдар (KА) салу және модернизациялау, контейнерлер паркін жаңарту, қазіргі заманғы түрдегі жерленген KА желісін ұйымдастыру, құрылыс және ірі габаритті қалдықтарды жинау үшін алаңдар ұйымдастыру, қайта өңделетін заттарды қабылдау пунктар желісін дамытуға шағын және орта бизнеске жәрдемдесу, "құрғақ" және "дымқыл" қатты тұрмыстық қалдықтарды жинауды енгізу, экологиялық ағарту жұмыстарын жүргізу.

      Халықтың мүдделерінің, кәдеге жарату фракцияларын жинау саласында қамтылған шағын және орта бизнес ұйымдарының және жеке серіктестіктің мүдделерінің тепе – теңдігін сақтау үшін құқықтық мәселелерді реттеу қажет.

      Қалдықтарды шығару бойынша қоқыс шығаратын ұйымдарының қызметтерін төленетіндігін қамтамасыз ету үшін қызмет алушылар бойынша қолданыстағы базаларға интеграция жүргізу қажет.

      Қаражал қаласын абаттандыру қағидаларында қалдықтарды басқару бөлімін жалға алушылардың қалдықтарды әкетуіне ақы төлегені үшін, контейнерлерде көше және аула сметасын орналастырғаны үшін тұрғын емес үй-жайлар иелерінің жауапкершілігі бөлігінде жетілдіру қажет.

      Қалдықтарды шығаруды жүзеге асыратын арнайы автокөлік үшін кіреберісті қамтамасыз ету бөлігінде тұрғын үй қорын техникалық пайдалану қағидаларының, абаттандыру қағидаларының қолда бар нормаларын енгізу қажет. Қойылған міндеттерді табысты іске асыруда Қаражал қаласы халқының барлық топтарын қалдықтарды бөлек жинауға, түрлі экологиялық акциялар өткізуге, экологиялық мәдениетті арттыруға кеңінен тарту маңызды рөл атқаратын болады.

      Бағдарламалық іс-шаралар-бұл бағдарламаның міндеттері бойынша топтастырылған, мерзімдері мен жауапты орындаушылары бойынша үйлестірілген шаралар жүйесі.

      Бағдарламада қойылған міндеттерді шешу үшін бірінші кезектегі іс-шаралар айқындалды.

      Міндеттерді шешу үшін Қаражал қаласының аумағында өндіріс және тұтыну қалдықтарымен жұмыс істеуге байланысты проблемаларды шешу үшін қажетті нормативтік-құқықтық және ақпараттық-техникалық базаларды қалыптастыруға бағытталған шаралар кешенін іске асыру жоспарланған:

      Қаражал қаласының аумағында қалдықтармен жұмыс істеу жүйесін реттеуге бағытталған нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу және қабылдау.

      Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу бойынша өңірлік операторларға конкурстық іріктеу жүргізу. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі өңірлік операторларды конкурстық іріктеу Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасына сәйкес конкурстық негізде жүзеге асырылады.

      Коммуналдық қалдықтар айналымы саласындағы шекті тарифтерді бекіту.

      Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы шекті тарифтерді бекітуді Қазақстан Республикасы экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 14 қыркүйектегі № 377 бұйрығымен бекітілген Қатты тұрмыстық қалдықтарды жинауға, тасымалдауға, сұрыптауға және көмуге халық үшін тарифті есептеу әдістемесіне сәйкес Қаражал қалалық мәслихаты жүзеге асырады.

      Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы реттелетін қызмет түрлерін жүзеге асыратын коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі операторлардың инвестициялық бағдарламаларын бекіту.

      Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы реттелетін қызмет түрлерін жүзеге асыратын коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі операторлардың өндірістік бағдарламаларын бекіту.

      Қалдықтармен жұмыс істеу саласында (оның ішінде тауарларды пайдаланудан қалған қалдықтармен) өндірістік қуаттарды құру:

      қалдықтарды өңдеу саласында;

      қалдықтарды кәдеге жарату саласында;

      қалдықтарды орналастыру саласында.

      Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу және (немесе) реконструкциялау. Бұл іс-шараны коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі операторлар жүзеге асырады.

      Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу және (немесе) реконструкциялау пайдалану ауданның даму жоспарында көзделген тиісті өндірістік қуаттар тапшы болған жағдайда жүзеге асырылады.

      Құрылысқа жоспарланған қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің негізгі сипаттамалары туралы мәліметтер Бағдарламаға 1-қосымшада келтірілген.

      Қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін реконструкциялауға жоспарланған негізгі сипаттамалары туралы мәліметтер Бағдарламаға 2-қосымшада келтірілген.

      Міндеттерді шешу үшін қалдықтарды кәдеге жаратуды ынталандыруға және қалдықтарды көму көлемін қысқартуға бағытталған шаралар кешенін іске асыру жоспарланған:

      Ауыл аумағында коммуналдық қалдықтарды бөлек жинақтау жүйесін құру.

      Коммуналдық қалдықтардың бөлек жинақталуын ұйымдастыру көмілетін коммуналдық қалдықтардың санын қысқартуға және пайдалы фракциялар өндірісіне қайтару көлемін арттыруға мүмкіндік береді.

      Аудан аумағында тұрғындардан қайталама шикізат қабылдау пункттерін құру.

      Құрамында сынап бар қалдықтарды, электрондық және электр жабдығының қалдықтарын жинақтау жүйесін әзірлеу және енгізу.

      4-мәселені шешу үшін қалдықтарды рұқсатсыз орналастыру орындарын анықтауға және иесіз қалдықтарды, оның ішінде коммуналдық қалдықтарды орналастыру кезінде қоршаған ортаға зиян келтірудің алдын алуға, осындай зиян келтіру жағдайларын анықтауға және оның салдарын жоюға, өткен экологиялық залалды жоюға бағытталған шаралар кешенін іске асыру жоспарланған:

      Қалдықтарды рұқсатсыз орналастырудың жаңадан құрылған орындарын анықтау және жою.

