Об утверждении профессиональных стандартов "Выращивание сахарной свеклы и ее семян", "Заготовка хлопка-сырца и первичная переработка хлопка", "Производство зерновых культур", "Пчеловодство", "Разведение и выращивание свиней"

Приказ и.о. Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 6 августа 2026 года № 301

      В соответствии с пунктом 5 статьи 5 Закона Республики Казахстан "О профессиональных квалификациях", ПРИКАЗЫВАЮ:

      1. Утвердить:

      1) профессиональный стандарт "Выращивание сахарной свеклы и ее семян" согласно приложению 1 к настоящему приказу;

      2) профессиональный стандарт "Заготовка хлопка-сырца и первичная переработка хлопка" согласно приложению 2 к настоящему приказу;

      3) профессиональный стандарт "Производство зерновых культур" согласно приложению 3 к настоящему приказу;

      4) профессиональный стандарт "Пчеловодство" согласно приложению 4 к настоящему приказу;

      5) профессиональный стандарт "Разведение и выращивание свиней" согласно приложению 5 к настоящему приказу.

      2. Департаменту аграрной науки и образования Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан в установленном законодательством порядке обеспечить:

      1) направление электронной копии настоящего приказа в Республиканское государственное предприятие на праве хозяйственного ведения "Институт законодательства и правовой информации Республики Казахстан" Министерства юстиции Республики Казахстан для включения в Эталонный контрольный банк нормативных правовых актов Республики Казахстан;

      2) размещение настоящего приказа на официальном интернет-ресурсе Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан после его официального опубликования.

      3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего вице-министра сельского хозяйства Республики Казахстан.

      4. Настоящий приказ вводится в действие со дня его первого официального опубликования.

      И.о. министра сельского хозяйства
Республики Казахстан 		А. Султанов

  Приложение 1 к приказу
от 6 августа 2026 года № 301

Профессиональный стандарт: "Выращивание сахарной свеклы и ее семян"

Глава 1. Общие положения

      1. Область применения профессионального стандарта: Профессиональный стандарт "Выращивание сахарной свеклы и ее семян" разработан в соответствии со статьей 5 Закона Республики Казахстан "О профессиональных квалификациях".

      Профессиональный стандарт предназначен для определения уровней квалификаций, необходимых для осуществления работниками определенного вида профессиональной деятельности, в том числе выполнения определенных трудовых функций, а также при разработке образовательных программ организаций высшего, послевузовского, технического и профессионального образования.

      2. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие термины и определения:

      1) сахарная свекла - отрасль сельского хозяйства, занимающаяся выращиванием свеклы в промышленных целях;

      2) овощеводство - отрасль растениеводства в сельском хозяйстве, занимающаяся выращиванием овощных и бахчевых культур, разработкой и совершенствованием технологий их возделывания;

      3) семеноводство - деятельность, включающая в себя комплекс мероприятий по производству, заготовке, обработке, хранению, транспортировке, реализации и использованию семян, а также государственный контроль, в том числе сортовой и семенной;

      4) капельное орошение - метод полива, при котором вода подается непосредственно в прикорневую зону выращиваемых растений регулируемыми малыми порциями с помощью дозаторов-капельниц;

      5) информальное образование - вид образования, получаемый в ходе повседневной деятельности вне организаций образования и организаций, предоставляющих образовательные услуги, и не сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      6) неформальное образование - вид образования, запланированный, организованный и осуществляемый организациями, которые предоставляют образовательные услуги, оказываемые без учета места, сроков и формы обучения, и сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      7) профессиональная подгруппа - часть профессиональной группы отрасли, сформированная целостным набором трудовых функций и необходимых для выполнения их компетенций;

      8) профессиональная группа – совокупность профессиональных подгрупп отрасли, имеющая общую интеграционную основу и предполагающая схожий набор трудовых функций и компетенций для их выполнения;

      9) квалификация – степень готовности работника к качественному выполнению конкретных трудовых функций;

      10) уровень квалификации – установленная и описанная в рамке квалификаций структурированная совокупность требований к компетенциям работников, дифференцированным по параметрам знаний, умений, сложности, нестандартности трудовых контекстов, ответственности и самостоятельности;

      11) трудовая функция – набор взаимосвязанных действий, направленных на решение одной или нескольких задач процесса труда;

      12) профессиональный стандарт – стандарт, определяющий в конкретной области профессиональной деятельности требования к уровню квалификации, компетенциям, содержанию, качеству и условиям труда;

      13) профессия – основной род занятий трудовой деятельности человека, требующий определенных знаний, умений и практических навыков, приобретенных в результате специальной подготовки и подтверждаемых соответствующими документами об образовании;

      14) отраслевая рамка квалификаций – структурированное описание квалификационных уровней, признаваемых в отрасли;

      15) национальная рамка квалификаций - единая шкала уровней квалификаций и общепрофессиональных компетенций для разработки отраслевых рамок квалификаций, профессиональных стандартов;

      16) умения - способности применять знания для осуществления профессиональной деятельности и решения задач (применение логического, интуитивного, творческого и практического мышления);

      17) знание - результат усвоения информации посредством обучения и личного опыта, совокупность фактов, принципов, теории и практики, относящихся к сфере обучения или работы, компонент квалификации, который должен подвергаться оценке;

      18) компетенции - качества субъекта деятельности, обеспечивающие выполнение задач профессиональной деятельности определенного квалификационного уровня;

      19) опыт – сознательная деятельность, знания и навыки, которые могут быть приобретены и эффективно использованы в течение определенного промежутка времени.

      3. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие сокращения:

      1) РК – Республика Казахстан;

      2) ЕТКС – Единый тарифно-квалификационный справочник;

      3) КС – Квалификационный справочник;

      4) МСКО – Международная стандартная классификация образования;

      5) ПС – Профессиональный стандарт;

      6) НРК – Национальная рамка квалификаций;

      7) ОРК – Отраслевая рамка квалификаций.

Глава 2. Паспорт профессионального стандарта

      4. Название профессионального стандарта: Выращивание сахарной свеклы и ее семян.

      5. Код профессионального стандарта: A01132057

      6. Указание секции, раздела, группы, класса и подкласса согласно ОКЭД:

      A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      01 Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      01.1 Выращивание одно- или двухлетних культур

      01.13 Выращивание овощей, бахчевых, корнеплодов и клубнеплодов

      01.13.3 Выращивание сахарной свеклы и ее семян

      A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      01 Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      01.1 Выращивание одно- или двухлетних культур

      01.19 Выращивание прочих одно- или двухлетних культур

      A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      01 Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      01.13 Выращивание овощей, бахчевых, корнеплодов и клубнеплодов

      01.13.2 Выращивание овощей, их семян и рассады.

      7. Краткое описание профессионального стандарта: Профессиональная деятельность, связанная с выращиванием сахарной свеклы и производством ее семян.

      8. Перечень карточек профессий:

      1) работник по борьбе с сорняками - 3 уровень ОРК;

      2) свекловод - 4 уровень ОРК;

      3) семеновод - 4 уровень ОРК;

      4) оператор по обслуживанию и эксплуатации дождевальной техники - 3 уровень ОРК;

      5) инженер по сельскохозяйственной технике - 6 уровень ОРК;

      6) агроном по семеноводству (средней квалификации) - 6 уровень ОРК.

Глава 3. Карточки профессий

9. Карточка профессии "Работник по борьбе с сорняками":

Код группы:

7549-2

Код наименования занятия:

7549-2-002

Наименование профессии:

Работник по борьбе с сорняками

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:


Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (рабочие профессии)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:


Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

7549-2-001 Работник по борьбе с вредителями
7549-2-003 Фумигаторщик

Основная цель деятельности:

Выполнение простых работ при эксплуатации и мониторинге оборудования для распыления химикатов в ходе борьбы с сорняками и вредителями.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение ручных работ по борьбе с сорняками сахарной свеклы
2. Выполнение работ по уничтожению сорняков химическими методами

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1: Выполнение ручных работ по борьбе с сорняками сахарной свеклы

Навык 1: Проведение агротехнических
мероприятий по борьбе с сорняками

Умения
1. Анализировать распространенность сорняков.
2. Проводить междурядные культивации.
3. Скашивать сорняки до обсеменения.
4. Делать визуальную оценку состояния посевов.
5. Прореживать и пропалывать посевы вручную или с использованием ручных инструментов.
6. Очищать посевной материал.
7. Проводить боронование и прикатывание для уничтожения сорняков.
8. Проводить профилактические меры защиты от сорняков.
9. Выполнять работы по прополке сорняков.
10. Очищать рабочие органы комбайнов и почвообрабатывающих машин от земли и семян сорняков.
11. Проводить механические меры борьбы с сорняками (истощение, удушение, высушивание корневищ).
12. Очищать поливные воды от семян сорняков при орошении.
13. Использовать ручной инвентарь для формирования растений.
Знания
1. Способы обработки почвы.
2. Способы обработки посевного материала.
3. Правила охраны труда при предпосевной подготовке семян и предпосадочных работах при выращивании.
4. Биологические особенности и способы распространения сорняков.
5. Степени засоренности почвы семенами сорняков.

Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Подготовка инвентаря, используемого при обработке почвы

Умения:
1. Выполнять обслуживание инвентаря для поддержания его работоспособности и производительности.
2. Использовать инвентарь и приспособления для обработки почвы в соответствии с технологическими требованиями.
3. Осуществлять систематическую очистку тары, инвентаря и транспортных средств.
4. Подбирать оптимальные средства и инвентарь для прополки.
5. Проводить своевременный осмотр и проверку состояния инвентаря.
6. Выполнять мелкий ремонт приспособлений и инвентаря, используемого для уничтожения сорняков.
7. Использовать цифровые технологии и мобильные приложения для учета инвентаря, планирования работ и контроля выполнения операций по обработке почвы и уничтожению сорняков.
Знания:
1. Устройство принцип работы инвентаря и вспомогательного оборудования для обработки почвы.
2. Правила эксплуатации обслуживания и безопасного использования инвентаря и приспособлений.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Выполнение работ по уничтожению сорняков химическими методами

Навык 1:
Работы по использованию химических средств защиты сахарной свеклы от сорняков

Умения:
1. Смешивать химикаты в соответствии с инструкциями по охране труда для рабочих, выполняющих работы с пестицидами и химикатами.
2. Вносить пестициды для уничтожения сорняков на территории до определенной глубины.
3. Составлять карту засоренности свекольного поля.
4. Использовать оборудование для обработки сорняков методом распыления.
Знания:
1. Меры профилактики и борьбы с болезнями, вредителями и сорняками.
2. Технологии протравливания семенного и посадочного материала.
3. Химические методы уничтожения сорняков гербицидами.
4. Правила введения севооборота.
5. Правила внесения препаратов.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Приготовление химических средств защиты от сорняков

Умения:
1. Разводить препараты и готовить растворы химических средств для защиты свеклы от сорняков.
2. Использовать химические средства защиты от сорняков по назначению.
Знания:
1. Дозы и сроки применения препаратов в борьбе с сорняками.
2. Препараты для борьбы с сорняками в зависимости от типа засоренности.
3. Биологические особенности сорных растений.
4. Средства защиты растений от вредителей и борьбы с сорняками.
5. Правила охраны труда.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Аккуратность.
Физическая выносливость.
Исполнительность.
Способность к обучению

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые и технические культуры, включая сахарную свеклу.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к сахару и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки сахара и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании свеклы.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 17421-85 "Семена сахарной свеклы. Технические условия" – требования к качеству семян.
7. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – применяется к семенам свеклы.
8. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки сахарной свеклы.
9. ГОСТ 31361-2008 "Сахар белый. Технические условия" – стандарты качества конечной продукции.
10. ГОСТ 21.101-97 "Сахарная свекла. Методы испытаний" – методы оценки качества корнеплодов.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

2

Рабочий по уборке урожая

3

Работник по борьбе с вредителями

4

Свекловод

4

Плодоовощевод

4

Фермер, специализирующийся на выращивании сельскохозяйственных культур.

10. Карточка профессии "Свекловод":

Код группы:

6111-2

Код наименования занятия:

6111-2-005

Наименование профессии:

Свекловод

Уровень квалификации по ОРК:

4

Подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499
Об утверждении Единого тарифно‑квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Раздел 19. Характеристики работ профессий рабочих в растениеводстве, водном и лесном хозяйстве
66. Свекловод
Параграф 1. Свекловод

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

6112-0-003 Плодоовощевод
6111-2-004 Овощевод

Основная цель деятельности:

Обслуживание и выполнение подготовительных, вспомогательных работ, при выращивании, уходу и сбору сахарной свеклы.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение работ в свекловодстве по подготовке почвы, семян, заготовке и применению удобрений
2. Выполнение работ по посеву, уходу за посевами, выращиванию и уборке свеклы (доработке, буртованию, хранению)

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выполнение работ в свекловодстве по подготовке почвы, семян, заготовке и применению удобрений

Навык 1:
Выполнение работ по подготовке почвы, семян

Умения
1. Разравнивать участки с переброской земли (планирование).
2. Подготавливать почву для высадки.
3. Рационально использовать средства защиты растений от вредителей в борьбе с сорняками.
4. Сортировать и дражировать семена.
5. Обеззараживать посевной материал.
Знания
1. Способы обработки почвы.
2. Способы обработки посевного материала.
3. Правила охраны труда при предпосевной подготовке семян и предпосадочных работах при выращивании.
4. Виды работ в свекловодстве, выполняемые с помощью ручных орудий труда, механизмов и агрегатов по обработке почвы.
5. Средства защиты растений от вредителей и борьбы с сорняками.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Выполнение работ по внесению удобрений и протравливания семян

Умения:
1. Опрыскивать почвы, почвенные смеси и субстраты растворами пестицидов и биологических средств защиты.
2. Протравливать семена.
3. Вносить в почву удобрения.
Знания:
1. Меры профилактики и борьбы с болезнями, вредителями и сорняками.
2. Технологии протравливания семенного и посадочного материала.
3. Виды работ по заготовке и внесению удобрений.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Выполнение работ по посеву, уходу за посевами, выращиванию и уборке свеклы (доработке, буртованию, хранению)

Навык 1:
Ведение посева, ухода за посевами

Умения:
1. Следить за посевом и осуществлять уход за посевами.
2. Бороться с сорняками и вредителями.
3. Определять сроки уборки свеклы, способы ее доработки, буртования и другие способы хранения, а также подготовки к реализации.
4. Измельчать семенные клубочки.
5. Производить выбраковку посадочного материала.
6. Делать визуальную оценку состояния посевов.
7. Проводить доочистку и сортировку корней маточной свеклы на сортировочных столах и механизированных линиях с укладкой в траншеи на зимнее хранение.
Знания:
1. Агротехнические требования, предъявляемые к выращиванию свеклы.
2. Мероприятия по защите растений от вредителей и болезней.
3. Нормы и сроки орошения и полива сахарной свеклы.
4. Признаки хозяйственной спелости свеклы.
5. Сроки уборки свеклы, способы ее доработки, буртования и хранения, а также подготовки к реализации.
6. Средства защиты растений от вредителей и борьбы с сорняками.
7. Способы хранения свеклы и ее подготовки к реализации.
8. Знания в области безопасности и охраны труда, заготовки и внесения удобрений, очистки семян, их обработки, подготовки к посеву и ухода за посевами.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Подготовка инвентаря, используемого при выращивании сахарной свеклы, сборе и ее транспортировке

Умения:
1. Пользоваться рабочим инвентарем и вспомогательными приспособлениями для подготовки посевного и посадочного материала.
2. Пользоваться необходимым инвентарем и вспомогательными приспособлениями.
3. Проверять наличие и исправность вспомогательного инвентаря.
Знания:
1. Основные принципы эксплуатации, технического обслуживания, перемещения, сохранности и складирования инструментов, оборудования и материалов, используемых при выращивании свеклы.
2. Принцип работы инвентаря и вспомогательных материалов, используемых при выращивании, сборе и транспортировке свеклы.
3. Способы обработки инвентаря и вспомогательных материалов.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Способность работать в команде
Исполнительность
Обучаемость
Внимательность

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые и технические культуры, включая сахарную свеклу.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к сахару и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки сахара и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании свеклы.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 17421-85 "Семена сахарной свеклы. Технические условия" – требования к качеству семян.
7. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – применяется к семенам свеклы.
8. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки сахарной свеклы.
9. ГОСТ 31361-2008 "Сахар белый. Технические условия" – стандарты качества конечной продукции.
10. ГОСТ 21.101-97 "Сахарная свекла. Методы испытаний" – методы оценки качества корнеплодов.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Агроном по семеноводству (средней квалификации)

5

Агроном по защите растений (средней квалификации)

3

Квалифицированный сельскохозяйственный рабочий (смешанные культуры)

11. Карточка профессии "Семеновод":

Код группы:

6113-9

Код наименования занятия:

6113-9-002

Наименование профессии:

Семеновод

Уровень квалификации по ОРК:

4

Подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499
Об утверждении Единого тарифно‑квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Раздел 19. Характеристики работ профессий рабочих в растениеводстве, водном и лесном хозяйстве
67. Семеновод.
Параграф 1. Семеновод.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

6112-0-003 Плодоовощевод
6111-2-004 Овощевод

Основная цель деятельности:

Ведение работ по выращиванию, уходу и сбору семенных растений.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение работ по подготовке почвы, внесению удобрений, посадке семян сахарной свеклы
2. Выполнение работ при выращивании семенников, уход, сбор семенников сельскохозяйственной культуры и ее хранение

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выполнение работ по подготовке почвы, внесению удобрений, посадке семян сахарной свеклы

Навык 1:
Ведение подготовительных работ по посадке семян сахарной свеклы

Умения:
1. Подготавливать под руководством агронома семена к посеву.
2. Определять качество семян.
3. Проводить выбраковку нетипичных и малопродуктивных растений.
4. Определять кондиционность и качество семенного материала.
5. Производить отбор семян растений, типичных для сорта.
Знания:
1. Основы земледелия, растениеводства, агрохимии, мелиорации.
2. Агротехнические требования.
3. Способы и методы улучшения качества семян.
4. Способы посадки семян.
5. Стандарты на сортовые и семенные качества семян, методы их определения.
6. Агропромышленные приемы по семеноводству.
7. Сроки и способы посева семян сахарной свеклы.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Выполнение работ по подготовке почвы

Умения:
1. Проводить профилактические меры защиты от сорняков.
2. Организовывать работы по прополке сорняков.
3. Использовать ручной инвентарь и средства механизации.
4. Проводить обработку почвы гербицидами.
5. Проверять степень уплотнения почвы и положение оси корнеплода.
6. Проверять состояние почвы после уборки предшествующей культуры (выравненность, засоренность, физические свойства).
Знания:
1. Назначение инвентаря, используемого в семеноводстве.
2. Способы проведения работ по техническому уходу за средствами малой механизации.
3. Приемы обработки почвы и борьбы с сорняками.
4. Знания в области безопасности и охраны труда.
5. Способы обработки почвы.
6. Нормы времени для полива сельскохозяйственной культуры — свеклы.
7. Правила охраны труда при проведении сельскохозяйственных работ.
8. Порядок заготовки и внесения удобрений, очистки семян, их обработки.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Выполнение работ при выращивании семенников, уходе, сборе семенников сельскохозяйственной культуры и ее хранении

Навык 1:
Ведение работ по выращиванию семенников

Умения:
1. Анализировать физиологическое состояние растений, используя различные методы.
2. Определять дикорастущие растения по морфологическим признакам.
3. Высевать семена в семенном питомнике.
4. Подготавливать семенники к высадке.
5. Использовать ручной инвентарь и средства механизации при сборе семенников.
6. Определять сроки созревания семян.
7. Определять сроки уборки культуры.
8. Оценивать посевные качества семян.
9. Проводить сортовые прочистки на посевах.
10. Проводить сортовое обследование посадок.
11. Устанавливать сроки сева.
Знания:
1. Технология выращивания семян.
2. Способы сбора семян при выборочной и сплошной уборке семенников.
3. Видовые признаки растений.
4. Технологии посева и посадки.
5. Посевные качества семян.
6. Особенности агротехники.
7. Биологические особенности безвысадочных семенников сахарной свеклы.
8. Устройство и принцип работы специализированной техники (культиваторы, бороны, сеялки).
9. Технология выращивания безвысадочных семенников сахарной свеклы.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Хранение и реализация семенного и посадочного материала

Умения:
1. Проводить послеуборочную доработку и хранение семян.
2. Проводить обработку семян специальными бактерицидными веществами перед закладкой на хранение.
3. Подготавливать семена к хранению и реализации.
4. Проводить сбор и сдачу посевного материала.
5. Обеспечивать качество семенного материала.
6. Регулировать биологические процессы семян в процессе хранения.
7. Проводить своевременную уборку семеноводческих посевов.
8. Проводить засыпку семян.
9. Проводить сушку семенного материала до кондиционной влажности.
10. Калибровать и очищать семена.
Знания:
1. Требования государственных стандартов, предъявляемых к посевному материалу.
2. Технические характеристики посевных агрегатов.
3. Технологии возделывания сельскохозяйственных культур.
4. Методы защиты растений и продукции растениеводства от вредителей и болезней.
5. Технологии производства семян и их обработки.
6. Влияние агротехнических приемов возделывания культур на их свойства.
7. Методы калибровки и очистки семян.
8. Способы сушки семян.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые и технические культуры, включая сахарную свеклу.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к сахару и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки сахара и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании свеклы.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 17421-85 "Семена сахарной свеклы. Технические условия" – требования к качеству семян.
7. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – применяется к семенам свеклы.
8. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки сахарной свеклы.
9. ГОСТ 31361-2008 "Сахар белый. Технические условия" – стандарты качества конечной продукции.
10. ГОСТ 21.101-97 "Сахарная свекла. Методы испытаний" – методы оценки качества корнеплодов.

Требования к личностным компетенциям работника:

Коммуникабельность
Внимательность
Сенсорная память
Физическая выносливость
Аккуратность и ответственность в работе

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Агроном по семеноводству (средней квалификации)

4

Овощевод

4

Плодоовощевод

3

Квалифицированный сельскохозяйственный рабочий (смешанные культуры)

12. Карточка профессии "Оператор по обслуживанию и эксплуатации дождевальной техники":

Код группы:

8189-0

Код наименования занятия:

8189-0-036

Наименование профессии:

Оператор по обслуживанию и эксплуатации дождевальной техники

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499
Об утверждении Единого тарифно‑квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Раздел 19. Характеристики работ профессий рабочих в растениеводстве, водном и лесном хозяйстве
57. Машинист дождевальной установки
Параграф 1. Машинист дождевальной установки

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (рабочие профессии)

Специальность:

Уровень профессионального образования:

Требования к опыту работы:


Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

8189-0-037 Оператор по обслуживанию и эксплуатации систем капельного орошения 8341-1-005 Тракторист-машинист сельскохозяйственного производства

Основная цель деятельности:

Полив сельскохозяйственных культур дождевальными установками различных конструкций.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Механизированный полив сельскохозяйственной культуры свеклы сахарной с помощью дождевальных машин различных конструкций
2. Техническое обслуживание дождевальных машин

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Механизированный полив сельскохозяйственной культуры свеклы сахарной с помощью дождевальных машин различных конструкций

Навык 1:
Проведение работ по поливу

Умения:
1. Вводить данные в компьютер современных дождевальных машин.
2. Управлять и контролировать работу дождевальной машины при поливе.
3. Выполнять работы по приемке и сдаче смены.
4. Производить уборку рабочего места, приспособлений и инструментов, а также следить за их содержанием в надлежащем состоянии.
5. Вести установленную техническую документацию.
Знания:
1. Основы передовой агротехники и технологии возделывания сельскохозяйственных культур на орошаемых землях.
2. Основы гидравлики и почвоведения.
3. Техника механизированного полива.
4. Конструкция дождевальной и поливной техники.
5. Правила эксплуатации дождевальных машин.
6. Технология полива.
7. Виды сельскохозяйственных машин.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Ведение подготовительной работы по поливу с помощью дождевальных машин различных конструкций

Умения:
1. Определять влажность почвы и нормы расхода воды на полив.
2. Владеть приемами подготовки машины к работе, порядком ее запуска и остановки.
3. Выявлять отклонения от нормальных режимов работы дождевальных машин.
Знания:
1. Правила эксплуатации и технического обслуживания дождевальных машин.
2. Методы определения влажности почвы.
3. Техника механизированного и поверхностного полива.
4. Основы передовой агротехники и технологии возделывания сельскохозяйственных культур на орошаемых землях.
5. Агроклиматические требования (температурный и поливной режимы).

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Техническое обслуживание дождевальных машин

Навык 1:
Подготовка дождевальных машин к работе

Умения:
1. Участвовать в погрузке, разгрузке и (или) транспортировке дождевальной и поливной техники с места на место в пределах хозяйства.
2. Производить монтаж и демонтаж дождевальной и поливной техники, поливных трубопроводов.
3. Вести контроль подготовки полей и внутрихозяйственной оросительной сети к поливу.
4. Монтировать и демонтировать дождевальную и поливную технику различных конструкций.
5. Подключать дождевальную и поливную технику к оросительной сети и сетям электроснабжения.
6. Управлять самоходными дождевальными аппаратами на базе тракторов.
Знания:
1. Правила дорожного движения и перевозки грузов.
2. Конструкция и принцип работы дождевальной и поливной техники (установок).
3. Правила эксплуатации электроустановок потребителей.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Проведение ремонтных работ и технического обслуживания дождевальных машин

Умения:
1. Регулярно проводить технический осмотр дождевальной машины.
2. Осуществлять мелкий ремонт дождевальных машин и установок.
3. Устранять неисправности и выполнять техническое обслуживание дождевальной машины в соответствии с инструкцией завода-изготовителя.
4. Производить заказ запасных частей, взаимодействуя с сервисной службой завода-изготовителя.
5. Осуществлять прием дождевальной машины на зимнее хранение.
6. Определять дефекты в процессе эксплуатации машин и документировать их.
7. Контролировать эксплуатационные параметры оборудования и выполнять их корректировку.
Знания:
1. Правила дорожного движения и перевозки грузов.
2. Конструкция дождевальной и поливной техники.
3. Правила эксплуатации электроустановок потребителей.
4. Способы устранения неисправностей в работе обслуживаемых механизмов.
5. Основы материаловедения и слесарного дела.
6. Устройство и правила эксплуатации тракторов.
7. Конструкция насосов и поливальной техники.
8. Основы гидравлики.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Аккуратность
Внимательность
Гибкость
Готовность к самообучению
Способность к профессиональному развитию
Мотивация к результативному труду
Ответственность за достижение конечного результата
Оперативность в решении проблем

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые и технические культуры, включая сахарную свеклу.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к сахару и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки сахара и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании свеклы.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 17421-85 "Семена сахарной свеклы. Технические условия" – требования к качеству семян.
7. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – применяется к семенам свеклы.
8. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки сахарной свеклы.
9. ГОСТ 31361-2008 "Сахар белый. Технические условия" – стандарты качества конечной продукции.
10. ГОСТ 21.101-97 "Сахарная свекла. Методы испытаний" – методы оценки качества корнеплодов.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Наладчик сельскохозяйственных машин и тракторов

3

Оператор по обслуживанию и эксплуатации систем капельного орошения

2

Рабочий по орошению земель

13. Карточка профессии "Инженер по сельскохозяйственной технике":

Код группы:

2144-7

Код наименования занятия:

2144-7-001

Наименование профессии:

Инженер по сельскохозяйственной технике

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 сентября 2025 года № 282 "О внесении изменений в приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307 "Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского хозяйства"
Раздел 2. Должности специалистов

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность: Агроинженерия

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Инженер по сельскохозяйственной технике I категории - высшее образование (бакалавриат, магистратура, докторантура PhD или доктор по профилю) по направлению "Инженерия и инженерное дело" (аграрная техника и технологии) и стаж работы в должности инженера по эксплуатации машинно-тракторного парка II категории не менее 3 лет.
Инженер по сельскохозяйственной технике II категории - высшее образование (бакалавриат, магистратура, докторантура PhD или доктор по профилю) по направлению "Инженерия и инженерное дело" (аграрная техника и технологии) и стаж работы в должности инженера по эксплуатации машинно-тракторного парка без категории не менее 3 лет.
Инженер по сельскохозяйственной технике без категории — высшее образование (бакалавриат, магистратура, докторантура PhD или доктор по профилю) по направлению "Инженерия и инженерное дело" (аграрная техника и технологии) без предъявления требований к стажу работы либо техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальностям "Механизация сельского хозяйства" и/или "Техническое обслуживание и ремонт в сельском хозяйстве" и стаж работы по направлению профессиональной деятельности не менее 3 лет.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

2144-7-005 Инженер-механик по сельскохозяйственным машинам и технологическому оборудованию
2144-7-002 Инженер по эксплуатации машинно-тракторного парка
2144-7-004 Инженер-механизатор сельского хозяйства

Основная цель деятельности:

Обеспечение технического сопровождения производственных процессов в сельском хозяйстве с элементами планирования, организации и контроля эксплуатации сельскохозяйственной техники.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Организация работ по подготовке и эксплуатации сельскохозяйственной техники
2. Организация работ подразделения по поддержанию сельскохозяйственной техники в работоспособном состоянии


Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Организация работ по подготовке и эксплуатации сельскохозяйственной техники

Навык 1:
Анализ эффективности эксплуатации сельскохозяйственной техники в подразделении

Умения:
1. Производить расчет суммарной трудоемкости работ по техническому обслуживанию и ремонту сельскохозяйственной техники.
2. Вести контроль соблюдения требований охраны труда и пожарной безопасности при выполнении комплектования агрегатов.
3. Вести расчет эксплуатационных показателей при работе сельскохозяйственной техники.
4. Анализировать условия работы сельскохозяйственной техники и агротехнические требования по выполнению технологических операций.
5. Осуществлять поиск, анализ и оценку профессиональной информации, используя различные цифровые ресурсы (интернет-ресурсы, справочные базы данных).
Знания:
1. Агротехнические требования к выполнению механизированных сельскохозяйственных работ.
2. Нормативно-техническая документация по эксплуатации сельскохозяйственной техники.
3. Нормы использования материально-технических ресурсов для организации эксплуатации сельскохозяйственной техники.
4. Способы повышения эксплуатационных показателей работы сельскохозяйственной техники.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Ввод в эксплуатацию новой сельскохозяйственной техники

Умения:
1. Осуществлять пуск (апробирование), регулирование, комплексное апробирование и обкатку сельскохозяйственной техники.
2. Выполнять сборочные и регулировочные работы машин и оборудования.
3. Составлять акт технического состояния сельскохозяйственной техники, в том числе с использованием цифровых систем учета и диагностики.
4. Оформлять документы о приемке сельскохозяйственной техники, в том числе в электронном формате и с использованием информационных систем.
5. Планировать выполнение работ исполнителями по подготовке и эксплуатации сельскохозяйственной техники с применением цифровых технологий мониторинга и управления.
6. Использовать цифровые платформы, программное обеспечение и системы мониторинга при вводе в эксплуатацию сельскохозяйственной техники.
Знания:
1. Единая система конструкторской документации.
2. Состав технической документации, поставляемой с сельскохозяйственной техникой.
3. Нормативная и техническая документация по эксплуатации сельскохозяйственной техники.
4. Порядок оформления документов по приемке сельскохозяйственной техники.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Организация работ подразделения по поддержанию сельскохозяйственной техники в работоспособном состоянии

Навык 1:
Техническое обслуживание и ремонт сельскохозяйственной техники

Умения:
1. Оформлять заказы на централизованное выполнение диагностики и капитального ремонта сельскохозяйственной техники.
2. Контролировать качество технического обслуживания сельскохозяйственной техники (почвообрабатывающая техника, агрегаты для посадки, универсальные комбайны).
3. Составлять годовой план-график технического обслуживания и ремонта сельскохозяйственной техники.
4. Проводить проверку комплектности сельскохозяйственной техники.
Знания:
1. Единая система конструкторской документации.
2. Состав технической документации, поставляемой с сельскохозяйственной техникой.
3. Нормативная и техническая документация по эксплуатации сельскохозяйственной техники.
4. Порядок оформления документов по приемке сельскохозяйственной техники.
5. Основы применения цифровых технологий, электронного документооборота и систем мониторинга сельскохозяйственной техники.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Контроль качества выполнения работ при эксплуатации и поддержании в работоспособном состоянии сельскохозяйственного оборудования

Умения:
1. Вести контроль качества сборки и проведения пуско-наладочных работ сельскохозяйственной техники при снятии с хранения.
2. Принимать работы по очистке, демонтажу и консервации отдельных узлов, а также по размещению сельскохозяйственной техники на хранение.
3. Осуществлять проверку работоспособности и настройку инструмента, оборудования и сельскохозяйственной техники, а также условий ее хранения.
4. Разрабатывать технологические и организационно-технологические карты.
Знания:
1. Принцип работы оборудования.
2. Правила эксплуатации обслуживаемого инвентаря, приспособлений и измерительных приборов.
3. Устройство и правила использования агротехники.
4. Принципы выполнения сельскохозяйственных работ.
5. Правила оформления документации.
6. Требования охраны труда, пожарной и экологической безопасности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Адаптивность
Стрессоустойчивость
Аналитическое мышление
Инициативность,
Коммуникабельность,
Инновационность и новаторство,
Способность мотивировать других
Цифровая грамотность,
Готовность к освоению и применению цифровых технологий.

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые и технические культуры, включая сахарную свеклу.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к сахару и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки сахара и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании свеклы.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 17421-85 "Семена сахарной свеклы. Технические условия" - требования к качеству семян.
7. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – применяется к семенам свеклы.
8. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки сахарной свеклы.
9. ГОСТ 31361-2008 "Сахар белый. Технические условия" – стандарты качества конечной продукции.
10. ГОСТ 21.101-97 "Сахарная свекла. Методы испытаний" – методы оценки качества корнеплодов.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

7

Главный механик (в сельском хозяйстве)

6

Инженер-механик сельскохозяйственного производства

5

Помощник инженера - механика

5

Техник по сельскохозяйственной технике

14. Карточка профессии "Агроном по семеноводству":

Код группы:

2132-1

Код наименования занятия:

2132-1-002

Наименование профессии:

Агроном по семеноводству

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и других типовых квалификационных характеристик:

О внесении изменений в приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307 "Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского хозяйства"
Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 сентября 2025 года № 282
Раздел 2. Должности специалистов
Параграф 18. Агроном по семеноводству

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность: Агрономия

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Агроном по семеноводству I категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: растениеводство и/или животноводство и/или ветеринария и стаж работы на должности агронома по семеноводству II категории не менее 3 лет;
Агроном по семеноводству II категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: растениеводство и/или животноводство и/или ветеринария и стаж работы на должности агронома по семеноводству без категории не менее 3 лет или техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности (агрономия) и стаж работы на должности агронома по семеноводству без категории не менее 5 лет;
Агроном по семеноводству без категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: растениеводство и/или животноводство и/или ветеринария или техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности агрономия без предъявления требований к стажу работы.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

2132-1-001 Агроном
2132-3-001 Агроном-почвовед
2132-2-004 Овощевод

Основная цель деятельности:

Организация и обеспечение получения высококачественных сортовых семян сахарной свеклы и посадочного материала.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Повышение посевных качеств семян
2. Организация работы по выращиванию высококачественных сортовых семян и посадочного материала

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1: Повышение посевных качеств семян

Навык 1:
Ведение работы по повышению посевных качеств семян

Умения
1. Обеспечивать оптимальные сроки закладки семенных участков и проведение агрономических мероприятий по уходу за ними с целью получения высококачественных семян.
2. Проводить апробацию сортовых посевов.
3. Организовывать производственные испытания новых сортов.
4. Выполнять работы по сортозамене и сортообновлению.
5. Обеспечивать внедрение в производство новых высококачественных сортов и гибридов.
6. Принимать участие в аттестации и рационализации рабочих мест.
7. Контролировать соблюдение правил и норм охраны труда, производственной санитарии и противопожарной защиты.
8. Консультировать по вопросам заболеваний растений, борьбы с вредителями и сорняками.
Знания:
1. Приемы и методы улучшения качества семян.
2. Приемы и методы улучшения качества семян.
3. Технология производства и обработки семян.
4. Достижения науки и передовой опыт в области семеноводства.
5. Методы апробации и оценки посевных качеств семян.
6. Технологии производства и обработки семян.
7. Современные цифровые технологии и информационные системы, применяемые в семеноводстве.
8. Методы цифрового мониторинга, учета и контроля качества семенного материала.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Планирование и участие в агротехнических мероприятиях, направленных на повышение качества семян

Умения
1. Разрабатывать мероприятия по улучшению семеноводства, увеличению производства семян дефицитных и перспективных сортов, переводу семеноводства культур на промышленную основу.
2. Участвовать в испытаниях новых лабораторных приборов и оборудования, апробировании проектов отечественных стандартов на семенной и посадочный материал.
3. Осуществлять отбор и анализ данных и образцов семян, связанных с качеством продукции и другими факторами, влияющими на производство сельскохозяйственной продукции.
Знания
1. Приемы и методы улучшения качества семян.
2. Технология производства и обработки семян.
3. Достижения науки и передовой опыт в области семеноводства.
4. Методы апробации и оценки посевных качеств семян.
5. Технологии производства и обработки семян.
6. Влияние агротехнических приемов возделывания культур на их свойства.
7. Закон "О карантине растений".
8. Закон "О защите растений".

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Организация работы по выращиванию высококачественных сортовых семян и посадочного материала

Навык 1:
Организация, ведение и управление работами по выращиванию высококачественных сортовых семян

Умения
1. Организовывать работу по выращиванию высококачественных сортовых семян и посадочного материала.
2. Обеспечивать своевременную уборку семеноводческих посевов (засыпка, обработка семян после уборки и доведение их до высоких посевных кондиций).
3. Организовывать правильное хранение и целевое использование семян.
4. Организовывать работу по созданию необходимого семенного фонда для хозяйства, выполнению договорных обязательств по поставке сортовых и гибридных семян в республиканский фонд.
Знания
1. Правила организации и технологии производства семенного материала, его хранения и реализации.
2. Методы повышения посевных качеств семян сахарной свеклы.
3. Правила эксплуатации лабораторного оборудования.
4. Закон "О государственном регулировании развития АПК".
5. Закон "О науке".
6. Агротехнику, методы апробации и оценки посевных качеств семян.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Контроль за соблюдением правил производства, хранения и реализации семенного и посадочного материала

Умения
1. Проводить отбор контрольных проб семян из партий, предназначенных для реализации.
2. Проверять правильность результатов лабораторных анализов и оформления документов.
3. Своевременно информировать об изменениях, дополнениях и введении новой нормативнотехнической документации на сортовые и посевные семена.
4. Использовать в работе современное лабораторное и компьютерное оборудование для определения качественных показателей семенного и посадочного материала.
5. Вести документацию по семеноводству: книгу учета семян, а также установленный учет и отчетность по семеноводству.
6. Участвовать во внедрении интенсивных технологий выращивания сельскохозяйственных культур, разработке и внедрении мероприятий по научной организации труда и научно обоснованных норм выработки.
Знания
1. Правила организации и технологии производства, хранения и реализации семенного материала.
2. Методы повышения посевных качеств семян сахарной свеклы.
3. Правила эксплуатации лабораторного оборудования.
4. Технологии подготовки семян и посадочного материала к посеву и посадке.
5. Приемы и методы улучшения качества семян.
6. Технологию производства и обработки семян.
7. Достижения науки и передовой опыт в области семеноводства.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Адаптивность
Стратегическое мышление
Стрессоустойчивость
Аналитическое мышление
Инициативность
Лидерство
Коммуникабельность
Инновационность и новаторство
Внимательность
Способность мотивировать других

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые и технические культуры, включая сахарную свеклу. 2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции"- требования к сахару и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" - правила маркировки сахара и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" - регламентирует использование удобрений при выращивании свклы.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" - охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 17421-85 "Семена сахарной свеклы. Технические условия" – требования к качеству семян.
7. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – применяется к семенам свеклы.
8. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки сахарной свеклы.
9. ГОСТ 31361-2008 "Сахар белый. Технические условия" - стандарты качества конечной продукции.
10. ГОСТ 21.101-97 "Сахарная свекла. Методы испытаний" - методы оценки качества корнеплодов.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

7

Главный агроном

5

Агроном по семеноводству (средней квалификации)

Глава 4. Технические данные профессионального стандарта

      15. Наименование государственного органа: Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан.

      16. Руководитель проекта: Насырханова Б.К. E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz, моб. тел: +7 771 375 80 45.

      17. Организации (предприятия) участвующие в разработке: Некоммерческое акционерное общество "Национальный аграрный научно-образовательный центр" Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.

      18. Исполнители: Есенбаева Г.Л. - кафедра Агрономия, селекция и биотехнология НАО "Казахский национальный аграрный исследовательский университет", кандидат сельскохозяйственных наук, ассоцированный профессор. моб.тел. +7 7772581333;

      Ергалиев Е. Директор ОИПиЮЛ в форме "Ассоциация Производителей -Экспортеров сена и кормов" KazGrow. моб.тел.+7 7077774713.

      Техническое сопровождение: Кенжегулова М.Б., тел: +7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.

      19. Отраслевой совет по профессиональным квалификациям:

      20. Национальный орган по профессиональным квалификациям:

      21. Национальная палата предпринимателей Республики Казахстан "Атамекен": -

      22. Номер версии и год выпуска: версия 1, 2026 г.

      23. Дата ориентировочного пересмотра: 26 октября 2029 года.

  Приложение 2 к приказу
от 6 августа 2026 года № 301

Профессиональный стандарт: "Заготовка хлопка-сырца и первичная переработка хлопка"

Глава 1. Общие положения

      1. Область применения профессионального стандарта: Профессиональный стандарт "Заготовка хлопка-сырца и первичная переработка хлопка" разработан в соответствии со статьей 5 Закона Республики Казахстан "О профессиональных квалификациях".

      Профессиональный стандарт предназначен для определения уровней квалификаций, необходимых для осуществления работниками определенного вида профессиональной деятельности, в том числе выполнения определенных трудовых функций, а также при разработке образовательных программ организаций высшего, послевузовского, технического и профессионального образования.

      2. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие термины и определения:

      1) знание – результат усвоения информации посредством обучения и личного опыта, совокупность фактов, принципов, теории и практики, относящихся к сфере обучения или работы, компонент квалификации, который должен подвергаться оценке;

      2) квалификация – степень готовности работника к качественному выполнению конкретных трудовых функций;

      3) уровень квалификации – установленная и описанная в рамке квалификаций структурированная совокупность требований к компетенциям работников, дифференцированным по параметрам знаний, умений, сложности, нестандартности трудовых контекстов, ответственности и самостоятельности;

      4) трудовая функция – набор взаимосвязанных действий, направленных на решение одной или нескольких задач процесса труда;

      5) джинирование – процесс отделения волокна от семян хлопчатника;

      6) коэффициент зрелости – количественный показатель степени зрелости волокна по условной шкале от 0 (незрелые) до 5 (предельно зрелые), используемый при оценке технологических свойств волокна;

      7) информальное образование – вид образования, получаемый в ходе повседневной деятельности вне организаций образования и организаций, предоставляющих образовательные услуги, и не сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      8) профессия – основной род занятий трудовой деятельности человека, требующих определенных знаний, умений и практических навыков, приобретенных в результате специальной подготовки и подтверждаемых соответствующими документами об образовании;

      9) профессиональный стандарт – стандарт, определяющий в конкретной области профессиональной деятельности требования к уровню квалификации, компетенциям, содержанию, качеству и условиям труда;

      10) профессиональная подгруппа – часть профессиональной группы отрасли, сформированная целостным набором трудовых функций и необходимых для выполнения их компетенций;

      11) профессиональная группа – совокупность профессиональных подгрупп отрасли, имеющая общую интеграционную основу и предполагающая схожий набор трудовых функций и компетенций для их выполнения;

      12) компетенции – качества субъекта деятельности, обеспечивающие выполнение задач профессиональной деятельности определенного квалификационного уровня;

      13) линт – волокнистый покров семян, оставшийся после отделения хлопка-волокна от семян хлопчатника;

      14) линтерование – технологическая операция по отделению линта от семян хлопчатника после джинирования;

      15) хлопок-волокно – основной продукт, получаемый при первичной переработке хлопка-сырца;

      16) кипа хлопка-волокна – определенный объем запрессованного особым способом хлопка-волокна, полученного в результате первичной переработки хлопка-сырца в хлопок-волокно, с соблюдением требований технических регламентов и нормативных документов по стандартизации;

      17) семена хлопчатника – плоды хлопчатника, полученные при первичной переработке хлопка-сырца;

      18) хлопкоприемный пункт – специализированное сооружение, предназначенное для приемки, хранения и отпуска хлопка-сырца;

      19) хлопкоперерабатывающая организация – юридическое лицо, осуществляющее деятельность по первичной переработке хлопка-сырца на хлопкоочистительном заводе и оказывающее услуги по складской деятельности с выдачей хлопковых расписок;

      20) качество хлопка – совокупность потребительских свойств хлопка, определяющих соответствие требованиям нормативных документов по стандартизации;

      21) умения – способности применять знания и проявить компетентность с целью осуществления деятельности и решения задач (применение логического, интуитивного, творческого и практического мышления);

      22) отраслевая рамка квалификаций – структурированное описание квалификационных уровней, признаваемых в отрасли;

      23) протравители семян – химические или биологические препараты для обеззараживания и защиты семян от возбудителей болезней и вредителей растений;

      24) очистка волокна – технологическая операция по удалению сорных примесей и пороков, ухудшающих качество волокна;

      25) опыт – сознательная деятельность, знания и навыки, которые могут быть приобретены и эффективно использованы в течение определенного промежутка времени.

      26) национальная рамка квалификаций – определяет единую шкалу уровней, квалификаций, общепрофессиональных компетенций для разработки отраслевых рамок квалификаций, профессиональных стандартов;

      27) неформальное образование – вид образования, запланированный, организованный и осуществляемый организациями, которые предоставляют образовательные услуги, оказываемые без учета места, сроков и формы обучения, и сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      28) заготовка хлопка-сырца – комплекс организационно технологических работ, осуществляемых на хлопкозаготовительном пункте по приемке, оценке качества и количества хлопка-сырца, сортированию, комплектованию, хранению и расчетам со сдатчиками;

      29) первичная переработка хлопка-сырца в хлопок-волокно – комплекс технологических операций по разделению хлопка-сырца на хлопок-волокно, семена, линт и волокнистые отходы (улюкосодержащие и пухосодержащие);

      30) переработка хлопка-сырца – совокупность технологических процессов и операций по производству продукции из хлопка-сырца;

      31) хлопок-сырец – собранные плоды хлопчатника, представляющие собой волокно с неотделенными семенами;

      32) партия хлопка-сырца – количество хлопка-сырца одного селекционного и промышленного сорта, типа и класса, оформленное одним сопроводительным документом о качестве;

      33) хранение хлопка-сырца – комплекс технологических операций по приемке, хранению и отпуску хлопка-сырца;

      3. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие сокращения:

      1) КС – Квалификационный справочник;

      2) МСКО – Международная стандартная классификация образования;

      3) ЕТКС – Единый тарифно-квалификационный справочник;

      4) ПС – Профессиональный стандарт;

      5) РК – Республика Казахстан;

      6) ОРК – Отраслевая рамка квалификаций;

      7) НРК – Национальная рамка квалификаций.

Глава 2. Паспорт профессионального стандарта

      4. Название профессионального стандарта: Заготовка хлопка-сырца и первичная переработка хлопка

      5. Код профессионального стандарта:

      6. Указание секции, раздела, группы, класса и подкласса согласно ОКЭД: A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      Выращивание одно- или двухлетних культур

      Выращивание прядильных культур

      Выращивание хлопка-сырца

      A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      Выращивание одно- или двухлетних культур

      01.16 Выращивание прядильных культур

      Выращивание прядильных культур и их семян

      7. Краткое описание профессионального стандарта: Профессиональная деятельность, связанная с заготовкой хлопка-сырца и его первичной переработкой.

      8. Перечень карточек профессий:

      1) оператор джинного оборудования - 3 уровень ОРК;

      2) оператор линтерного оборудования - 3 уровень ОРК;

      3) оператор сушильного оборудования текстильного производства –

      3 уровень ОРК;

      4) лаборант семенной лаборатории - 5 уровень ОРК;

      5) инженер по контролю качества - 6 уровень ОРК;

      6) инженер-технолог(общий профиль)- 6 уровень ОРК.

Глава 3. Карточки профессий

9. Карточка профессии "Оператор джинного оборудования":

Код группы:

8151-9

Код наименования занятия:

8151-9-017

Наименование профессии:

Оператор джинного оборудования

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 22 января 2020 года № 19 Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 24 января 2020 года № 19923
Об утверждении Единого тарифноквалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 43) Глава 2. Тарифно‑квалификационные характеристики профессий рабочих по разрядам на работы по первичной обработке хлопка и лубяных культур
Параграф 3. Оператор джинного оборудования, 4 разряд
Параграф 4. Оператор джинного оборудования, 5 разряд
Параграф 5. Оператор джинного оборудования, 6 разряд

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (рабочие профессии)

Специальность: Технология обработки волокнистых материалов

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

8159-9-024 - Оператор линтерного оборудования

Основная цель деятельности:

Обеспечение процесса джинирования хлопка-сырца и получение хлопка-волокна

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Обеспечение процесса джинирования хлопка-сырца и работоспособности батареи джинов
2. Обеспечение получения хлопка-волокна в соответствии с нормативными требованиями технических условий

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Обеспечение процесса джинирования хлопка-сырца и работоспособности батареи джинов

Навык 1:
Отделение хлопковых семян от волокна в заданном режиме

Умения для 4 разряда:
1. Вести процесс джинирования на валичных и 80‑пильных джинах.
2. Обслуживать батарею джинов и вспомогательное оборудование.
3. Устранять неполадки и ликвидировать забои.
4. Участвовать в смене пил и пластин.
Умения для 5 разряда:
1. Вести процесс на 130‑пильных джинах и с пульта управления.
2. Регулировать питание джинов и контролировать качество волокна.
3. Проверять плотность валиков и остаточную волокнистость семян.
4. Организовывать удаление отходов и руководить младшими операторами.
Умения для 6 разряда:
1. Вести процесс на 170‑пильных джинах.
2. Обслуживать батарею и устранять сложные неполадки.
3. Чистить пилы, решетки и сетки.
4. Регулировать технологические зазоры и разводки.
Знания для 4 разряда:
1. Устройство оборудования и правила эксплуатации.
2. Технологический процесс джинирования.
3. Стандарты на сырец, волокно, семена и отходы.
4. Правила охраны труда и пожарной безопасности.
Знания для 5 разряда:
1. Схема автоматизированного управления оборудованием.
2. Правила регулирования технологического режима.
3. Требования к качеству хлопкового волокна.
4. Стандарты и техника безопасности.
Знания для 6 разряда:
1. Устройство оборудования и правила эксплуатации.
2. Величины технологических зазоров.
3. Методы предотвращения пороков джинирования.
4. Стандарты качества волокна и семян.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2: Обслуживание батареи джинов, сопряженного технологического и вспомогательного оборудования

Умения для 4 разряда:
1. Обслуживать батарею джинов и вспомогательное оборудование.
2. Ликвидировать забои питателей, конвейеров и отсасывающих установок.
3. Сбрасывать сырцовый валик, чистить канавки на рабочих валиках.
4. Участвовать в смене пил и пластин, регулировании зазоров.
Умения для 5 разряда:
1. Обслуживать батарею джинов с жестким отбойным механизмом и 130‑пильными джинами.
2. Управлять оборудованием с дистанционного пульта.
3. Регулировать питание джинов и устранять неполадки.
4. Организовывать удаление отходов, проводить профилактическую чистку и ремонт.
5. Руководить оператором более низкой квалификации.
Умения для 6 разряда:
1. Обслуживать батарею джинов на 170‑пильных джинах.
2. Устранять сложные неполадки и ликвидировать забои.
3. Чистить пилы, решетки и сетки.
4. Регулировать технологические зазоры и разводки.
Знания для 4 разряда:
1. Устройство и правила эксплуатации оборудования.
2. Технологический процесс джинирования.
3. Стандарты на сырец, волокно, семена и отходы.
4. Правила охраны труда и пожарной безопасности.
Знания для 5 разряда:
1. Устройство оборудования и пульта управления.
2. Схема автоматизированного управления.
3. Правила регулирования технологического режима.
4. Требования к качеству волокна.
5. Правила охраны труда и внутреннего распорядка.
Знания для 6 разряда:
1. Устройство и правила эксплуатации оборудования.
2. Величины технологических зазоров.
3. Методы предотвращения пороков джинирования.
4. Стандарты качества волокна и семян.
5. Правила охраны труда и пожарной безопасности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Обеспечение получения хлопка-волокна в соответствии с нормативными требованиями технических условий

Навык 1:
Обеспечение полного съема волокна с семян без повреждения семян и образования отходов

Умения для 4 разряда:
1. Вести процесс джинирования на валичных и 80пильных джинах.
2. Обеспечивать получение волокна без повреждения семян.
3. Контролировать отсутствие лишних отходов.
4. Устранять неполадки, влияющие на качество
Умения для 5 разряда:
1. Вести процесс на 130пильных джинах и с пульта управления.
2. Проверять плотность валиков и остаточную волокнистость семян.
3. Регулировать выделение улюка и предотвращать образование отходов.
4. Организовывать удаление отходов и контролировать качество волокна.
Умения для 6 разряда:
1. Вести процесс на 170пильных джинах.
2. Обеспечивать полный съем волокна без повреждения семян.
3. Чистить пилы, решетки и сетки.
4. Регулировать технологические зазоры и разводки.
Знания 4 разряда:
1. Технологический процесс джинирования.
2. Стандарты на сырец, волокно, семена и отходы.
3. Устройство оборудования и правила эксплуатации.
4. Правила охраны труда и пожарной безопасности.
Знания 5 разряда:
1. Схема автоматизированного управления оборудованием.
2. Правила регулирования технологического режима.
3. Требования к качеству хлопкового волокна.
4. Методы предотвращения повреждений семян.
Знания 6 разряда:
1. Устройство оборудования и правила эксплуатации.
2. Величины технологических зазоров.
3. Методы предотвращения пороков джинирования.
4. Стандарты качества волокна и семян.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Предотвращение пороков джинирования и соблюдение технологического режима

Умения для 4 разряда:
1. Контролировать работу оборудования для предотвращения пороков.
2. Соблюдать технологический режим.
3. Устранять мелкие неполадки.
4. Следить за равномерностью подачи сырца.
Умения для 5 разряда:
1. Регулировать питание джинов для предотвращения пороков.
2. Проверять остаточную волокнистость семян и плотность валиков.
3. Организовывать удаление отходов.
4. Руководить оператором более низкой квалификации.
Умения для 6 разряда:
1. Регулировать технологические зазоры и разводки.
2. Чистить пилы, решетки и сетки для поддержания режима.
3. Обеспечивать стабильный процесс на 170пильных джинах.
4. Устранять сложные неполадки.
Знания 4 разряда:
1. Основные пороки джинирования и их причины.
2. Технологический режим работы оборудования.
3. Стандарты качества волокна.
4. Правила охраны труда и пожарной безопасности.
Знания 4 разряда:
1. Схема автоматизированного управления оборудованием.
2. Правила регулирования технологического режима.
3. Требования к качеству волокна.
4. Методы предотвращения пороков джинирования.
Знания 6 разряда:
1. Величины технологических зазоров и их влияние на качество.
2. Методы предотвращения пороков джинирования.
3. Технологический процесс на высокопроизводительных джинах.
4. Стандарты качества волокна и семян.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Деятельность под руководством с проявлением самостоятельности при решении типовых практических задач.
Планирование собственной деятельности, исходя из поставленной руководителем задачи.

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на технические культуры, включая хлопчатник.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к продуктам переработки хлопка (масло из семян).
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки хлопка-сырца, волокна и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует применение удобрений при выращивании хлопчатника.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений и химикаты, используемые при хранении и переработке хлопка.
6. Закон РК "О развитии хлопковой отрасли" (2007) – базовый нормативный акт, регулирующий отрасль.
7. Правила организации технологического процесса первичной переработки хлопка-сырца в хлопок-волокно (приказ Минсельхоза РК от 07.07.2015 № 4-3/611) – порядок приемки, хранения и переработки хлопка-сырца.
8. ГОСТ 32793-2014 "Хлопок-сырец. Технические условия" – требования к качеству хлопка-сырца.
9. ГОСТ 32794-2014 "Хлопок-волокно. Технические условия" – стандарты качества хлопкового волокна.
10. ГОСТ 32795-2014 "Семена хлопчатника. Технические условия" – требования к семенам хлопчатника.
11. ГОСТ 32796-2014 "Методы испытаний хлопка-сырца и хлопка-волокна" – методы оценки качества сырья и продукции.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – применим для переработки семян хлопчатника (масло, шрот).

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Лаборант контроля качества

5

Мастер участка

10. Карточка профессии "Оператор линтерного оборудования":

Код группы:

8159-9

Код наименования занятия:

8159-9-024

Наименование профессии:

Оператор линтерного оборудования

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 22 января 2020 года № 19
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 24 января 2020 года № 19923
Об утверждении Единого тарифноквалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 43)
Глава 2. Тарифно‑квалификационные характеристики профессий рабочих по разрядам на работы по первичной обработке хлопка и лубяных культур
Параграф 15. Оператор линтерного оборудования, 4 разряд
Параграф 16. Оператор линтерного оборудования, 5 разряд

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (рабочие профессии)

Специальность: Технология обработки волокнистых материалов

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

8151-9-017 - Оператор джинного оборудования

Основная цель деятельности:

Обеспечение процесса линтерования хлопковых семян

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Обеспечение процесса линтерования семян и работоспособности линтерного оборудования
2. Обеспечение получения хлопковых семян в соответствии с нормативами

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Обеспечение процесса линтерования семян и работоспособности линтерного оборудования

Навык 1:
Процесс линтерования семян хлопчатника

Умения для 4 разряда:
1. Вести процесс линтерования семян в заданном режиме.
2. Регулировать работу линтеров.
3. Устранять неполадки в работе машин и механизмов.
4. Участвовать в ремонте линтеров и смене пильных цилиндров.
5. Выполнять чистку пил и колосниковых решеток.
Умения для 5 разряда:
1. Вести процесс на линтерах с увеличенной рабочей камерой.
2. Управлять процессом с дистанционного пульта автоматизации.
3. Регулировать питание линтеров.
4. Ликвидировать забои и неполадки.
5. Проводить профилактическую чистку и ремонт автоматизации.
6. Руководить оператором более низкой квалификации.
Знания для 4 разряда:
1. Устройство обслуживаемого оборудования.
2. Величину зазоров рабочих органов.
3. Технологический процесс линтерования.
4. Стандарты на линт и семена.
5. Правила охраны труда и безопасности.
Знания для 5 разряда:
1. Устройство оборудования и пульта.
2. Схему дистанционного управления.
3. Правила регулирования оборудования цеха.
4. Требования к качеству линта.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Обслуживание батареи линтеров, сопряженного технологического и вспомогательного оборудования

Умения для 4 разряда:
1. Обеспечивать бесперебойную работу оборудования.
2. Устранять неполадки в обслуживаемых машинах.
3. Участвовать в ремонте линтеров.
4. Выполнять чистку решеток.
Умения для 5 разряда:
1. Проводить профилактическую чистку оборудования.
2. Выполнять ремонт автоматизации.
3. Контролировать режим работы.
4. Руководить оператором более низкой квалификации.
Знания для 4 разряда:
1. Устройство обслуживаемого оборудования.
2. Технологический процесс линтерования.
3. Стандарты на линт и семена.
Знания для 5 разряда:
1. Схема дистанционного управления.
2. Правила регулирования оборудования цеха.
3. Требования к качеству линта.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Обеспечение получения хлопковых семян в соответствии с нормативами

Навык 1:
Полный съем линта без повреждения семян

Умения для 4 разряда:
1. Регулировать линтеры для полного съема.
2. Устранять неполадки, влияющие на качество.
3. Обеспечивать сохранность семян.
Умения для 5 разряда:
1. Регулировать питание для полного съема.
2. Ликвидировать забои.
3. Контролировать качество линта и семян.
4. Управлять процессом с дистанционного пульта.
Знания для 4 разряда:
1. Технологический процесс линтерования.
2. Стандарты на линт и семена.
3. Устройство оборудования.
Знания для 5 разряда:
1. Правила регулирования оборудования цеха.
2. Требования к качеству линта и семян.
3. Устройство оборудования и пульта.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Предотвратить появление пороков в процессе линтерования

Умения для 4 разряда:
1. Контролировать процесс для исключения пороков.
2. Регулировать работу линтеров с учетом качества.
3. Устранять неполадки, вызывающие пороки.
4. Соблюдать технологический режим.
Умения для 5 разряда:
1. Регулировать питание для предотвращения пороков.
2. Проводить профилактику оборудования.
3. Контролировать соответствие продукции нормативам.
4. Управлять процессом с дистанционного пульта.
Знания для 4 разряда:
1. Технологический процесс линтерования.
2. Стандарты на линт и семена.
3. Устройство оборудования.
Знания для 5 разряда:
1. Правила регулирования оборудования цеха.
2.Требования к качеству продукции.
3. Схема дистанционного управления.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Деятельность под руководством с проявлением самостоятельности при решении типовых практических задач.
Планирование собственной деятельности, исходя из поставленной руководителем задачи

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на технические культуры, включая хлопчатник.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к продуктам переработки хлопка (масло из семян).
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки хлопка-сырца, волокна и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует применение удобрений при выращивании хлопчатника.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений и химикаты, используемые при хранении и переработке хлопка.
6. Закон РК "О развитии хлопковой отрасли" (2007) – базовый нормативный акт, регулирующий отрасль.
7. Правила организации технологического процесса первичной переработки хлопка-сырца в хлопок-волокно (приказ Минсельхоза РК от 07.07.2015 № 4-3/611) – порядок приемки, хранения и переработки хлопка-сырца.
8. ГОСТ 32793-2014 "Хлопок-сырец. Технические условия" – требования к качеству хлопка-сырца.
9. ГОСТ 32794-2014 "Хлопок-волокно. Технические условия" – стандарты качества хлопкового волокна.
10. ГОСТ 32795-2014 "Семена хлопчатника. Технические условия" – требования к семенам хлопчатника.
11. ГОСТ 32796-2014 "Методы испытаний хлопка-сырца и хлопка-волокна" – методы оценки качества сырья и продукции.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – применим для переработки семян хлопчатника (масло, шрот).

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Лаборант контроля качества

6

Инженер по контролю качества

11. Карточка профессии "Оператор сушильного оборудования текстильного производства":

Код группы:

8151-9

Код наименования занятия:

8151-9-043

Наименование профессии:

Оператор сушильного оборудования текстильного производства

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 22 января 2020 года № 19
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 24 января 2020 года № 19923
Об утверждении Единого тарифноквалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 43)
Глава 2. Тарифно‑квалификационные характеристики профессий рабочих по разрядам на работы по первичной обработке хлопка и лубяных культур
Параграф 8. Оператор сушильного оборудования, 3 разряд
Параграф 9. Оператор сушильного оборудования, 4 разряд
Параграф 10. Оператор сушильного оборудования, 5 разряд

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
ТиПО (рабочие профессии)

Специальность:
Технология обработки волокнистых материалов

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

8159-9-024 - Оператор линтерного оборудования

Основная цель деятельности:

Сушка хлопка-сырца до нормальной влажности к дальнейшему процессу переработки в соответствии с техническими условиями

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Обеспечение процесса сушки влажного хлопка-сырца к дальнейшей переработке или к длительному хранению
2. Обеспечение процесса получения влажного хлопка-сырца в соответствии с нормативными требованиями технических условий


Дополнительные трудовые функции:

Не требуется

Трудовая функция 1:
Обеспечение процесса сушки влажного хлопка-сырца к дальнейшей переработке или к длительному хранению

Навык 1:
Сушка хлопка-сырца

Умения для 3 разряда:
1. Вести процесс подсушки сырья под руководством оператора.
2. Формировать слой сырья заданной толщины.
3. Загружать сырье вручную с соблюдением плотности.
Умения для 4 разряда:
1. Вести сушку хлопкасырца в барабанных машинах по режиму.
2. Контролировать и регулировать процесс по приборам.
3. Обеспечивать равномерную загрузку транспортера.
Умения для 5 разряда:
1. Вести сушку хлопкасырца в автоматизированных машинах.
2. Регулировать процесс через систему автоматического управления.
3. Сушить хлопоксырец до нормативной влажности.
Знания для 3 разряда:
1. Правила регулирования обслуживаемого оборудования и механизмов.
2. Свойства и признаки сырья.
3. Технологический процесс сушки.
Знания для 4 разряда:
1. Конструктивные особенности и правила наладки оборудования.
2. Назначение и работа контрольно-измерительных приборов.
3. Соответствие сухого сырья установленным требованиям.
Знания для 5 разряда:
1. Интерпретация кинематической схемы оборудования.
2. Применение правил обслуживания приборов автоматического управления.
3. Определение и устранение недостатков процесса сушки.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Обслуживание сушильного барабана, сопряженного технологического и вспомогательного оборудования

Умения для 3 разряда:
1. Обслуживать машину по резке стеблей и корней.
2. Соблюдать правила безопасности и охраны труда
Умения для 4 разряда:
1. Обеспечивать работу фильтров, вентиляторов, камер и транспортеров.
2. Обслуживать сушильный барабан и вспомогательное оборудование.
3. Контролировать осмотр тресты после сушки
Умения для 5 разряда:
1. Наблюдать за работой сушильной машины и пульта управления.
2. Предупреждать и устранять технические неполадки.
3. Участвовать в ремонте сушильной машины и механизмов.
Знания для 3 разряда:
1. Определение плотности загрузки материала.
2. Правила резки стеблей и корней.
3. Правила внутреннего трудового распорядка.
4. Правила безопасности.
Знания для 4 разряда
1. Качество сухого сырья.
2. Технологический и температурный режим сушки.
3. Правила охраны труда и противопожарной безопасности.
Знания для 5 разряда
1. Правила ремонта оборудования.
2. Правила внутреннего трудового распорядка.
3. Недостатки в процессе сушки и их устранение.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Обеспечение процесса получения влажного хлопка‑сырца в соответствии с нормативными требованиями технических условий

Навык 1:
Сушка до нормативной влажности

Умения для 3 разряда:
1. Контролировать толщину слоя при подаче сырья пневмотранспортом.
Умения для 4 разряда:
1. Соблюдать плотность загрузки, температуру и влажность.
2. Проверять качество сырья после сушки.
Умения для 5 разряда:
1. Контролировать формирование и разделение сдвоенного слоя.
2. Предотвращать появление пороков при сушке.
Знания для 3 разряда:
1. Управление механизмами загрузки и регулирования подачи сырья.
2. Соблюдение правил безопасности и противопожарной охраны.
Знания для 4 разряда
1. Правила регулирования технологического процесса.
Знания для 5 разряда
1. Соответствие продукции нормативным требованиям.
2. Правила наладки оборудования.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Предотвращение пороков и соблюдение режима

Умения для 3 разряда:
1. Сушить мокрые снопы сырья на полях.
2. Соблюдать правила безопасности, противопожарной охраны и внутреннего распорядка.
Умения для 4 разряда:
1. Работать с пультом управления сушильной машины.
2. Руководить работой операторов низшей квалификации.
Умения для 5 разряда:
1. Контролировать чистоту калориферов.
2. Руководить работой операторов в расширенном объеме.
Знания для 3 разряда
1. Правилах внутреннего трудового распорядка.
2. Правила безопасности
Знания для 4 разряда
1. Стандарты качества сырья.
2. Правила регулирования технологического процесса.
Знания для 5 разряда
1. Схема дистанционного управления.
2. Правила ремонта оборудования.
3. Правила безопасности и противопожарной охраны.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Деятельность под руководством с проявлением самостоятельности при решении типовых практических задач.
Планирование собственной деятельности, исходя из поставленной руководителем задачи

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на технические культуры, включая хлопчатник.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к продуктам переработки хлопка (масло из семян).
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки хлопка-сырца, волокна и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует применение удобрений при выращивании хлопчатника.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений и химикаты, используемые при хранении и переработке хлопка.
6. Закон РК "О развитии хлопковой отрасли" (2007) – базовый нормативный акт, регулирующий отрасль.
7. Правила организации технологического процесса первичной переработки хлопка-сырца в хлопок-волокно (приказ Минсельхоза РК от 07.07.2015 № 4-3/611) – порядок приемки, хранения и переработки хлопка-сырца.
8. ГОСТ 32793-2014 "Хлопок-сырец. Технические условия" – требования к качеству хлопка-сырца.
9. ГОСТ 32794-2014 "Хлопок-волокно. Технические условия" – стандарты качества хлопкового волокна.
10. ГОСТ 32795-2014 "Семена хлопчатника. Технические условия" – требования к семенам хлопчатника.
11. ГОСТ 32796-2014 "Методы испытаний хлопка-сырца и хлопка-волокна" – методы оценки качества сырья и продукции.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – применим для переработки семян хлопчатника (масло, шрот).

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Лаборант контроля качества

5

Мастер участка

12. Карточка профессии "Лаборант семенной лаборатории":

Код группы:

3141-1

Код наименования занятия:

3141-1-001

Наименование профессии:

Лаборант семенной лаборатории

Уровень квалификации по ОРК:

5

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 31 декабря 2020 года № 22003
Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих
Раздел 2. Должности специалистов
Параграф 42. Лаборант

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность: Технология обработки волокнистых материалов

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров или техническое и профессиональное, послесреднее (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по соответствующей специальности (квалификации) без предъявления требований к стажу работы или основное среднее образование, специальная подготовка и стаж работы по специальности не менее 2 лет.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

2141-4-004 - Инженер по контролю качества

Основная цель деятельности:

Качественная оценка принимаемого хлопка-сырца, перерабатываемого в них хлопковой продукции и контроль работы оборудования цехов

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Проведение анализа качества семян хлопка‑сырца и подготовка их к посеву;
2. Обеспечение хранения и подготовки семян к посеву;

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Проведение анализа качества семян хлопка‑сырца и подготовка их к посеву

Навык 1:
Отбор проб семян и проведение лабораторных испытаний

Умения:
1. Отбирать пробы семян по установленным методикам.
2. Проводить фитобиологические и микробиологические исследования.
3. Определять всхожесть, энергию прорастания и жизнеспособность семян.
4. Оценивать влажность, чистоту и массу 1000 семян.
5. Использовать лабораторное оборудование для анализа качества.
6. Вести учет и оформлять результаты испытаний.
7. Составлять заключения о пригодности семян к посеву.
8. Соблюдать требования охраны труда и биологической безопасности.
9. Применять цифровые технологии, электронный документооборот и системы мониторинга сельскохозяйственной техники.
Знания:
1. Методы отбора проб и анализа качества семян.
2. Нормативные документы по семеноводству и стандартизации.
3. Правила эксплуатации лабораторного оборудования.
4. Основы биологии и физиологии семян хлопка.
5. Требования охраны труда и пожарной безопасности.
6. Методы ведения лабораторной документации.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Подготовка семян к хранению и посеву;

Умения:
1. Подготавливать семена к хранению и посеву.
2. Контролировать температуру и влажность в хранилище.
3. Проводить обработку семян (протравливание, обеззараживание).
4. Предотвращать заражение семян вредителями и болезнями.
5. Вести учет движения семян и оформлять сопроводительные документы.
Знания:
1. Правила хранения семян хлопка.
2. Методы обработки и обеззараживания семян.
3. Нормативные требования к качеству семенного материала.
4. Основы организации семенного хозяйства.
5. Методы контроля фитосанитарного состояния семян.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Обеспечение хранения и подготовки семян к посеву;

Навык 1:
Организация условий хранения семян и контроль их состояния;

Умения:
1. Контролировать температуру и влажность в хранилище.
2. Проводить регулярные осмотры партий семян.
3. Фиксировать показатели состояния семян в журнале учета.
4. Предотвращать заражение семян вредителями и болезнями.
5. Обеспечивать соблюдение санитарных норм хранения.
Знания:
1. Правила хранения семян хлопка.
2. Методы контроля фитосанитарного состояния семян.
3. Нормативные требования к условиям хранения.
4. Основы организации семенного хозяйства.
5. Требования охраны труда и пожарной безопасности.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Подготовка семян к посеву;

Умения:
1. Подготавливать семена к посеву (очистка, сортировка).
2. Проводить обработку семян (протравливание, обеззараживание).
3. Настраивать оборудование для обработки семян.
4. Вести учет движения семян и оформлять сопроводительные документы.
5. Составлять заключения о готовности семян к посеву.
Знания:
1. Методы обработки и обеззараживания семян.
2. Нормативные требования к качеству семенного материала.
3. Правила эксплуатации оборудования для обработки семян.
4. Основы биологии и физиологии семян.
5. Методы ведения лабораторной документации.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Деятельность под руководством с проявлением самостоятельности при решении типовых практических задач.
Планирование собственной деятельности, исходя из поставленной руководителем задачи.

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на технические культуры, включая хлопчатник.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к продуктам переработки хлопка (масло из семян).
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки хлопка-сырца, волокна и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует применение удобрений при выращивании хлопчатника.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений и химикаты, используемые при хранении и переработке хлопка.
6. Закон РК "О развитии хлопковой отрасли" (2007) – базовый нормативный акт, регулирующий отрасль.
7. Правила организации технологического процесса первичной переработки хлопка-сырца в хлопок-волокно (приказ Минсельхоза РК от 07.07.2015 № 4-3/611) – порядок приемки, хранения и переработки хлопка-сырца.
8. ГОСТ 32793-2014 "Хлопок-сырец. Технические условия" – требования к качеству хлопка-сырца.
9. ГОСТ 32794-2014 "Хлопок-волокно. Технические условия" – стандарты качества хлопкового волокна.
10. ГОСТ 32795-2014 "Семена хлопчатника. Технические условия" – требования к семенам хлопчатника.
11. ГОСТ 32796-2014 "Методы испытаний хлопка-сырца и хлопка-волокна" – методы оценки качества сырья и продукции.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – применим для переработки семян хлопчатника (масло, шрот).