      Қалдықтарды орналастыру объектілерінің жай-күйінің мониторингі қалдықтарды орналастыру объектілерінің ағымдағы жай-күйі туралы сенімді ақпаратты жедел алуға мүмкіндік береді, оның ішінде :

      қалдықтарды орналастыру объектілерінің геометриялық параметрлері;

      жинақталған қалдықтардың көлеміне, қалдықтарды көму алаңына;

      қалдықтарды орналастыру объектілерінің ішкі құрылымы және полигондардың жекелеген учаскелерінің жай күйі;

      қалдықтарды орналастыру объектілерін орналастыру, жобалау, пайдалану және рекультивациялау қағидаларына сәйкес;

      қалдықтарды орналастыру объектілері бетінің компоненттік құрамы (қалдықтардың морфологиясы);

      аумақты қалпына келтірудің тиімділігі;

      Қалдықтарды орналастыру объектілеріндегі жағымсыз құбылыстар мен процестердің дамуын болжау (шеткі аумақтағы шөп жамылғысының зақымдануы, аумақтан ағындардың болуы, өздігінен жану, жану, жану).

      Коммуналдық қалдықтарды пайдалану аяқталғаннан кейін немесе табиғат қорғау және санитариялық-эпидемиологиялық заңнаманың талаптарына сәйкес келмейтін объектілерді пайдаланудан шығару және рекультивациялау, оның ішінде:

      қатты коммуналдық қалдықтарды орналастыру объектілерін рекультивациялау бойынша жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу.

      қатты коммуналдық қалдықтарды пайдалану аяқталғаннан кейін оларды орналастыру объектілерін пайдаланудан шығару және рекультивациялау.

      ҚР Экологиялық кодексінің 356-бабына сәйкес полигон (полигон бөлігі) жабылғаннан кейін полигон операторы аумақты рекультивациялауды жүзеге асырады және 1- класты полигондар үшін отыз жыл, 2- класты полигондар үшін жиырма жыл, 3- класты полигондар үшін бес жыл ішінде қоқыс газы мен фильтрат шығарындыларына мониторинг жүргізеді. Бұзылған жерлерді қалпына келтіруге және кейіннен мониторинг жүргізуге арналған қаражат полигонның тарату қорынан түседі.

      Табиғат қорғау және санитарлық-эпидемиологиялық заңнаманың талаптарына сәйкес келмейтін коммуналдық қалдықтарды орналастыру орындарын рекультивациялау.

      ҚР Жер кодексінің 140-бабына сәйкес жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылар бұзылған жерлерді қалпына келтіруге, олардың құнарлылығын және жердің басқа да пайдалы қасиеттерін қалпына келтіруге және оны шаруашылық айналымға уақтылы тартуға бағытталған іс-шараларды жүргізуге міндетті.

      Міндеттерді шешу үшін қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы инвестициялық жобаларға мемлекеттік қолдау көрсету көзделген:

      Қолданыстағы ҚР Салық кодексіне сәйкес инвесторларға салықтық жеңілдіктер беру;

      инвесторларға Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу үшін жеңілдетілген негізде жер учаскелерін жалға беру;

      Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасы шеңберінде ынталандырудың қаржылық шараларын ұсыну.

      Сондай-ақ, осы іс-шара шеңберінде қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу және (немесе) реконструкциялау мақсатында мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы келісімдер, инвестициялық міндеттемелермен жалдау шарты жасасу көзделеді.

      6-мәселені шешу үшін қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз етуге бағытталған шаралар кешенін іске асыру жоспарланған:

      Қаражал қаласының тұрғындары арасында экологиялық акциялар мен іс-шараларды ұйымдастыру және өткізу.

      Қалдықтарды басқару жүйесін реформалау туралы азаматтарды үнемі хабардар етуді ұйымдастыру.

      Республикалық және өңірлік бұқаралық ақпарат құралдарындағы материалдардың мониторингі мен талдауы. Іс-шараны қоғамдық пікірді зерделеу және қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру кезінде туындайтын тәуекелдерді нивелирлеу мақсатында өткізу жоспарлануда.

      6. Халықпен өзара іс-қимыл және коммуникация шаралары

      ҚТҚ-мен жұмыс істеу жүйесінің тұрақты жұмысы үшін халықтың төлем қабілеттілігіне және осы сектордың жеке инвесторлар үшін тартымдылығын қамтамасыз етуге бір мезгілде сәйкес келетін тариф белгілеу саясатын құру қажет.

      ҚТҚ басқару саласында тұрақты қаржы жүйесін қалыптастыру жөніндегі жұмыс ҚТҚ жинау, әкету, сұрыптау, кәдеге жарату, қайта өңдеу және көму бойынша көрсетілетін қызметтерге арналған шығындардың толық өтелуін қамтамасыз етуге бағытталуы тиіс. Жүйенің жұмыс істеуі мыналардың есебінен жүзеге асырылатын болады:

      1) Қалдықтарды жинау, қайта өңдеу және көму тарифтері. Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын-үй инпекциясы" бөлімі мемлекеттік мекемесі және қала мәслихаты қалдықтарды жинауға, қайта өңдеуге және көмуге жұмсалған шығындарды негізге ала отырып, бірақ халық үшін қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі қызметтердің қолжетімділік шегінен аспайтын тарифтерді белгілейтін болады. Қабылданған халықаралық практикаға сәйкес халық үшін қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі қызметтің қолжетімділік шегі орташа табыстың 1% - на тең. Тарифтер жыл сайын халық табысының өсуіне пропорционалды түрде көтерілетін болады. Заңды тұлғалар үшін тарифтер шығындарды толық өтеу және қосымша пайда алу ескеріле отырып айқындалатын болады;

      2) өндірілетін өнімді (қайталама шикізат, электр энергиясы, биогаз, компост) сатудан түсетін кірістер;

      3) тұтыну қасиеттері жоғалғаннан кейін қоршаған ортаға теріс әсер ететін ыдыстар мен тауарларды өндірушілер мен импорттаушылардың қаражаты есебінен жүзеге асырылады.