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Мастер участка

6

Инженер по контролю качества

13. Карточка профессии "Инженер по контролю качества":

Код группы:

2141-4

Код наименования занятия:

2141-4-004

Наименование профессии:

Инженер по контролю качества

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 31 декабря 2020 года № 22003
Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих
Раздел 2. Должности специалистов
Параграф 94. Инженер по качеству

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность: Стандартизация, сертификация и метрология (по отраслям)

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Инженер по качеству I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности инженера по качеству II категории не менее 2 лет;
Инженер по качеству II категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности инженера по качеству без категории не менее 3 лет;
Инженер по качеству без категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров без предъявления требований к стажу работы или техническое и профессиональное, послесреднее (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по соответствующей специальности (квалификации) и стаж работы в должности техника I категории не менее 3 лет.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:


Основная цель деятельности:

Организация контроля приемки, комплектования, хранения и переработки хлопка- сырца, а также определение качественных показателей сырца и готовой продукций

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Организация подготовки и проведения мероприятий по контролю качества
2. Обеспечение процесса получения качественной готовой продукции соответствующего техническим условиям


Дополнительные трудовые функции:

Не требуется

Трудовая функция 1:
Организация подготовки и проведения мероприятий по контролю качества

Навык 1:
Контроль качества сырья и готовой продукции

Умения:
1. Контролировать качество сырья, материалов и готовой продукции.
2. Проверять соответствие продукции стандартам и техническим условиям.
3. Осуществлять входной контроль поступающих материалов и полуфабрикатов.
4. Фиксировать результаты контроля и оформлять документацию.
5. Выявлять несоответствия и инициировать претензии поставщикам.
Знания:
1. Требования к сырью, материалам и готовой продукции.
2. Методы контроля качества.
3. Порядок предъявления и рассмотрения рекламаций.
4. Нормативные документы по качеству продукции.
5. Знание систем и инструментов контроля качества.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Разработка новых видов и совершенствование качества производимой продукции

Умения:
1. Участвовать в разработке новых видов продукции.
2. Совершенствовать показатели качества выпускаемой продукции.
3. Анализировать результаты испытаний и внедрять улучшения.
4. Разрабатывать мероприятия по устранению причин брака.
5. Внедрять современные методы контроля и автоматизации.
Знания:
1. Технологические процессы и режимы производства.
2. Конструктивные данные продукции.
3. Методы предупреждения и устранения брака.
4. Методики совершенствования качества.
5. Отечественный и зарубежный опыт управления качеством.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Обеспечение процесса получения качественной готовой продукции соответствующего техническим условиям

Навык 1:
Проведение оценки качества выпускаемой продукции

Умения:
1. Проводить оценку качества готовой продукции.
2. Анализировать показатели качества на различных этапах производства.
3. Принимать меры по предотвращению выпуска несоответствующей продукции.
4. Готовить заключения о соответствии продукции требованиям.
5. Вести учет и отчетность по результатам оценки качества.
Знания:
1. Стандарты и технические условия на продукцию.
2. Показатели качества и методы их анализа.
3. Порядок проведения испытаний и приемки продукции.
4. Методы документирования результатов контроля.
5. Требования к сертификации и аттестации продукции.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Контроль за проведением лабораторных анализов в соответствии с действующими стандартами и инструкциями

Умения:
1. Контролировать проведение лабораторных анализов.
2. Проверять соответствие методик действующим стандартам.
3. Осуществлять контроль за оформлением результатов анализов.
4. Анализировать данные лабораторных испытаний.
5. Обеспечивать соблюдение инструкций при проведении контроля.
6. Применять цифровые технологии, электронный документооборот и системы мониторинга сельскохозяйственной техники.
Знания:
1. Методы проведения лабораторных анализов.
2. Нормативные документы по испытаниям.
3. Требования к оформлению технической документации.
4. Средства лабораторного контроля.
5. Правила охраны труда и производственной санитарии.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Индивидуальная ответственность
Умение работать в команде
Навыки организации работы в коллективе
Цифровая грамотность
Готовность к освоению и применению цифровых технологий.

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на технические культуры, включая хлопчатник.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к продуктам переработки хлопка (масло из семян).
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки хлопка-сырца, волокна и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует применение удобрений при выращивании хлопчатника.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений и химикаты, используемые при хранении и переработке хлопка.
6. Закон РК "О развитии хлопковой отрасли" (2007) – базовый нормативный акт, регулирующий отрасль.
7. Правила организации технологического процесса первичной переработки хлопка-сырца в хлопок-волокно (приказ Минсельхоза РК от 07.07.2015 № 4-3/611) – порядок приемки, хранения и переработки хлопка-сырца.
8. ГОСТ 32793-2014 "Хлопок-сырец. Технические условия" – требования к качеству хлопка-сырца.
9. ГОСТ 32794-2014 "Хлопок-волокно. Технические условия" – стандарты качества хлопкового волокна.
10. ГОСТ 32795-2014 "Семена хлопчатника. Технические условия" – требования к семенам хлопчатника.
11. ГОСТ 32796-2014 "Методы испытаний хлопка-сырца и хлопка-волокна" – методы оценки качества сырья и продукции.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – применим для переработки семян хлопчатника (масло, шрот).

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

7

Главный инженер

15. Карточка профессии "Инженер-технолог" (общий профиль):

Код группы:

2141-1

Код наименования занятия:

2141-1-005

Наименование профессии:

Инженер-технолог (общий профиль)

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 31 декабря 2020 года № 22003
Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих
Раздел 2. Должности специалистов
Параграф 49. Инженер-технолог (Технолог)

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность: Производственные и обрабатывающие отрасли

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Инженер-технолог I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности инженера - технолога II категории не менее 2 лет;
Инженер-технолог II категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности инженера - технолога без категории не менее 3 лет;
Инженер-технолог без категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров без предъявления требований к стажу работы или техническое и профессиональное, послесреднее (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по соответствующей специальности (квалификации) и стаж работы в должности техника I категории не менее 3 лет.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

2141-4-004 - Инженер по контролю качества

Основная цель деятельности:

Организация контроля технологического процесса оборудования и переработки хлопка-сырца на заготовительных пунктах и заводе.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Организация, ведение, управление технологическими процессами по первичной переработке хлопка 2. Организация контроля за состоянием технологического оборудования, проведения ремонтных работ различного назначения.

Дополнительные трудовые функции:

Не требуются

Трудовая функция 1:
Организация, ведение, управление технологическими процессами по первичной переработке хлопка

Навык 1:
Управление и администрирование
технологического процесса по первичной переработки хлопка

Умения:
1. Планировать и организовывать технологический процесс.
2. Определять порядок выполнения операций.
3. Разрабатывать схемы размещения оборудования и рабочих мест.
4. Контролировать и регулировать технологические режимы.
5. Рассчитывать производственные мощности и загрузку оборудования.
6. Составлять и корректировать технологическую документацию.
7. Обеспечивать соблюдение технологической дисциплины.
Знания:
1. Технология первичной переработки хлопка.
2. Методы проектирования технологических процессов.
3. Требования нормативных документов и технических условий.
4. Принципы работы технологического оборудования.
5 .Методы расчета нормативов материальных затрат.
6. Требования организации труда при проектировании процессов.
7. Отечественный и зарубежный опыт в области технологии.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Обеспечение работы и эксплуатации различных видов технологического оборудования по переработке хлопка

Умения:
1. Организовывать работу основного и вспомогательного оборудования.
2. Обеспечивать правильную эксплуатацию оборудования.
3. Настраивать и регулировать оборудование.
4. Анализировать эффективность работы оборудования.
5. Вести контроль и фиксировать результаты эксплуатации.
Знания:
1. Устройство и характеристики технологического оборудования.
2. Режимы эксплуатации оборудования.
3. Технические требования к оборудованию.
4. Нормативные документы по эксплуатации.
5. Методы совершенствования работы оборудования.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Организация контроля за состоянием технологического оборудования, проведение ремонтных работ различного назначения

Навык 1:
Контроль за техническим состоянием и эксплуатацией основного технологического оборудования, механизмов

Умения:
1. Контролировать техническое состояние оборудования.
2. Проверять правильность эксплуатации оборудования.
3. Анализировать режимы работы оборудования.
4. Выявлять и фиксировать неисправности.
5. Обеспечивать надежность работы оборудования.
Знания:
1. Технические характеристики оборудования.
2. Режимы работы оборудования.
3. Методы выявления неисправностей.
4. Нормативные документы по эксплуатации.
5. Требования охраны труда и безопасности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Контроль за проведением текущего и капитального ремонта технологического оборудования

Умения:
1. Организовывать и контролировать проведение ремонтных работ.
2. Разрабатывать и выполнять планы ремонтов.
3. Анализировать и фиксировать результаты ремонта.
4. Проводить испытания оборудования после ремонта.
5. Оформлять ремонтную документацию.
Знания:
1. Виды ремонтов и их особенности.
2. Методы проведения ремонтов.
3. Нормативные требования к ремонтным работам.
4. Опыт организации ремонтных мероприятий.
5. Требования охраны труда при проведении ремонтов.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Индивидуальная ответственность.
Умение работать в команде.
Умение организовать работу группы лиц

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на технические культуры, включая хлопчатник.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к продуктам переработки хлопка (масло из семян).
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки хлопка-сырца, волокна и семян.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует применение удобрений при выращивании хлопчатника.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений и химикаты, используемые при хранении и переработке хлопка.
6. Закон РК "О развитии хлопковой отрасли" (2007) – базовый нормативный акт, регулирующий отрасль.
7. Правила организации технологического процесса первичной переработки хлопка-сырца в хлопок-волокно (приказ Минсельхоза РК от 07.07.2015 № 4-3/611) – порядок приемки, хранения и переработки хлопка-сырца.
8. ГОСТ 32793-2014 "Хлопок-сырец. Технические условия" – требования к качеству хлопка-сырца.
9. ГОСТ 32794-2014 "Хлопок-волокно. Технические условия" – стандарты качества хлопкового волокна.
10. ГОСТ 32795-2014 "Семена хлопчатника. Технические условия" – требования к семенам хлопчатника.
11. ГОСТ 32796-2014 "Методы испытаний хлопка-сырца и хлопка-волокна" – методы оценки качества сырья и продукции.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – применим для переработки семян хлопчатника (масло, шрот).

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

7

Главный инженер

Глава 4. Технические данные профессионального стандарта

      16. Наименование государственного органа: Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан.

      17. Руководитель проекта: Насырханова Б.К. E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz

      моб. тел.: +7 (771) 375 80 45.

      18. Организации (предприятия) участвующие в разработке: Некоммерческое акционерное общество "Национальный аграрный научно-образовательный центр" Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.

      19. Авторы: Махмаджанов С. П. – заведующий отделом Селекции и семеноводства сельскохозяйственных культур ТОО "Сельскохозяйственная опытная станция хлопководства и бахчеводства".

      Техническое сопровождение: Кенжегулова М.Б., моб. тел.: +77756033097, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.

      20. Отраслевой совет по профессиональным квалификациям: приказ от 5 мая 2026 года № 176.

      21. Национальный орган по профессиональным квалификациям: 6 июня 2026 года.

      22. Национальная палата предпринимателей Республики Казахстан "Атамекен": -

      23. Номер версии и год выпуска: версия 2, 2026 год.

      24. Дата ориентировочного пересмотра: Август 2029 года.

  Приложение 3 к приказу
от 6 августа 2026 года № 301

Профессиональный стандарт: "Производство зерновых культур"

Глава 1. Общие положения

      1. Область применения профессионального стандарта: Профессиональный стандарт "Производство зерновых культур" разработан в соответствии со статьей 5 Закона Республики Казахстан "О профессиональных квалификациях".

      Профессиональный стандарт предназначен для определения уровней квалификаций, необходимых для осуществления работниками определенного вида профессиональной деятельности, в том числе выполнения определенных трудовых функций, а также при разработке образовательных программ организаций высшего, послевузовского, технического и профессионального образования.

      2. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие термины и определения:

      1) зерновые культуры – группа возделываемых растений, относящихся к ботанической группе злаковых культур;

      2) ресурсосберегающее земледелие – методы возделывания земель, позволяющие свести к минимуму нарушение почвенного покрова, сократить затраты, повысить урожайность и сохранить природные ресурсы;

      3) комплексная борьба с вредителями (КБВ) – система агротехнических приемов, включающая выращивание сортов, устойчивых к воздействию неблагоприятных факторов, использование естественных врагов вредителей и применение безопасных пестицидов;

      4) рядовой посев – высев семян рядами с оптимальным расстоянием между ними и глубиной заделки с использованием рядовой сеялки;

      5) сухой посев – высев семян в сухую почву;

      6) выращивание повторных культур – выращивание второй сельскохозяйственной культуры на поле до уборки урожая первой культуры;

      7) чередование культур (севооборот) – научно обоснованное чередование различных видов и (или) семейств сельскохозяйственных культур на одном и том же поле;

      8) лазерное выравнивание земли – выравнивание поверхности почвы с использованием лазерного передатчика и приемника, установленных на тракторе с планировочным оборудованием;

      9) минеральное удобрение – удобрение, полученное в результате химических или промышленных процессов;

      10) информальное образование – вид образования, получаемый в процессе повседневной деятельности вне организаций образования и организаций, предоставляющих образовательные услуги, и не сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      11) неформальное образование – вид образования, который планируется, организуется и осуществляется организациями, предоставляющими образовательные услуги, без учета места, сроков и формы обучения и сопровождается выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      12) профессиональная подгруппа – часть профессиональной группы отрасли, сформированная совокупностью взаимосвязанных трудовых функций и необходимых для их выполнения компетенций;

      13) профессиональная группа – совокупность профессиональных подгрупп отрасли, имеющая общую интеграционную основу и предусматривающая схожий набор трудовых функций и компетенций, необходимых для их выполнения;

      14) квалификация – степень готовности работника к качественному выполнению конкретных трудовых функций;

      15) уровень квалификации – установленная и описанная в рамке квалификаций структурированная совокупность требований к компетенциям работников, дифференцированных по уровню знаний, умений, сложности выполняемых работ, нестандартности трудовых ситуаций, ответственности и самостоятельности;

      16) трудовая функция – совокупность взаимосвязанных действий, направленных на решение одной или нескольких задач процесса труда;

      17) профессиональный стандарт – документ, устанавливающий требования к уровню квалификации, компетенциям, содержанию, качеству и условиям труда в конкретной области профессиональной деятельности;

      18) профессия – основной род трудовой деятельности человека, требующий определенных знаний, умений и практических навыков, приобретенных в результате профессиональной подготовки и подтвержденных соответствующими документами об образовании;

      19) отраслевая рамка квалификаций – структурированное описание квалификационных уровней, признаваемых в соответствующей отрасли;

      20) национальная рамка квалификаций – единая система квалификационных уровней и общепрофессиональных компетенций, используемая для разработки отраслевых рамок квалификаций и профессиональных стандартов;

      21) умения – способность применять знания и проявлять компетентность при выполнении профессиональной деятельности и решении задач с использованием логического, интуитивного, творческого и практического мышления;

      22) знания – результат усвоения информации посредством обучения и практического опыта, представляющий собой совокупность фактов, принципов, теоретических положений и практики, относящихся к определенной сфере деятельности и являющихся компонентом квалификации, подлежащим оценке;

      23) компетенции – совокупность знаний, умений, навыков и личностных качеств, обеспечивающих выполнение задач профессиональной деятельности соответствующего квалификационного уровня;

      24) опыт – совокупность знаний, умений и практических навыков, приобретенных в процессе профессиональной деятельности и эффективно применяемых при выполнении трудовых функций.

      3. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие сокращения:

      1) РК – Республика Казахстан;

      2) ЕТКС – Единый тарифно-квалификационный справочник;

      3) КС – Квалификационный справочник;

      4) МСКО – Международная стандартная классификация образования;

      5) ПС – Профессиональный стандарт;

      6) НРК – Национальная рамка квалификаций;

      7) ОРК – Отраслевая рамка квалификаций.

Глава 2. Паспорт профессионального стандарта

      4. Название профессионального стандарта: Производство зерновых культур

      5. Код профессионального стандарта:0000

      6. Указание секции, раздела, группы, класса и подкласса согласно ОКЭД: A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      Выращивание одно- или двухлетних культур

      Выращивание зерновых (кроме риса), бобовых и масличных культур

      Выращивание зерновых и зернобобовых культур, включая семеноводство A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      Выращивание одно- или двухлетних культур

      Выращивание риса

      01.12.0 Выращивание риса

      7. Краткое описание профессионального стандарта: Профессиональный стандарт охватывает деятельность по производству зерновых культур, включая применение современных инновационных технологий и автоматизированных средств механизации при обработке почвы, посеве, уходе за посевами, прополке, орошении, обработке растений биологическими и химическими средствами защиты, а также проведении диагностики состояния посевов зерновых культур в целях обеспечения сохранности урожая.

      8. Перечень карточек профессий:

      1) Оператор линии замачивания семян - 3 уровень ОРК

      2) Рабочий по защите растений - 4 уровень ОРК

      3) Квалифицированный сельскохозяйственный рабочий (смешанные культуры) - 3 уровень ОРК

      4) Бригадир специализирующийся на выращивании различных сельскохозяйственных культур - 4 уровень ОРК

      5) Фермер по выращиванию хлебных злаков - 4 уровень ОРК

      6) Техник-агроном по выращиванию полевых культур - 5 уровень ОРК

      7) Техник по карантину растений - 5 уровень ОРК

      8) Инженер по внедрению новой техники и технологии - 6 уровень ОРК

Глава 3. Карточки профессий

9. Карточка профессии "Оператор линии замачивания семян":

Код группы:

8341-2

Код наименования занятия:

8341-2-008

Наименование профессии:

Оператор линии замачивания семян

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499. Об утверждении Единого тарифно-квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Часть IV
Раздел 19. Характеристики работ профессий рабочих в растениеводстве, водном и лесном хозяйстве".
67. Семеновод.
Параграф 1. Семеновод.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (рабочие профессии)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

8341-2-009 Оператор линии протравливания семян

Основная цель деятельности:

Ведение и контроль технологического процесса подготовки семян.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Обработка семян специальными растворами для интенсификации прорастания и защиты
2. Выполнение технологического процесса подготовки семян к посеву

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Обработка семян специальными растворами для повышения всхожести и защиты

Навык 1:
Контроль качества зерна, подаваемого в рабочую зону

Умения:
1. Контролировать технологический процесс равномерной подачи зерна в рабочую зону, обслуживать технологическое оборудование при загрузке и выгрузке семян, регулировать скорость подачи семян и рабочих растворов.
2. Готовить рабочие растворы для замачивания семян с учетом агрохимических показателей почвы.
3. Контролировать качественные показатели зерна, поступающего в рабочую зону.
Знания:
1. Общие сведения о зерновых культурах и показателях качества семян.
2. Основы сельского хозяйства и производства продукции растениеводства.
3. Технологические инструкции и правила эксплуатации оборудования, используемого при подготовке семян к замачиванию.

Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Контроль исправной работы технологического оборудования

Умения:
1. Выполнять необходимые ремонтные работы при возникновении неисправностей оборудования.
2. Использовать контрольно-измерительные приборы и инструменты.
3. Включать и выключать воздухонагреватель, контролировать скорость подачи семян в зону сушки.
4. Контролировать температуру подаваемого воздуха в рабочей зоне при обработке семян.
5. Внедрять новые способы и методы повышения всхожести семян.
Знания:
1. Технологические инструкции и правила эксплуатации основного и вспомогательного оборудования.
2. Инструкции по безопасной эксплуатации технологического оборудования.
3. Основы технологии предпосевной обработки семян.
4. Технологические инструкции по приготовлению, хранению и применению рабочих растворов.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Выполнение технологического процесса подготовки семян к посеву

Навык 1:
Проведение технологического процесса замачивания семян в растворах

Умения:
1. Контролировать технологический процесс замачивания семян зерновых культур.
2. Обслуживать технологическое оборудование при обработке семян в рабочей зоне.
3. Контролировать продолжительность нахождения семян в зоне замачивания.
4. Контролировать массу семян при выходе из рабочей зоны.
Знания:
1. Технологические схемы оборудования и устройство рабочих зон оборудования, используемого для замачивания семян.
2. Инструкции по обработке семян с учетом их технологических характеристик.
3. Правила техники безопасности при работе с рабочими растворами.
4. Методы обработки семян растворами, повышающими их устойчивость к заболеваниям.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Проведение вспомогательных мероприятий

Умения:
1. Проводить визуальный контроль, инструментальное обследование и диагностику технического состояния оборудования.
2. Выполнять техническое обслуживание и ремонт оборудования.
3. Составлять заявки на инструменты, оснастку, приспособления, материалы и инвентарь для выполнения плановых ремонтных работ.
4. Контролировать исправное состояние и эффективное использование инструментов, оснастки и приспособлений.
Знания:
1. Схемы обеспечения теплом, светом и влагой с учетом потребностей зерновых культур, способы подготовки почвы и другие агротехнические требования.
2. Технологию протравливания семян, порядок приготовления рабочих растворов, заправки емкостей и машин, а также проведения опрыскивания и опыливания.
3. Правила применения и разбрасывания отравленных приманок.
4. Возможные неисправности механизмов регулирования микроклимата и контрольно-измерительных приборов, способы их предупреждения и устранения.
5. Проверять достоверность результатов, полученных с применением ИИ.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Дисциплинированность
Ответственность при решении производственных задач Коммуникабельность

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые культуры, включая пшеницу, ячмень, кукурузу и др.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к зерну и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части еҰ маркировки" – правила маркировки зерна, муки и круп.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании зерновых культур.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Зерно. Методы определения натуры" – методы оценки качества зерна.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Зерно. Методы определения влажности" – применяется при контроле качества урожая.
8. ГОСТ 10842-89 "Зерно. Методы определения зараженности вредителями" – санитарные требования.
9. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – для семян зерновых культур.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки зерна.
11. ГОСТ 30483-97 "Зерно и продукты его переработки. Методы определения содержания металломагнитной примеси" – требования к безопасности.
12. ГОСТ 27668-88 "Зерно. Методы определения зараженности клещами" – санитарные нормы.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Фермер по выращиванию хлебных злаков

2

Рабочий по орошению и ирригации

10. Карточка профессии "Рабочий по защите растений":

Код группы:

6114-0

Код наименования занятия:

6114-0-005

Наименование профессии:

Рабочий по защите растений

Уровень квалификации по ОРК:

4

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499. Об утверждении Единого тарифно-квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Часть IV
Раздел 19. Характеристики работ профессий рабочих в растениеводстве, водном и лесном хозяйстве".
63. Полевод.
Параграф 1. Полевод.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

6111-1-008 Фермер по выращиванию хлебных злаков

Основная цель деятельности:

Выполнение задач, связанных с карантином и защитой семян зерновых культур и растений в процессе роста.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Диагностика фитосанитарного состояния посевов зерновых культур и подготовка к проведению мероприятий по защите растений от болезней и вредителей
2. Проведение мероприятий по защите растений от болезней и вредителей с применением химических и биологических методов

Дополнительные трудовые функции:

Не требуется

Трудовая функция 1:
Диагностика фитосанитарного состояния посевов зерновых культур и подготовка к проведению мероприятий по защите растений от болезней и вредителей

Навык 1:
Диагностика фитосанитарного состояния посевов зерновых культур

Умения:
1. Проводить диагностику фитосанитарного состояния посевов зерновых культур с целью выявления болезней, вредителей и сорной растительности.
2. Разрабатывать и проводить профилактические мероприятия по предупреждению распространения болезней и вредителей.
3. Составлять диагностическую карту и рекомендации по проведению мероприятий по защите растений.
4. Определять меры по предупреждению возникновения и распространения заболеваний растений.
Знания:
1. Методики диагностики болезней, вредителей и сорной растительности зерновых культур.
2. Методы определения видов болезней, вредителей и степени зараженности посевов.
3. Правила организации профилактических мероприятий по защите посевов зерновых культур.
4. Основные признаки поражения зерновых культур болезнями и вредителями.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Подготовка средств защиты растений к применению

Умения:
1. Подбирать средства защиты растений в зависимости от выявленных болезней, вредителей и фитосанитарного состояния посевов.
2. Готовить рабочие растворы и проводить обработку зерновых культур химическими и биологическими средствами защиты растений.
3. Организовывать мероприятия по борьбе с грызунами и другими вредителями зерновых культур.
4. Контролировать соблюдение требований безопасности при приготовлении и применении средств защиты растений.
5. Определять нормы расхода препаратов и рабочих растворов в соответствии с технологическими требованиями.
Знания:
1. Инструкции по применению средств защиты растений, нормы расхода препаратов и требования к приготовлению рабочих растворов.
2. Методики приготовления рабочих растворов для обработки посевов зерновых культур.
3. Правила обработки посевов и нормы внесения химических и биологических препаратов.
4. Методы борьбы с грызунами, вредителями и сорной растительностью.
5. Основные виды возбудителей болезней, вредителей и сорной растительности зерновых культур.
6. Требования охраны труда и экологической безопасности при работе со средствами защиты растений.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Проведение мероприятий по защите растений от болезней и вредителей с применением химических и биологических методов

Навык 1:
Проведение мероприятий по защите посевов зерновых культур от болезней и вредителей

Умения:
1. Проводить обработку посевов зерновых культур в соответствии с диагностической картой и рекомендациями по защите растений.
2. Применять химические и биологические средства защиты растений в соответствии с технологическими регламентами и требованиями безопасности.
3. Проводить профилактические мероприятия по предупреждению возникновения и распространения болезней и вредителей с учетом фитосанитарного состояния посевов.
4. Организовывать и проводить мероприятия по борьбе с грызунами и другими вредителями, включая раскладку отравленных приманок, выпуск энтомофагов, контроль размещения родентицидов, установку ловушек и при необходимости ручной отлов вредителей.
5. Контролировать качество и эффективность проведенных защитных мероприятий.
Знания:
1. Способы обработки посевов зерновых культур в зависимости от применяемых средств защиты растений.
2. Нормы расхода химических и биологических средств защиты растений при обработке посевов зерновых культур.
3. Перечень пестицидов и агрохимикатов, разрешенных к применению на территории Республики Казахстан.
4. Современные методы защиты растений от болезней, вредителей и сорной растительности.
5. Требования охраны труда и экологической безопасности при проведении защитных мероприятий.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Проведение дополнительных мероприятий по защите растений

Умения:
1. Устраивать защитные канавы вокруг посевов зерновых культур при необходимости.
2. Проводить дезинфекцию и обеззараживание помещений, сельскохозяйственной техники, оборудования и почвы защищенного грунта.
3. Устраивать ловчие ямы и другие средства механического отлова вредителей на посевах зерновых культур.
4. Проводить анализ почвенных проб для выявления вредителей, возбудителей болезней и оценки фитосанитарного состояния почвы.
5. Выполнять механизированное приготовление, загрузку и заправку опрыскивающей техники химическими и биологическими средствами защиты растений, а также отравленными приманками.
6. Проводить влажную дезинфекцию и дезинсекцию складов и хранилищ с использованием разрешенных пестицидов.
Знания:
1. Характеристики средств индивидуальной защиты и правила их применения.
2. Технологии приготовления рабочих растворов и приманок для борьбы с грызунами и другими вредителями.
3. Инструкции по проведению мероприятий по отлову и уничтожению грызунов.
4. Правила проведения дезинфекции и дезинсекции складов и хранилищ с применением пестицидов.
5. Методы анализа почвы для выявления личинок вредителей, возбудителей болезней и оценки фитосанитарного состояния.
6. Требования экологической безопасности и охраны труда при проведении защитных мероприятий.
7. Проверять достоверность результатов, полученных с применением ИИ.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Умение работать в команде Дисциплинированность Исполнительность

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые культуры, включая пшеницу, ячмень, кукурузу и др.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к зерну и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части еҰ маркировки" – правила маркировки зерна, муки и круп.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании зерновых культур.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Зерно. Методы определения натуры" – методы оценки качества зерна.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Зерно. Методы определения влажности" – применяется при контроле качества урожая.
8. ГОСТ 10842-89 "Зерно. Методы определения зараженности вредителями" – санитарные требования.
9. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – для семян зерновых культур.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки зерна.
11. ГОСТ 30483-97 "Зерно и продукты его переработки. Методы определения содержания металломагнитной примеси" – требования к безопасности.
12. ГОСТ 27668-88 "Зерно. Методы определения зараженности клещами" – санитарные нормы.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Техник – агроном по выращиванию полевых культур

11. Карточка профессии "Квалифицированный сельскохозяйственный рабочий (смешанные культуры)":

Код группы:

6114-0

Код наименования занятия:

6114-0-002

Наименование профессии:

Квалифицированный сельскохозяйственный рабочий (смешанные культуры)

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499. Об утверждении Единого тарифно-квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Часть IV
Раздел 19. Характеристики работ профессий рабочих в растениеводстве, водном и лесном хозяйстве".
63. Полевод.
Параграф 1. Полевод.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (рабочие профессии)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:


Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

8341-2-001 Комбайнер

Основная цель деятельности:

Выполнение задач, связанных с посадкой, выращиванием и сбором урожая при производстве зерновых культур с учетом особенностей вида злаковых культур, почвенных и природно-климатических условий.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение технологических операций по подготовке почвы, посеву и уходу за посевами зерновых культур
2. Выполнение работ по уходу за посевами, уборке урожая и послеуборочной обработке зерновых культур

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выполнение технологических операций по подготовке почвы, посеву и уходу за посевами зерновых культур

Навык 1:
Выполнение технологических операций по подготовке почвы, посеву и уходу за посевами

Умения:
1. Подготавливать почву к посеву зерновых культур с использованием сельскохозяйственной техники.
2. Выполнять лазерное выравнивание поверхности почвы с применением специализированного оборудования.
3. Обслуживать сельскохозяйственную технику при выполнении посевных работ и регулировать ее в соответствии с требованиями технологии выращивания зерновых культур.
4. Вносить органические и минеральные удобрения в соответствии с установленными нормами и технологическими требованиями.
5. Выполнять работы по орошению посевов с использованием современных оросительных систем, включая капельное орошение.
6. Соблюдать требования инструкций по эксплуатации современной почвообрабатывающей, посевной и оросительной техники.
7. Осуществлять дистанционное управление сельскохозяйственной техникой при выполнении полива, внесения удобрений и обработки посевов.
8. Применять системы севооборота для сохранения и повышения плодородия почвы.
9. Выполнять мелиоративные мероприятия, направленные на улучшение состояния сельскохозяйственных угодий.
Знания:
1. Основы современных систем земледелия, ресурсосберегающих технологий и рационального использования земель.
2. Устройство, принципы работы и технологические схемы сельскохозяйственных машин и механизмов, применяемых при обработке почвы, посеве, внесении удобрений и орошении.
3. Инструкции по эксплуатации, техническому обслуживанию и ремонту сельскохозяйственной техники.
4. Нормы и режимы полива сельскохозяйственных культур, порядок расчета потребности воды на 1 гектар посевной площади.
5. Правила дистанционного управления автоматизированной сельскохозяйственной техникой.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Проведение мероприятий по борьбе с сорной растительностью, болезнями и вредителями

Умения:
1. Устраивать защитные канавы вокруг посевов зерновых культур с использованием специализированной техники и оборудовать ловчие колодцы.
2. Выполнять обработку сельскохозяйственных культур против болезней, вредителей и сорной растительности.
3. Проводить обработку зерновых культур дефолиантами и десикантами в соответствии с технологическими требованиями.
4. Оценивать эффективность агротехнических мероприятий, направленных на защиту почвы и сохранение урожайности.
5. Вести учет выполненных работ, а также расхода удобрений, средств защиты растений и регуляторов роста.
6. Готовить и смешивать минеральные удобрения в соответствии с установленными нормами внесения.
7. Готовить рабочие растворы, выполнять заправку опрыскивателей, соблюдать технологию и сроки проведения защитных мероприятий, обеспечивать равномерное внесение рабочих растворов.
8. Контролировать физиологическое состояние зерновых культур на всех этапах роста, развития и формирования урожая.
Знания:
1. Методики выявления и борьбы с вредителями сельскохозяйственных культур.
2. Технологии выращивания зерновых культур, устройство и принципы работы сельскохозяйственной техники.
3. Ассортимент, назначение и правила применения пестицидов, агрохимикатов и биологических средств защиты растений.
4. Технологии приготовления рабочих растворов для обработки посевов.
5. Правила применения биологических препаратов при защите зерновых культур.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Выполнение работ по уходу за посевами, уборке урожая и послеуборочной обработке зерновых культур

Навык 1:
Выполнение работ по уборке урожая зерновых культур

Умения:
1. Выполнять уборку урожая зерновых культур с использованием специализированной сельскохозяйственной техники.
2. Обслуживать оборудование, предназначенное для послеуборочной обработки, очистки, сушки и подготовки семенного материала.
Знания:
1. Требования охраны труда, производственной санитарии, пожарной безопасности и охраны окружающей среды.
2. Технологию уборки, транспортировки, очистки, послеуборочной обработки и хранения зерновых культур.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Выполнение вспомогательных полевых и производственных работ

Умения:
1. Использовать сельскохозяйственный инвентарь, оборудование и вспомогательные приспособления.
2. Выполнять санитарную очистку зернотоков, складов, хранилищ и производственных площадок.
3. Подбирать необходимые технические средства и оборудование для выполнения агротехнических мероприятий.
4. Использовать средства индивидуальной защиты в соответствии с требованиями охраны труда.
5. Выполнять несложные работы по техническому обслуживанию и текущему ремонту сельскохозяйственной техники и оборудования.
Знания:
1. Инструкции по эксплуатации специализированной сельскохозяйственной техники.
2. Основы организации полевых работ и производственного процесса при выращивании зерновых культур.
3. Требования охраны труда при работе с пестицидами, агрохимикатами и биологическими средствами защиты растений.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Умение работать в команде Дисциплинированность Ответственность за результат труда

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые культуры, включая пшеницу, ячмень, кукурузу и др.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к зерну и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части еҰ маркировки" – правила маркировки зерна, муки и круп.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании зерновых культур.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Зерно. Методы определения натуры" – методы оценки качества зерна.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Зерно. Методы определения влажности" – применяется при контроле качества урожая.
8. ГОСТ 10842-89 "Зерно. Методы определения зараженности вредителями" – санитарные требования.
9. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – для семян зерновых культур.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки зерна.
11. ГОСТ 30483-97 "Зерно и продукты его переработки. Методы определения содержания металломагнитной примеси" – требования к безопасности.
12. ГОСТ 27668-88 "Зерно. Методы определения зараженности клещами" – санитарные нормы.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Квалифицированный сельскохозяйственный рабочий (полевые культуры)

2

Рабочий по орошению, ирригации

12. Карточка профессии "Бригадир специализирующийся на выращивании различных сельскохозяйственных культур":

Код группы:

6114-0

Код наименования занятия:

6114-0-001

Наименование профессии:

Бригадир специализирующийся на выращивании различных сельскохозяйственных культур

Уровень квалификации по ОРК:

4

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499. Об утверждении Единого тарифно-квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Часть IV
Раздел 19. Характеристики работ профессий рабочих в растениеводстве, водном и лесном хозяйстве".
63. Полевод.
Параграф 1. Полевод.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:


Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

6114-0-007 Фермер специализирующийся на выращивании различных сельскохозяйственных культур

Основная цель деятельности:

Организация работ рабочего персонала, направленных на посадку, выращивание и уборку зерновых культур.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Обеспечение выполнения технологических работ по посеву, обработке посевов и уборке зерновых культур
2. Обеспечение проведения дополнительных видов работ по увеличению урожайности и его сохранности

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Обеспечение выполнения технологических работ по посеву, обработке посевов и уборке зерновых культур

Навык 1:
Обеспечение выполнения производственного плана (задания), установленного бригаде

Умения:
1. Осуществлять руководство производственно-хозяйственной деятельностью отделения, участка или бригады.
2. Участвовать в разработке производственных планов (заданий) структурного подразделения и обеспечивать их своевременное выполнение.
3. Организовывать выполнение технологических операций по посеву, уходу за посевами и уборке зерновых культур.
4. Контролировать соблюдение установленных технологических требований при выполнении сельскохозяйственных работ.
Знания:
1. Правила и нормы посева семян, нормы расхода препаратов, удобрений и других материалов из расчета на 1 га с учетом состояния посевов и почвы.
2. Порядок планирования потребности в материально-технических, финансовых и трудовых ресурсах для выполнения технологических процессов при выращивании зерновых культур.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Организация труда и нормирование производственных процессов

Умения:
1. Организовывать внедрение мероприятий по сокращению ручного труда, повышению производительности труда и рациональному использованию материальных и трудовых ресурсов.
2. Распределять обязанности между работниками бригады и организовывать выполнение работ в соответствии с производственным планом.
3. Контролировать соблюдение технологической дисциплины и производственных нормативов.
4. Обеспечивать эффективное использование сельскохозяйственной техники, оборудования и материальных ресурсов.
Знания:
1. Нормы и технологии обработки посевов биологическими и химическими средствами защиты растений.
2. Принципы применения севооборота при возделывании зерновых культур с учетом природно-климатических условий и районирования.
3. Основы организации и нормирования труда в сельскохозяйственном производстве.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Организация дополнительных мероприятий по повышению урожайности и сохранности урожая зерновых культур

Навык 1:
Организация учета и подготовки производственной отчетности

Умения:
1. Применять современные и инновационные технологии обработки посевов, направленные на повышение урожайности и сохранение качества урожая.
2. Организовывать планирование, учет и подготовку отчетности по производственной деятельности подразделения.
3. Оформлять первичную учетную документацию по производству зерновых культур, урожайности и выполненным технологическим работам.
4. Контролировать соблюдение требований охраны труда, производственной санитарии и пожарной безопасности.
Знания:
1. Основы научной организации труда в сельскохозяйственном производстве.
2. Принципы ведения производственного учета и подготовки отчетности при выращивании зерновых культур.
3. Основы организации технологических процессов производства зерновых культур.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Организация работы бригады по обеспечению бесперебойного выполнения технологического процесса