      Халықтан тарифтерді жинау үшін біріктірілген есеп айырысу орталығын енгізу қажет.

      ҚТҚ секторын экономикалық ынталандыру тетіктерін енгізу полигондардан қалдықтарды шығару, қалдықтарды бөлек жинау, сұрыптау/қайта өңдеу және кәдеге жарату буынын дамыту сияқты мәселелерді шешумен тікелей байланысты.

      Жұртшылықты бөлек алым жүйесін дамытуға тарту үшін халықты бөлек алым үшін көтермелеу құралдарын енгізу, сараланған тарифтерді енгізу қажет. Қалың жұртшылықты ақпараттандыру ҚТҚ басқаруда маңызды рөл атқарады. Ақпараттандыру ҚТҚ басқару жүйесін жоспарлауға ең ерте кезеңде енгізілетін болады.

      Қысқа мерзімді перспективада ҚТҚ басқарудың тиімді жүйесінің болуының маңыздылығы жөніндегі міндеттерге басты назар аударылатын болады:

      қалдықтарды дұрыс пайдаланбаудың теріс әсерін талқылау;

      қалдықтармен жұмыс істеу саласында табысты практикалық тәжірибені дәріптеу;

      аудандағы қалдықтармен жұмыс істеу жүйесінің танылуы (қоқыс контейнерлеріндегі/урналардағы және қалдықтарды жинау машиналарындағы логотиптің суреті);

      бағдарламаның міндеттеріне қол жеткізу үшін қоғамның және жүйенің басқа қатысушыларының міндеттерін анықтау;

      қайталама материалдық ресурстарды бөлек жинау мен пайдаланудың артықшылықтарын көрсету;

      қалдықтармен жұмыс істеу жүйесіндегі өзгерістер туралы және осындай өзгерістердің мақсаттары туралы халықты уақтылы хабардар ету;

      қалдықтармен жұмыс істеудің тиімді жұмыс істейтін жүйесіне қажетті инвестициялар туралы хабардарлықты арттыру.

      Мүдделі жұртшылықтың негізгі топтарына басымдық беріледі:

      халық (жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін (үй шаруасындағы әйелдер, зейнеткерлер, балалар, жұмыссыздар);

      мұғалімдер, еріктілер, белсенді топтар және мемлекеттік емес ұйымдар.

      Жұртшылықты ақпараттандыру жөніндегі іс шаралар қалдықтармен жұмыс істеу бойынша халықпен ақпараттық жұмыс жоспарында көзделетін болады және мыналарды қамтитын болады:

      жергілікті газеттердегі басылымдар;

      мектептерде, жалпы жұртшылық арасында тарату үшін материалдық ресурстарды қайталама пайдалану туралы ақпараттық материалдар;

      жасыл қалдықтарды үйде компосттау туралы брошюралар;

      оқушылар мен студенттер үшін полигондарға таныстыру сапарларын ұйымдастыру;

      оқушылар арасында қалдықтар тақырыбына суреттер, фотосуреттер конкурстары;

      оқушыларға, студенттерге және мемлекеттік емес ұйымдарға арналған "Мен тұратын жерде қалдықтар" тақырыбында интерактивті семинарлар өткізу.

      ҚТҚ-ны бөлек жинаудың ауқымды схемаларын табысты іске асырудың маңызды элементі халықты тарту және оларға қатысу болып табылады.

      Бөлек жинаудың өміршеңдігінің негізгі мәселесі-оның тұрғындарын бастапқы кезеңде қолдау. Эксперимент нәтижелері көрсеткендей, азаматтардың 25% - ы арнайы контейнерлер орнатылғаннан кейін ҚТҚ сұрыптауға қатысуға дайын. Әрине, оларды орнатумен қатар, плакаттарды, баннерлерді ілу немесе парақшаларды тарату сияқты ең аз ақпаратпен қамтамасыз ету қажет. Ережеге сүйене отырып, ақпараттық-түсіндіру жұмыстары, ең алдымен, қоқыс таситын көліктердің тазалаушылары мен жүргізушілері арасында жүргізіліп, экономикалық қызығушылықпен қамтамасыз етілуі керек. Бөлек алымға көшу туралы ақпарат барлық кезеңдерде азаматтар үшін қолжетімді болуы тиіс. Бөлек алым бүкіл ауданға тараған сайын, бұқаралық ақпарат құралдары мен сыртқы жарнама арқылы кең ауқымды жарнамалық акцияларға көшу қажет. Жыл сайын жарнамалық шараларға қаражат бөлінуі керек. Сондай-ақ, тиісті әкімшіліктерді әлеуметтік жарнама квоталарын пайдалануға болады.

      7. Қажетті ресурстар мен қаржыландыру көздері

      Бағдарлама республикалық, облыстық бюджет, аудандық бюджет және бюджеттен тыс көздер есебінен қаржыландырылады.

      Бағдарлама республикалық және (немесе) облыстық бюджетте бекітілген оның іс-шараларын іске асыруға көзделген нысаналы даму трансферттерінің сомалары шегінде республикалық және облыстық бюджет қаражатынан қаржыландырылады.

      Бағдарламаның іс-шараларын қаржыландыруға бағытталған жергілікті бюджеттердің қаражаты ауданның жергілікті өзін-өзі басқару органдарының нормативтік құқықтық актілерінде айқындалады.

      Бағдарламаны іске асыру барысында қаржыландыру көлемі облыстық және аудандық бюджеттердің нақты мүмкіндіктерін ескере отырып, жыл сайын нақтылануға жатады.

      "Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" ММ Бағдарлама іс-шараларын іске асыруға бағытталатын облыстық бюджет қаражатының бас басқарушысы болып табылады.

      2026-2030 жылдарға арналған бағдарламаның іс-шараларын іске асыру бойынша қаржыландырудың нақты көлемдері тиісті жылдың жергілікті бюджетін жасау кезінде, оның ішінде "Қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару жүйесін жаңғырту жобаларына инвестицияларды негіздеу" Қазақстан Республикасы Экология министрлігінің 040 бюджеттік бағдарламасы шеңберінде әзірленген ҚТҚ секторын жаңғырту инвестицияларын негіздеу жөніндегі жобаларды іске асыру шеңберінде нақты есептерді негізге ала отырып айқындалатын болады;

      Сондай-ақ мемлекеттік-жекешелік әріптестік шарттарында, сондай-ақ халықаралық қаржы институттарының қаражаты есебінен жобаларды іске асыру кезінде инвесторлардың ақшалай қаражаты тартылатын болады.

      8. Бағдарламаны жүзеге асыру бойынша іс-шаралар жоспары

      8.1. Бағдарламаның іс-шаралары – Бағдарламаның мақсаттарына сәйкес топтастырылған, мерзімдері мен жауапты орындаушыларымен келісілген шаралар жүйесі.

      Бағдарламада қойылған міндеттерді шешу үшін бірінші кезектегі шаралар белгіленді.

      8.2. 1-тапсырманы шешу үшін ауданындағы өндірістік және тұтыну қалдықтарын басқарумен байланысты мәселелерді шешу үшін қажетті нормативтік-құқықтық, ақпараттық-техникалық базаларды құруға бағытталған іс-шаралар кешенін іске асыру жоспарлануда:

      8.2.1. Қала аумағындағы қалдықтарды басқару жүйесін реттеуге бағытталған нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу және қабылдау.

      8.2.2. Коммуналдық қалдықтарды басқару бойынша аймақтық операторларды конкурстық іріктеуді өткізу. Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі өңірлік операторларды конкурстық іріктеу Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасына сәйкес конкурстық негізде жүзеге асырылады.

      8.2.3. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы шекті тарифтерді бекіту.

      Тұрмыстық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы шекті тарифтерді бекітуді қала мәслихаты Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілген Қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау, тасымалдау, сұрыптау және орналастыру үшін халыққа арналған тарифтерді есептеу әдістемесіне сәйкес жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 14 қыркүйектегі № 377 бұйрығы.

      8.2.4. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы реттелетін қызметті жүзеге асыратын коммуналдық қалдықтарды басқару операторларының инвестициялық бағдарламаларын бекіту.

      8.2.5. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы реттеліп көрсетілетін қызметті жүзеге асыратын коммуналдық қалдықтарды басқару операторларының өндірістік бағдарламаларын бекіту.

      8.3. 2-тапсырманы шешу үшін келесі шаралар қарастырылған:

      8.3.1. Қалдықтармен жұмыс істеу саласында (оның ішінде тауарларды пайдаланудан қалған қалдықтармен)өндірістік қуаттарды құру:

      қалдықтарды өңдеу саласында;

      Қалдықтарды кәдеге жарату саласында;

      қалдықтарды орналастыру саласында.

      8.3.2. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу және (немесе) реконструкциялау. Бұл шараны ауданлық қалдықтарды басқару операторлары жүзеге асырады.

      Тұрмыстық қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу және (немесе) реконструкциялау ауданны дамыту жоспарында пайдалануы көзделген тиісті өндірістік қуаттар жетіспейтін жағдайда жүзеге асырылады.

      Құрылысы жоспарланған қалдықтарды басқару объектілерінің негізгі сипаттамалары туралы ақпарат Бағдарламаға 1-қосымшада келтірілген.

      Қайта құруға жоспарланған қалдықтарды басқару объектілерінің негізгі сипаттамалары туралы ақпарат Бағдарламаға 2-қосымшада келтірілген.

      8.4. 3-тапсырманы шешу үшін қалдықтарды кәдеге жаратуды ынталандыруға және қалдықтарды кәдеге жарату көлемін азайтуға бағытталған шаралар кешенін іске асыру жоспарлануда:

      8.4.1. Қаражал қаласында коммуналдық қалдықтарды бөлек жинақтау жүйесін құру.

      Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинақтауды ұйымдастыру көмілетін коммуналдық қалдықтардың мөлшерін азайтады және өндіріске қайтарылатын пайдалы фракциялардың көлемін арттырады.

      8.4.2. Қаланың муниципалитеттерінің аумақтарында халықтан қайталама шикізатты қабылдау пункттерін құру.

      8.4.3. Құрамында сынап бар қалдықтарды, электрондық және электр жабдықтарының қалдықтарын жинақтау жүйесін әзірлеу және енгізу.

      8.5. 4-тапсырманы шешу үшін иесіз қалдықтарды, оның ішінде коммуналдық қалдықтарды орналастыру кезінде рұқсат етілмеген қалдықтарды орналастыру орындарын анықтауға және қоршаған ортаға зиян келтірудің алдын алуға, осындай залал жағдайларын анықтауға және оның салдарын жоюға, өткенді жоюға бағытталған іс-шаралар кешенін жүзеге асыру жоспарлануда. қоршаған ортаға зиян:

      8.5.1. Рұқсат етілмеген қалдықтарды орналастырудың жаңадан пайда болған орындарын анықтау және жою.