Умения:
1. Организовывать соблюдение технологий производства, хранения и первичной переработки сельскохозяйственной продукции.
2. Проводить производственные инструктажи и разъяснительную работу по вопросам соблюдения агротехнологий.
3. Контролировать выполнение технологических операций и качество выполняемых работ.
4. Организовывать взаимодействие работников бригады при выполнении полевых работ.
Знания:
1. Требования охраны труда, производственной санитарии, пожарной безопасности и охраны окружающей среды.
2. Современные технологии возделывания, ухода, уборки, хранения и первичной переработки зерновых культур с учетом их вида и сорта.
3. Правила эксплуатации и технические условия обслуживания и ремонта сельскохозяйственной техники, используемой при выполнении полевых работ.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Умение работать в команде Дисциплинированность Аналитическое мышление Ответственность за порученное дело

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые культуры, включая пшеницу, ячмень, кукурузу и др.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к зерну и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части еҰ маркировки" – правила маркировки зерна, муки и круп.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании зерновых культур.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Зерно. Методы определения натуры" – методы оценки качества зерна. 7. ГОСТ 13586.5-93 "Зерно. Методы определения влажности" – применяется при контроле качества урожая.
8. ГОСТ 10842-89 "Зерно. Методы определения зараженности вредителями" – санитарные требования.
9. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – для семян зерновых культур.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки зерна.
11. ГОСТ 30483-97 "Зерно и продукты его переработки. Методы определения содержания металломагнитной примеси" – требования к безопасности.
12. ГОСТ 27668-88 "Зерно. Методы определения зараженности клещами" – санитарные нормы.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

3

Квалифицированный сельскохозяйственный рабочий (смешанные культуры)

5

Техник-агроном по выращиванию полевых культур

13. Карточка профессии "Фермер по выращиванию хлебных злаков":

Код группы:

6111-1

Код наименования занятия:

6111-1-008

Наименование профессии:

Фермер по выращиванию хлебных злаков

Уровень квалификации по ОРК:

4

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499. Об утверждении Единого тарифно-квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Часть IV
Раздел 19. Характеристики работ профессий рабочих в растениеводстве, водном и лесном хозяйстве".
63. Полевод.
Параграф 1. Полевод.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

6114-0-008 Фермер, смешанные культуры

Основная цель деятельности:

Организация деятельности крестьянского хозяйства по выращиванию зерновых культур.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Руководство технологическим процессом в крестьянском (фермерском) хозяйстве, специализирующемся на выращивании зерновых культур
2. Организационное управление деятельностью фермерского хозяйства

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Руководство технологическим процессом в крестьянском (фермерском) хозяйстве, специализирующемся на выращивании зерновых культур

Навык 1.
Осуществление технологического сопровождения деятельности крестьянского (фермерского) хозяйства

Умения:
1. Организовывать подготовку семян и обработку почвы к посеву.
2. Организовывать проведение агротехнических мероприятий по посеву, орошению, внесению удобрений, обработке посевов химическими и биологическими средствами защиты растений.
3. Контролировать рост и развитие посевов зерновых культур, организовывать мероприятия по борьбе с болезнями, вредителями и сорной растительностью.
4. Организовывать проведение мероприятий по поливу и обработке посевов в период вегетации при необходимости.
5. Организовывать уборку урожая, его послеуборочную доработку и хранение.
6. Вести производственную документацию и заключать договоры на реализацию сельскохозяйственной продукции.
7. Обеспечивать производство, хранение и сбыт продукции.
8. Организовывать своевременное обновление, техническое обслуживание и ремонт сельскохозяйственной техники и технологического оборудования.
Знания:
1. Методические рекомендации по подготовке почвы к посеву.
2. Правила применения химических и биологических средств защиты растений.
3. Методы борьбы с болезнями, вредителями и сорной растительностью.
4. Современные технологии повышения урожайности и сохранности урожая.
5. Методы севооборота, послеуборочной обработки продукции и проведения мелиоративных мероприятий по сохранению плодородия почв.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Организация производственного учета и внедрение современных технологий в фермерском хозяйстве

Умения:
1. Организовывать приемку, эксплуатацию и техническое обслуживание сельскохозяйственной техники.
2. Организовывать проведение опытно-производственных работ и внедрение инновационных технологий.
3. Анализировать и внедрять передовой отечественный и зарубежный опыт ведения фермерского хозяйства.
4. Организовывать производственный учет и контроль выполнения технологических процессов.
Знания:
1. Современные технологии производства, хранения и переработки зерновых культур.
2. Современные способы обработки почвы и применения средств защиты растений.
3. Устройство, правила эксплуатации и технического обслуживания сельскохозяйственной техники.
4. Основы производственного учета и организации технологических процессов.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Организационное управление деятельностью крестьянского (фермерского) хозяйства

Навык 1:
Организация деятельности крестьянского (фермерского) хозяйства

Умения:
1. Открывать расчетные и иные счета в банковских учреждениях.
2. Распоряжаться денежными средствами и имуществом крестьянского (фермерского) хозяйства в соответствии с законодательством Республики Казахстан и уставом хозяйства.
3. Организовывать деятельность хозяйства в соответствии с производственными планами.
4. Контролировать выполнение производственных и финансовых показателей хозяйства.
Знания:
1. Порядок планирования, финансирования, кредитования и субсидирования крестьянских (фермерских) хозяйств.
2. Порядок учета полученного урожая и хранения семенного материала.
3. Методы ведения производственной и финансовой отчетности.
4. Современные методы управления крестьянским (фермерским) хозяйством.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Организация финансово-экономической деятельности крестьянского (фермерского) хозяйства

Умения:
1. Разрабатывать производственные планы и контролировать их выполнение.
2. Планировать расходы и доходы хозяйства.
3. Организовывать учет материальных, финансовых и трудовых ресурсов.
4. Подготавливать документы для получения государственной поддержки, кредитов и субсидий.
5. Анализировать экономическую эффективность деятельности хозяйства.
Знания:
1. Основы экономики сельского хозяйства и управления фермерским хозяйством.
2. Порядок бухгалтерского и производственного учета.
3. Законодательство Республики Казахстан в области государственной поддержки агропромышленного комплекса.
4. Методы экономического анализа и оценки эффективности сельскохозяйственного производства.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Умение работать в команде Аналитическое мышление
Ориентированность на положительный результат труда

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые культуры, включая пшеницу, ячмень, кукурузу и др.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к зерну и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части еҰ маркировки" – правила маркировки зерна, муки и круп.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании зерновых культур.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Зерно. Методы определения натуры" – методы оценки качества зерна.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Зерно. Методы определения влажности" – применяется при контроле качества урожая.
8. ГОСТ 10842-89 "Зерно. Методы определения зараженности вредителями" – санитарные требования.
9. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – для семян зерновых культур.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки зерна.
11. ГОСТ 30483-97 "Зерно и продукты его переработки. Методы определения содержания металломагнитной примеси" – требования к безопасности.
12. ГОСТ 27668-88 "Зерно. Методы определения зараженности клещами" – санитарные нормы.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

3

Квалифицированный сельскохозяйственный рабочий (смешанные культуры)

5

Техник по карантину растений

14. Карточка профессии "Техник-агроном по выращиванию полевых культур":

Код группы:

3142-0

Код наименования занятия:

3142-0-017

Наименование профессии:

Техник-агроном по выращиванию полевых культур

Уровень квалификации по ОРК:

5

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 сентября 2025 года № 282
О внесении изменений в приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307 "Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского хозяйства"
Раздел 2. Должности специалистов
Параграф 1. Агроном (агроном без категории)

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: послесреднее образование (прикладной бакалавриат)

Специальность: Агрономия

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: растениеводство и/или животноводство и/или ветеринария или техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности агрономия без предъявления требований к стажу работы.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

3142-0-003 Агроном по защите растений (средней квалификации)

Основная цель деятельности:

Организация и ведение технических мероприятий по проведению агромероприятий.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение мероприятий по повышению урожайности сельскохозяйственных угодий и плодородия почв путем применения органических и минеральных удобрений, пестицидов и биорегуляторов роста.
2. Внедрение интенсивной технологии и передового опыта выращивания и уборки сельскохозяйственных культур.

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выполнение мероприятий по повышению урожайности сельскохозяйственных угодий и плодородия почв путем применения органических и минеральных удобрений, пестицидов и биорегуляторов роста.

Навык 1:
Выполнение операций по выращиванию высокоурожайных зерновых культур высокого качества

Умения:
1. Проводить научные исследования в области агрономии, направленные на повышение урожайности, внедрение новейших методов обработки и оценку их влияния на устойчивость растений к неблагоприятным внешним факторам.
2. Применять передовые методы при проведении агротехнических мероприятий.
3. Выполнять агротехнические мероприятия, направленные на повышение плодородия почв и увеличение урожайности сельскохозяйственных культур.
Знания:
1. Постановления, распоряжения, приказы и другие руководящие и нормативные документы, касающиеся вопросов сельскохозяйственного производства и производственно-хозяйственной деятельности.
2. Технологию сельскохозяйственного производства и передовой опыт выращивания зерновых культур.

Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2.
Организация применения удобрений, средств защиты растений и биорегуляторов роста для повышения урожайности зерновых культур

Умения:
1. Определять потребность сельскохозяйственных культур в органических и минеральных удобрениях.
2. Подбирать способы, сроки и нормы внесения удобрений с учетом агрохимических показателей почвы.
3. Организовывать применение пестицидов и биорегуляторов роста в соответствии с требованиями технологии выращивания.
4. Контролировать соблюдение требований охраны труда, техники безопасности и экологических норм при применении средств защиты растений.
5. Оценивать эффективность применения удобрений и средств защиты растений.
Знания:
1. Виды, свойства и нормы применения органических и минеральных удобрений.
2. Классификацию, назначение и правила применения пестицидов и биорегуляторов роста.
3. Основы агрохимии и почвоведения.
4. Требования экологической безопасности и охраны труда при работе с агрохимикатами.
5. Современные технологии повышения плодородия почв и урожайности зерновых культур.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Внедрение интенсивных технологий и передового опыта выращивания и уборки сельскохозяйственных культур.

Навык 1:
Организация мероприятий по интенсификации выращивания зерновых культур

Умения:
1. Подготавливать семена и посадочный материал с учетом районирования и современных достижений науки.
2. Своевременно выявлять необходимость обработки зерновых культур и давать рекомендации по применению средств защиты растений.
Знания:
1. Агротехнические основы подготовки семян, их обработки и посева.
2. Методы проведения научных исследований в области агрономии.
3. Современные технологии выращивания зерновых культур.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2.
Составление агротехнических рекомендаций с учетом состояния почвы, фитосанитарной обстановки и климатических условий

Умения:
1. Готовить предложения для включения в планы (календарные графики) по уходу за посевами.
2. Разрабатывать предложения по проведению агротехнических мероприятий, направленных на предупреждение фитозаболеваний и распространения вредителей.
3. Составлять отчеты о состоянии почв и проведенных агротехнических мероприятиях.
Знания:
1. Схемы технологических процессов подготовки семян и проведения посева.
2. Принципы работы основного агротехнического оборудования.
3. Технологии приготовления рабочих растворов и смесей для обработки зерновых культур.
4. Методики уборки урожая и его первичной доработки.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Стрессоустойчивость Аналитическое мышление Умение организовывать людей

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые культуры, включая пшеницу, ячмень, кукурузу и др.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к зерну и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части еҰ маркировки" – правила маркировки зерна, муки и круп.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании зерновых культур.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Зерно. Методы определения натуры" – методы оценки качества зерна.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Зерно. Методы определения влажности" – применяется при контроле качества урожая.
8. ГОСТ 10842-89 "Зерно. Методы определения зараженности вредителями" – санитарные требования.
9. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – для семян зерновых культур.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки зерна.
11. ГОСТ 30483-97 "Зерно и продукты его переработки. Методы определения содержания металломагнитной примеси" – требования к безопасности.
12. ГОСТ 27668-88 "Зерно. Методы определения зараженности клещами" – санитарные нормы.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Фермер по выращиванию хлебных злаков

6

Инженер по внерению новой техники и технологий

15. Карточка профессии "Техник по карантину растений":

Код группы:

3142-0

Код наименования занятия:

3142-0-020

Наименование профессии:

Техник по карантину растений

Уровень квалификации по ОРК:

5

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 сентября 2025 года № 282
О внесении изменений в приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307 "Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского хозяйства"
Раздел 2. Должности специалистов
Параграф 17. Агроном по защите растений (без категории)

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
послесреднее образование
(прикладной бакалавриат)

Специальность:
Агрономия

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: растениеводство и/или животноводство и/или ветеринария или техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности агрономия без предъявления требований к стажу работы.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

3142-0-003 Агроном по защите растений (средней квалификации)

Основная цель деятельности:

Организация и ведение фитосанитарных мероприятий

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Проведение фитосанитарного мониторинга и определение методов защиты растений от вредителей, болезней, сорной растительности и карантинных объектов
2. Разработка и реализация плана фитосанитарной профилактики

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Проведение фитосанитарного мониторинга и определение методов защиты растений от вредителей, болезней, сорной растительности и карантинных объектов

Навык 1:
Проведение фитосанитарного контроля сельскохозяйственных посевов и угодий

Умения:
1. Отбирать пробы и проводить анализ почвенных образцов.
2. Выполнять агрохимический и эколого-токсикологический анализ почв сельскохозяйственных угодий.
3. Осуществлять контроль эффективности системы защиты растений от вредных организмов и неблагоприятных погодных факторов.
4. Распознавать культурные и дикорастущие растения, определять их физиологическое состояние.
5. Анализировать состояние сельскохозяйственных угодий и результаты фитосанитарного мониторинга.
Знания:
1. Методы защиты растений от болезней, вредителей и сорной растительности.
2. Технологии приготовления рабочих растворов удобрений и регуляторов роста растений с необходимой концентрацией действующего вещества.
3. Меры по предупреждению возникновения и распространения болезней растений.
4. Методики проведения фитосанитарного мониторинга сельскохозяйственных угодий.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Прогнозирование и планирование мероприятий по обеспечению устойчивой урожайности

Умения:
1. Прогнозировать развитие и определять численность вредителей, возбудителей болезней и сорной растительности.
2. Прогнозировать влияние опасных для сельского хозяйства метеорологических явлений на урожайность сельскохозяйственных культур.
3. Применять статистические методы обработки и анализа полученных данных, систематизировать материалы агрохимического обследования.
4. Оценивать эффективность мероприятий по обеспечению карантина растений.
5. Разрабатывать рекомендации по предупреждению распространения карантинных объектов.
Знания:
1. Перечень пестицидов и агрохимикатов, разрешенных к применению на территории Республики Казахстан.
2. Перечень вредителей, возбудителей болезней растений и сорняков, имеющих карантинное значение в Республике Казахстан.
3. Основные виды возбудителей болезней, вредителей и сорной растительности.
4. Посевные качества семян зерновых культур.
5. Нормы высева семян, технологии посева, глубина и схемы посева зерновых культур.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Разработка и реализация плана фитосанитарной профилактики

Навык 1:
Планирование мероприятий по защите и сохранению посевов

Умения:
1. Разрабатывать технологии обработки почвы и системы защиты сельскохозяйственных культур от сорной растительности, болезней и вредителей.
2. Рассчитывать нормы внесения пестицидов, фунгицидов, биологических средств защиты растений и удобрений.
3. Подбирать технические средства и оборудование для проведения агротехнических мероприятий.
4. Разрабатывать планы проведения профилактических мероприятий по защите растений.
5. Оценивать фитосанитарное состояние посевов и определять необходимые меры защиты.
Знания:
1. Экологически безопасные технологии возделывания сельскохозяйственных культур.
2. Погодно-климатические факторы, оказывающие влияние на сельскохозяйственное производство.
3. Происхождение, состав, свойства основных типов почв и способы воспроизводства их плодородия.
4. Современные технологии защиты растений и повышения устойчивости сельскохозяйственных культур.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Контроль качества выполнения работ и разработка системы защиты растений

Умения:
1. Использовать микробиологические технологии в системе карантина и защиты растений.
2. Контролировать качество выполнения работ с использованием контрольно-измерительного оборудования и инструментов.
3. Разрабатывать комплексную систему защиты растений от вредных организмов и неблагоприятных погодно-климатических факторов.
4. Контролировать соблюдение технологий применения средств защиты растений.
5. Оценивать эффективность проведенных мероприятий по защите растений.
Знания:
1. Физико-химические и биологические свойства почв, их строение и состав.
2. Научные основы севооборотов, обработки почвы и защиты растений от сорняков, болезней и вредителей.
3. Основы питания растений, виды и формы органических и минеральных удобрений, способы и технологии их внесения.
4. Нормативные правовые акты, инструктивные и методические документы, регулирующие деятельность сельскохозяйственных организаций.
5. Методики апробации сельскохозяйственных культур.
6. Требования охраны труда, экологической безопасности и фитосанитарного законодательства Республики Казахстан.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Ответственность
Умение работать в команде
Дисциплинированность

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые культуры, включая пшеницу, ячмень, кукурузу и др.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к зерну и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части еҰ маркировки" – правила маркировки зерна, муки и круп.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании зерновых культур.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Зерно. Методы определения натуры" – методы оценки качества зерна.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Зерно. Методы определения влажности" – применяется при контроле качества урожая.
8. ГОСТ 10842-89 "Зерно. Методы определения зараженности вредителями" – санитарные требования.
9. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – для семян зерновых культур.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки зерна.
11. ГОСТ 30483-97 "Зерно и продукты его переработки. Методы определения содержания металломагнитной примеси" – требования к безопасности.
12. ГОСТ 27668-88 "Зерно. Методы определения зараженности клещами" – санитарные нормы.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Фермер по выращиванию хлебных злаков

6

Инженер по внедрению новой техники и технологий

16. Карточка профессии "Инженер по внедрению новой техники и технологии":

Код группы:

2149-9

Код наименования занятия:

2149-9-001

Наименование профессии:

Инженер по внедрению новой техники и технологии

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 31 декабря 2020 года № 22003.
Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих
Параграф 49. Инженер-технолог (Технолог)

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
высшее образование
(бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности инженера - технолога II категории не менее 2 лет;
II категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности инженера - технолога без категории не менее 3 лет;
без категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров без предъявления требований к стажу работы или техническое и профессиональное, послесреднее (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по соответствующей специальности (квалификации) и стаж работы в должности техника I категории не менее 3 лет.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

2141-1-004 Инженер-исследователь (общий профиль)

Основная цель деятельности:

Организация и ведение хозяйства с применением новых технологий и техники.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение посева и ухода за посевами зерновых культур с применением автоматизированных сельскохозяйственных комплексов и роботизированных систем
2. Комплексный мониторинг состояния посевов зерновых культур с использованием технологий искусственного интеллекта и данных дистанционного зондирования

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выполнение посева и ухода за посевами зерновых культур с применением автоматизированных сельскохозяйственных комплексов и роботизированных систем

Навык 1:
Применение роботизированных систем при выполнении сельскохозяйственных работ

Умения:
1. Использовать программное обеспечение для управления роботизированными системами и автоматизированной сельскохозяйственной техникой.
2. Настраивать параметры работы роботизированной техники с учетом состояния почвы, климатических условий и фитосанитарного состояния посевов.
3. Считывать, анализировать и использовать данные, полученные в результате дистанционного мониторинга посевных площадей.
4. Выполнять обновление программного обеспечения и настройку автоматизированных систем управления.
5. Контролировать работу роботизированных комплексов при выполнении технологических операций.
Знания:
1. Принципы работы программного обеспечения роботизированной сельскохозяйственной техники.
2. Основы автоматизации технологических процессов в растениеводстве.
3. Технологические требования к выполнению посева и уходу за посевами зерновых культур.
4. Нормы внесения удобрений и средств защиты растений с применением автоматизированных систем.
5. Правила эксплуатации роботизированной сельскохозяйственной техники.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Анализ данных дистанционного мониторинга посевов зерновых культур

Умения:
1. Считывать, расшифровывать и анализировать данные дистанционного мониторинга посевных площадей.
2. Использовать технологии искусственного интеллекта для обработки и интерпретации полученных данных.
3. Подбирать технические средства и оборудование для выполнения агротехнических мероприятий на основе результатов анализа.
4. Выполнять обработку гиперспектральных изображений, данных аэрофотосъемки и трехмерного лазерного сканирования (LiDAR).
5. Формировать рекомендации по проведению агротехнических мероприятий на основании результатов анализа.
Знания:
1. Правила эксплуатации беспилотных летательных аппаратов, применяемых при мониторинге посевов.
2. Методы обработки фото- и видеоматериалов дистанционного мониторинга.
3. Программное обеспечение для управления беспилотными летательными аппаратами.
4. Методы обработки цифровых пространственных данных.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Комплексный мониторинг состояния посевов зерновых культур с использованием технологий искусственного интеллекта и данных дистанционного зондирования

Навык 1:
Разработка моделей прогнозирования урожайности с учетом природно-климатических факторов

Умения:
1. Отбирать почвенные образцы и проводить их анализ с использованием цифровых технологий и искусственного интеллекта.
2. Осуществлять мониторинг состояния посевов и эффективности системы защиты растений от вредных организмов и неблагоприятных погодных факторов.
3. Распознавать культурные и сорные растения, определять их физиологическое состояние и степень развития.
4. Анализировать влияние климатических, агрохимических и биологических факторов на формирование урожайности.
5. Использовать результаты интеллектуального анализа данных для прогнозирования урожайности.
Знания:
1. Математические и статистические методы анализа данных.
2. Современные методы моделирования и прогнозирования урожайности с использованием многопараметрических моделей.
3. Принципы применения технологий искусственного интеллекта для мониторинга состояния растений, уровня влажности почвы и обеспеченности элементами питания.
4. Основы цифрового земледелия и точного растениеводства.
5. Методы анализа больших массивов агрономических данных.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Мониторинг и контроль работы систем искусственного интеллекта

Умения:
1. Анализировать состояние сельскохозяйственных угодий на основе данных интеллектуального мониторинга.
2. Прогнозировать развитие вредителей, болезней растений и сорной растительности с использованием технологий искусственного интеллекта.
3. Оценивать влияние опасных метеорологических явлений на развитие растений и прогнозируемую урожайность.
4. Контролировать корректность работы интеллектуальных систем мониторинга и принятия решений.
5. Использовать результаты мониторинга для принятия решений по проведению агротехнических мероприятий.
Знания:
1. Методы настройки интеллектуальных систем для идентификации сорной растительности.
2. Методы мониторинга и анализа данных, получаемых от интеллектуальных систем контроля состояния растений.
3. Способы обработки и интерпретации данных дистанционного мониторинга.
4. Технологии точечного (дифференцированного) внесения средств защиты растений и удобрений.
5. Основы применения искусственного интеллекта в точном земледелии.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Ответственность Аналитическое мышление Восприимчивость к инновациям Любознательность

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 015/2011 "О безопасности зерна" – распространяется на зерновые культуры, включая пшеницу, ячмень, кукурузу и др.
2. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к зерну и продуктам его переработки.
3. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части еҰ маркировки" – правила маркировки зерна, муки и круп.
4. ТР ТС 039/2016 "О безопасности минеральных удобрений" – регламентирует использование удобрений при выращивании зерновых культур.
5. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает средства защиты растений.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Зерно. Методы определения натуры" – методы оценки качества зерна.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Зерно. Методы определения влажности" – применяется при контроле качества урожая.
8. ГОСТ 10842-89 "Зерно. Методы определения зараженности вредителями" – санитарные требования.
9. ГОСТ 12038-84 "Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести" – для семян зерновых культур.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для переработки зерна.
11. ГОСТ 30483-97 "Зерно и продукты его переработки. Методы определения содержания металломагнитной примеси" – требования к безопасности.
12. ГОСТ 27668-88 "Зерно. Методы определения зараженности клещами" – санитарные нормы.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Техник - агроном

7

Управляющий отделением (фермой, сельскохозяйственным участком)

Глава 4. Технические данные профессионального стандарта

      17. Наименование государственного органа: Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан.

      18. Руководитель проекта: Насырханова Б.К. E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz

      моб.номер: +7 (771) 375 80 45.

      19. Организации (предприятия) участвующие в разработке: Некоммерческое акционерное общество "Национальный аграрный научно-образовательный центр".

      20. Авторы: Стыбаев Г.Ж. профессор института сельского и лесного хозяйства НАО "Казахский агротехнический исследовательский университет имени С.Сейфуллина", кандидат сельскохозяйственных наук, ассоцированный профессор; Амантаев Б.О. профессор института сельского и лесного хозяйства НАО "Казахский агротехнический исследовательский университет имени С.Сейфуллина", кандидат сельскохозяйственных наук, ассоцированный профессор.

      Техническое сопровождение: Кенжегулова М.Б., моб.номер:+7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.

      21. Отраслевой совет по профессиональным квалификациям: приказ от 5 мая 2026 года № 176.

      22. Национальный орган по профессиональным квалификациям: 6 июня 2026 года.

      23. Национальная палата предпринимателей Республики Казахстан "Атамекен": -

      24. Номер версии и год выпуска: версия 2, 2026 г.

      25. Дата ориентировочного пересмотра: Август 2029 года.

  Приложение 4 к приказу
от 6 августа 2026 года № 301

Профессиональный стандарт: "Пчеловодство"

Глава 1. Общие положения

      1. Область применения профессионального стандарта: Профессиональный стандарт "Пчеловодство" разработан в соответствии со статьей 5 Закона Республики Казахстан "О профессиональных квалификациях".

      Профессиональный стандарт предназначен для определения уровней квалификаций, необходимых для осуществления работниками определенного вида профессиональной деятельности, в том числе выполнения определенных трудовых функций, а также при разработке образовательных программ организаций высшего, послевузовского, технического и профессионального образования.

      2. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие термины и определения:

      1) пчеловодство – отрасль сельскохозяйственного производства, основой функционирования которой являются разведение, содержание и использование пчел для опыления энтомофильных растений и повышения их урожайности, получение продуктов пчеловодства;

      1-1) пчеловодство медового направления – пчеловодство, специализированное на производстве меда;

      1-2) пчеловодство опылительного направления – пчеловодство, специализированное на опылении энтомофильных культур;

      1-3) пчеловодство разведенческого направления – пчеловодство, специализированное на производстве пчелиных маток и пчелиных семей;

      2) продукты пчеловодства – продукты, полученные благодаря собирательным и физиологическим свойствам пчелиных семей;

      3) племенная матка пчел – чистопородная матка из высокопродуктивной семьи, характеризующаяся ценными признаками, которые она устойчиво передает потомству;

      4) племенная пасека – пасека, предназначенная для улучшения продуктивных и племенных качеств пчел и их репродукции;

      5) вывод пчелиной матки – выращивание матки в естественных условиях или специально сформированной семье;

      6) инструментальное осеменение пчелиной матки – введение спермы трутней в половые органы неплодной матки с помощью специальных инструментов;

      7) семья-воспитательница – пчелиная семья, предназначенная для выращивания маток;

      8) бонитировка – комплексная оценка пчелиных семей по совокупности признаков и распределение их на классы для эффективного использования;

      9) мечение пчел – нанесение цветной метки на дорсальную поверхность груди пчелы, матки или трутня;

      10) нумерация пчелиной семьи – способ всестороннего учета пчелиных семей на пасеке;

      11) информальное образование – вид образования, получаемый в ходе повседневной деятельности вне организаций образования и не сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      12) неформальное образование – вид образования, организуемый и осуществляемый организациями, предоставляющими образовательные услуги, без учета места, сроков и формы обучения, сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      13) профессиональная подгруппа – часть профессиональной группы отрасли, сформированная целостным набором трудовых функций и необходимых компетенций;

      14) профессиональная группа – совокупность профессиональных подгрупп отрасли, имеющая общую интеграционную основу и предполагающая схожий набор трудовых функций и компетенций;

      15) квалификация – степень готовности работника к качественному выполнению конкретных трудовых функций;

      16) уровень квалификации – установленная и описанная в рамке квалификаций структурированная совокупность требований к компетенциям работников, дифференцированным по параметрам знаний, умений, сложности, нестандартности трудовых контекстов, ответственности и самостоятельности;

      17) трудовая функция – набор взаимосвязанных действий, направленных на решение одной или нескольких задач процесса труда;

      18) профессиональный стандарт – стандарт, определяющий в конкретной области профессиональной деятельности требования к уровню квалификации, компетенциям, содержанию, качеству и условиям труда;

      19) профессия – основной род занятий человека, требующий определенных знаний, умений и практических навыков, приобретенных в результате специальной подготовки и подтвержденных документами об образовании;

      20) отраслевая рамка квалификаций – структурированное описание квалификационных уровней, признаваемых в отрасли;

      21) национальная рамка квалификаций – единая шкала уровней квалификаций и общепрофессиональных компетенций для разработки отраслевых рамок квалификаций и профессиональных стандартов;

      22) умения – способности применять знания и проявлять компетентность для осуществления деятельности и решения задач (логическое, интуитивное, творческое и практическое мышление);

      23) знание – результат усвоения информации посредством обучения и личного опыта; совокупность фактов, принципов, теории и практики, относящихся к сфере обучения или работы; компонент квалификации, подлежащий оценке;

      24) компетенции – качества субъекта деятельности, обеспечивающие выполнение задач профессиональной деятельности;

      25) опыт – сознательная деятельность, знания и навыки, которые могут быть приобретены и эффективно использованы в течение определенного времени;

      3. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие сокращения:

      1) КС – Квалификационный справочник;

      2) ЕТКС – Единый тарифно-квалификационный справочник;

      3) МСКО – Международная стандартная классификация образования;

      4) РК – Республика Казахстан;

      5) ПС – Профессиональный стандарт;

      6) ОРК – Отраслевая рамка квалификаций;

      7) НРК – Национальная рамка квалификаций.

Глава 2. Паспорт профессионального стандарта

      4. Название профессионального стандарта: Пчеловодство

      5. Код профессионального стандарта: 0000000

      6. Указание секции, раздела, группы, класса и подкласса согласно ОКЭД: A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      01 Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      01.4 Животноводство

      01.49 Разведение прочих видов животных

      01.49.11 Пчеловодство медового направления

      01.49.12 Пчеловодство опылительного направления

      01.49.13 Пчеловодство разведенческого направления

      7. Краткое описание профессионального стандарта: Профессиональная деятельность, связанная с разведением и содержанием медоносных пчел, обеспечением их продуктивности, получением и переработкой продуктов пчеловодства, а также поддержанием здоровья пчелиных семей и соблюдением требований безопасности при работе на пасеке.

      8. Перечень карточек профессий:

      1) помощник пчеловода 3 уровень ОРК;

      2) пчеловод - 4 уровень ОРК;

      3) зоотехник (по пчеловодству) уровень 5 ОРК;

      4) главный зоотехник (по пчеловодству) уровень 8 ОРК.

Глава 3. Карточки профессий

9. Карточка профессии " Помощник пчеловода":

Код группы:

3142-0

Код наименования занятия:

-

Наименование профессии:

Помощник пчеловода

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499 "Об утверждении Единого тарифно‑квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)"

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
общеобразовательная программа обучения

Специальность:
Пчеловод-помощник

Квалификация:

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:

Профессиональное обучение — программы профессиональной подготовки по профессиям рабочих и должностям служащих, программы переподготовки рабочих и служащих.

Другие возможные наименования профессии:

9629-7-010-Разнорабочий

Основная цель деятельности:

Организация и выполнение работ по производству продукции пчеловодства

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение подсобных работ на пасеке.
2. Выполнение вспомогательных работ по уходу за пчелами

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выполнение подсобных работ на пасеке.

Навык 1:
Ремонт и покраска ульев, мелкий ремонт пасечных построек, оборудования и инвентаря; изготовление и ремонт рамок различной конструкции, включая натягивание и наващивание рамок.

Умения:
1. Производить осмотр ульев с целью выявления дефектов.
2. Устранять дефекты ульев при ремонте и покраске.
3. Устранять дефекты пасечных построек, оборудования и инвентаря.
4. Пользоваться инструментами при ремонте ульев, построек, оборудования и инвентаря.
5. Готовить подставки для ульев.
6. Пользоваться инструментами при изготовлении и ремонте рамок.
Знания: 1. Устройство основных типов ульев.
2. Требования к ульям, правила покраски и выбора цвета.
3. Порядок выполнения мелкого ремонта пасечных построек, оборудования и инвентаря.
4. Правила использования инструментов и инвентаря при ремонте.
5. Конструкции и размеры сотовых рамок.
6. Технологии изготовления и ремонта рамок.
7. Техника наващивания рамок.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Очистка и дезинфекция ульев, кормушек, поилок, инвентаря; соблюдение чистоты и ветеринарно‑санитарных требований на территории пасеки и в помещениях.

Умения:
1. Готовить растворы, улучшающие состояние пчел, в соответствии с ветеринарными требованиями.
2. Своевременно пополнять поилки, включая растворы для пчел.
3. Очищать деревянные рамки, ульи, кормушки.
4. Подготавливать территорию пасеки и постройки к сезонным работам.
5. Готовить растворы дезинфицирующих и моющих средств.
6. Пользоваться дезинфицирующими средствами согласно инструкциям.
7. Пользоваться хозяйственным инвентарем при уборке территории пасеки и построек.
8. Применять спецодежду и средства индивидуальной защиты при выполнении подсобных работ.
9. Проводить мероприятия по ускорению снеготаяния на площадке для ульев.
Знания:
1. Ветеринарносанитарные требования к содержанию и разведению пчел.
2. Правила установки поилок на пасеке.
3. Способы дезинфекции ульев, инструментов, инвентаря и построек.
4. Правила приготовления и использования дезинфицирующих растворов.
5. Правила личной гигиены и санитарные требования к работникам.
6. Средства индивидуальной защиты и правила их применения.
7. Требования охраны труда при выполнении подсобных работ.
8. Порядок подготовки пасечной площадки к размещению ульев.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Выполнение работ по разведению и содержанию пчел.

Навык 1:
Получение новых пчелиных семей (формирование отводков, деление семей, подготовка материнских и отцовских семей, получение личинок, подготовка семей‑воспитательниц).

Умения:
1. Формировать отводки путем отделения части пчел и сотов с расплодом.
2. Создавать новые семьи путем деления существующих разными способами.
3. Формировать материнские и отцовские семьи.
4. Получать одновозрастные личинки различными методами.
5. Формировать семьивоспитательницы разными способами.
6. Получать личинок без переноса с использованием современных средств.
Знания:
1. Порядок создания новых семей через отводки и деление.
2. Порядок получения одновозрастных личинок.
3. Особенности получения личинок без переноса.
4. Способы подготовки семьивоспитательницы к приему личинок.
5. Преимущества и недостатки различных способов формирования семей.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Прививка личинок и работа с семьями‑воспитательницами.

Умения:
1. Изготавливать прививочные рамки.
2. Выполнять прививку личинок.
3. Помещать прививочные рамки в гнезда семьивоспитательницы.
4. Проверять личинок на прием.
5. Подкармливать семьивоспитательницы.
Знания:
1. Строение прививочной рамки и порядок ее изготовления.
2. Способы прививки личинок для вывода маток.
3. Правила размещения прививочных рамок в гнезде.
4. Порядок проверки личинок на прием.
5. Правила подкормки семьивоспитательницы.

Навык 3:
Отбор зрелых маточников и формирование нуклеусов.

Умения:
1. Определять время отбора зрелых маточников.
2. Проводить учет и отбраковку маточников.
3. Изымать зрелые маточники для раздачи в нуклеусы.
4. Заселять нуклеусы пчелами.
5. Раздавать маточники в нуклеусы.
6. Ухаживать за нуклеусами и оценивать их силу.
Знания:
1. Порядок отбора зрелых маточников.
2. Конструкция нуклеусов и порядок их изготовления.
3. Порядок заселения нуклеуса пчелами.
4. Правила ухода за нуклеусами.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 4:
Получение плодных маток и их подсадка.

Умения:
1. Проверять маток на яйценоскость.
2. Контролировать спаривание маток и трутней.
3. Подсаживать маток с использованием безопасных приемов.
4. Выполнять мечение маток.
5. Заселять клеточки для пересылки маток.
Знания:
1. Порядок проверки маток на начало яйцекладки.
2. Способы подсадки маток в семьи и нуклеусы.
3. Правила использования инвентаря и инструментов при выводе маток.

Навык 5:
Формирование пакетов пчел и обеспечение безопасности работ.

Умения:
1. Формировать сотовые и бессотовые пакеты.
2. Пользоваться специальным инвентарем и инструментами.
3. Применять спецодежду и средства индивидуальной защиты.
Знания:
1. Правила оказания первой помощи при ужалениях.
2. Правила личной гигиены и санитарные требования к работникам.
3. Средства индивидуальной защиты и правила их применения.
4. Требования охраны труда при разведении пчел.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 3:
Выполнение работ по производству продукции пчеловодства и использованию пчелиных семей на опылении энтомофильных растений.

Навык 1:
Отбор медовых сотов, подготовка к откачке и переработка меда.