      8.5.2. Қалдықтарды кәдеге жарату объектілерінің жай-күйін бақылау қалдықтарды орналастыру объектілерінің ағымдағы жай-күйі туралы сенімді ақпаратты жылдам алуға мүмкіндік береді, оның ішінде:

      қалдықтарды орналастыру қондырғыларының геометриялық параметрлері;

      жинақталған қалдықтардың көлемі, қалдықтарды орналастыру алаңы;

      қалдықтарды орналастыру объектілерінің ішкі құрылымы және полигондардың жеке учаскелерінің жағдайы;

      қалдықтарды орналастыру объектілерін орналастыру, жобалау, пайдалану және рекультивациялау ережелерін сақтау;

      қалдықтарды орналастыру орындары бетінің құрамдас құрамы (қалдықтардың морфологиясы);

      аумақты мелиорациялау тиімділігі;

      қалдықтарды орналастыру орындарында келеңсіз құбылыстар мен процестердің дамуын болжау (шеткі аумақтағы шөптердің зақымдануы, аумақтан ағын судың болуы, өздігінен жану, жану, жану).

      8.5.3. Коммуналдық қалдықтарды орналастыру объектілерін пайдалану аяқталғаннан кейін немесе экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық заңнама талаптарына сәйкес келмейтін, оның ішінде:

      қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарын рекультивациялау бойынша жобалық-сметалық құжаттаманы әзірлеу.

      тұрмыстық қатты қалдықтарды орналастыру объектілерін пайдалану аяқталғаннан кейін пайдаланудан шығару және рекультивациялау.

      Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 356-бабына сәйкес, полигонды (полигонның бір бөлігін) жапқаннан кейін полигон операторы аумақты рекультивациялауды жүзеге асырады және 1-сыныпты полигондар үшін отыз жыл бойы полигон газы мен сілті суының шығарындыларына мониторингті жүзеге асырады; 2-сыныпты полигондар үшін жиырма жыл, 3-сыныпты полигондар үшін бес жыл. Бүлінген жерлерді қалпына келтіруге және кейінгі мониторингке қаражат полигондарды жою қорынан түседі.

      8.5.4. Экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық заңнаманың талаптарына сәйкес келмейтін коммуналдық қалдықтарды орналастыру орындарын рекультивациялау.

      Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 140-бабына сәйкес жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылар бүлінген жерлерді рекультивациялауға, олардың құнарлылығын және жердің басқа да пайдалы қасиеттерін қалпына келтіруге және оны уақтылы тартуға бағытталған іс-шараларды жүргізуге міндетті. экономикалық айналым.

      8.6. 5-тапсырманы шешу үшін қалдықтарды басқару саласындағы инвестициялық жобаларды мемлекеттік қолдауды қаржыландыру есебінен қамтамасыз ету, оның ішінде:

      Қазақстан Республикасының қолданыстағы Салық кодексіне сәйкес инвесторларға салықтық жеңілдіктер беру;

      Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қалдықтарды өңдеу объектілерін салу үшін инвесторларға оңайлатылған негізде жалға жер учаскелерін беру;

      Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасы шеңберінде материалдық ынталандыруды қамтамасыз ету көзделген.

      Сондай-ақ осы іс-шара аясында қалдықтарды өңдеу объектілерін салу және (немесе) реконструкциялау мақсатында мемлекеттік-жекешелік әріптестік шарттарын, инвестициялық міндеттемелермен жалға беру шартын жасасу күтілуде.

      8.7. 6-тапсырманы шешу үшін қалдықтарды басқару саласындағы ақпаратқа қолжетімділікті қамтамасыз етуге бағытталған шаралар кешенін іске асыру жоспарлануда:

      8.7.1. Ауданының тұрғындары арасында экологиялық акциялар мен іс-шараларды ұйымдастыру және өткізу.

      8.7.2. Қалдықтарды басқару жүйесін реформалау туралы азаматтарды үнемі хабардар етуді ұйымдастыру.

      8.7.3. Республикалық және облыстық БАҚ материалдарына мониторинг және талдау. Іс-шара қоғамдық пікірді зерделеу және қалдықтарды басқару саласындағы мемлекеттік саясатты іске асырудан туындайтын тәуекелдерді азайту мақсатында өткізіледі деп жоспарлануда.

      Оларды іске асыру мерзімдері, жауапты орындаушылар және қаржыландыру көздері көрсетілген Бағдарламаның іс-шаралар жоспары Бағдарламаға 3-қосымшада келтірілген.

  Коммуналдық қалдықтарды басқару
бағдарламасына
1 қосымша Қалдықтарды басқару
саласындағы жаңа стандарттар

      Қалдықтарды басқару саласындағы жаңа стандарттар. Жаңа стандарттар соңғы экологиялық талаптарды ескере отырып әзірленді.

      1) ҚР СТ 3823-2022 "Қалдықтар. Сусындардан орау қалдықтарын басқару. Қайта өңдеуге қойылатын талаптар";

      2) ҚР СТ 3784-2022 "Қалдықтар. Қағаз және картон қалдықтары. Басқару кезіндегі қауіпсіздік талаптары";

      3) ҚР СТ 3782-2022 "Қатты тұрмыстық қалдықтарға арналған 3-класты жоғары жүктемелі полигондарда фильтрат пен қоқыс газын жинауға және бұруға арналған жүйелерді жобалау, салу және пайдалану".

      Кестеде стандарттардың атаулары, белгілері, қолдану аясы көрсетілген, сонымен қатар стандарттың мәтінімен танысуға болатын сілтеме берілген.

№

Белгіленуі/нөмірі / атауы және ұлттық стандарттың мәтініне сілтеме

Қолдану саласы

1

ҚР СТ 3823-2022 "Қалдықтар. Сусындардан орау қалдықтарын басқару. Қайта өңдеуге қойылатын талаптар"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3823-2022/?sphrase_id=15909

Стандарт сусындардың қаптамасының қалдықтарын басқару операцияларына қойылатын талаптарды белгілейді.
Стандарт қаптаманың келесі түрлеріне қолданылады:
- Қағаз және картон қаптама;
- Полимерлі қаптама;
- Металл қаптама;
- Шыны қаптама;
- Аралас қаптама (аралас материалдардан).

2

ҚР СТ 3784-2022 "Қалдықтар. Қағаз және картон қалдықтары. Басқару кезіндегі қауіпсіздік талаптары" http://shop.ksm.kz/index.php?dispatch=products.view&product_id=373379

Стандарт қағаз бен картон қалдықтарына қолданылады және оларды өмірлік циклдің келесі кезеңдерінде басқару кезінде қауіпсіздік талаптарын белгілейді: жинау, жинақтау, тасымалдау, қалпына келтіру және жою.

3

ҚР СТ 3782-2022 "Қатты тұрмыстық қалдықтарға арналған 3-класты жоғары жүктемелі полигондарда фильтрат пен қоқыс газын жинау және бұру жүйелерін жобалау, салу және пайдалану" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3782-2022/

Стандарт қатты тұрмыстық қалдықтарға арналған 3-класты жоғары жүктемелі полигондарда фильтрат пен қоқыс газын жинау және бұру жүйелерін жобалау, салу және пайдалану тәртібін белгілейді.

4

 ҚР СТ 3783-2022 "Қалдықтар. Қалдықтарды басқару кезінде экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін базалық көрсеткіштер"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3783-2022/

Стандарт Қалдықтарды кәдеге жарату және қайта өңдеу кәсіпорындарында қалдықтарды басқару кезінде экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін базалық көрсеткіштерді енгізуге қатысты талаптарды белгілейді.

5

ҚР СТ 3826-2022 "Қалдықтар. Қалдықтарды басқару. Қауіпті қалдықтарды трансшекаралық тасымалдау" https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3826-2022/?sphrase_id=15888

 Стандарт қауіпті қалдықтардың трансшекаралық тасымалдануын және олардың шығарылуын бақылау туралы Базель конвенциясына сәйкес қауіпті қалдықтарды трансшекаралық тасымалдаудың талаптары мен қағидаттарын белгілейді. Қауіпті қалдықтарға таралады.

6

ҚР СТ 3822-2022 "Қалдықтар. Қауіпті медициналық қалдықтарды жою және залалсыздандыру жөніндегі жабдық. Жалпы техникалық талаптар"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3822-2022/?sphrase_id=15919

Стандарт қауіпті медициналық қалдықтарды жою және залалсыздандыру жөніндегі жабдыққа қойылатын жалпы техникалық талаптарды белгілейді.
Торлы пештер, барабан пеші негізіндегі роторлар, қоқыс шығаратын ұйым ематорлар, стерилизаторлар сияқты инсинераторларға таралады.
Стандарт Д класындағы қауіпті медициналық қалдықтармен операциялар жүргізу жөніндегі жабдыққа, пеш негізіндегі инсинераторларға, қайнаған қабатта жағу негізінде циклонды-құйынды пешке, сондай-ақ ОМО микротолқынды өңдеу жөніндегі жабдыққа қолданылмайды.

7

ҚР СТ 3787-2022 "Қалдықтар. Пайдаланылған мұнай өнімдері. Басқару кезіндегі қауіпсіздік талаптары"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3787-2022/?sphrase_id=15926

Стандарт ресурстарды үнемдеу, адамдардың, жануарлардың, өсімдіктердің өмірі мен денсаулығын қорғау және қоршаған ортаны қорғау мақсатында пайдаланылған мұнай өнімдерінің қалдықтарын қауіпсіз басқару жөніндегі талаптарды белгілейді.
Қолданылмайды:
- пайдаланылған моторлы майлар тобы;
- МЕМСТ 21046 және ҚР СТ 3129 сәйкес индустриялық пысықталған майлар тобы.

8

ҚР СТ 3792-2022 "Қалдықтар. Құрылыс қалдықтарын басқару талаптары. Негізгі ережелер"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3792-2022/?sphrase_id=15927

Стандарт белгілейді:
- құрылыс қалдықтарын жинау және есепке алу тәртібі;
- құрылыс қалдықтарымен операцияларды басқару және жүзеге асыру қағидалары;
- қайталама өнімнің кейбір түрлерін өндіру үшін құрылыс қалдықтарын пайдалану ережелері.
Стандарт радиоактивті құрылыс қалдықтарына қолданылмайды.

9

ҚР СТ 3780-2022 "Қалдықтар. Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды ұйымдастыру үшін контейнерлерді орналастыру алаңдарына қойылатын жалпы талаптар"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3780-2022/?sphrase_id=15932

Стандарт қалдықтарды жинауға арналған контейнерлерді орналастыруға арналған алаңдарды орналастыру және күтіп ұстау бөлігінде тәртіпті белгілейді және қатынастарды реттейді.
Стандарт меншік нысанына қарамастан, контейнерлерге қызмет көрсететін контейнер алаңдары бар барлық заңды және жеке тұлғалар үшін міндетті болып табылады.

10

ҚР СТ 3781-2022 "Қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату объектісі. Жалпы талаптар"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_3781-2022/?sphrase_id=15934

Стандарт торлы пештерде жағу әдісімен қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату объектілеріне, оның ішінде осындай объектілерді орналастыру орындарын, пайдаланылатын материалдар мен технологиялық шешімдерді таңдауға қатысты жалпы талаптарды белгілейді.

11

ҚР СТ EN 16190: 2022 "Топырақ, биоқалдықтар және лай. Диоксиндердің, фурандардың және диоксинге ұқсас полихлорланған бифенилдердің құрамын жоғары ажыратымдылықтағы масса-селективті анықтаумен газ хроматографиясы әдісімен анықтау"
https://new-shop.ksm.kz/catalog/STRK_EN_16190-2022/?sphrase_id=15942#

Стандарт 17 2,3,7,8-хлор алмастырылған ксатен-п-диоксиндер мен дибензофурандарды, сондай-ақ сұйық хроматографиялық бағанды тазарту әдістерін және жоғары тиімді масс-селективті детекторы (HRGC-HRMS) бар газ хроматографиясы әдісін пайдалана отырып, тұнбадағы, өңделген биологиялық қалдықтар мен топырақтағы диоксин тәрізді полихлорланған бифенилдерді сандық анықтау әдісін белгілейді.