Умения:
1. Определять зрелость меда.
2. Удалять пчел с медовых сотов при их отборе.
3. Удалять восковые крышечки с поверхности запечатанных сотов.
4. Пользоваться оборудованием при отборе и подготовке рамок к откачке.
5. Извлекать мед из сотов.
6. Удалять примеси из меда.
7. Пользоваться оборудованием при откачке и очистке меда.
8. Купажировать мед для улучшения свойств.
Знания:
1. Признаки зрелого меда.
2. Техника удаления пчел с сотов.
3. Технология подготовки меда к откачке.
4. Способы удаления восковых крышечек.
5. Правила эксплуатации оборудования и инвентаря.
6. Способы извлечения меда.
7. Способы и порядок очистки меда от примесей.
8. Правила купажирования меда.
9. Признаки порчи меда.
10. Нормативные требования к качеству меда.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Переработка воскового сырья и сбор прополиса.

Умения:
1. Перерабатывать восковое сырье.
2. Выполнять очистку и доработку воска.
3. Пользоваться оборудованием для переработки воска.
4. Собирать прополис с рамок и ульев.
Знания:
1. Технологии извлечения воска.
2. Устройства для переработки воска и правила их эксплуатации.
3. Технология сбора прополиса.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 3:
Сбор пыльцевой обножки и производство перги.

Умения:
1. Устанавливать пыльцеуловители.
2. Собирать пыльцевую обножку, очищать и сушить ее.
3. Определять периодичность отбора рамок с пергой.
4. Отбирать рамки с пергой и подготавливать сырье.
5. Выполнять очистку и сушку перги.
6. Пользоваться оборудованием при переработке перги.
Знания:
1. Технология сбора и высушивания пыльцевой обножки.
2. Правила отбора рамок с пергой.
3. Технология получения перги. 4. Устройства для производства перги и правила их эксплуатации.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 4:
Получение маточного молочка и трутневого гомогената.

Умения:
1. Формировать семьи для получения маточного молочка.
2. Формировать семьи для получения трутневого гомогената.
3. Отбирать рамки с трутневым расплодом.
4. Готовить прививочные рамки и размещать их в семьевоспитательнице.
5. Отбирать прививочные рамки.
6. Удалять личинки из маточников.
7. Отбирать маточное молочко вручную или с оборудованием.
8. Выполнять отжим трутневого гомогената и подготовку к хранению.
Знания:
1. Порядок подготовки и отбора прививочных рамок.
2. Техника удаления личинок из маточников.
3. Технология отбора маточного молочка.
4. Технология получения трутневого гомогената.
5. Условия хранения трутневого гомогената.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 5:
Получение других продуктов пчеловодства (пчелиный яд, продукты восковой моли).

Умения:
1. Получать пчелиный яд.
2. Разводить восковую моль и получать продукты ее жизнедеятельности.
Знания:
1.Технология получения пчелиного яда.
2.Технология разведения восковой моли и получения продуктов ее жизнедеятельности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 6:
Хранение и упаковка продукции пчеловодства.

Умения:
1. Подбирать тару для продукции.
2. Готовить тару для расфасовки.
3. Заполнять и укупоривать тару вручную или с оборудованием.
4. Создавать условия для хранения продукции.
5. Определять качество продукции по органолептическим показателям.
6. Применять спецодежду и средства защиты.
Знания:
1. Правила подготовки тары.
2. Требования к условиям хранения продукции.
3. Органолептические показатели качества.
4. Процедуры подтверждения качества и безопасности продукции.
5. Правила личной гигиены и санитарные требования.
6. Средства индивидуальной защиты и правила их применения.
7. Требования охраны труда.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Трудолюбие наблюдательность внимательность
хорошая зрительная память смелость при работе с пчелами

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к меду, перге, маточному молочку и другим продуктам пчеловодства.
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки продукции пчеловодства.
3. ТР ТС 029/2012 "Требования безопасности пищевых добавок, ароматизаторов и технологических вспомогательных средств" – применимо к средствам переработки.
4. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает дезинфицирующие средства и препараты, используемые на пасеке.
5. ГОСТ 19792-2017 "Мед натуральный. Технические условия" – требования к качеству и безопасности меда.
6. ГОСТ 28887-90 "Воск пчелиный. Технические условия" – стандарты для воска.
7. ГОСТ 31761-2012 "Прополис. Технические условия" – требования к прополису.
8. ГОСТ 33912-2016 "Пыльца цветочная. Технические условия" – стандарты для пыльцы и перги.
9. ГОСТ 33913-2016 "Молочко маточное пчелиное. Технические условия" – требования к маточному молочку.
10. ГОСТ 33914-2016 "Гомогенат трутневый. Технические условия" – стандарты для трутневого гомогената.
11. ГОСТ 33915-2016 "Яд пчелиный. Технические условия" – требования к получению и хранению пчелиного яда.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для всех продуктов пчеловодства, предназначенных для пищевых целей.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Пчеловод

10. Карточка профессии "Пчеловод":

Код группы:

6123-0

Код наименования занятия:

6123-0-002

Наименование профессии:

Пчеловод

Уровень квалификации по ОРК:

4

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499 "Об утверждении Единого тарифно‑квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)"
100. Пчеловод.
Параграф 1. Пчеловод, 3-й разряд.
Параграф 2. Пчеловод, 4-й разряд.
Параграф 3. Пчеловод, 5-й разряд.

Уровень профессионального образования:

Профессиональное обучение – программы профессиональной подготовки по профессиям рабочих, должностям служащих, программы переподготовки рабочих, служащих

Специальность:
Пчеловод

Квалификация:

Требования к опыту работы:

Пчеловод 3‑го разряда
Опыт работы на пасеке от 6 месяцев помощником или младшим пчеловодом.
Участие в подсобных и вспомогательных работах: уход за семьями, подготовка к зимовке, простая переработка продукции.
Пчеловод 4‑го разряда
Опыт самостоятельной работы на товарных и опылительных пасеках от 1–2 лет.
Выполнение основных операций: ревизии, пересадка и объединение семей, производство продукции, борьба с болезнями.
Пчеловод 5‑го разряда
Опыт работы на матковыводных и племенных пасеках от 3 лет.
Выполнение сложных операций: вывод и подсадка маток, формирование нуклеусов и пакетов, получение специализированной продукции (молочко, гомогенат, яд).

Связь с неформальным и информальным образованием:

Рекомендуются программы повышения квалификации рабочих, служащих не реже одного раза в пять лет

Другие возможные наименования профессии:

Пчеловод -любитель

Основная цель деятельности:

Выполнение работ по производству продукции пчеловодства и использованию пчелиных семей на опылении

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение работ по уходу за пчелами
2. Выполнение работ по разведению и содержанию пчел
3. Выполнение работ по производству продукции пчеловодства, а также по использованию пчелиных семей на опылении энтомофильных растений

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выполнение работ по уходу за пчелами

Навык 1:
Контроль состояния пчелиных семей, проведение ревизий и осмотров, содержание семей, составление медового баланса, подготовка к зимовке и организация зимовки.

Умения для 3 разряда:
1. Пополнять кормовые запасы.
2. Расширять и сокращать гнезда.
3. Устанавливать контрольные ульи.
4. Определять качество кормовых запасов.
5. Собирать гнезда на зимовку.
6. Осматривать семьи в различных условиях.
7. Утеплять гнезда.
8. Пересаживать семью в чистый улей.
9. Пользоваться инвентарем при осмотре.
10. Применять спецодежду и средства защиты.
Умения для 4 разряда:
1. Проводить весеннюю ревизию.
2. Проверять качество сот, наличие матки, расплода.
3. Составлять медовый баланс.
4. Объединять семьи.
5. Регулировать ширину летков.
6. Наращивать пчел в семьях.
7. Оценивать и пополнять кормовые запасы при подготовке к зимовке.
Умения для 5 разряда:
1. Формировать новые семьи искусственным путем.
2. Формировать пакеты пчел для пересылки.
3. Использовать пчел на медосборе и опылении.
4. Вести учетную документацию.
5. Применять цифровые технологии, электронный документооборот и системы мониторинга сельскохозяйственной техники.
Знания для 3 разряда:
1. Состав пчелиной семьи, роль матки, рабочих пчел и трутней.
2. Жизнедеятельность семьи в течение года.
3. Требования к ульям и инвентарю.
4. Правила пользования инструментом.
5. Техника выставки пчел из зимовника.
6. Санитарногигиенические требования.
Знания для 4 разряда:
1. Биология особей пчел, состав их пищи.
2. Методы содержания сильных семей.
3. Основные медоносы и типы взятка.
4. Особенности использования пчел при опылении культур.
5. Способы расширения гнезд.
6. Методы содержания в типовых ульях.
7. Способы перевозки пасек.
8. Техника вывода и смены маток.
9. Подготовка к зимовке.
10. Состав и свойства меда.
Знания для 5 разряда:
1. Основы племенного дела.
2. Условия развития и кормовой режим личинок.
3. Признаки плодных и неплодных маток.
4. Приемы и техника вывода маток.
5. Правила подсадки маток.
6. Техника формирования нуклеусов.
7. Болезни расплода и взрослых пчел.
8. Отравление пчел ядохимикатами.
9. Меры борьбы с болезнями.
10. Способы получения и хранения молочка, яда, пыльцы, прополиса.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Профилактика болезней и борьба с вредителями, предупреждение отравления пестицидами, предотвращение воровства и роения.

Умения для 3 разряда:
1. Выполнять дезинфекцию ульев и инвентаря.
2. Проводить профилактические мероприятия против болезней и вредителей.
3. Оказывать первую помощь при ужалениях.
Умения для 4 разряда:
1. Осуществлять борьбу с болезнями и вредителями.
2. Определять срок ограничения лета пчел на обработанных территориях.
3. Идентифицировать поражение пестицидами.
4. Снижать негативное влияние пестицидов.
5. Применять приемы предотвращения воровства и роения.
Умения для 5 разряда:
1. Выявлять больные семьи, готовить пробы для исследования.
2. Вести учет профилактических мероприятий.
Знания для 3 разряда: 1. Основные болезни и вредители пчел, их признаки.
2. Правила оказания первой помощи при ужалениях.
3. Правила личной гигиены и санитарные требования.
4. Средства индивидуальной защиты и правила их применения.
Знания для 4 разряда:
1. Порядок профилактики и борьбы с болезнями и вредителями.
2. Классы опасности пестицидов для пчел.
3. Порядок предупреждения и ликвидации отравлений пестицидами.
4. Требования охраны труда при уходе за пчелами.
Знания для 5 разряда:
1. Болезни расплода и взрослых пчел.
2. Отравление пчел ядохимикатами.
3. Меры борьбы с болезнями.
4. Современные методы диагностики заболеваний.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Выполнение работ по разведению и содержанию пчел.

Навык:1
Получение новых пчелиных семей (формирование отводков, деление семей, подготовка материнских и отцовских семей, получение личинок, подготовка семей‑воспитательниц).

Умения для 3 разряда:
1. Формировать отводки путем отделения части пчел и сотов с расплодом.
2. Формировать новые семьи путем деления.
3. Формировать материнские и отцовские семьи.
4. Получать одновозрастные личинки простыми способами.
5. Формировать семьивоспитательницы базовыми методами.
6. Применять спецодежду и средства защиты.
Умения для 4 разряда:
1. Получать личинок без переноса с использованием современных средств.
2. Изготавливать прививочные рамки.
3. Выполнять прививку личинок.
4. Помещать прививочные рамки в семьивоспитательницы.
5. Проверять личинок на прием.
6. Подкармливать семьивоспитательницы.
Умения для 5 разряда:
1. Формировать нуклеусы для получения плодных маток.
2. Определять время отбора зрелых маточников.
3. Проводить учет и отбраковку маточников.
4. Изымать зрелые маточники и раздавать их в нуклеусы.
5. Заселять нуклеусы пчелами.
6. Ухаживать за нуклеусами и оценивать их силу.
Знания для 3 разряда:
1. Порядок создания новых семей через отводки и деление.
2. Порядок получения одновозрастных личинок.
3. Правила личной гигиены и санитарные требования.
4. Средства индивидуальной защиты и правила их применения.
Знания для 4 разряда:
1. Особенности получения личинок без переноса.
2. Способы подготовки семьивоспитательницы к приему личинок.
3. Строение прививочной рамки и порядок ее изготовления.
4. Способы прививки личинок.
5. Правила размещения прививочных рамок.
6. Порядок проверки личинок на прием.
7. Правила подкормки семьивоспитательницы.
Знания для 5 разряда:
1. Порядок отбора зрелых маточников.
2. Конструкция нуклеусов и порядок их изготовления.
3. Порядок заселения нуклеуса пчелами и раздачи маточников.
4. Правила ухода за нуклеусами.
5. Порядок проверки маток на яйцекладку.
6. Способы подсадки маток.
7. Правила использования инвентаря и инструментов.
8. Требования охраны труда.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Получение плодных маток, подсадка маток, формирование пакетов пчел.

Умения для 3 разряда:
1. Пользоваться специальным инвентарем и инструментами при уходе за пчелами.
2. Применять спецодежду и средства защиты.
Умения для 4 разряда:
1. Проверять маток на яйценоскость.
2. Контролировать спаривание маток и трутней.
3. Подсаживать маток безопасными приемами.
4. Выполнять мечение маток.
5. Заселять клеточки для пересылки маток.
Умения для 5 разряда:
1. Формировать пакеты пчел (сотовые и бессотовые).
2. Организовывать пересылку маток и пакетов.
Знания для 3 разряда:
1. Правила оказания первой помощи при ужалениях.
2. Санитарные требования к работникам.
Знания для 4 разряда:
1. Порядок проверки маток на яйцекладку.
2. Способы подсадки маток.
3. Правила мечения маток.
4. Правила пересылки маток.
Знания для 5 разряда:
1. Методы формирования пакетов пчел.
2. Современные технологии пересылки маток и пакетов.
3. Требования охраны труда при разведении и пересылке пчел.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 3:
Выполнение работ по производству продукции пчеловодства и использованию пчелиных семей на опылении энтомофильных растений.

Навык 1:
Отбор медовых сотов, подготовка к откачке, распечатка, откачка, очистка и купажирование меда, первичное определение качества.

Умения для 3 разряда:
1. Определять зрелость меда.
2. Удалять пчел с медовых сотов.
3. Удалять восковые крышечки с поверхности сотов.
4. Пользоваться оборудованием при отборе и подготовке рамок.
5. Извлекать мед из сотов.
6. Удалять примеси из меда.
7. Применять спецодежду и средства защиты.
Умения для 4 разряда:
1. Пользоваться оборудованием при откачке и очистке меда.
2. Купажировать мед для улучшения свойств.
3. Определять качество продукции по органолептическим показателям.
Умения для 5 разряда:
1. Организовывать контроль качества продукции.
2. Вести учет операций по переработке меда.
Знания для 3 разряда:
1. Признаки зрелого меда.
2. Техника удаления пчел с сотов.
3. Технология подготовки меда к откачке.
4. Способы удаления восковых крышечек.
5. Правила эксплуатации оборудования.
6. Способы извлечения меда.
Знания для 4 разряда:
1. Способы и порядок очистки меда.
2. Правила купажирования меда.
3. Органолептические показатели качества.
Знания для 5 разряда:
1. Требования нормативных актов к качеству меда.
2. Процедуры подтверждения соответствия качества и безопасности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Переработка воскового сырья, сбор прополиса, сбор пыльцы, производство перги.

Умения для 3 разряда:
1. Перерабатывать восковое сырье.
2. Выполнять очистку и доработку воска.
3. Собирать прополис с рамок и ульев.
4. Устанавливать пыльцеуловители.
5. Собирать пыльцевую обножку, очищать и сушить ее.
Умения для 4 разряда:
1. Определять периодичность отбора рамок с пергой.
2. Отбирать рамки с пергой.
3. Подготавливать перговое сырье к переработке.
4. Выполнять очистку и сушку перги.
Умения для 5 разряда:
1. Пользоваться оборудованием при переработке перги.
2. Организовывать контроль качества перги.
Знания для 3 разряда:
1. Технологии извлечения воска.
2. Устройства для переработки воска.
3. Технология сбора прополиса.
4. Технология сбора и высушивания пыльцы.
Знания для 4 разряда:
1. Правила отбора рамок с пергой.
2. Технология получения перги.
3. Устройства для производства перги.
Знания для 5 разряда:
1.Требования к условиям хранения перги.
2. Нормативные требования к качеству продукции.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 3:
Получение маточного молочка, трутневого гомогената, пчелиного яда, продуктов восковой моли.

Умения для 3 разряда:
1. Подготавливать семьи для получения молочка.
2. Подготавливать семьи для получения гомогената.
3. Отбирать рамки с трутневым расплодом.
Умения для 4 разряда:
1. Готовить прививочные рамки и размещать их.
2. Отбирать прививочные рамки.
3. Удалять личинки из маточников.
4. Отбирать маточное молочко вручную или с оборудованием.
5. Выполнять отжим трутневого гомогената.
Умения для 5 разряда:
1. Получать пчелиный яд.
2. Разводить восковую моль и получать продукты ее жизнедеятельности.
Знания для 3 разряда:
1. Техника подготовки и отбора прививочных рамок.
2. Техника удаления личинок.
Знания для 4 разряда:
1. Технология отбора маточного молочка.
2. Технология получения трутневого гомогената.
3. Инструменты и оборудование для отбора молочка.
Знания для 5 разряда:
1. Технология получения пчелиного яда.
2. Технология разведения восковой моли.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 4:
Хранение и упаковка продукции пчеловодства.

Умения для 3 разряда:
1. Подбирать тару для продукции.
2. Готовить тару для расфасовки.
3. Заполнять и укупоривать тару вручную.
4. Создавать условия для хранения продукции.
Умения для 4 разряда:
1. Пользоваться оборудованием для расфасовки и укупорки.
2. Определять качество продукции по органолептическим показателям.
Умения для 5 разряда:
1. Организовывать хранение продукции с учетом нормативных требований.
2. Вести учет операций по хранению и упаковке.
Знания для 3 разряда:
1. Правила подготовки тары.
2. Требования к условиям хранения продукции.
3. Признаки порчи продукции.
4. Правила личной гигиены и санитарные требования.
5. Средства индивидуальной защиты.
Знания для 4 разряда:
1. Органолептические показатели качества.
2. Способы упаковки и хранения продукции.
Знания для 5 разряда:
1. Требования нормативных актов к качеству продукции.
2. Процедуры подтверждения соответствия качества и безопасности.
3. Требования охраны труда.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Трудолюбие наблюдательность внимательность
хорошая зрительная память смелость при работе с пчелами

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к меду, перге, маточному молочку и другим продуктам пчеловодства.
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки продукции пчеловодства.
3. ТР ТС 029/2012 "Требования безопасности пищевых добавок, ароматизаторов и технологических вспомогательных средств" – применимо к средствам переработки.
4.ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает дезинфицирующие средства и препараты, используемые на пасеке.
5. ГОСТ 19792-2017 "Мед натуральный. Технические условия" – требования к качеству и безопасности меда.
6. ГОСТ 28887-90 "Воск пчелиный. Технические условия" – стандарты для воска.
7. ГОСТ 31761-2012 "Прополис. Технические условия" – требования к прополису.
8. ГОСТ 33912-2016 "Пыльца цветочная. Технические условия" – стандарты для пыльцы и перги.
9. ГОСТ 33913-2016 "Молочко маточное пчелиное. Технические условия" – требования к маточному молочку.
10. ГОСТ 33914-2016 "Гомогенат трутневый. Технические условия" – стандарты для трутневого гомогената.
11. ГОСТ 33915-2016 "Яд пчелиный. Технические условия" – требования к получению и хранению пчелиного яда.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для всех продуктов пчеловодства, предназначенных для пищевых целей.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Пчеловод-техник

11. Карточка профессии "Зоотехник по пчеловодству":

Код группы:

3142-0

Код наименования занятия:

3142-0-007 –Зоотехник

Наименование профессии:

Зоотехник (по пчеловодству)

Уровень квалификации по ОРК:

5

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307
"Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского и рыбного хозяйства"
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 22 августа 2019 года № 19280
Глава 2. Типовые квалификационные характеристики должностей руководителей и специалистов организаций сельского и рыбного хозяйства.
Раздел 1. Должности руководителей.
Параграф 15. Зоотехник

Уровень профессионального образования:

Среднее профессиональное образование - программы подготовки специалистов среднего звена

Специальность:
Ветеринария

Квалификация:
Пчеловод
3W08110601

Требования к опыту работы:

Зоотехник по пчеловодству I категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: животноводство, ветеринария, биологические и смежные науки, экология, и стаж работы на должности зоотехника II категории не менее 3 лет.
Зоотехник по пчеловодству II категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: животноводство, ветеринария, биологические и смежные науки, экология, и стаж работы на должности зоотехника без категории не менее 3 лет, либо техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности "зоотехния" и стаж работы на должности зоотехника без категории не менее 5 лет.
Зоотехник по пчеловодству без категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: животноводство, ветеринария, биологические и смежные науки, экология, либо техническое и профессиональное образование по специальности "зоотехния" без предъявления требований к стажу работы.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

Пчеловод-техник

Основная цель деятельности:

Организация производства продукции пчеловодства и опыления энтомофильных растений

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Организация пчеловодческого хозяйства, пасеки
2. Разработка элементов технологии содержания пчел и производства продукции

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Организация пчеловодческого хозяйства, пасеки

Навык 1:
Выбор места и организация территории пасеки

Умения:
1. Пользоваться системами геоцифравизации при выборе места.
2. Определять потенциал кормовой базы.
3. Определять факторы, исключающие размещение пасеки.
4. Оценивать уровень антропогенной нагрузки.
5. Определять плансхему размещения пасечных построек и ульев.
6. Определять видовой состав растений в радиусе продуктивного лета.
7. Составлять календарь цветения растений.
8. Рассчитывать медовый запас местности.
9. Рассчитывать количество семей для территории.
10. Разрабатывать мероприятия по улучшению кормовой базы.
11. Определять сроки и места перевозки пасеки.
Знания:
1. Правила геоцифравизации при выборе места
2. Требования нормативных правовых актов к местам размещения пасеки.
3. Виды антропогенной деятельности, влияющие на пчел и продукцию.
4. Правила организации территории пасеки.
5. Естественно произрастающие и сеяные медоносные растения и сроки их цветения.
6. Нектарная и медовая продуктивность растений.
7. Методы расчета медового запаса местности.
8. Методы расчета количества пчелиных семей.
9. Способы улучшения кормовой базы.
10. Принципы составления плана перевозок пасеки.
11. Количество семей для опыления сельскохозяйственных культур.
12. Правила постановки ульев в теплицах.
13. Количество семей для опыления овощных культур в теплице.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Выбор оборудования и породы пчел

Умения:
1. Определять виды и количество оборудования, технических средств, инвентаря и инструментов.
2. Подбирать породу пчел, подходящую к природноклиматическим условиям.
Знания:
1. Виды оборудования, технических средств, инвентаря и инструментов.
2. Принципы определения необходимого количества оборудования.
3. Породы пчел и их характеристика.
4. Виды продукции пчеловодства и их востребованность на рынке.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 3:
Планирование производства и перевозок пасеки

Умения:
1. Определять периодичность перевозки пасеки.
2. Определять порядок постановки ульев в теплицы.
3. Выполнять анализ рынка продукции пчеловодства.
Знания:
1. Методы расчета медового запаса местности.
2. Методы расчета количества семей.
3. Количество семей для опыления культур.
4. Правила постановки ульев в теплицах.
5. Количество семей для опыления овощных культур в теплице.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 4:
Ветеринарно‑санитарный учет и контроль

Умения:
1. Подготавливать материалы и документы для оформления ветеринарносанитарного паспорта пасеки.
2. Вносить данные в информационные системы контроля и учета.
3. Современные цифровые технологии и информационные системы, применяемые в семеноводстве.
Знания:
1. Порядок оформления и ведения ветеринарносанитарного паспорта пасеки.
2. Информационные системы контроля и учета в области ветеринарного надзора.
3. Требования охраны труда при выполнении обязанностей.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Разработка элементов технологии содержания пчел и производства продукции

Навык 1: Разработка технологии содержания пчелиных семей

Умения:
1. Пользоваться специализированными электронными информационными ресурсами.
2. Анализировать преимущества и недостатки различных технологий содержания пчел.
3. Определять виды кормов, нормы и технику кормления.
4. Определять периодичность осмотров пчелиных семей и контролируемые параметры.
Знания:
1. Электронные информационные ресурсы для разработки мероприятий.
2. Преимущества и недостатки технологий содержания пчел.
3. Виды кормов, нормы и техника кормления.
4. Периодичность осмотров и контролируемые параметры.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2: Разработка мероприятий по профилактике болезней и борьбе с вредителями

Умения:
1. Определять способы и периодичность дезинфекции, дезинсекции, дезакаризации и дератизации.
2. Составлять план мероприятий по профилактике болезней.
3. Выполнять мероприятия по карантинированию пчел.
4. Идентифицировать вредителей и болезни пчел.
5. Определять порядок действий при выявлении вредителей и болезней.
Знания:
1. Ветеринарные правила дезинфекции и профилактики.
2. Методы карантинирования пчел.
3. Основные вредители и болезни пчел.
4. Порядок действий при выявлении заболеваний на пасеке.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 3: Разработка мероприятий по предупреждению отравлений и нарушений в поведении пчел

Умения:
1. Определять порядок действий при обработке кормовых угодий пестицидами.
2. Определять порядок действий при отравлении пчел пестицидами.
3. Определять мероприятия для предотвращения слета пчел, пчелиного воровства и роения.
Знания:
1. Классы опасности пестицидов и их влияние на пчел.
2. Порядок действий при отравлении пчел.
3. Методы предотвращения слета, воровства и роения.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 4: Разработка технологии производства продукции пчеловодства и оценка эффективности

Умения:
1. Определять набор мероприятий для производства продукции.
2. Выбирать параметры и способы их расчета для оценки эффективности.
3. Определять перспективные направления повышения эффективности технологий.
4. Планировать выполнение работ исполнителями по подготовке и эксплуатации сельскохозяйственной техники с применением цифровых технологий мониторинга и управления.
5. Использовать цифровые платформы, программное обеспечение и системы мониторинга при вводе в эксплуатацию сельскохозяйственной техники.
Знания:
1. Методы оценки эффективности технологий содержания и производства.
2. Параметры расчета эффективности реализации продукции.
3. Перспективные направления повышения эффективности технологий.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Трудолюбие наблюдательность внимательность
хорошая зрительная память смелость при работе с пчелами

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к меду, перге, маточному молочку и другим продуктам пчеловодства.
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки продукции пчеловодства.
3. ТР ТС 029/2012 "Требования безопасности пищевых добавок, ароматизаторов и технологических вспомогательных средств" – применимо к средствам переработки.
4. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает дезинфицирующие средства и препараты, используемые на пасеке.
5. ГОСТ 19792-2017 "Мед натуральный. Технические условия" – требования к качеству и безопасности меда.
6. ГОСТ 28887-90 "Воск пчелиный. Технические условия" – стандарты для воска.
7. ГОСТ 31761-2012 "Прополис. Технические условия" – требования к прополису.
8. ГОСТ 33912-2016 "Пыльца цветочная. Технические условия" – стандарты для пыльцы и перги.
9. ГОСТ 33913-2016 "Молочко маточное пчелиное. Технические условия" – требования к маточному молочку.
10. ГОСТ 33914-2016 "Гомогенат трутневый. Технические условия" – стандарты для трутневого гомогената.
11. ГОСТ 33915-2016 "Яд пчелиный. Технические условия" – требования к получению и хранению пчелиного яда.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для всех продуктов пчеловодства, предназначенных для пищевых целей.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Пчеловод-селекционер



12. Карточка профессии "Главный зоотехник по пчеловодству":

Код группы:

1310

Код наименования занятия:

1310-1-011

Наименование профессии:

Главный зоотехник (по пчеловодству)

Уровень квалификации по ОРК:

8

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др. типовым квалификационным характеристикам:

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307
"Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского и рыбного хозяйства"
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 22 августа 2019 года № 19280
Глава 2. Типовые квалификационные характеристики должностей руководителей и специалистов организаций сельского и рыбного хозяйства.
Раздел 1. Должности руководителей.
Параграф 12. Главный зоотехник

Уровень профессионального образования:

Высшие образование (специалитет) или бакалавриат (магистратура)

Специальность: Пчеловодство

Квалификация:

Требования к опыту работы:

Высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: животноводство и/или ветеринария, рыбное хозяйство, окружающая среда (экология), биологические и смежные науки и стаж работы по направлению профессиональной деятельности не менее 5 лет.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

Пчеловод

Основная цель деятельности:

Организация селекционно-племенной работы, сопровождение хозяйств, занимающиеся разведением и реализацией племенной продукции (материала) в пчеловодстве.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Организация племенной работы с пчелами
2. Ведение документации и учет племенной работы

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Организация племенной работы с пчелами

Навык 1:
Разработка плана племенной работы и выделение племенной группы

Умения:
1. Определять сроки, методы и порядок проведения селекционноплеменной работы.
2. Разрабатывать план селекционноплеменной работы на племенной пасеке.
3. Определять хозяйственно полезные признаки пчелиных семей.
4. Производить бонитировку пчелиных семей.
5. Выделять племенную группу для размножения.
6. Выделять материнские и отцовские семьи.
7. Проверять лучшие семьи по потомству.
Знания:
1. Понятия о породе, породной группе и линии пчел.
2. Основные положения генетики медоносных пчел.
3. Методы определения хозяйственно полезных признаков.
4. Методика проведения бонитировки.
5. Принципы выделения племенной группы.
6. Методы оценки маток по качеству потомства.
7. Правила выделения материнских и отцовских семей.
8. Методика проверки семей по потомству.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Организация получения и замены маток и трутней

Умения:
1. Проводить инструментальное осеменение маток.
2. Проводить мечение маток.
3. Определять условия для вывода маток и трутней.
4. Определять семьи для плановой и внеплановой замены маток.
5. Определять методы замены матки.
6. Определять периодичность и масштабы обновления племенной группы.
Знания:
1. Методика инструментального осеменения маток.
2. Цветовая нумерация маток по международному стандарту.
3. Оптимальные условия для вывода маток и выращивания трутней.
4. Правила определения семей для замены матки.
5. Порядок замены племенного материала на пасеке.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Ведение документации и учет племенной работы

Навык 1:
Ведение первичной документации и учет

Умения:
1. Пользоваться электронными информационными ресурсами при ведении документации.
2. Настраивать учет пчелиных семей и маток.
3. Применять цифровые технологии, электронный документооборот и системы мониторинга сельскохозяйственной техники.
Знания:
1. Правила ведения племенной учетной документации.
2. Требования охраны труда при выполнении обязанностей.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Проведение бонитировки и проверка семей по потомству

Умения:
1. Проводить проверку лучших семей по потомству (ценный генотип).
2. Оценивать результаты бонитировки для выделения племенной группы.
3. Сравнивать показатели продуктивности семей при отборе матокродоначальниц.
Знания:
1. Методика проверки семей по потомству.
2. Принципы оценки генотипа и фенотипа пчелиных маток.
3. Критерии отбора семей для дальнейшего разведения.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям работника:

Трудолюбие, наблюдательность, внимательность, хорошая зрительная память, смелость при работе с пчелами, цифровая грамотность, готовность к освоению и применению цифровых технологий.

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции" – требования к меду, перге, маточному молочку и другим продуктам пчеловодства.
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки" – правила маркировки продукции пчеловодства.
3. ТР ТС 029/2012 "Требования безопасности пищевых добавок, ароматизаторов и технологических вспомогательных средств" – применимо к средствам переработки.
4. ТР ТС 041/2017 "О безопасности химической продукции" – охватывает дезинфицирующие средства и препараты, используемые на пасеке.
5. ГОСТ 19792-2017 "Мед натуральный. Технические условия" – требования к качеству и безопасности меда.
6. ГОСТ 28887-90 "Воск пчелиный. Технические условия" – стандарты для воска.
7. ГОСТ 31761-2012 "Прополис. Технические условия" – требования к прополису.
8. ГОСТ 33912-2016 "Пыльца цветочная. Технические условия" – стандарты для пыльцы и перги.
9. ГОСТ 33913-2016 "Молочко маточное пчелиное. Технические условия" – требования к маточному молочку.
10. ГОСТ 33914-2016 "Гомогенат трутневый. Технические условия" – стандарты для трутневого гомогената.
11. ГОСТ 33915-2016 "Яд пчелиный. Технические условия" – требования к получению и хранению пчелиного яда.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Системы менеджмента безопасности пищевых продуктов" – для всех продуктов пчеловодства, предназначенных для пищевых целей.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:


Ветеринар



Глава 4. Технические данные профессионального стандарта

      15. Наименование государственного органа: Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан.

      16. Руководитель проекта: Насырханова Б.К., моб.номер.: +7 (771) 375 80 45, E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz

      17. Организации (предприятия) участвующие в разработке: Некоммерческое акционерное общество "Национальный аграрный научно-образовательный центр" Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.

      18. Авторы: Жумагалиев А.Д. Заведующей лабораторией пчеловодства ТОО "Восточно-Казахстанская сельскохозяйственная опытная станция"; Крупский А.Б. – Председатель отраслевоого совета пчеловодов Казахстана, Член Правления Алматинского областного общества пчеловодов-любителей.

      Техническое сопровождение: Кенжегулова М.Б., моб.номер.: +7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz

      19. Отраслевой совет по профессиональным квалификациям: от 05.05.2026 г. №176

      20. Национальный орган по профессиональным квалификациям:

      21. Национальная палата предпринимателей Республики Казахстан Атамекен: от 20.04.2026 г. № 582.

      22. Номер версии и год выпуска: 

      23. Дата ориентировочного пересмотра: 26 октября 2029 года.

  Приложение 5 к приказу
от 6 августа 2026 года № 301

Профессиональный стандарт: "Разведение и выращивание свиней"

Глава 1. Общие положения

      1. Область применения профессионального стандарта: Профессиональный стандарт "Разведение и выращивание свиней" разработан в соответствии со статьей 5 Закона Республики Казахстан "О профессиональных квалификациях".

      Профессиональный стандарт предназначен для определения уровней квалификаций, необходимых для осуществления работниками определенного вида профессиональной деятельности, в том числе выполнения определенных трудовых функций, а также при разработке образовательных программ организаций высшего, послевузовского, технического и профессионального образования.

      2. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие термины и определения:

      1) свиноводство – отрасль животноводства, занимающаяся разведением и использованием свиней с целью производства мяса;

      2) свиноматка – самка после первого опороса;

      3) хряк-производитель – хряк для племенного и товарного разведения;

      4) хряк-пробник – Хряк, выделенный для выявления свиноматок в периоде половой охоты;

      5) холостая свиноматка – свиноматка в период от отъема поросят до результативного покрытия или осеменения;

      6) период супоросности – период беременности у свиноматки от зачатия до опороса;

      7) опорос – процесс родов у свиноматки;

      8) гнездо – Поросята от одного опороса свиноматки;

      9) поросята – приплод свиней;

      10) подсосный период – период выращивания поросят от рождения до отъема;

      11) поросята-сосуны – поросята от рождения до отъема от свиноматок;

      12) отъем поросят – Отделение поросят от свиноматки в конце подсосного периода;

      13) поросята-отъемыши – Поросята от отъема от свиноматок до передачи на откорм или на ремонт стада;

      14) свиньи на откорме – свиньи от начала до окончания откорма;

      15) ремонтные свиньи – свиньи, отобранные для размножения;

      16) кормление свиней – технологический процесс, включающий подготовку кормов, составление рационов и раздачу кормов;

      17) содержание свиней – система, включающая помещения, станковобоксовое оборудование, оборудование для кормления и поения свиней, поддержания нормального микроклимата, уборки и удаления навоза;

      18) микроклимат свинарника – совокупность параметров физического, химического и микробиологического состояния воздушной среды в зоне размещения свиней;

      19) оборудование свинарника – станки и установки для кормления, отопления, вентиляции, водоснабжения, канализации, электроснабжения, обеспечивающие нормальные условия содержания свиней;

      20) информальное образование – вид образования, получаемый в ходе повседневной деятельности вне организаций образования и организаций, предоставляющих образовательные услуги, и не сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      20) неформальное образование – вид образования, запланированный, организованный и осуществляемый организациями, которые предоставляют образовательные услуги, оказываемые без учета места, сроков и формы обучения, и сопровождаемый выдачей документа, подтверждающего результаты обучения;

      21) профессиональная подгруппа – часть профессиональной группы отрасли, сформированная целостным набором трудовых функций и необходимых для выполнения их компетенций;

      22) профессиональная группа – совокупность профессиональных подгрупп отрасли, имеющая общую интеграционную основу и предполагающая схожий набор трудовых функций и компетенций для их выполнения;

      23) квалификация – степень готовности работника к качественному выполнению конкретных трудовых функций;

      24) уровень квалификации – установленный и описанный в рамке квалификаций структурированную совокупность требований к компетенциям работников, дифференцированным по параметрам знаний, умений, сложности, нестандартности трудовых контекстов, ответственности и самостоятельности;

      25) трудовая функция – набор взаимосвязанных действий, направленных на решение одной или нескольких задач процесса труда;

      26) профессиональный стандарт – стандарт, определяющий в конкретной области профессиональной деятельности требования к уровню квалификации, компетенций, содержанию, качеству и условиям труда;

      27) профессия – основной род занятий трудовой деятельности человека, требующих определенных знаний, умений и практических навыков, приобретенных в результате специальной подготовки и подтверждаемых соответствующими документами об образовании;

      28) отраслевая рамка квалификаций – структурированное описание квалификационных уровней, признаваемых в отрасли;

      29) национальная рамка квалификаций – определяет единую шкалу уровней, квалификаций, общепрофессиональных компетенций для разработки отраслевых рамок квалификаций, профессиональных стандартов;

      30) умения – способности применять знания и проявить компетентность с целью осуществления деятельности и решения задач (применение логического, интуитивного, творческого и практического мышления);

      31) знание – результат усвоения информации посредством обучения и личного опыта, совокупность фактов, принципов, теории и практики, относящихся к сфере обучения или работы, компонент квалификации, который должен подвергаться оценке;

      32) компетенции – качества субъекта деятельности, обеспечивающие выполнение задач профессиональной деятельности определенного квалификационного уровня;

      33) опыт – сознательная деятельность, знания и навыки, которые могут быть приобретены и эффективно использованы в течение определенного промежутка времени.

      3. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие сокращения:

      1) КС – Квалификационный справочник;

      2) ЕТКС – Единый тарифно-квалификационный справочник;

      3) МСКО Международная стандартная классификация образования;

      4) РК – Республика Казахстан;

      5) ПС – Профессиональный стандарт;

      6) ОРК – Отраслевая рамка квалификаций;

      7) НРК – Национальная рамка квалификаций.

Глава 2. Паспорт профессионального стандарта

      4. Название профессионального стандарта: Разведение и выращивание свиней

      5. Код профессионального стандарта: A01460017

      6. Указание секции, раздела, группы, класса и подкласса согласно ОКЭД: A Сельское, лесное и рыбное хозяйство

      01 Растениеводство и животноводство, охота и предоставление услуг в этих областях

      01.4 Животноводство

      01.46 Разведение свиней

      01.46.0 Разведение свиней

      7. Краткое описание профессионального стандарта: Профессиональный стандарт содержит описание 6 профессий, относящихся к сфере разведения и выращивания свиней, деятельность которых связана с осеменением, получением приплода, доращиванием и откормом свиней.

      В стандарте описаны процессы применения средств автоматизации и механизации при выращивании свиней, а также технологические особенности проведения ветеринарных и зоотехнических мероприятий.

      Кроме того, приведено описание работ по содержанию и уходу за холостыми и супоросными свиноматками, хряками-производителями, поросятами-отъемышами, ремонтным молодняком и свиньями на откорме.

      8. Перечень карточек профессий:

      1) Оператор свиноводческих комплексов и механизированных ферм - 3 уровень ОРК

      2) Оператор по искусственному осеменению животных и птицы - 4 уровень ОРК

      3) Оператор по ветеринарной обработке животных - 4 уровень ОРК

      4) Техник по племенному делу - 5 уровень ОРК

      5) Зоотехник - 5 уровень ОРК

      6) Ветеринарный врач - 6 уровень ОРК

Глава 3. Карточки профессий

9. Карточка профессии "Оператор свиноводческих комплексов и механизированных ферм":

Код группы:

8341-9

Код наименования занятия:

8341-9-015

Наименование профессии:

Оператор свиноводческих комплексов и механизированных ферм

Уровень квалификации по ОРК:

3

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499.
Об утверждении Единого тарифно-квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Часть V
Раздел: 20. Работы и профессии рабочих в животноводстве.
93. Оператор свиноводческих комплексов и механизированных ферм.
Параграфы 1-5. Оператор свиноводческих комплексов и механизированных ферм, 2-6 разряды.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
ТиПО
Технического и профессионального образования

Специальность:
-

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

9211-2-006 Рабочий свинарника
6121-3-009 Свиновод
8341-9-011 Оператор животноводческих комплексов и механизированных ферм

Основная цель деятельности:

Проведение механизированных работ по содержанию и уходу за холостыми и супоросными свиноматками на животноводческих фермах при комплексной механизации

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Уход за холостыми и супоросными свиноматками, хряками- производителями, поросятами-отъемышами, ремонтным молодняком и свиньями на откорме.
2. Выполнение работ по содержанию и уходу за подсосными свиноматками с приплодом

Дополнительные трудовые функции:

1. Поддержание гигиены помещений по содержанию животных

Трудовая функция 1:
Уход за холостыми и супоросными свиноматками, хряками- производителями, поросятами-отъемышами, ремонтным молодняком и свиньями на откорме.

Навык 1:
Раздача кормов, поение животных

Умения для 2 разряда:
1.1. Выполнять раздачу кормов в соответствии с установленными нормами.
2.2. Обеспечивать животных питьевой водой.
3.3. Контролировать исправность кормушек и поилок.
4.4. Соблюдать санитарные требования при кормлении и поении животных.
Умения для 4 разряда:
1. Организовывать кормление холостых и супоросных свиноматок, хряков-производителей, ремонтного молодняка, поросят-отъемышей и свиней на откорме с учетом технологических требований.
2. Контролировать соблюдение рационов кормления различных технологических групп.
3. Регулировать параметры работы оборудования для раздачи кормов и поения животных.
4. Оценивать качество кормов перед их использованием.
Умения для 5 разряда:
1. Корректировать режимы кормления в зависимости от физиологического состояния и продуктивности животных.
2. Контролировать эффективность использования кормов и обеспеченность животных водой.
3. Обеспечивать бесперебойную работу механизированных систем кормления и поения.
4. Принимать меры по устранению причин снижения потребления кормов и воды.
Умения для 6 разряда:
1. Организовывать кормление животных в соответствии с технологией производства и физиологическими особенностями различных групп свиней.
2. Контролировать соблюдение технологических параметров механизированного кормления и поения.
3. Анализировать эффективность кормления для обеспечения сохранности поголовья и продуктивности.
4. Координировать выполнение работ по кормлению и поению животных при комплексной механизации.
Знания для 2 разряда:
1. Правила кормления и поения свиней.
2. Виды кормов и их назначение.
3. Требования к качеству кормов и питьевой воды.
4. Санитарные требования к кормушкам и поилкам.
Знания для 4 разряда:
1. Технологию кормления холостых и супоросных свиноматок, хряков-производителей, ремонтного молодняка, поросят-отъемышей и свиней на откорме.
2. Питательную ценность основных кормов и требования к составлению рационов.
3. Влияние полноценного кормления на воспроизводительные качества и продуктивность животных.
4. Технологические требования к механизированному кормлению и поению.
Знания для 5 разряда:
1. Особенности кормления свиней в зависимости от физиологического состояния и производственного назначения.
2. Способы повышения эффективности использования кормов.
3. Причины снижения поедаемости кормов и меры их предупреждения.
4. Правила регулировки и технического обслуживания оборудования для кормления и поения.
Знания для 6 разряда:
1. Современные технологии организации кормления и поения при комплексной механизации свиноводческих комплексов.
2. Требования к обеспечению животных полноценным и сбалансированным кормлением.
3. Влияние качества кормления и поения на сохранность поголовья и производственные показатели.
4. Требования биобезопасности при организации процессов кормления и поения.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Удаление навоза,
поддержание заданного микроклимата в помещениях

Умения для 2 разряда:
1. Выполнять удаление навоза с использованием применяемого инвентаря и оборудования.
2. Поддерживать чистоту производственных помещений.
3. Контролировать наличие воды и работу поилок.
4. Соблюдать санитарно-гигиенические требования при уборке помещений.
Умения для 4 разряда:
1. Регулировать работу оборудования для удаления навоза и поддержания микроклимата.
2. Контролировать соблюдение технологических параметров содержания различных групп свиней.
3. Выполнять санитарную обработку помещений после удаления навоза.
4. Обеспечивать безопасные условия содержания животных.
Умения для 5 разряда:
1. Контролировать эффективность работы механизированных систем удаления навоза и вентиляции.
2. Выполнять регулировку оборудования в пределах своей компетенции.
3. Обеспечивать соблюдение технологических режимов содержания животных.
4. Принимать меры по устранению факторов, ухудшающих условия содержания животных.
Умения для 6 разряда:
1. Организовывать работу по обеспечению оптимального микроклимата в помещениях.
2. Контролировать соблюдение технологических режимов эксплуатации инженерных систем.
3. Оценивать эффективность работы оборудования и принимать меры по устранению отклонений.
4. Координировать выполнение работ по санитарному содержанию помещений при комплексной механизации.

Знания для 2 разряда:
1. Санитарные требования к содержанию свиней.
2. Правила удаления и складирования навоза.
3. Требования к чистоте производственных помещений.
4. Правила охраны труда при выполнении уборочных работ.
Знания для 4 разряда:
1. Технологические требования к содержанию различных половозрастных групп свиней.
2. Нормативные параметры микроклимата для разных технологических групп.
3. Требования ветеринарно-санитарного режима.
4. Правила эксплуатации средств механизации удаления навоза.
Знания для 5 разряда:
1. Влияние параметров микроклимата на продуктивность и здоровье свиней.
2. Порядок технического обслуживания оборудования удаления навоза и вентиляции.
3. Причины образования вредных газов и способы снижения их концентрации.
4. Требования биобезопасности при эксплуатации производственных помещений.
Знания для 6 разряда:
1. Современные технологии поддержания микроклимата на свиноводческих комплексах.
2. Требования к комплексной эксплуатации систем вентиляции, отопления и удаления навоза.
3. Влияние микроклимата на сохранность, воспроизводство и продуктивность свиней.
4. Требования биобезопасности и производственной санитарии при эксплуатации свиноводческих помещений.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Выполнение работ по содержанию и уходу за подсосными свиноматками с приплодом

Навык 1:
Кормление и соблюдение температурного режима.

Умения для 2 разряда:
1. Раздавать корма подсосным свиноматкам.
2. Обеспечивать животных питьевой водой.
3. Проверять наличие подстилки и чистоту станков.
4. Контролировать показания термометров.
Умения для 4 разряда:
1. Подбирать режим кормления с учетом количества и возраста приплода.
2. Регулировать работу систем вентиляции и обогрева.
3. Контролировать потребление кормов свиноматками.
4. Обеспечивать оптимальные условия выращивания поросят.
Умения для 5 разряда:
1. Оценивать эффективность применяемых режимов кормления.
2. Корректировать условия содержания при изменении физиологического состояния животных.
3. Контролировать обеспечение животных питательными веществами.
4. Предупреждать снижение продуктивности свиноматок.
Умения для 6 разряда:
1. Организовывать технологический процесс кормления и содержания подсосных свиноматок.
2. Анализировать эффективность условий содержания.
3. Принимать решения по корректировке технологических режимов.
4. Контролировать соблюдение технологических требований персоналом.
Знания для 2 разряда:
1. Правила кормления подсосных свиноматок.
2. Требования к качеству воды.
3. Нормы температуры для содержания животных.
4. Санитарные требования к помещениям.
Знания для 4 разряда:
1. Особенности кормления лактирующих свиноматок.
2. Требования к микроклимату для новорожденных поросят.
3. Влияние кормления на молочную продуктивность.
4. Технологические параметры содержания подсосных свиноматок.
Знания для 5 разряда:
1. Потребность животных в питательных веществах в период лактации.
2. Факторы, влияющие на молочную продуктивность.
3. Способы повышения сохранности приплода за счет оптимизации кормления.
4. Требования к эксплуатации климатического оборудования.
Знания для 6 разряда:
1. Современные технологии кормления подсосных свиноматок.
2. Методы управления микроклиматом на свиноводческих комплексах.
3. Влияние технологии содержания на сохранность и развитие приплода.
4. Производственные требования к организации технологического процесса.


Возможность признания навыка:

-

Навык 2:
Осмотр, кастрация и уход за приплодом

Умения для 2 разряда:
1. Осматривать поросят после рождения.
2. Выявлять слабых животных.
3. Перемещать поросят при необходимости.
4. Сообщать о выявленных отклонениях.
Умения для 4 разряда:
1. Контролировать равномерность развития приплода.
2. Выявлять животных с признаками заболеваний.
3. Организовывать своевременное проведение профилактических мероприятий.
4. Подготавливать поросят к отъему.
Умения для 5 разряда:
1. Анализировать причины снижения сохранности молодняка.
2. Контролировать выполнение мероприятий по выращиванию приплода.
3. Оценивать состояние развития поросят.
4. Принимать меры по предупреждению падежа.
Умения для 6 разряда:
1. Организовывать работы по обеспечению сохранности приплода.
2. Контролировать соблюдение технологии выращивания.
3. Оценивать производственные показатели выращивания молодняка.
4. Координировать выполнение мероприятий по уходу за приплодом.

Знания для 2 разряда:
1. Признаки здоровых поросят.
2. Правила обращения с молодняком.
3. Причины травмирования поросят.
4. Требования производственной санитарии.
Знания для 4 разряда:
1. Показатели нормального роста поросят.
2. Основные заболевания подсосного молодняка.
3. Профилактические мероприятия в подсосный период.
4. Требования к подготовке поросят к отъему.
Знания для 5 разряда:
1. Факторы, влияющие на сохранность молодняка.
2. Методы повышения жизнеспособности поросят.
3. Требования к выращиванию молодняка до отъема.
4. Основы профилактики болезней поросят.
Знания для 6 разряда:
1. Современные технологии выращивания подсосных поросят.
2. Методы повышения сохранности приплода.
3. Показатели эффективности выращивания молодняка.
4. Требования биобезопасности при выращивании поросят.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Не требуется

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции".
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки".
3. ТР ТС 034/2013 "О безопасности мяса и мясной продукции".
4. Закон Республики Казахстан "О ветеринарии".
5. Закон Республики Казахстан "О безопасности пищевой продукции" (при необходимости, если используется в структуре профстандарта).
6. СТ РК ISO 22000 "Системы менеджмента безопасности пищевой продукции. Требования к организациям, участвующим в цепи создания пищевой продукции". 7. ГОСТ 34120-2017 "Свиньи для убоя. Свинина в тушах и полутушах. Технические условия".
8. Действующие ветеринарно-санитарные правила по содержанию свиней, утвержденные уполномоченным органом Республики Казахстан. 9. Действующие зоогигиенические требования к содержанию сельскохозяйственных животных.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

3

Оператор по искусственному осеменению животных и птицы.

3

Оператор по ветеринарной обработке животных.

4

Техник по племенному делу.

5

Зоотехник

10. Карточка профессии "Оператор по искусственному осеменению животных и птицы":

Код группы:

6121-3

Код наименования занятия:

6121-3-007

Наименование профессии:

Оператор по искусственному осеменению животных и птицы

Уровень квалификации по ОРК:

4

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499.
Об утверждении Единого тарифно-квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Часть V
Раздел: 20. Работы и профессии рабочих в животноводстве.
91. Оператор по искусственному осеменению животных и птицы.
Параграф 1. Оператор по искусственному осеменению животных и птицы, 4-й разряд.
Параграф 2. Оператор по искусственному осеменению животных иптицы, 6-й разряд.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (рабочие профессии)
Общ.сред обр.

Специальность: Ветеринария

Квалификация:

Требования к опыту работы:

Требуется среднее профессиональное образование.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

6121-3-010 Техник-осеменатор в животноводстве
3240-0-009 Техник по искусственному осеменению животных

Основная цель деятельности:

Формирование высокопродуктивного поголовья животных и птиц на основе повышения их биологического потенциала

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выявление животных в состоянии половой охоты
2. Подготовка расходных материалов, оборудования и инструментов к проведению искусственного осеменения животных.

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выявление животных в состоянии половой охоты

Навык 1:
Выявление свиноматок в охоте по внешним признакам и с использованием хряков- пробников

Умения для 4 разряда:
1. Определять внешние признаки половой охоты у свиноматок.
2. Подготавливать хряков-пробников к выявлению охоты.
3. Соблюдать правила безопасного обращения с животными.
4. Выполнять выявление животных в соответствии с производственным заданием.
5. Соблюдать ветеринарно-санитарные требования при работе.
Умения для 6 разряда:
1. Определять оптимальный период для искусственного осеменения свиноматок.
2. Оценивать физиологическое состояние животных перед осеменением.
3. Использовать хряков-пробников для точного выявления охоты.
4. Принимать решение о сроках проведения искусственного осеменения.
5. Контролировать правильность выявления половой охоты.
Знания для 4 разряда:
1. Биологические особенности воспроизводства свиней.
2. Внешние признаки половой охоты свиноматок.
3. Правила использования хряков-пробников.
4. Требования охраны труда и техники безопасности.
5. Ветеринарно-санитарные требования при работе со свиньями.
Знания для 6 разряда:
1. Физиология репродуктивной системы свиней.
2. Циклы воспроизводства свиноматок.
3. Методика выявления половой охоты.
4. Факторы, влияющие на результативность осеменения.
5. Технология воспроизводства свиней.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Ведение записей в журнале осеменений и в карточке о выявлении половой охоты

Умения для 4 разряда:
1. Заполнять журнал выявления половой охоты.
2. Вносить сведения в карточки животных.
3. Фиксировать даты выявления охоты.
4. Соблюдать установленный порядок оформления записей.
5. Передавать сведения ответственному специалисту.
Умения для 6 разряда:
1. Вести полный учет искусственного осеменения.
2. Анализировать записи о выявлении половой охоты.
3. Контролировать достоверность производственных данных.
4. Подготавливать отчетность по осеменению.
5. Использовать результаты учета при планировании осеменения.
Знания для 4 разряда:
1. Формы производственной документации.
2. Правила заполнения журналов учета.
3. Порядок регистрации результатов выявления охоты.
4. Требования к оформлению документации.
5. Основы производственного учета.
Знания для 6 разряда:
1. Порядок ведения племенного и производственного учета.
2. Правила оформления отчетной документации.
3. Показатели эффективности воспроизводства.
4. Требования к хранению производственной документации.
5. Основы анализа результатов осеменения.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Подготовка расходных материалов, оборудования и инструментов к проведению искусственного осеменения животных

Навык 1:
Подготовка вагин и иного оборудования для получения спермы

Умения для 4 разряда:
1. Мыть, дезинфицировать и стерилизовать инструменты и оборудование.
2. Подготавливать искусственные вагины к работе.
3. Проверять исправность оборудования.
4. Подготавливать рабочее место.
5. Соблюдать санитарные требования.
Умения для 6 разряда:
1. Подготавливать оборудование для получения спермы производителей.
2. Контролировать качество подготовки оборудования.
3. Проверять готовность оборудования к работе.
4. Обеспечивать соблюдение технологии получения спермы.
5. Организовывать подготовку рабочего места.
Знания для 4 разряда:
1. Назначение оборудования для получения спермы.
2. Правила подготовки искусственной вагины.
3. Методы мойки, дезинфекции и стерилизации.
4. Требования к санитарному состоянию оборудования.
5. Правила безопасной эксплуатации оборудования.
Знания для 6 разряда:
1. Технология получения спермы у хряков.
2. Устройство оборудования для получения спермы.
3. Требования к подготовке оборудования.
4. Правила эксплуатации оборудования.
5. Причины снижения качества спермы вследствие нарушения подготовки оборудования.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Приготовление стерильных растворов и сред, необходимых для реализации процесса искусственного осеменения

Умения для 4 разряда:
1. Готовить физиологические и дезинфицирующие растворы.
2. Соблюдать рецептуру приготовления растворов.
3. Подготавливать материалы для стерилизации.
4. Использовать лабораторную посуду.
5. Соблюдать санитарные требования.
Умения для 6 разряда:
1. Приготавливать среды и растворы для искусственного осеменения.
2. Контролировать качество приготовленных растворов.
3. Подготавливать медикаменты для стерилизации инструментов.
4. Соблюдать требования асептики и антисептики.
5. Обеспечивать готовность материалов к проведению искусственного осеменения
Знания для 4 разряда:
1. Назначение физиологических растворов. 2. Правила приготовления стерильных растворов.
3. Требования к стерильности материалов.
4. Правила работы с лабораторной посудой.
5. Правила хранения приготовленных растворов.
Знания для 6 разряда:
1. Технология приготовления сред для искусственного осеменения.
2. Требования к качеству стерильных растворов.
3. Правила применения медикаментов для стерилизации.
4. Основы асептики и антисептики.
5. Требования к хранению и использованию стерильных материалов.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Понимать сущность и социальную значимость своей профессии, выбирать типовые методы и способы выполнения профессиональных задач
Принимать решения в стандартных и нестандартных ситуациях и нести за них ответственность
Самостоятельно определять задачи профессионального и личностного развития, заниматься самообразованием, осознанно планировать повышение квалификации Ориентироваться в условиях частой смены технологий в профессиональной деятельности

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции".
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки".
3. ТР ТС 034/2013 "О безопасности мяса и мясной продукции".
4. Закон Республики Казахстан "О ветеринарии".
5. Закон Республики Казахстан "О безопасности пищевой продукции" (при необходимости, если используется в структуре профстандарта).
6. СТ РК ISO 22000 "Системы менеджмента безопасности пищевой продукции. Требования к организациям, участвующим в цепи создания пищевой продукции".
7. ГОСТ 34120-2017 "Свиньи для убоя. Свинина в тушах и полутушах. Технические условия".
8. Действующие ветеринарно-санитарные правила по содержанию свиней, утвержденные уполномоченным органом Республики Казахстан.
9. Действующие зоогигиенические требования к содержанию сельскохозяйственных животных.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Техник по племенному делу

5

Зоотехник

6

Ветеринарный врач

11. Карточка профессии "Оператор по ветеринарной обработке животных":

Код группы:

6121-9

Код наименования занятия:

6121-9-004

Наименование профессии:

Оператор по ветеринарной обработке животных,

Уровень квалификации по ОРК:

4

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 17 января 2025 года № 499.
Об утверждении Единого тарифно-квалификационного справочника работ и профессий рабочих (выпуск 64)
Часть V
Раздел: 20. Работы и профессии рабочих в животноводстве.
90. Оператор по ветеринарной обработке животных.
Параграф 1. Оператор по ветеринарной обработке животных, 5-й разряд.

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
ТиПО (рабочие профессии)

Специальность:
Ветеринария

Квалификация:

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

3240-0-005 Ветеринарный техник
3240-0-004 Ветеринарный вакцинатор

Основная цель деятельности:

Проведение массовых лечебно-профилактических обработок, выполнение ветеринарно-профилактических мероприятий.

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выполнение ветеринарно-профилактических мероприятий по предупреждению заболеваний и падежа животных
2. Оказание первой помощи животным при травматических повреждениях, отравлениях

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выполнение ветеринарно- профилактических мероприятий по предупреждению заболеваний и падежа животных

Навык 1:
Проведение массовых лечебно-профилактических обработок

Умения:
1. Проводить массовые лечебно-профилактические обработки животных в соответствии с ветеринарными требованиями.
2. Выполнять термометрию животных и оценивать результаты измерения температуры.
3. Проводить вакцинацию и введение диагностических препаратов.
4. Подготавливать животных, инструменты и лекарственные средства к проведению ветеринарных обработок.
5. Соблюдать ветеринарно-санитарные требования и правила биологической безопасности при выполнении работ.
Знания:
1. Основы анатомии и физиологии сельскохозяйственных животных.
2. Основные инфекционные и незаразные заболевания животных и методы их профилактики.
3. Порядок проведения массовых лечебно-профилактических обработок и вакцинации.
4. Правила хранения, подготовки и применения лекарственных средств, биопрепаратов и дезинфицирующих средств.
5. Ветеринарно-санитарные требования, правила охраны труда и биологической безопасности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Составление и анализ выполнения плана лечебно- профилактических мероприятий

Умения:
1. Вести учет выполненных лечебно-профилактических мероприятий.
2. Заполнять журналы и иную ветеринарную документацию.
3. Контролировать выполнение плана ветеринарно-профилактических мероприятий.
4. Анализировать результаты проведенных профилактических мероприятий.
5. Подготавливать информацию для ветеринарной отчетности.
Знания:
1. Порядок планирования ветеринарно-профилактических мероприятий.
2. Правила ведения ветеринарной документации.
3. Методы учета и анализа результатов профилактических мероприятий.
4. Основные показатели эпизоотического благополучия хозяйства.
5. Основы ветеринарного законодательства Республики Казахстан.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Оказание первой помощи животным при травматических повреждениях, отравлениях

Навык 1:
Уход за больными животными в изоляторе, термометрия, обработка ран

Умения:
1. Осуществлять уход за больными животными в условиях изолятора.
2. Выполнять термометрию и оценивать состояние животных.
3. Проводить первичную обработку ран и травматических повреждений.
4. Оказывать первую помощь животным при травмах и отравлениях.
5. Соблюдать ветеринарно-санитарные требования при уходе за больными животными.
Знания:
1. Основы анатомии и физиологии животных.
2. Признаки травм, отравлений и наиболее распространенных заболеваний животных.
3. Методы оказания первой помощи животным.
4. Правила ухода за больными животными в изоляторе.
5. Правила применения антисептических средств и перевязочных материалов.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Лечение животных

Умения:
1. Оказывать помощь ветеринарному специалисту при лечении животных.
2. Вводить лекарственные препараты различными способами по назначению ветеринарного специалиста.
3. Выполнять обработку ран, проводить кастрацию животных в пределах своей компетенции.
4. Оказывать помощь при родовспоможении и отборе материалов для лабораторных исследований.
5. Соблюдать правила хранения, подготовки и применения лекарственных препаратов и ветеринарного инструментария.
Знания:
1. Основные методы лечения сельскохозяйственных животных.
2. Наиболее распространенные лекарственные средства, их действие и способы введения.
3. Правила хранения и применения медикаментов, биопрепаратов и дезинфицирующих средств.
4. Основы ветеринарной хирургии, акушерской помощи и отбора материалов для лабораторных исследований.
5. Требования ветеринарного законодательства, ветеринарно-санитарные нормы и правила техники безопасности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Выбирать типовые методы и способы выполнения профессиональных задач Принимать решения в стандартных и нестандартных ситуациях и нести за них ответственность
Самостоятельно определять задачи профессионального и личностного развития, заниматься самообразованием, осознанно планировать повышение квалификации

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции".
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки".
3. ТР ТС 034/2013 "О безопасности мяса и мясной продукции".
4. Закон Республики Казахстан "О ветеринарии".
5. Закон Республики Казахстан "О безопасности пищевой продукции" (при необходимости, если используется в структуре профстандарта).
6. СТ РК ISO 22000 "Системы менеджмента безопасности пищевой продукции. Требования к организациям, участвующим в цепи создания пищевой продукции".
7. ГОСТ 34120-2017 "Свиньи для убоя. Свинина в тушах и полутушах. Технические условия".
8. Действующие ветеринарно-санитарные правила по содержанию свиней, утвержденные уполномоченным органом Республики Казахстан.
9. Действующие зоогигиенические требования к содержанию сельскохозяйственных животных.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Техник по племенному делу

5

Зоотехник

6

Ветеринарный врач

12. Карточка профессии "Техник по племенному делу":

Код группы:

3142-0

Код наименования занятия:

3142-0-014

Наименование профессии:

Техник по племенному делу

Уровень квалификации по ОРК:

5

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 сентября 2025 года № 282 "О внесении изменений в приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307 "Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского хозяйства"
Параграф 4. Техник по племенному делу

Уровень профессионального образования:

Уровень образования: ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность: Зоотехния

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Техник по племенному делу I категории: техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности (зоотехния) и стаж работы на должности техника по племенному делу II категории не менее 2 лет;
Техник по племенному делу II категории: техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности (зоотехния) и стаж работы на должности техника по племенному делу без категории не менее 2 лет;
Техник по племенному делу без категории: техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности (зоотехния) без предъявления требований к стажу работы.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

4311-1-003 Техник по учету

Основная цель деятельности:

Проведение селекционно-племенной работы с сельскохозяйственными животными в организациях, осуществляющих деятельность в племенном животноводстве

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Выведение, совершенствование и сохранение пород, типов, линий животных
2. Проведение комплексной оценки (бонитировки) племенных животных.

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Выведение, совершенствование и сохранение пород, типов, линий животных

Навык 1:
Определение показателей продуктивности и воспроизводства племенных животных для создания, совершенствования и использования пород

Умения:

1. Определять показатели продуктивности и воспроизводительных качеств племенных животных.

2. Проводить взвешивание животных, контрольные доения и отбор проб продукции для анализа.

3. Оформлять результаты оценки продуктивности в племенной документации.

4. Анализировать показатели продуктивности и воспроизводства животных.

5. Использовать результаты оценки при проведении селекционно-племенной работы.

Знания:

1. Основы племенного животноводства и селекции.

2. Методы оценки продуктивности и воспроизводительных качеств животных.

3. Технология проведения контрольных взвешиваний и доений.

4. Порядок отбора проб продукции для лабораторных исследований.

5. Формы и правила ведения племенного учета.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Выполнение работ по ведению первичного зоотехнического и племенного учета

Умения:
1. Вести первичный зоотехнический и племенной учет животных.
2. Заполнять племенные карточки, журналы и другие учетные документы.
3. Проверять полноту и достоверность первичной документации.
4. Обеспечивать своевременное получение и обработку первичных данных.
5. Подготавливать сведения для составления отчетности по племенной работе.
Знания:
1. Порядок ведения зоотехнического и племенного учета.
2. Формы первичной учетной документации.
3. Правила оформления племенных карточек и племенных книг.
4. Требования к хранению и обработке учетной информации.
5. Нормативные правовые акты Республики Казахстан в области племенного животноводства.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Проведение комплексной оценки (бонитировки) племенных животных

Навык 1:
Оценка экстерьера и конституции животных разных пород, типов, линий для определения их племенной ценности

Умения:
1. Оценивать экстерьер и конституцию племенных животных.
2. Определять породные признаки и соответствие животных требованиям породы.
3. Участвовать в проведении комплексной оценки (бонитировки) животных.
4. Оформлять результаты бонитировки в установленной документации.
5. Использовать результаты оценки при определении племенной ценности животных.
Знания:
1. Методика проведения бонитировки племенных животных.
2. Породные особенности сельскохозяйственных животных.
3. Принципы оценки экстерьера и конституции животных.
4. Критерии определения племенной ценности животных.
5. Инструкции по бонитировке и племенному учету.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Организовывать подготовку документации, инструментов и оборудования средним специальным персоналом для определения племенной ценности животных и птицы в организации по плану селекционно-племенной работы

Умения:
1. Организовывать подготовку документации для проведения оценки племенной ценности животных.
2. Контролировать готовность инструментов и оборудования к проведению бонитировки и других селекционно-племенных мероприятий.
3. Координировать работу среднего специального персонала при подготовке к проведению оценки животных.
4. Обеспечивать своевременное оформление необходимых документов в соответствии с планом селекционно-племенной работы.
5. Контролировать соблюдение требований охраны труда и ветеринарно-санитарных норм при подготовке и проведении работ.
Знания:
1. Порядок организации селекционно-племенной работы в хозяйстве.
2. Требования к подготовке документации, оборудования и измерительных инструментов для проведения бонитировки.
3. Правила эксплуатации оборудования, применяемого при оценке племенных животных.
4. Формы племенной документации и порядок их оформления.
5. Требования законодательства Республики Казахстан в области племенного животноводства, охраны труда и ветеринарно-санитарной безопасности.

Возможность признания навыка:

-

Требования к личностным компетенциям:

Планирование собственной деятельности, исходя из поставленной руководителем задачей.
Оценка результатов рабочих процессов в соответствии с заранее установленными критериями.
Ответственность за повышение собственной квалификации и организацию обучения других работников
Руководство работой других работников с принятием ответственности за результат их действий.
Индивидуальная ответственность.

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции".
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки".
3. ТР ТС 034/2013 "О безопасности мяса и мясной продукции".
4. Закон Республики Казахстан "О ветеринарии".
5. Закон Республики Казахстан "О безопасности пищевой продукции" (при необходимости, если используется в структуре профстандарта).
6. СТ РК ISO 22000 "Системы менеджмента безопасности пищевой продукции. Требования к организациям, участвующим в цепи создания пищевой продукции".
7. ГОСТ 34120-2017 "Свиньи для убоя. Свинина в тушах и полутушах. Технические условия".
8. Действующие ветеринарно-санитарные правила по содержанию свиней, утвержденные уполномоченным органом Республики Казахстан.
9. Действующие зоогигиенические требования к содержанию сельскохозяйственных животных.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Зоотехник

6

Ветеринарный врач

14. Карточка профессии "Зоотехник":

Код группы:

3142-0

Код наименования занятия:

3142-0-007

Наименование профессии:

Зоотехник

Уровень квалификации по ОРК:

5

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 сентября 2025 года № 282 "О внесении изменений в приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307 "Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского хозяйства"
Параграф 15. Зоотехник

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
послесреднее образование (прикладной бакалавриат)

Специальность:
Ветеринария

Квалификация:

Требования к опыту работы:

Зоотехник I категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: животноводство и/или ветеринария, рыбное хозяйство (технология рыбных продуктов, промышленное рыболовство, ихтиология, аквакультура и водные биоресурсы), окружающая среда (экология), водные ресурсы и водопользование, биологические и смежные науки и стаж работы на должности зоотехника II категории не менее 3 лет;
Зоотехник II категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: животноводство и/или ветеринария, рыбное хозяйство (технология рыбных продуктов, промышленное рыболовство, ихтиология, аквакультура и водные биоресурсы), окружающая среда (экология), водные ресурсы и водопользование, биологические и смежные науки и стаж работы на должности зоотехника без категории не менее 3 лет или техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности зоотехния и стаж работы на должности зоотехника без категории не менее 5 лет;
Зоотехник без категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: животноводство и/или ветеринария, рыбное хозяйство (технология рыбных продуктов, промышленное рыболовство, ихтиология, аквакультура и водные биоресурсы), окружающая среда (экология), водные ресурсы и водопользование, биологические и смежные науки или техническое и профессиональное (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по специальности зоотехния без предъявления требований к стажу работы.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

3142-0-010 Зоотехник отделения (комплекса, сельскохозяйственного участка, фермы).

Основная цель деятельности:

Организация технологического процесса содержания, кормления и воспроизводства всех видов и пород сельскохозяйственных животных

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Подготовка сельскохозяйственных животных разных пород к производству продукции и ведение первичной зоотехнической документации.
2. Осуществление передвижения в половозрастные группы животных (по физиологическому состоянию), кормление и уход за животными в соответствии с ветеринарно-санитарными правилами и нормами
3. Организация рационального использования кормов, внедряет на фермах новейшие методы содержания, кормления и ухода за поголовьем
4. Руководство селекционно-племенной работой по выведению высокопродуктивных животных
5. Ведение первичной учетной племенной документации в животноводстве

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Подготовка сельскохозяйственных животных разных пород к производству продукции и ведение первичной зоотехнической документации.

Навык 1:
Выполнение работ по: подготовке сельскохозяйственных животных разных пород для производства продукции

Умения:
1. Выбирать способы решения практических задач при производстве продукции животноводства.
2. Осуществлять мероприятия по улучшению продуктивных качеств сельскохозяйственных животных.
3. Выбирать и применять экономически эффективные технологии производства и реализации продукции животноводства.
Знания:
1. Основы подготовки сельскохозяйственных животных разных пород для производства продукции животноводства.
2. Методы решения производственных задач при подготовке сельскохозяйственных животных разных пород.
3. Основы современных технологий производства продукции животноводства.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Организация разработки и выполнения мероприятий по развитию животноводства, улучшению воспроизводства стада, повышению продуктивности животных, увеличению выхода молодняка

Умения:
1. Применять на практике знания по разведению и воспроизводству сельскохозяйственных животных.
2. Организовывать работу коллектива, занятого производством продукции животноводства.
3. Применять практические навыки при ведении первичной зоотехнической документации и выращивании животных в закрепленной зоне обслуживания.
4. Организовывать мероприятия по повышению продуктивности животных и улучшению воспроизводства стада.
5. Контролировать выполнение производственных заданий по развитию животноводства.
Знания:
1. Основы генетики, физиологии, зоологии и ветеринарии сельскохозяйственных животных.
2. Анатомию, физиологию и биологические особенности сельскохозяйственных животных.
3. Порядок ведения отчетности и предоставления информации по селекционно-племенной работе.
4. Основы организации производства продукции животноводства.
5. Требования нормативных правовых актов Республики Казахстан в области животноводства.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Осуществление распределения животных по половозрастным группам (с учетом физиологического состояния), кормление и уход за животными в соответствии с ветеринарно-санитарными требованиями и нормами

Навык 1:
Ведение первичной зоотехнической документации и выращивание животных в закрепленной зоне обслуживания

Умения:
1. Вести первичную зоотехническую документацию и учет производственных показателей.
2. Пользоваться современными средствами вычислительной техники, коммуникации и связи при ведении учета.
3. Организовывать проведение контрольных взвешиваний животных и составлять оборот движения стада.
4. Рассчитывать основные технико-экономические показатели деятельности производственного участка (фермы).
5. Разрабатывать производственные задания по животноводству и обеспечивать контроль их выполнения.
Знания:
1. Правила разработки месячных, квартальных и годовых производственных планов.
2. Порядок ведения первичной зоотехнической документации.
3. Основные производственные риски в животноводстве и способы их предупреждения.
4. Правила учета движения животных и производственных показателей.
5. Основы организации производства продукции животноводства.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Ведение книги учета расхода кормов и составление рационов кормления животных

Умения:
1. Вести книгу учета расхода кормов.
2. Составлять рационы кормления животных с учетом их вида, возраста, физиологического состояния и продуктивности.
3. Организовывать применение современных и экономически эффективных способов кормления животных.
4. Контролировать соблюдение норм кормления и расход кормов.
5. Анализировать эффективность использования кормов и вносить предложения по их рациональному использованию.
Знания:
1. Особенности анатомии и физиологии сельскохозяйственных животных.
2. Основы кормления и содержания сельскохозяйственных животных различных видов.
3. Нормы и принципы составления рационов кормления животных.
4. Требования к качеству кормов и правила их хранения.
5. Основы организации кормления сельскохозяйственных животных в соответствии с ветеринарно-санитарными требованиями.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 3:
Организация рационального использования кормов, внедрение на фермах современных методов содержания, кормления и ухода за поголовьем

Навык 1:
Внедрение на фермах современных методов содержания, кормления и ухода за поголовьем

Умения:
1. Применять современные технологии содержания, кормления и ухода за сельскохозяйственными животными.
2. Выбирать наиболее эффективные технологии производства продукции животноводства с учетом специализации хозяйства.
3. Оценивать эффективность производственной деятельности и внедряемых технологий.
4. Анализировать производственные показатели и разрабатывать предложения по совершенствованию технологических процессов.
5. Организовывать внедрение прогрессивных методов содержания, кормления и ухода за поголовьем.
Знания:
1. Основы генетики, физиологии, зоологии и ветеринарии сельскохозяйственных животных.
2. Современные технологии содержания, кормления и ухода за сельскохозяйственными животными.
3. Основные заболевания сельскохозяйственных животных и методы их профилактики.
4. Правила разработки производственных заданий и организации их выполнения в животноводстве.
5. Принципы рационального использования кормов и повышения продуктивности животных.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Организация рационального использования кормов

Умения:
1. Организовывать рациональное использование кормов с учетом вида, возраста, физиологического состояния и продуктивности животных.
2. Контролировать соблюдение норм кормления и расхода кормов.
3. Анализировать эффективность использования кормов и разрабатывать предложения по ее повышению.
4. Определять потребность животных в кормах и контролировать их обеспечение.
5. Оценивать качество кормов и обеспечивать соблюдение условий их хранения и использования.
Знания:
1. Основы кормления сельскохозяйственных животных различных видов.
2. Нормы кормления животных с учетом их физиологического состояния и продуктивности.
3. Требования к качеству кормов, правила их хранения и использования.
4. Методы оценки эффективности использования кормов.
5. Основы организации кормовой базы и рационального использования кормовых ресурсов.


Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 4:
Руководство селекционно-племенной работой по выведению высокопродуктивных животных

Навык 1:
Разведение и воспроизводство сельскохозяйственных животных

Умения:
1. Применять на практике знания по разведению и воспроизводству сельскохозяйственных животных.
2. Идентифицировать племенных животных по индивидуальным номерам, кличкам и другим идентификационным признакам в соответствии с установленными требованиями.
3. Проводить измерение показателей продуктивности животных в соответствии с утвержденными методиками.
4. Осуществлять отбор и подбор племенных животных для селекционно-племенной работы.
5. Проводить скрещивание животных в соответствии с селекционной программой хозяйства.
6. Организовывать мероприятия по повышению продуктивности животных, улучшению воспроизводства стада и увеличению выхода молодняка.
Знания:
1. Основы разведения и воспроизводства сельскохозяйственных животных.
2. Основы генетики, анатомии, физиологии, зоологии и ветеринарии сельскохозяйственных животных.
3. Современные технологии производства продукции животноводства и основы племенного дела.
4. Методы оценки продуктивных, воспроизводительных и племенных качеств животных.
5. Основные заболевания сельскохозяйственных животных и методы их профилактики.
6. Способы идентификации животных (присвоение кличек, мечение, маркирование, биркование, чипирование).
7. Требования нормативных правовых актов Республики Казахстан в области племенного животноводства.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Определение племенной ценности животных

Умения:
1. Использовать оборудование и измерительные инструменты для оценки животных в соответствии с планом селекционно-племенной работы.
2. Выполнять инструментальные измерения животных для определения их племенной ценности.
3. Оценивать экстерьер, конституцию и продуктивные качества животных.
4. Оформлять результаты определения племенной ценности в установленной документации.
5. Использовать результаты оценки при проведении селекционно-племенной работы.
Знания:
1. Цели и значение определения племенной ценности животных в селекционно-племенной работе.
2. Порядок проведения оценки племенной ценности животных в соответствии с планом селекционно-племенной работы.
3. Правила и методы инструментальных измерений животных для определения их племенной ценности.
4. Методики оценки экстерьера, конституции и продуктивности животных.
5. Правила охраны труда и техники безопасности при работе с сельскохозяйственными животными.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 5:
Ведение первичной учетной племенной документации в животноводстве

Навык 1:
Ведение учета и отчетности

Умения:
1. Использовать компьютерную технику и специализированные программы при ведении учета в животноводстве.
2. Вести первичную зоотехническую и племенную документацию в соответствии с установленными требованиями.
3. Организовывать учет и ведение установленной отчетности по животноводству с использованием информационно-коммуникационных технологий.
4. Проверять полноту и достоверность учетных данных.
5. Подготавливать отчетные материалы по зоотехническому и племенному учету.
Знания:
1. Современные средства вычислительной техники, коммуникации и связи.
2. Методы учета продуктивных, воспроизводительных и племенных качеств животных различных видов.
3. Порядок ведения зоотехнической и племенной документации.
4. Действующие формы зоотехнического и племенного учета.
5. Требования к оформлению, хранению и архивированию учетной документации.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Внесение первичных данных о продуктивности племенных животных в установленные формы учета

Умения:
1. Оформлять установленные формы первичного учета показателей продуктивности животных.
2. Использовать стандартные информационно-коммуникационные программы для обработки показателей продуктивности племенных животных.
3. Использовать специализированные информационные системы по племенному животноводству для обработки данных о продуктивности животных.
4. Проверять правильность и полноту внесения первичных данных в учетную документацию.
5. Обеспечивать своевременное внесение и сохранность данных в системе племенного учета.
Знания:
1. Порядок ведения документации племенного учета показателей продуктивности животных.
2. Правила использования стандартных информационно-коммуникационных программ для обработки показателей продуктивности животных.
3. Правила использования специализированных информационных систем по племенному животноводству.
4. Порядок архивирования первичной учетной племенной документации в организации.
5.Требования нормативных правовых актов Республики Казахстан к ведению племенного учета и отчетности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Принимать решения в стандартных и нестандартных ситуациях и нести за них ответственность
Использовать информационно-коммуникационные технологии в профессиональной деятельности
Брать на себя ответственность за работу членов команды (подчиненных), за результат выполнения заданий
Самостоятельно определять задачи профессионального и личностного развития, заниматься самообразованием, осознанно планировать повышение квалификации Ориентироваться в условиях частой смены технологий в профессиональной деятельности
Уметь регулировать всевозможные вопросы, возникающие в ходе текущей работы (организация труда, оплата труда и др.).
Анализировать эффективность мероприятий, проводимых на ферме Организовывать обучение молодых рабочих с целью совершенствования профессионального мастерства
Осуществлять связь с вышестоящими, внешними организациями (по вопросам внедрения новых методов работы, претензий к качеству продукции) Прогнозировать качество будущего стада, его продуктивность

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции".
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки".
3. ТР ТС 034/2013 "О безопасности мяса и мясной продукции".
4. Закон Республики Казахстан "О ветеринарии".
5. Закон Республики Казахстан "О безопасности пищевой продукции" (при необходимости, если используется в структуре профстандарта).
6. СТ РК ISO 22000 "Системы менеджмента безопасности пищевой продукции. Требования к организациям, участвующим в цепи создания пищевой продукции".
7. ГОСТ 34120-2017 "Свиньи для убоя. Свинина в тушах и полутушах. Технические условия".
8. Действующие ветеринарно-санитарные правила по содержанию свиней, утвержденные уполномоченным органом Республики Казахстан.
9. Действующие зоогигиенические требования к содержанию сельскохозяйственных животных.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

6

Ветеринарный врач

15. Карточка профессии "Ветеринарный врач":

Код группы:

2250-0

Код наименования занятия:

2250-0-003

Наименование профессии:

Ветеринарный врач

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 сентября 2025 года № 282 "О внесении изменений в приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 21 августа 2019 года № 307 "Об утверждении Типовых квалификационных характеристик должностей руководителей и специалистов организаций сельского хозяйства"
Параграф 6. Врач ветеринарный

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Ветеринария

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Ветеринарный врач I категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: растениеводство и/или животноводство и/или ветеринария, рыбное хозяйство (технология рыбных продуктов, промышленное рыболовство, ихтиология, аквакультура и водные биоресурсы), окружающая среда (экология), водные ресурсы и водопользование, биологические и смежные науки и стаж работы в должности ветеринарного врача II категории не менее 3 лет;
Ветеринарный врач II категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: растениеводство и/или животноводство и/или ветеринария, рыбное хозяйство (технология рыбных продуктов, промышленное рыболовство, ихтиология, аквакультура и водные биоресурсы), окружающая среда (экология), водные ресурсы и водопользование, биологические и смежные науки и стаж работы в должности ветеринарного врача без категории не менее 3 лет;
Ветеринарный врач без категории: высшее образование (и/или бакалавр, магистратура, доктор философии PhD, доктор по профилю) по направлениям: растениеводство и/или животноводство и/или ветеринария, рыбное хозяйство (технология рыбных продуктов, промышленное рыболовство, ихтиология, аквакультура и водные биоресурсы), окружающая среда (экология), водные ресурсы и водопользование, биологические и смежные науки без предъявления требований к стажу работы.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

2250-0-001 Ветеринар
2250-0-002 Ветеринарно-санитарный врач
2250-0-006 Ветеринарный врач-консультант
3240-0-005 Ветеринарный техник

Основная цель деятельности:

Сохранение и обеспечение здоровья животных, профилактика и лечение всех видов животных, улучшение продуктивных качеств животных

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Проведение диагностики заболеваний и причин их возникновения у животных
2. Проведение лечения и профилактики болезней животных
3. Проведение ветеринарно-санитарных и профилактических мероприятий, направленных на предупреждение и ликвидацию заболеваний животных

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Проведение диагностики заболеваний и причин их возникновения у животных

Навык 1:
Осуществление мероприятий по
профилактике болезней у животных

Умения:

1. Анализировать нормативно-правовые акты по профилактике и ликвидации заразных и массовых незаразных болезней животных.
2. Работать со специализированными информационными базами данных.

Знания:

1. Ветеринарное законодательство РК
2. Методы выполнения лечебно-профилактических процедур у животных.
3. Методы проведения дезинфекции, дезинсекции и дератизации.

Возможность признания навыка:

-

Навык 2:
Проведение терапии у животных

Умения:

1. Применять терапевтические, хирургические и акушерско-
гинекологические приемы и
манипуляции для лечения животных с заболеваниями различной этиологии.
2. Использовать специализированное оборудование и инструменты.

Знания:

1. Алгоритм и критерии выбора медикаментозной и немедикаментозной терапии животных с инфекционными,
паразитарными и неинфекционными заболеваниями.
2. Фармакологические и токсикологические характеристики лекарственного сырья, лекарственных препаратов, биопрепаратов, биологически активных добавок для профилактики и лечения болезней животныхразличной этиологии.

Возможность признания навыка:

-

Навык 3:
Проведение анализа эпизоотической обстановки

Умения:

1. Анализировать и интерпретировать результаты клинических и
лабораторных исследований для постановки диагноза.
2. Выполнять клиническое исследование органов и систем животного.

Знания:

1. Алгоритм исследования органов и систем организма животных.
2. Параметры функционального состояния животных в норме и при патологии.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 4:
Выполнение посмертного диагностического вскрытия животных и постановка патологоанатомического диагноза

Умения:
1. Анализировать и интерпретировать результаты клинических и лабораторных исследований для постановки диагноза.
2. Использовать специализированное оборудование и инструменты
Знания:
1. Методика вскрытия трупов животных, патологическая анатомия животных при постановке патологоанатомического диагноза.
2. Нормативные клинические параметры органов и систем животных.
3. Применять терапевтические, хирургические приемы и манипуляции
для лечения животных с заболеваниями различной этиологии.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 2:
Проведение лечения и профилактики болезней животных

Навык 1:
Проведение терапии у животных

Умения:

1. Использовать специализированное оборудование и инструменты.
2. Применять методы визуального и технического контроля в ветеринарной деятельности.
3. Применять терапевтические, хирургические приемы и манипуляции
для лечения животных с заболеваниями различной этиологии.

Знания:

1. Алгоритм и критерии выбора медикаментозной и немедикаментозной
терапии животных с инфекционными, паразитарными и неинфекционными заболеваниями.
2. Требования, предъявляемые к безопасности ветеринарных препаратов.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Осуществление мероприятий по
профилактике болезней у животных

Умения:

1. Анализировать нормативно-правовые акты по профилактике и ликвидации заразных и незаразных болезней животных.
2. Использовать специализированное оборудование и инструменты.

Знания:

1. Закон о "Ветеринарии" РК.
2. Алгоритм и критерии выбора медикаментозной и немедикаментозной терапии животных с инфекционными, паразитарными и неинфекционными заболеваниями.
3. Методы выполнения лечебно-профилактических процедур у животных

Возможность признания навыка:

Не требуется

Трудовая функция 3:
Проведение ветеринарно- санитарных и профилактических мероприятий, направленных на предупреждение и ликвидацию заболеваний животных

Навык 1:
Составление и анализ выполнения плана лечебно- профилактических мероприятий

Умения:
1. Работать со специализированными информационными базами.
2. Применять методы визуального и технического контроля в ветеринарной деятельности.

Знания:

1. Закон о "Ветеринарии" РК.
2. Правила и инструкции по проведению карантинных мероприятий на объектах ветеринарного надзора.
3.Нормативные показатели параметров микроклимата в животноводческих помещениях

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Проверка состояния дезбарьеров, качества проведения дезинфекции и параметров микроклимата на объектах ветеринарного

Умения:

1.Применять методы визуального и технического контроля в ветеринарной деятельности
2. Использовать специализированное оборудование и инструменты

Знания:

1. Закон о ветеринарии РК.
2. Алгоритм и критерии выбора медикаментозной и немедикаментозной терапии животных с инфекционными, паразитарными и неинфекционными заболеваниями.
3. Методы проведения дезинфекции, дезинсекции и дератизации.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 3:
Осуществление карантинных мероприятий на животноводческих объектах

Умения:

1. Использовать специализированное оборудование и инструменты.
2. Проводить подготовку животных к диагностическим исследованиям.
3. Работать со специализированными информационными базами данных.

Знания:

1. Ветеринарное законодательство РК.
2. Правила и инструкции по проведению карантинных мероприятий на объектах ветеринарного надзора.
3. Методы проведения дезинфекции, дезинсекции и дератизации.
4. Правила хранения и утилизации биологических отходов.
5. Правила утилизации трупов животных. 6.Параметры микроклимата в животноводческих помещениях.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Требования к личностным компетенциям:

Руководство сотрудниками с принятием ответственности за результат на конкретном участке технологического процесса
Способность самостоятельно управлять и контролировать процесс трудовой и учебной деятельности в рамках стратегии, политики и целей организации Способность управляет профессиональным развитием отдельных работников Согласование работ на порученном участке с выполнением зоогигиенических и ветеринарных правил при содержании, кормлении животных и уходе за ними Способность к творчеству в профессиональной деятельности, инициативе в управлении, принимать ответственность за развитие профессионального знания и за результаты профессиональной деятельности
Определение стратегии деятельности организации по совершенствованию качества ветеринарного обслуживания

Список технических регламентов и национальных стандартов:

1. ТР ТС 021/2011 "О безопасности пищевой продукции".
2. ТР ТС 022/2011 "Пищевая продукция в части ее маркировки".
3. ТР ТС 034/2013 "О безопасности мяса и мясной продукции".
4. Закон Республики Казахстан "О ветеринарии".
5. Закон Республики Казахстан "О безопасности пищевой продукции" (при необходимости, если используется в структуре профстандарта).
6. СТ РК ISO 22000 "Системы менеджмента безопасности пищевой продукции. Требования к организациям, участвующим в цепи создания пищевой продукции".
7. ГОСТ 34120-2017 "Свиньи для убоя. Свинина в тушах и полутушах. Технические условия".
8. Действующие ветеринарно-санитарные правила по содержанию свиней, утвержденные уполномоченным органом Республики Казахстан.
9. Действующие зоогигиенические требования к содержанию сельскохозяйственных животных.

Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

7

Главный ветеринарный врач

Глава 4. Технические данные профессионального стандарта

      16. Наименование государственного органа: Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан.

      17. Руководитель проекта: Насырханова Б.К. E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz, моб.тел.: +7 (771) 375 80 45

      18. Организации (предприятия) участвующие в разработке: Некоммерческое акционерное общество "Национальный аграрный научно-образовательный центр" Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.

      19. Авторы: Р.Ш. Асаубаев – председатель Правления Научно-производственного центра передовых технологий в сельском хозяйстве ТОО "Северо-Казахстанский научно-исследовательский институт сельского хозяйства", кандидат сельскохозяйственных наук.

      Техническое сопровождение: Кенжегулова М.Б.,

      Моб.тел.: +7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz

      20. Отраслевой совет по профессиональным квалификациям: от 05.05.2026 г. №176

      21. Национальный орган по профессиональным квалификациям:

      22. Национальная палата предпринимателей Республики Казахстан

      Атамекен: от 20.04.2026 г. № 582.

      23. Номер версии и год выпуска:.

      24. Дата ориентировочного пересмотра: 26 октября 2029 года.

"Қант қызылшасы мен оның тұқымын өсіру", "Шитті мақта дайындау және мақтаны бастапқы өңдеу", "Дәнді дақылдарды өндіру", "Балара шаруашылығы", "Сүтті бағыттағы ірі қара мал өсіру", "Шошқаны көбейту және өсіру" кәсіптік стандарттарын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2026 жылғы 6 тамыздағы № 301 бұйрығы

      "Кәсіптік біліктілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабының 5-тармағына сәйкес, БҰЙЫРАМЫН:

      1. Мыналар:

      1) осы бұйрыққа 1-қосымшаға сәйкес "Қант қызылшасы мен оның тұқымын өсіру" кәсіптік стандарты;

      2) осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес "Шитті мақта дайындау және мақтаны бастапқы өңдеу" кәсіптік стандарты;

      3) осы бұйрыққа 3-қосымшаға сәйкес "Дәнді дақылдарды өндіру" кәсіптік стандарты;

      4) осы бұйрыққа 4-қосымшаға сәйкес "Балара шаруашылығы" кәсіптік стандарты;

      5) осы бұйрыққа 5-қосымшаға сәйкес "Шошқаны көбейту және өсіру" кәсіптік стандарты бекітілсін.

      2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Аграрлық ғылым және білім департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін оның электрондық көшірмесінің Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің "Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институты" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жолдануын;

      2) осы бұйрық ресми жариялағаннан кейін оның Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми интернет ресурсында орналастырылуын қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылығы вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасы
Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 		А. Сұлтанов

  2026 жылғы 6 тамыздағы
№ бұйрығына 1 қосымша

"Қант қызылшасы мен оның тұқымын өсіру" кәсіптік стандарты

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Кәсіптік стандарттың қолдану аясы: "Қант қызылшасы мен оның тұқымын өсіру" кәсіптік стандарты "Кәсіптік біліктілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабына сәйкес әзірленді.

      Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

      2. Осы кәсіптік стандартта мынадай терминдер мен анықтамалар қолданылады:

      1) қант қызылшасы – өнеркәсіптік мақсатта қызылша өсірумен айналысатын ауыл шаруашылығы саласы;

      2) көкөніс шаруашылығы –көкөніс және бақша дақылдарын өсірумен, сондай-ақ оларды өсіру технологияларын әзірлеу және жетілдірумен айналысатын ауыл шаруашылығындағы өсімдік шаруашылығы саласы;

      3) тұқым шаруашылығы – тұқымдарды өндіру, дайындау, өңдеу, сақтау, тасымалдау, өткізу және пайдалану жөніндегі іс-шаралар кешенін, сондай-ақ мемлекеттік бақылауды, оның ішінде сорттық және тұқымдық бақылауды қамтитын қызмет;

      4) тамшылатып суару – суды өсірілетін өсімдіктердің тамырына тікелей аз порциялармен тамшылатып-өлшеп беретін суару әдісі;

      5) информалды білім беру – білім беру ұйымдарынан және білім беру қызметтерін ұсынатын ұйымдардан тыс күнделікті қызмет барысында алынатын және оқыту нәтижелерін растайтын құжат берілмейтін білім беру түрі;

      6) формалды емес білім беру – оқыту орны, мерзімдері мен нысаны ескерілмей, білім беру қызметтерін ұсынатын ұйымдар жоспарланған, ұйымдастырған және жүзеге асыратын және оқыту нәтижелерін растаушы құжат беріле отырып жүргізілетін білім беру түрі;

      7) кәсіптік кіші топ – еңбек функцияларының тұтас жиынтығымен қалыптастырылған және олардың құзыреттерін орындау үшін қажетті саланың кәсіптік тобының бір бөлігі;

      8) кәсіптік топ – ортақ интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функциялары мен құзыреттерінің ұқсас жиынтығын болжайтын саланың кәсіптік кіші топтарының жиынтығы;

      9) біліктілік – жұмыскердің нақты еңбек функцияларын сапалы орындауға дайындық дәрежесі;

      10) біліктілік деңгейі – біліктілік шеңберінде белгіленген және сипатталған, білім, дағдылар, еңбек контекстінің күрделілігі мен стандарттан тыс жағдайлары, жауапкершілік және дербестік параметрлері бойынша сараланатын қызметкерлердің құзыреттеріне қойылатын талаптардың құрылымданған жиынтығы;

      12) кәсiптiк стандарт – кәсіптік қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне, құзыреттеріне, мазмұнына, сапасына және еңбек жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт;

      13) кәсіп – арнайы даярлық нәтижесінде алынған және білім туралы тиісті құжаттармен расталатын белгілі бір білімді, іскерлікті және практикалық дағдыларды талап ететін адамның еңбек қызметінің негізгі түрі;

      14) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдық сипаттамасы;

      15) ұлттық біліктілік шеңбері – салалық біліктілік шеңберлерін, кәсіптік стандарттарды әзірлеу үшін біліктілік және жалпы кәсіптік құзыреттердің бірыңғай біліктілік шкаласы;

      16) машықтар – кәсіптік қызметті жүзеге асыру және міндеттерді шешу үшін білімді қолдану қабілеттері (логикалық, интуитивтік, шығармашылық және практикалық ойлауды пайдалану);

      17) білім – оқу және жеке тәжірибесі арқылы ақпаратты меңгеру нәтижесі, оқу немесе жұмыс саласына қатысты фактілер, қағидаттар, теория мен практика жиынтығы, біліктіліктің міндетті түрде бағалануға тиіс компоненті;

      18) құзыреттер – белгілі бір біліктілік деңгейіндегі кәсіптік қызметінде міндеттерді орындауды қамтамасыз ететін субъекті қызметінің сапасы;

      19) тәжірибе – саналы қызмет, белгілі бір уақыт аралығында меңгерілген және тиімді пайдаланыла алатын білім және дағды.

      3. Осы кәсіптік стандартта мынадай қысқартулар қолданылады:

      1) ҚР – Қазақстан Республикасы;

      2) БТБА – Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамасы;

      3) БА – Біліктілік анықтамасы;

      4) ББХСС – Білім берудің халықаралық стандартты сыныптауышы;

      5) КС – Кәсіптік стандарт;

      6) ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері;

      7) СБШ – Салалық біліктілік шеңбері.

2-тарау. Кәсіптік стандарттың паспорты

      4. Кәсіптік стандарттың атауы: Қант қызылшасы мен оның тұқымын өсіру

      5. Кәсіптік стандарттың коды: A01132057

      6. ЭҚЖЖ секциясын, бөлімін, тобын, сыныбын және кіші сыныбын көрсету:

      A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну

      01.1 Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру

      01.13 Көкөністер, бақша дақылдарын, тамыр жемістілер мен түйнек жемістілерді өсіру

      01.13.3 Қант қызылшасын және оның тұқымдарын өсіру

      A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну

      01.1 Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру

      01.19 Өзге де бір-немесе екіжылдық дақылдарды өсіру

      A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      01.1 Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру

      01.13 Көкөністер, бақша дақылдарын, тамыр жемістілер мен түйнек жемістілерді өсіру

      01.13.2 Көкөністерді, олардың тұқымдары ме көшеттерін өсіру.

      7. Кәсіптік стандарттың қысқаша сипаттамасы: Қант қызылшасын өсіру және оның тұқымын өндірумен байланысты кәсіптік қызмет.

      8. Кәсіптер карточкаларының тізімі:

      1) арамшөптермен күресуші жұмыскерлер - СБШ-ның 3 деңгейі;

      2) қызылша өсіруші - СБШ-ның 4 деңгейі;

      3) тұқым өсіруші - СБШ-ның 4 деңгейі;

      4) жаңбырлатқыш техникаға қызмет көрсету және оны пайдалану жөніндегі оператор - СБШ-ның 3 деңгейі;

      5) ауыл шаруашылығы техникасы инженері - СБШ-ның 6 деңгейі;

      6) тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном (біліктілік денгейі орташа) - СБШ-ның 6 деңгейі.

3-тарау. Кәсіптер карточкалары

9. "Арамшөптермен күресуші жұмыскерлер" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

7549-2

Қызмет атауының коды:

7549-2-002

Кәсіп атауы:

Арамшөптермен күресуші жұмыскерлер

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:


Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұымсшы мамандықтары)

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:


Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

7549-2-001 Зиянкестермен күресу жөніндегі қызметкер
7549-2-003 Фумигаторшы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Арамшөптер мен зиянкестермен күресу барысында химиялық заттарды бүркуге арналған жабдықты пайдалану және бақылау кезінде қарапайым жұмыстарды орындау.

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Қант қызылшасының арамшөптерімен күресу бойынша қолмен жұмыс жасау
2. Химиялық әдістермен арамшөптерді жою бойынша жұмыстарды орындау

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Қант қызылшасының арамшөптерімен күресу бойынша қолмен жұмыс жасау

1-дағды:
Арамшөптермен күресу бойынша агротехникалық іс- шаралар өткізу

Машықтар
1. Арамшөптердің таралуын талдау.
2. Қатар аралық культивация жүргізу.
3. Арамшөптерді тұқым шашқанға дейін шабу.
4. Дақылдардың жай-күйін визуалды бағалау.
5. Дақылдарды қолмен немесе қол құралдарының көмегімен сирету және арамшөптерден тазарту.
6. Тұқымды тазалау.
7. Арамшөптерді жою үшін тырмалау және домалату.
8. Арамшөптерден қорғаудың алдын алу шараларын жүргізу.
9. Арамшөптерді жою жұмыстарын орындау.
10. Комбайндар мен топырақ өңдеу машиналарының жұмыс органдарын жерден және арамшөп тұқымдарынан тазалау.
11. Арамшөптермен күресудің механикалық шараларын жүргізу (сарқылту, тұншықтыру, тамырларды кептіру).
12. Суару кезінде суармалы суды арамшөп тұқымдарынан тазалау.
13. Өсімдіктерді қалыптастыру үшін қол құралдарын пайдалану.
Білімдер
1. Топырақты өңдеу әдістері.
2. Тұқым өңдеу әдістері.
3. Тұқымды егіске дейін дайындау және алдын ала отырғызу жұмыстары кезінде еңбекті қорғау ережелері.
4. Арамшөптердің таралуының биологиялық ерекшеліктері мен әдістері.
5. Арамшөп тұқымдарымен топырақтың бітелу дәрежесі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Топырақты өңдеу кезінде қолданылатын жабдықты дайындау

Машықтар:
1. Жабдықтың функционалдығы мен өнімділігін сақтау үшін оны күтіп ұстау.
2. Техникалық талаптарға сәйкес топырақ өңдеуге арналған жабдықтар мен құрал-саймандарды пайдалану.
3. Ыдыстарды, құрал-саймандарды және көліктерді жүйелі түрде тазалау.
4. Арамшөптерді жоюға арналған оңтайлы құрал-саймандар мен жабдықтарды таңдау.
5. Жабдықтың жағдайын дер кезінде қарап шығу және тексеру.
6. Арамшөптермен күресуге арналған құрал-саймандар мен жабдықтарға ұсақ жөндеу жүргізу.
7. Жабдықтарды есепке алу, жұмыстарды жоспарлау және топырақ өңдеу мен арамшөптермен күрес операцияларының орындалуын бақылау үшін цифрлық технологиялар мен мобильді қосымшаларды пайдалану.
Білімдер:
1. Топырақ өңдеуге арналған жабдықтар мен қосалқы жабдықтардың құрылысы және жұмыс істеу принциптері.
2. Жабдықтар мен құрал-саймандарды пайдалану, күтіп ұстау және қауіпсіз қолдану ережелері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Химиялық әдістермен арамшөптерді жою бойынша жұмыстарды орындау

1-дағды:
Қант қызылшасын арамшөптерден қорғаудың химиялық құралдарын қолдану бойынша жұмыстар

Машықтар:
1. Пестицидтермен және химиялық заттармен жұмыс істейтін жұмысшыларға арналған еңбекті қорғау нұсқауларына сәйкес химиялық заттарды араластыру.
2. Арамшөптерді белгілі бір тереңдікке дейін жою үшін пестицидтерді қолдану.
3. Қызылша алқабының арамшөптермен ластану картасын жасау.
4. Арамшөптерді өңдеу үшін бүрку жабдығын пайдалану.
Білімдер:
1. Аурулардың, зиянкестердің және арамшөптердің алдын алу мен олармен күресу шаралары.
2. Тұқымдық және отырғызу материалын протравливание (залалсыздандыру) технологиялары.
3. Арамшөптерді гербицидтермен жоюдың химиялық әдістері.
4. Ауыспалы егісті енгізу ережелері.
5. Препараттарды енгізу ережелері.

Дағдыны тану
мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Арамшөптерден қорғалуға химялық құралдарды дайындау

Машықтар:
1. Қызылшаны арамшөптерден қорғау үшін препараттарды сұйылтып, химиялық ерітінділерді дайындау.
2. Химиялық құралдарды арамшөптерден қорғау мақсатына сай пайдалану.
Білімдер:
1. Арамшөптерге қарсы күресте препараттарды қолдану дозалары мен мерзімдері.
2. Жердің бітелу түріне байланысты арамшөптерге қарсы қолданылатын препараттар.
3. Арамшөптердің биологиялық ерекшеліктері.
4. Өсімдіктерді зиянкестерден қорғау және арамшөптерге қарсы күрес құралдары.
5. Еңбекті қорғау ережелері.

Дағдыны тану
мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Дәлдік
Физикалық төзімділік
Орындаушылық
Оку қабілеттілігі

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астықтың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 - қант қызылшасын қоса алғанда, астық және техникалық дақылдарға қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011 – қантқа және оның қайта өңделген өнімдеріне қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау туралы" КО ТР 022/2011 – қант пен тұқымдарды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – қант қызылшасын өсіруде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдарын қамтиды.
6. МемСТ 17421-85 "Қант қызылшасының тұқымы. Техникалық шарттар" - тұқым сапасына қойылатын талаптар
7. МемСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – қызылша тұқымдарына қолданылады.
8. ҚР СТ ISO 22000:2019 "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – қант қызылшасын қайта өңдеуге арналған.
9. МемСТ 31361-2008 "Ақ қант. Техникалық шарттар" – дайын өнім сапасының стандарттары.
10. МемСТ 21.101-97 "Қант қызылшасы. Сынау әдістері" – тамыр дақылдарының сапасын бағалау әдістері.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

2

Егін жинау жөніндегі жұмысшы

3

Зиянкестермен күресу жөніндегі қызметкер

4

Қызылша өсіруші

4

Жеміс-көкөніс өсіруші

4

Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіруге маманданған фермер.

10. "Қызылша өсіруші" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

6111-2

Қызмет атауының коды:

6111-2-005

Кәсіп атауы:

Қызылша өсіруші

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары
66. Қызылша өсіруші
1-параграф. Қызылша өсіруші

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

6112-0-003 Жеміс-көкөніс өсіруші
6111-2-004 Көкөніс өсіруші

Қызметтің негізгі мақсаты:

Дайындық жұмыстарына қызмет көрсету және орындау,қант қызылшасын өсіру, күту және жинау кезіндегі көмекші жұмыстар.

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Қызылша шаруашылығында топырақты, тұқымдарды дайындау, тыңайтқыштарды әзірлеу және қолдану
2. Қызылшаны егу, егуге күтім жасау, өсіру және жинау (пысықтау, бұрау, сақтау)бойынша жұмыстарды орындау

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Қызылша шаруашылығында топырақты, тұқымдарды дайындау, тыңайтқыштарды әзірлеу және қолдану бойынша жұмыстарды орындау

1-дағды:
Топырақ пен тұқымды дайындау бойынша жұмыстарды орындау

Машықтар:
1. Жерді аударып, учаскелерді тегістеу (жоспарлау).
2. Отырғызуға арналған топырақты дайындау.
3. Арамшөптермен күрес барысында өсімдіктерді зиянкестерден қорғау құралдарын ұтымды пайдалану.
4. Тұқымдарды сұрыптау және драждау.
5. Егістік материалын зарарсыздандыру.
Білімдер:
1. Топырақты өңдеу әдістері.
2. Егістік материалды өңдеу әдістері.
3. Тұқымдарды егу алдындағы және өсіру кезінде отырғызу алдындағы жұмыстарды орындау барысында еңбекті қорғау қағидалары.
4. Қызылша шаруашылығында қол құралдары, механизмдер және топырақ өңдеу агрегаттарының көмегімен орындалатын жұмыс түрлері.
5. Өсімдіктерді зиянкестерден қорғау және арамшөптермен күрес құралдары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Тыңайтқыштарды енгізу және тұқымдарды дәрілеу бойынша жұмыстарды орындау

Машықтар:
1. Топырақты, топырақ қоспаларын және субстраттарды пестицидтер мен биологиялық қорғау ерітінділерімен бүрку.
2. Тұқымдарды дәрілеу.
3. Топыраққа тыңайтқыш енгізу.
Білімдер:
1. Аурулардың, зиянкестердің және арамшөптердің алдын алу мен олармен күрес шаралары.
2. Тұқымдық және отырғызу материалын дәрілеу технологиялары.
3. Тыңайтқыштарды дайындау және енгізу бойынша жұмыс түрлері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Қызылшаны егу, егіске күтім жасау, өсіру және жинау (пысықтау, бурттау, сақтау) бойынша жұмыстарды орындау

1-дағды:
Егіс жүргізу және егіске күтім жасау

Машықтар:
1. Егісті бақылау және дақылдарға күтім жасау.
2. Арамшөптер мен зиянкестерге қарсы күрес жүргізу.
3. Қызылшаны жинау мерзімдерін, оны пысықтау, бурттау және сақтау тәсілдерін, сондай-ақ іске асыруға дайындау жолдарын анықтау.
4. Тұқымдық шумақтарды ұсақтау.
5. Отырғызу материалын жарамсыз деп шығару (сұрыптан шығару).
6. Егістіктің жай-күйін визуалды бағалау.
7. Аналық қызылшаның тамырларын сұрыптау үстелдерінде және механикаландырылған желілерде тазалау мен сұрыптау жұмыстарын жүргізіп, қысқы сақтауға арналған траншеяларға орналастыру.
Білімдер:
1. Қызылша өсіруге қойылатын агротехникалық талаптар.
2. Өсімдіктерді зиянкестер мен аурулардан қорғау шаралары.
3. Қант қызылшасын суару нормалары мен мерзімдері.
4. Қызылшаның шаруашылық тұрғысынан пісу белгілері.
5. Қызылшаны жинау мерзімдері, оны пысықтау, бурттау және сақтау тәсілдері, сондай-ақ іске асыруға дайындау жолдары.
6. Өсімдіктерді зиянкестерден қорғау және арамшөптермен күрес құралдары.
7. Қызылшаны сақтау және оны іске асыруға дайындау әдістері.
8. Еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау, тыңайтқыштарды дайындау және енгізу, тұқымдарды тазалау, өңдеу, себуге дайындау және егіске күтім жасау саласындағы білімдер.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Қант қызылшасын өсіру, жинау және тасымалдау кезінде қолданылатын құрал-жабдықтарды дайындау

Машықтар:
1. Егістік және отырғызу материалын дайындау үшін жұмыс мүкәммалын және көмекші құрылғыларды пайдалану.
2. Қажетті құрал-жабдықтар мен көмекші құрылғыларды қолдану.
3. Көмекші құралдардың бар-жоғын және жарамдылығын тексеру.
Білімдер:
1. Қызылша өсіру кезінде қолданылатын құралдар, жабдықтар және материалдарды пайдалану, техникалық қызмет көрсету, жылжыту, сақтау және жинаудың негізгі қағидалары.
2. Қызылшаны өсіру, жинау және тасымалдау кезінде қолданылатын құрал-жабдықтар мен көмекші материалдардың жұмыс принциптері.
3. Құрал-жабдықтар мен көмекші материалдарды өңдеу әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Командада жұмыс істеу қабілеті
Орындаушылық
Оқу мүмкіндігі
Зейін

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астық қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – дәнді және техникалық дақылдарға, соның ішінде қант қызылшасына қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011 – қантқа және оның қайта өңделген өнімдеріне қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау туралы" КО ТР 022/2011 – қант пен тұқымдарды таңбалау ережелері.
4."Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – қант қызылшасын өсіруде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдарын қамтиды.
6. "Қант қызылшасының тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 17421-85 – тұқым сапасына қойылатын талаптар.
7. "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" МемСТ 12038-84 – қызылша тұқымдарына қолданылады.
8. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қызылшасын қайта өңдеуге арналған.
9. "Ақ қант. Техникалық шарттар" МемСТ 31361-2008 – дайын өнім сапасының стандарттары.
10. "Қант қызылшасы. Сынау әдістері" МемСТ 21.101-97 – тамыр дақылдарыныңсапасын бағалау әдістері.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

5

Тұқым шаруашылығы бойынша агроном (біліктілігі орташа)

5

Өсімдіктерді қорғау жөніндегі агроном (біліктілігі орташа)

3

Білікті ауыл шаруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдар)

11. "Тұқым өсіруші" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

6113-9

Қызмет атауының коды:

6113-9-002

Кәсіп атауы:

Тұқым өсіруші

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары
67. Тұқым өсіруші.
1-параграф. Тұқым өсіруші.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

6112-0-003 Жеміс-көкөніс өсіруші
6111-2-004 Көкөніс өсіруші

Қызметтің негізгі мақсаты:

Тұқым өсімдіктерін өсіру, күту және жинау жұмыстарын жүргізу.