12

ҚР СТ EN 17503: 2022 "Топырақ, өңделген биоқалдықтар және лай. Жоғары ажыратымдылықтағы газ хроматографиясы мен сұйық хроматографияны пайдалана отырып, полициклді хош иісті көмірсутектердің құрамын анықтау" https://ksm.kz/public-discussion/standards/discussion-of-draft-of-st-rk/102775/

Стандарт 16 көп ядролы хош иісті көмірсутектердің сандық анықтамасын белгілейді. Бұл стандарт келесідей қалдықтарға қолданылады: ластанған топырақ, қиыршық тас, битум немесе құрамында битум бар қалдықтар.

  Коммуналдық қалдықтарды басқару
бағдарламасына
2 қосымша Қалдықтарды басқару
саласындағы қолданыстағы нормативтік
құқықтық база

Бүгінгі таңда қалдықтарды басқару саласы келесі кодекстермен, заңдармен және заңға тәуелді нормативтік актілермен реттеледі.

№

Құжаттың атауы

Құжаттың атауы реттелетін мәселелер

1

ҚР Экологиялық кодексі, өзгертулермен

•Жалпы ережелер;
•Қалдықтармен жұмыс істеу кезіндегі экологиялық талаптар

2

"Әкімшілік құқық бұзушылық туралы" ҚР Кодексі (ӘҚБтК)

•Қоршаған ортаны қорғау саласындағы құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілік (атап айтқанда, қалдықтармен жұмыс істеу кезінде) (505-бап)

3

"Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" ҚР Кодексі

•Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер

4

ҚР Кәсіпкерлік Кодексі

•Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру;
•Мемлекеттік бақылау және қадағалау

5

ҚР Жер кодексі

•Жер қатынастары

6

ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім)

•Жалпы ережелер;
•Тұрғылықты жері және азаматтың заңды мекен-жайы

7

"Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" 2001 жылғы 23 қаңтардағы № 148-II ҚР Заңы (жергілікті мемлекеттік басқару туралы Заң)

•Жергілікті атқарушы органдардың, оның ішінде қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы құзыреті мен функциялары

8

2014 жылғы 16 мамырдағы № 202-V "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" ҚР Заңы (Рұқсаттар және хабарламалар туралы Заң)

•Рұқсаттар мен хабарламалар;
•Рұқсат беру немесе хабарлама жасау тәртібімен жүзеге асырылатын қызмет түрлері

9

1997 жылғы 16 сәуірдегі № 94-I "тұрғын үй қатынастары туралы" заң (тұрғын үй қатынастары туралы Заң)

•Тұрғын үй қорын басқару саласындағы мемлекеттік бақылау

10

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 20 наурыздағы № 235 бұйрығымен бекітілген жасыл екпелерді күтіп-ұстау мен қорғаудың үлгілік қағидалары, қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандыру Қағидалары және" ағаштарды кесуге рұқсат беру" мемлекеттік қызмет көрсету қағидалары

•Аудан аумағынан тазалауды ұйымдастыру;
•Аудан аумағынан ҚТҚ жинау және шығару

11

"Өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинауға, пайдалануға, қолдануға, залалсыздандыруға, тасымалдауға, сақтауға және көмуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2020 жылғы 25 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-331/2020 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 28 желтоқсанда № 21934 болып тіркелді.

•Әртүрлі сыныптағы қалдықтармен (ҚТҚ, медициналық, өндірістік объектілердегі қалдықтар)жұмыс істеу кезіндегі санитариялық-эпидемиологиялық талаптар;
•Полигондарды орнатуға, ұстауға және пайдалануға қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар;
•ҚТҚ полигонында қабылданатын өндіріс қалдықтарының тізбесі

12

ҚР Мемлекеттік стандарты. Қоқыс контейнерлері жылжымалы. ҚР СТ 1231-2004 жалпы техникалық шарттары (ҚТҚ контейнерлерінің стандарты)

•Жалпы техникалық талаптар;
•Контейнерлерді пайдалануға қойылатын қауіпсіздік талаптары

13

ҚР СТ 2187-2012. Қалдықтар. Автокөлік шиналары. Қолдану кезіндегі қауіпсіздік талаптары

•Автокөлік шиналарының қалдықтарын жинауға және сақтауға қойылатын талаптар;
•Автокөлік шиналарының қалдықтарын беру, тасымалдау және қабылдау тәртібі;
•Тозған автокөлік шиналарының, шиналар камераларының және өзге де резеңке бұйымдардың қалдықтарын қайта өңдеу

14

"Қатты тұрмыстық қалдықтарды жинауға, тасымалдауға, сұрыптауға және көмуге халық үшін тарифті есептеу әдістемесін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 14 қыркүйектегі № 377 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2021 жылғы 16 қыркүйекте № 24382 болып тіркелді

•Тарифті есептеу тәртібі

  Коммуналдық қалдықтарды басқару
бағдарламасына
3 қосымша Қалдықтарды басқару
саласындағы қолданыстағы нормативтік
құқықтық база

Бағдарламаның іс-шаралар жоспары

№

Бағдарлама әрекеттерінің атауы

Іске асыру мерзімі

Қаржыландыру көзі

Жауапты орындаушы

1

2

3

4

5

1 тапсырма. Қалдықтарды, оның ішінде коммуналдық қалдықтарды басқару саласында тиімді басқару тетіктерін құру

1.1

Қолданыстағы экологиялық әл-ауқатты реттейтін заңнаманың талаптарына сәйкес қалдықтармен, оның ішінде коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеудің ағымдағы тетігін қайта қарау.

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

1.2

Қалдықтарды басқару саласын реттеуге бағытталған нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу және қабылдау

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

1.3

Коммуналдық қалдықтарды басқару бойынша аймақтық операторды таңдау бойынша конкурстық іріктеу өткізу

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

1.4

Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы нақты және бәсекеге қабілетті тарифтерді әзірлеу және тиісті өкілді органдарға бекітуге жіберу

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

1.5

Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы реттелетін қызметті жүзеге асыратын коммуналдық қалдықтарды басқару операторларының инвестициялық бағдарламаларын бекіту

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

1.6

Тұрмыстық қатты қалдықтарды басқару саласындағы қызметтің реттелетін түрлерін жүзеге асыратын ҚТҚ басқару жөніндегі операторлардың өндірістік бағдарламаларын бекіту.

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

2 тапсырма. Қалдықтарды экологиялық қауіпсіз өңдеу, қайта өңдеу және кәдеге жарату инфрақұрылымын құру және дамыту

2.1

Өнеркәсіпте қалдықтарды, оның ішінде тауарларды пайдаланудан болған қалдықтарды қайта өңдеу, кәдеге жарату және кәдеге жарату бойынша өндіріс орындарын құру

2026-2030 жж.

бюджеттен тыс көздер

қалдықтарды басқару операторы

2.1.1

Қаражал қаласының әкімшілік аумағында (Қаражал қ. және Жәйрем кенті) ҚТҚ-ның 2 полигонын салуға жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу"

2026-2030 ж

облыстық бюджет және қала бюджеті

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

2.1.2

Қаражал қаласында және Жәйрем кентінде ҚТҚ полигондарын салу

2027-2030 жж

облыстық бюджет және қала бюджеті

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

2.13

Қолданыстағы полигондарды реконструкциялау.

2026-2030 жж.

облыстық және ауданлық бюджеттер

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

2.1.4

Қалдықтарды сұрыптау станциясының құрылысы

2026-2030 жж.

бюджеттен тыс көздер

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

3 тапсырма. Қалдықтарды өңдеу және кәдеге жарату көлемін ұлғайту

3.1

Қала аумағында қалдықтарды бөлек жинақтау жүйесін құру

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

3.2

Қаланың аумағында халықтан қайталама шикізатты қабылдау пункттерін құру

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі, қалдықтарды басқару операторы

3.3

Құрамында сынап бар қалдықтарды, электрондық және электр жабдықтарының қалдықтарын жинау және жинақтау жүйесін әзірлеу және енгізу

2026-2030 жж.

бюджеттен тыс көздер

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі, қалдықтарды басқару операторы

4 тапсырма. Қалдықтарды сақтау және көму кезінде экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және қалдықтарды орналастыру объектілері орналасқан аумақтарды пайдалану аяқталғаннан кейін немесе экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық заңнаманың талаптарына сәйкес келмейтін аумақтарды экологиялық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу

4.1

Рұқсат етілмеген қалдықтарды орналастырудың жаңадан пайда болған орындарын анықтау және жою

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі, қалдықтарды басқару операторы, ЖАО

4.2

Қалдықтарды орналастыру орындарының жағдайын бақылау. Қалдықтарды кәдеге жарату объектілерінің ағымдағы жағдайы туралы сенімді ақпаратты жедел алу

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі, қалдықтарды басқару операторы, ЖАО

4.3

Экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық заңнама талаптарына сәйкес келмейтін қатты тұрмыстық қалдықтарды орналастыру орындарын пайдаланудан шығару және рекультивациялау

2026-2030 жж.

бюджеттен тыс көздер

Осы объектілер анықталған жер учаскелерінің меншік иелері

4.4

Тұрмыстық қатты қалдықтарды орналастыру орындарын пайдалану аяқталғаннан кейін қалпына келтіру

2026-2030 жж.

бюджеттен тыс көздер

Қалдықтарды орналастыру объектілерінің иелері, сондай-ақ осы қалдықтарды орналастыру объектілерінің меншігінде немесе пайдаланатын тұлғалар

5 тапсырма. Өңдеу, қайта өңдеу және қалдықтарды кәдеге жарату үшін салаға инвесторларды тарту үшін жағдай жасау

5.1

Жеңілдетілген тәртіппен жалға жер учаскесін алу құқығын беру мақсатында қалдықтарды басқару саласындағы инвестициялық жобаларды қарау

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

5.2

Басым инвестициялық жобаларды іске асыратын инвесторларға салықтық жеңілдіктер беру мақсатында қалдықтарды басқару саласындағы инвестициялық жобаларды қарау

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

"Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі

5.3

Қалдықтарды басқару жүйесі объектілерін салу және (немесе) реконструкциялау мақсатында инвестициялық міндеттемелермен мемлекеттік-жекешелік әріптестік шарттарын жасасу мүмкіндігін қарау

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

Қала әкімдігі

6 тапсырма. Қалдықтарды басқару саласында халықтың экологиялық мәдениетін қалыптастыру

6.1

Халық арасында экологиялық науқандар мен іс-шараларды ұйымдастыру және өткізу

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

Қала әкімдігі, "Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі, қалдықтарды басқару операторы

6.2

Қалдықтарды басқару жүйесін реформалау туралы азаматтарды үнемі хабардар етуді ұйымдастыру (қатты тұрмыстық қалдықтарды бөлек жинауды енгізу және т.б.)

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

Қала әкімдігі, "Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі, қалдықтарды басқару операторы

6.3

Республикалық және өңірлік БАҚ-тағы материалдардың (қалдықтарды басқару мәселелері бойынша маауданлар, ескертулер, жарияланымдар, бейнероликтер) мониторингі және талдауы

2026-2030 жж.

ағымдағы қызметті қолдауға арналған қаражат шегінде

Қала әкімдігі, "Қаражал қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі" мемлекеттік мекемесі, қалдықтарды басқару операторы