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Топырақты дайындау, тыңайтқыштар енгізу, қант қызылшасының тұқымын отырғызу бойынша жұмыстарды орындау
2. Аталық бездерді өсіру кезінде жұмыстарды орындау, ауыл шаруашылығы дақылдарының аталық бездерін күту, жинау және сақтау

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Топырақты дайындау, тыңайтқыш енгізу және қант қызылшасының тұқымын отырғызу жұмыстарын орындау

1-дағды:
Қант қызылшасы тұқымын отырғызуға арналған дайындық жұмыстарын жүргізу

Машықтар:
1. Агрономның басшылығымен тұқымдарды себуге дайындау.
2. Тұқым сапасын анықтау.
3. Атипті және өнімділігі төмен өсімдіктерді алып тастау.
4. Тұқымдық материалдың кондициясын және сапасын анықтау.
5. Сортқа тән өсімдіктердің тұқымдарын іріктеу.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы, өсімдік шаруашылығы, агрохимия және мелиорация негіздері.
2. Агротехникалық талаптар.
3. Тұқым сапасын жақсарту тәсілдері мен әдістері.
4. Тұқым отырғызу әдістері.
5. Тұқымның сорттық және тұқымдық сапасына қойылатын стандарттар және оларды анықтау әдістері.
6. Тұқым шаруашылығына қатысты агроөнеркәсіптік тәсілдер.
7. Қант қызылшасы тұқымын себу мерзімдері мен әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Топырақты дайындау бойынша жұмыстарды орындау

Машықтар:
1. Арамшөптерден қорғау бойынша алдын алу шараларын жүргізу.
2. Арамшөптерді жою жұмыстарын ұйымдастыру.
3. Қол құралдарын және механикаландыру құралдарын пайдалану.
4. Топырақты гербицидтермен өңдеу.
5. Топырақтың тығыздалу дәрежесін және тамыр дақылының осінің орналасуын тексеру.
6. Алдыңғы дақылды жинағаннан кейін топырақтың жағдайын тексеру (тегістігі, арамшөппен ластануы, физикалық қасиеттері).
Білімдер:
1. Тұқым шаруашылығында қолданылатын құрал-жабдықтардың мақсаты.
2. Шағын механикаландыру құралдарына техникалық күтім жасау тәсілдері.
3. Топырақты өңдеу және арамшөптермен күресу әдістері.
4. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы білім.
5. Топырақты өңдеу әдістері.
6. Қант қызылшасы сияқты ауыл шаруашылығы дақылдарын суаруға арналған уақыт нормалары.
7. Ауыл шаруашылығы жұмыстарын жүргізу кезінде еңбекті қорғау қағидалары.
8. Тыңайтқыштарды дайындау және енгізу, тұқымдарды тазарту және өңдеу тәртібі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Ауыл шаруашылығы дақылдарының аталық бездерін өсіру, күту, жинау және сақтау жұмыстарын орындау

1-дағды
Аталық безді өсіру бойынша жұмыстарды жүргізу

Машықтар:
1. Әртүрлі әдістерді қолдана отырып, өсімдіктердің физиологиялық жағдайын талдау.
2. Морфологиялық белгілері бойынша жабайы өсімдіктерді анықтау.
3. Тұқым питомнигінде тұқым себу.
4. Аталық бездерді отырғызуға дайындау.
5. Аталық бездерді жинау кезінде қол құралдарын және механикаландыру құралдарын пайдалану.
6. Тұқымның пісу мерзімін анықтау.
7. Егін жинау уақытын белгілеу.
8. Тұқымның себу сапасын бағалау.
9. Егістіктерде сорттық тазартуды жүргізу.
10. Екпелерге сорттық зерттеу жүргізу.
11. Себу мерзімдерін белгілеу.
Білімдер:
1. Тұқым өсіру технологиясы.
2. Аталық бездерді іріктеп және толық жинау кезінде тұқым жинау әдістері.
3. Өсімдіктердің түрлік белгілері.
4. Егу және отырғызу технологиялары.
5. Тұқымның себу сапасы.
6. Агротехниканың ерекшеліктері.
7. Қант қызылшасының отырғызусыз өсірілетін аталық бездерінің биологиялық ерекшеліктері.
8. Мамандандырылған техниканың құрылымы мен жұмыс принциптері (қопсытқыштар, тырмалар, сепкіштер).
9. Қант қызылшасының отырғызусыз аталық бездерін өсіру технологиясы.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Тұқымдық және отырғызу материалын сақтау және өткізу

Машықтар:
1. Жиналғаннан кейінгі тұқымдарды қайта өңдеу және сақтау жұмыстарын жүргізу.
2. Тұқымдарды сақтауға қоймас бұрын арнайы бактерицидтік заттармен өңдеу.
3. Тұқымдарды сақтауға және өткізуге дайындау.
4. Себу материалын жинау және тапсыру.
5. Тұқымдық материалдың сапасын қамтамасыз ету.
6. Сақтау барысында тұқымдардың биологиялық процестерін реттеу.
7. Уақтылы тұқымдық егістерді жинау.
8. Тұқымдарды қоймаға төгу.
9. Тұқымдық материалды кондициялық ылғалдылыққа дейін кептіру.
10. Тұқымдарды калибрлеу және тазарту.
Білімдер:
1. Себу материалына қойылатын мемлекеттік стандарт талаптары.
2. Себу агрегаттарының техникалық сипаттамалары.
3. Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру технологиялары.
4. Өсімдіктерді және өсімдік шаруашылығы өнімдерін зиянкестер мен аурулардан қорғау әдістері.
5. Тұқым өндіру және оларды өңдеу технологиялары.
6. Дақылдарды өсірудің агротехникалық тәсілдерінің олардың қасиеттеріне әсері.
7. Тұқымдарды калибрлеу және тазарту әдістері.
8. Тұқымдарды кептіру тәсілдері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астық қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – дәнді және техникалық дақылдарға, соның ішінде қант қызылшасына қолданылады.
2."Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011– қантқа және оның қайта өңделген өнімдеріне қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау туралы" КО ТР 022/2011 – қант пен тұқымдарды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – қант қызылшасын өсіруде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдарын қамтиды.
6. "Қант қызылшасының тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 17421-85 – тұқым сапасына қойылатын талаптар.
7. "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" МемСТ 12038-84 – қызылша тұқымдарына қолданылады.
8. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қызылшасын қайта өңдеуге арналған.
9. "Ақ қант. Техникалық шарттар" МемСТ 31361-2008 – дайын өнім сапасының стандарттары.
10. "Қант қызылшасы. Сынау әдістері" МемСТ 21.101-97 – тамыр дақылдарыныңсапасын бағалау әдістері.

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Қарым-қатынас
Зейін
Сенсорлық жады
Физикалық төзімділік
Жұмыстағы дәлдік пен жауапкершілік

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

5

Тұқым шаруашылығы бойынша агроном (біліктілігі орташа)

4

Көкөніс өсіруші

4

Жеміс-көкөніс өсіруші

3

Білікті ауыл шаруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдар)

12. "Жаңбырлатқыш техникаға қызмет көрсету және оны пайдалану жөніндегі оператор" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

8189-0

Қызмет атауының коды:

8189-0-036

Кәсіп атауы:

Жаңбырлатқыш техникаға қызмет көрсету және оны пайдалану жөніндегі оператор

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары
57. Су бүріккіш құрылғысының машинисі
1-параграф 1. Су бүріккіш құрылғысының машинисі

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы кәсіптер)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:


Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

8189-0-037 Тамшылатып суару жүйелеріне қызмет көрсету және пайдалану жөніндегі оператор
8341-1-005 Ауыл шаруашылығы өндірісінің тракторшы-машинисі

Қызметтің негізгі мақсаты:

Ауыл шаруашылығы дақылдарын әртүрлі конструкциялардағы жаңбырлатқыш қондырғылармен суару.

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Қант қызылшасын әртүрлі конструкциялы жаңбырлатқыш машиналардың көмегімен механикаландырылған суару
2. Жаңбырлатқыш машиналарға техникалық қызмет көрсету

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Қант қызылшасын әртүрлі конструкциялы жаңбырлатқыш машиналардың көмегімен механикаландырылған суару

1-дағды:
Суару жұмыстарын жүргізу

Машықтар
1. Қазіргі заманғы жаңбырлатқыш машиналардың компьютеріне деректерді енгізу.
2. Суару кезінде жаңбырлатқыш машинаның жұмысын басқару және бақылау.
3. Ауысымды қабылдау және тапсыру жұмыстарын орындау.
4. Жұмыс орнын, жабдықтар мен құралдарды тазалау, олардың тиісті күйде болуын қадағалау.
5. Белгіленген техникалық құжаттаманы жүргізу.
Білімдер
1. Суармалы жерлерде ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің озық агротехникасы мен технологиясының негіздері.
2. Гидравлика және топырақтану негіздері.
3. Механикаландырылған суару техникасы.
4. Жаңбырлатқыш және суару машиналарының құрылысы.
5. Жаңбырлатқыш машиналарды пайдалану ережелері.
6. Суару технологиясы.
7. Ауыл шаруашылығы машиналарының түрлері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Әр түрлі конструкциялы жаңбырлатқыш машиналардың көмегімен суару бойынша дайындық жұмыстарын жүргізу

Машықтар
1. Топырақтың ылғалдылығын және суаруға қажетті су шығынының нормаларын анықтау.
2. Машинаны жұмысқа дайындау тәсілдерін, оны іске қосу және тоқтату тәртібін меңгеру.
3. Жаңбырлатқыш машиналардың қалыпты жұмыс режимдерінен ауытқуларды анықтау.
Білімдер
1. Жаңбырлатқыш машиналарды пайдалану және техникалық қызмет көрсету ережелері.
2. Топырақтың ылғалдылығын анықтау әдістері.
3. Механикаландырылған және беткі суару техникасы.
4. Суармалы жерлерде ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің озық агротехникасы мен технологиясының негіздері.
5. Агроклиматтық талаптар (температуралық және суару режимдері).

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Жаңбырлатқыш машиналарға техникалық қызмет көрсету

1-дағды:
Жаңбырлатқыш машиналарды жұмысқа дайындау

Машықтар
1. Шаруашылық аумағында жаңбырлатқыш және суару техникасын, сондай-ақ суару құбырларын бір жерден екінші жерге тиеу, түсіру және (немесе) тасымалдауға қатысу.
2. Жаңбырлатқыш және суару техникасын, суару құбырларын монтаждау және бөлшектеу.
3. Егістіктерді және шаруашылықішілік суару желісін суаруға дайындауды бақылау.
4. Әр түрлі конструкциядағы жаңбырлатқыш және суару техникасын орнату және бөлшектеу.
5. Жаңбырлатқыш және суару техникасын суару желісіне және электрмен жабдықтау желілеріне қосу.
6. Трактор базасында жасалған өздігінен жүретін жаңбырлатқыш аппараттарды басқару.
Білімдер
1. Жол қозғалысы және жүктерді тасымалдау ережелері.
2. Жаңбырлатқыш және суару техникасының (қондырғыларының) құрылысы мен жұмыс принциптері.
3. Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану ережелері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Жаңбырлатқыш машиналарға жөндеу жұмыстарын және техникалық қызмет көрсетуді жүргізу

Машықтар
1. Жаңбырлатқыш машинаны тұрақты түрде техникалық тексеруден өткізу.
2. Жаңбырлатқыш машиналар мен қондырғыларға ұсақ жөндеу жұмыстарын жүргізу.
3. Дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес жаңбырлатқыш машинаның ақауларын жою және техникалық қызмет көрсету.
4. Дайындаушы зауыттың сервистік қызметімен өзара іс-қимыл жасай отырып, қосалқы бөлшектерге тапсырыс беру.
5. Жаңбырлатқыш машинаны қысқы сақтауға қабылдау.
6. Машиналарды пайдалану процесінде анықталған ақауларды тіркеу және құжаттау.
7. Жабдықтың пайдалану параметрлерін бақылау және оларды түзету.
Білімдер
1. Жол қозғалысы және жүктерді тасымалдау ережелері.
2. Жаңбырлатқыш және суару техникасының құрылысы.
3. Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану ережелері.
4. Қызмет көрсетілетін механизмдердің жұмысындағы ақауларды жою тәсілдері.
5. Материалтану және слесарлық іс негіздері.
6. Тракторлардың құрылысы және пайдалану ережелері.
7. Сорғылар мен суару техникасының құрылысы.
8. Гидравлика негіздері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Ұқыптылық
Мұқият болу
Икемділік
Өзін-өзі оқытуға дайындығы
Кәсіби дамуға қабілеттілік
Нәтижелі еңбекке ынталандыру
Түпкілікті нәтижеге қол жеткізу үшін жауапкершілік
Мәселелерді шешудегі жеделділік

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астық қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – дәнді және техникалық дақылдарға, соның ішінде қант қызылшасына қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011 – қантқа және оның қайта өңделген өнімдеріне қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау туралы" КО ТР 022/2011 – қант пен тұқымдарды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – қант қызылшасын өсіруде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдарын қамтиды.
6. "Қант қызылшасының тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 17421-85 – тұқым сапасына қойылатын талаптар.
7. "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" МемСТ 12038-84 – қызылша тұқымдарына қолданылады.
8. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қызылшасын қайта өңдеуге арналған.
9. "Ақ қант. Техникалық шарттар" МемСТ 31361-2008 – дайын өнім сапасының стандарттары.
10. "Қант қызылшасы. Сынау әдістері" МемСТ 21.101-97 – тамыр дақылдарыныңсапасын бағалау әдістері.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Ауыл шаруашылығы машиналары мен тракторларын баптаушы

3

Тамшылатып суару жүйелеріне қызмет көрсету және пайдалану жөніндегі оператор

2

Жерді суару жөніндегі жұмысшы

13. "Ауыл шаруашылығы техникасы инженері" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

2144-7

Қызмет атауының коды:

2144-7-001

Кәсіп атауы:

Ауыл шаруашылығы техникасы инженері

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Ауыл шаруашылығы ұйымдарының басшылары және мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы
2-бөлім. Мамандар лауазымдары

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім
(бакалавриат, маман
дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Агроинженерия

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Ауыл шаруашылығы техникасы І санатты инженер: (аграрлық техника және технология) мамандығы бойынша жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) және машина-тракторлық паркті пайдалану жөніндегі ІІ санатты инженер лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес;
Ауыл шаруашылығы техникасы жөніндегі ІІ санатты инженер: (аграрлық техника және технология) мамандығы бойынша жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) және машина-тракторлық паркті пайдалану жөніндегі санаты жоқ инженер лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес;
Ауыл шаруашылығы техникасы жөніндегі санаты жоқ инженер: (аграрлық техника және технология) мамандығы бойынша жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор), жұмыс өтіліне талап қойылмайды немесе (ауыл шаруашылығын механикаландыру, ауыл шаруашылығындағы техникалық қызмет көрсету және жөндеу) мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) білім және кәсіби қызмет бағыты бойынша жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

2144-7-005 Ауыл шаруашылығы машиналары және технологиялық жабдықтар жөніндегі инженер-механик
2144-7-002 Машина-трактор паркін пайдалану жөніндегі инженер 2144-7-004 Ауыл шаруашылығының инженер-механизаторы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Ауыл шаруашылығындағы өндірістік процестерді элементтермен техникалық сүйемелдеуді қамтамасыз ету ауыл шаруашылығы техникасын пайдалануды жоспарлау, ұйымдастыру және бақылау.

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Ауыл шаруашылығы техникасын дайындау және пайдалану жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру
2. Ауыл шаруашылығы техникасын жұмысқа жарамды күйде ұстау жөніндегі бөлімшенің жұмыстарын ұйымдастыру

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Ауыл шаруашылығы техникасын дайындау және пайдалану жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру

1-дағды:
Бөлімшеде ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану тиімділігін талдау

Машықтар
1. Ауыл шаруашылығы техникасына техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарының жиынтық еңбек сыйымдылығын есептеу.
2. Агрегаттарды жинақтау кезінде еңбекті қорғау және өрт қауіпсіздігі талаптарының сақталуын бақылау.
3. Ауыл шаруашылығы техникасының жұмысы барысында пайдалану көрсеткіштерін есептеу.
4. Ауыл шаруашылығы техникасының жұмыс жағдайларын және технологиялық операцияларды орындауға қойылатын агротехникалық талаптарды талдау.
5. Әртүрлі цифрлық ресурстарды (интернет-ресурстар, анықтамалық дерекқорлар) пайдалана отырып, кәсіби ақпаратты іздеу, талдау және бағалау.
Білімдер
1. Механикаландырылған ауыл шаруашылығы жұмыстарын орындауға қойылатын агротехникалық талаптар.
2. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану жөніндегі нормативтік-техникалық құжаттама.
3. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалануды ұйымдастыру үшін материалдық-техникалық ресурстарды пайдалану нормалары.
4. Ауыл шаруашылығы техникасының пайдалану көрсеткіштерін арттыру тәсілдері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Жаңа ауыл шаруашылығы техникасын пайдалануға беру

Машықтар
1. Ауыл шаруашылығы техникасын іске қосу (сынақтан өткізу), реттеу, кешенді сынақтан өткізу және сынақтан өткізу жұмыстарын орындау.
2. Машиналар мен жабдықтарды құрастыру және реттеу жұмыстарын жүргізу.
3. Ауыл шаруашылығы техникасының техникалық жай-күйі туралы акт жасау.
4. Ауыл шаруашылығы техникасын қабылдау жөніндегі құжаттарды ресімдеу.
5. Ауыл шаруашылығы техникасын дайындау және пайдалану бойынша орындаушылардың жұмыстарын жоспарлау.
6. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалануға беру кезінде цифрлық платформаларды, бағдарламалық қамтамасыз етуді және мониторинг жүйелерін пайдалану.
Білімдер
1. Конструкторлық құжаттаманың бірыңғай жүйесі.
2. Ауыл шаруашылығы техникасымен бірге жеткізілетін техникалық құжаттаманың құрамы.
3. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану жөніндегі нормативтік және техникалық құжаттама.
4. Ауыл шаруашылығы техникасын қабылдау құжаттарын ресімдеу тәртібі.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Ауыл шаруашылығы техникасын жұмысқа жарамды күйде ұстау жөніндегі бөлімшенің жұмыстарын ұйымдастыру

1-дағды:
Ауыл шаруашылығы техникасына техникалық қызмет көрсету және жөндеу

Машықтар
1. Ауыл шаруашылығы техникасын диагностикалау және күрделі жөндеуді орталықтандырылған орындауға тапсырыстарды ресімдеу.
2. Ауыл шаруашылығы техникасына техникалық қызмет көрсету сапасын бақылау (топырақ өңдеу техникасы, отырғызу агрегаттары, әмбебап комбайндар).
3. Ауыл шаруашылығы техникасына техникалық қызмет көрсету мен жөндеудің жылдық жоспар-кестесін әзірлеу.
4. Ауыл шаруашылығы техникасының толықтығын тексеру.
Білімдер
1. Жобалау құжаттамасының бірыңғай жүйесі.
2. Ауыл шаруашылығы техникасымен бірге жеткізілетін техникалық құжаттаманың құрамы.
3. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалануға арналған нормативтік-техникалық құжаттама.
4. Ауыл шаруашылығы техникасын қабылдауға құжаттарды дайындау тәртібі.
5. Ауыл шаруашылығы техникасына арналған цифрлық технологияларды, электрондық құжат айналымын және мониторинг жүйелерін пайдалану негіздері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Ауыл шаруашылығы жабдықтарын пайдалану және жұмысқа жарамды күйде ұстау кезінде жұмыстардың орындалу сапасын бақылау

Машықтар
1. Сақтаудан алу кезінде ауыл шаруашылығы техникасын құрастыру және іске қосу-баптау жұмыстарының сапасын бақылау.
2. Жекелеген тораптарды тазарту, бөлшектеу және консервациялау, сондай-ақ ауыл шаруашылығы техникасын сақтауға орналастыру жөніндегі жұмыстарды қабылдау.
3. Құралдардың, жабдықтардың және ауыл шаруашылығы техникасының жұмыс қабілеттілігін, сондай-ақ сақтау шарттарын тексеру және баптау.
4. Технологиялық және ұйымдастыру-технологиялық карталарды әзірлеу.
Білімдер
1. Жабдықтың жұмыс принципі.
2. Қызмет көрсетілетін мүкәммал, айлабұйымдар және өлшеу аспаптарын пайдалану қағидалары.
3. Агротехниканың құрылысы мен пайдалану ережелері.
4. Ауыл шаруашылығы жұмыстарын орындау принциптері.
5. Құжаттаманы ресімдеу ережелері.
6. Еңбекті қорғау, өрт және экологиялық қауіпсіздік талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Бейімділік
Күйзеліске тұрақтылық
Аналитикалық ойлау
Бастамашылық
Қарым-қатынас
Инновация және жаңашылдық
Басқаларды ынталандыру қабілеті
Цифрлық сауаттылық,
Цифрлық технологияларды меңгеруге және қолдануға
дайындық.

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астық қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – дәнді және техникалық дақылдарға, соның ішінде қант қызылшасына қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011 – қантқа және оның қайта өңделген өнімдеріне қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау туралы КО ТР 022/2011" – қант пен тұқымдарды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – қант қызылшасын өсіруде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдарын қамтиды.
6. "Қант қызылшасының тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 17421-85 – тұқым сапасына қойылатын талаптар.
7. "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" МемСТ 12038-84 – қызылша тұқымдарына қолданылады.
8. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қызылшасын қайта өңдеуге арналған.
9. "Ақ қант. Техникалық шарттар" МемСТ 31361-2008 – дайын өнім сапасының стандарттары.
10. "Қант қызылшасы. Сынау әдістері" МемСТ 21.101-97 – тамыр дақылдарыныңсапасын бағалау әдістері.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

7

Бас механик (ауыл шаруашылығында)

6

Ауыл шаруашылығы өндірісінің инженер-механигі

5

Инженер-механик көмекшісі

5

Ауыл шаруашылығы техникасы жөніндегі техник

14. "Тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

2132-1

Қызмет атауының коды:

2132-1-002

Кәсіп атауы:

Тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Ауыл шаруашылығы ұйымдарының басшылары және мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы"
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы
2-бөлім. Мамандар лауазымдары
18-параграф. Тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық: Агрономия

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

І санатты тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария бағыттары бойынша және ІІ санатты тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном лауазымында жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес;
ІІ санатты тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария бағыттары бойынша және тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном лауазымындағы кәсіптік қызмет бағыты бойынша жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес немесе техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) мамандығы бойынша немесе санаты жоқ тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном лауазымында жұмыс өтілі 5 жылдан кем емес;
Санаты жоқ тұқым шаруашылығы жөніндегі агроном: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария бағыттары бойынша және/немесе техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) агрономия мамандығы бойынша жұмыс өтіліне талап қойылмайды.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

2132-1-001 Агроном
2132-3-001 Агроном-топырақтанушы
2132-2-004 Көкөніс өсіруші

Қызметтің негізгі мақсаты:

Қант қызылшасының жоғары сапалы сұрыптық тұқымдары мен отырғызу материалын алуды ұйымдастыру және қамтамасыз ету.

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1.Тұқымның себу сапасын арттыру
2. Жоғары сапалы сорттық тұқымдар мен отырғызу материалдарын өсіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Тұқымның себу сапасын арттыру

 
1-дағды:
Тұқым себу сапасын арттыру бойынша жұмыс жүргізу

Машықтар
1. Жоғары сапалы тұқым алу мақсатында тұқымдық учаскелерді отырғызудың және оларға күтім жасауға арналған агрономиялық іс-шараларды жүргізудің оңтайлы мерзімдерін қамтамасыз ету.
2. Сорттық егістерді апробациядан өткізу.
3. Жаңа сорттарды өндірістік сынақтан өткізуді ұйымдастыру.
4. Сорт алмастыру және сорт жаңарту бойынша жұмыстарды жүргізу.
5. Өндіріске жаңа жоғары сапалы сорттар мен будандарды енгізуді қамтамасыз ету.
6. Жұмыс орындарын аттестаттауға және ұтымды етуге қатысу.
7. Еңбекті қорғау, өндірістік санитария және өрт қауіпсіздігі ережелері мен нормаларының сақталуын бақылау.
8. Өсімдік аурулары, зиянкестермен және арамшөптермен күрес мәселелері бойынша кеңес беру.
Білімдер
1.Тұқым сапасын жақсарту тәсілдері мен әдістері.
2.Тұқым өндіру және өңдеу технологиясы.
3.Ғылым жетістіктері мен тұқым шаруашылығы саласындағы озық тәжірибе.
4.Тұқымның себу сапасын апробациялау және бағалау әдістері.
5. Тұқым өндіру және өңдеу технологиялары.
6. Агротехникалық тәсілдердің дақылдардың қасиеттеріне әсері.
7. Тұқым өндірісінде қолданылатын заманауи цифрлық технологиялар мен ақпараттық жүйелер.
8. Тұқым материалын цифрлық бақылау, есепке алу және сапасын бақылау әдістері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Тұқым сапасын арттыруға
бағытталған агротехникалық іс- шараларды жоспарлау және оларға қатысу

Машықтар
1. Тұқым шаруашылығын жетілдіру, тапшы және перспективалы сорттардың тұқым өндірісін ұлғайту, дақылдардың тұқым шаруашылығын өнеркәсіптік негізге көшіру жөніндегі іс-шараларды әзірлеу.
2. Жаңа зертханалық аспаптар мен жабдықтарды сынауға, сондай-ақ тұқымдық және отырғызу материалдарына арналған отандық стандарттар жобаларын апробациялауға қатысу.
3. Өнім сапасына және ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге әсер ететін факторларға байланысты тұқым үлгілерін іріктеу және деректерді талдау жұмыстарын жүзеге асыру.
Білімдер
1. Тұқым сапасын жақсарту тәсілдері мен әдістері.
2. Тұқым өндіру және өңдеу технологиясы.
3. Ғылым жетістіктері мен тұқым шаруашылығы саласындағы озық тәжірибе.
4. Тұқымның себу сапасын апробациялау және бағалау әдістері.
5. Тұқым өндіру және өңдеу технологиялары.
6. "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Заңы.
7. "Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы" Заңы.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Жоғары сапалы сорттық тұқымдар мен отырғызу материалдарын өсіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру

1-дағды:
Жоғары сапалы сорттық тұқымдарды өсіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру, жүргізу және басқару

Машықтар
1. Жоғары сапалы сорттық тұқымдар мен отырғызу материалдарын өсіру жұмыстарын ұйымдастыру.
2. Тұқымдық егістерді уақтылы жинауды қамтамасыз ету (егін жинағаннан кейін тұқымдарды кептіру, өңдеу және оларды жоғары себу кондицияларына жеткізу).
3. Тұқымдарды дұрыс сақтау мен мақсатты пайдалануды ұйымдастыру.
4. Шаруашылық үшін қажетті тұқым қорын құру және сорттық, гибридтік тұқымдарды республикалық қорға жеткізу жөніндегі шарттық міндеттемелерді орындау жұмыстарын ұйымдастыру.
Білімдер
1. Тұқымдық материалды өндіруді, сақтауды және өткізуді ұйымдастыру қағидалары мен технологиялары.
2. Қант қызылшасы тұқымының себу сапасын арттыру әдістері.
3. Зертханалық жабдықты пайдалану ережелері.
4. "АӨК дамуын мемлекеттік реттеу туралы" Заңды.
5. "Ғылым туралы" Заңды.
6. Агротехниканы, тұқымдардың егістік сапасын апробациялау және бағалау әдістерін.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Тұқымдық және отырғызу материалын өндіру, сақтау және өткізу қағидаларының сақталуын бақылау

Машықтар
1. Іске асыруға арналған партиялардан тұқымның бақылау үлгілерін іріктеу.
2. Лабораториялық талдау нәтижелерінің дұрыстығын және құжаттардың ресімделуін тексеру.
3. Сорттық және себу тұқымдарына қатысты жаңа нормативтік-техникалық құжаттаманы енгізу, өзгерістер мен толықтырулар туралы уақтылы хабардар ету.
4. Тұқымдық және отырғызу материалдарының сапалық көрсеткіштерін анықтау үшін заманауи зертханалық және компьютерлік жабдықты пайдалану.
5. Тұқым шаруашылығы бойынша құжаттаманы жүргізу: тұқым есебі кітабын, сондай-ақ белгіленген есеп пен есептілікті жүргізу.
6. Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің интенсивті технологияларын енгізуге, еңбекті ғылыми ұйымдастыру және ғылыми негізделген еңбек нормаларын әзірлеу мен енгізуге қатысу.
Білімдер
1. Тұқымдық материалды өндіруді, сақтауды және өткізуді ұйымдастыру қағидалары мен технологиялары.
2. Қант қызылшасы тұқымының себу сапасын арттыру әдістері.
3. Зертханалық жабдықты пайдалану ережелері.
4. Тұқымдық және отырғызу материалдарын себуге және отырғызуға дайындау технологиялары.
5. Тұқым сапасын жақсарту тәсілдері мен әдістерін.
6. Тұқым өндіру және өңдеу технологиясын.
7. Тұқым шаруашылығы саласындағы ғылым жетістіктерін және озық тәжірибені.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Бейімділік
Стратегиялық ойлау
Күйзеліске тұрақтылық
Аналитикалық ойлау
Бастамашылық
Көшбасшылық
Қарым-қатынас
Инновация және жаңашылдық
Зейін
Басқаларды ынталандыру қабілеті

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астық қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – дәнді және техникалық дақылдарға, соның ішінде қант қызылшасына қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011 – қантқа және оның қайта өңделген өнімдеріне қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау туралы" КО ТР 022/2011 – қант пен тұқымдарды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – қант қызылшасын өсіруде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдарын қамтиды.
6. "Қант қызылшасының тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 17421-85 – тұқым сапасына қойылатын талаптар.
7. "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" МемСТ 12038-84 – қызылша тұқымдарына қолданылады.
8. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – қант қызылшасын қайта өңдеуге арналған.
9. "Ақ қант. Техникалық шарттар" МемСТ 31361-2008 – дайын өнім сапасының стандарттары.
10. "Қант қызылшасы. Сынау әдістері" МемСТ 21.101-97 – тамыр дақылдарыныңсапасын бағалау әдістері.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

7

Бас агроном

5

Тұқым шаруашылығы бойынша агроном (біліктілігі орташа)

4-тарау. Кәсіптік стандарттың техникалық деректері

      15. Мемлекеттік органның атауы: Қазакстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі.

      16. Жоба жетекшісі: Б.К.Насырханова, E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz, ұялы тел.: +7 (771) 375 80 45.

      17. Әзірлеуге қатысқан ұйымдар (кәсіпорындар): Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің "Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы" коммерциялық емес акционерлік қоғамы.

      18. Орындаушылар: Г.Л. Есенбаева - "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ-ның Агрономия, селекция және биотехнология кафедрасы, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, ұялы тел.+7 7772581333;

      Е. Ерғалиев KazGrow "Шөп және жемшөп өндіруші-экспорттаушылар қауымдастығы" ЖКЗТҚ директоры, ұялы тел.+7 7077774713.

      Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, ұялы тел.: +77756033097, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.

      19. Кәсіптік біліктілік жөніндегі салалық кеңес:

      20. Кәсіптік біліктілік жөніндегі ұлттық орган:

      21. Қазақстан Республикасының "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы: -

      22. Нұсқа нөмірі және шығарылған жылы: 1-нұсқа, 2026 ж.

      23. Болжамды қайта қарау күні: 2029 жылдың 26 қазаны.

  2026 жылғы 6 тамыздағы
№ 301 бұйрығына 2 қосымша

"Шитті мақта дайындау және мақтаны бастапқы өңдеу" кәсіптік стандарты

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Кәсіптік стандарттың қолдану аясы: "Шитті мақта дайындау және мақтаны бастапқы өңдеу" кәсіптік стандарты "Кәсіптік біліктілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабына сәйкес әзірленген.

      Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

      2. Осы кәсіптік стандартта мынадай терминдер мен анықтамалар қолданылады:

      1) білім – оқу және жеке тәжірибесі арқылы ақпаратты меңгеру нәтижесі, оқу немесе жұмыс саласына қатысты фактілер, қағидаттар, теория мен практика жиынтығы, біліктіліктің міндетті түрде бағалануға тиіс компоненті;

      2) біліктілік – жұмыскердің нақты еңбек функцияларын сапалы орындауға дайындық дәрежесі;

      3) біліктілік деңгейі – біліктілік шеңберінде белгіленген және сипатталған, білім, дағдылар, еңбек контекстінің күрделілігі мен стандарттан тыс жағдайлары, жауапкершілік және дербестік параметрлері бойынша сараланатын қызметкерлердің құзыреттеріне қойылатын талаптардың құрылымданған жиынтығы;

      4) еңбек функциясы – еңбек процесінің бір немесе бірнеше міндеттерін шешуге бағытталған өзара байланысты әрекеттер жиынтығы;

      5) джинирлеу - талшықты мақта тұқымынан бөлу процесі;

      6) жетілу коэффициенті – шартты шкала бойынша талшықтың жетілу дәрежесінің сандық көрсеткіші, онда ең жетілмеген талшықтар 0 коэффициентімен, ал шекті жетілген талшықтар 5 коэффициентімен белгіленеді;

      7) информалды білім беру – білім беру ұйымдарынан және білім беру қызметтерін ұсынатын ұйымдардан тыс күнделікті қызмет барысында алынатын және оқыту нәтижелерін растайтын құжат берілмейтін білім беру түрі;

      8) кәсіп – арнайы даярлық нәтижесінде алынған және білім туралы тиісті құжаттармен расталатын белгілі бір білімді, іскерлікті және практикалық дағдыларды талап ететін адамның еңбек қызметінің негізгі түрі;

      9) кәсiптiк стандарт – кәсіптік қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне, құзыреттеріне, мазмұнына, сапасына және еңбек жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт;

      10) кәсіптік кіші топ – еңбек функцияларының тұтас жиынтығымен қалыптастырылған және олардың құзыреттерін орындау үшін қажетті саланың кәсіптік тобының бір бөлігі;

      11) кәсіптік топ – ортақ интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функциялары мен құзыреттерінің ұқсас жиынтығын болжайтын саланың кәсіптік кіші топтарының жиынтығы;

      12) құзыреттер – белгілі бір біліктілік деңгейіндегі кәсіптік қызметінде міндеттерді орындауды қамтамасыз ететін субъекті қызметінің сапасы;

      13) линт – мақта талшығын мақта тұқымынан бөлгеннен кейін қалған талшықты тұқым жамылғысы;

      14) линтерлеу - линтті гинирлеуден кейін мақта тұқымынан бөлу жөніндегі технологиялық операция;

      15) мақта талшығы – шитті мақтаны бастапқы өңдеу кезінде алынатын негізгі өнім;

      16) мақта талшығының бумасы – техникалық регламенттер мен стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттардың талаптарын сақтай отырып, шитті мақтаны мақта талшығына бастапқы өңдеу нәтижесінде алынған ерекше тәсілмен престелген мақта талшығының белгілі бір көлемі;

      17) мақта тұқымдары – шикі мақтаны бастапқы өңдеуден алынған мақта жемістері;

      18) мақта қабылдау пункті – шитті мақтаны қабылдауға, сақтауға және босатуға арналған мамандандырылған құрылысжай;

      19) мақта өңдеу ұйымы – мақта қолхаттарын бере отырып, мақта тазалау зауытында шитті мақтаны алғашқы өңдеу бойынша қызметті жүзеге асыратын және қойма қызметі бойынша қызметтер көрсететін заңды тұлға;

      20) мақтаның сапасы – стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкестігін айқындайтын мақтаның тұтынушылық қасиеттерінің жиынтығы;

      21) машықтар – қызметті жүзеге асыру және міндеттерді шешу мақсатында білімді пайдалану және құзыреттілік таныту қабілеті (логикалық, интуитивтік, шығармашылық және практикалық ойлауды пайдалану);

      22) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдық сипаттамасы;

      23) тұқымды уландырғыштар – тұқымдарды ауру қоздырғыштары мен өсімдік зиянкестерінен зарарсыздандыруға және қорғауға арналған препараттар;

      24) талшықты тазарту – талшықтың сапасын нашарлататын ақаулар мен арамшөптерді кетіретін технологиялық операция;

      25) тәжірибе – саналы қызмет, белгілі бір уақыт аралығында меңгерілген және тиімді пайдаланыла алатын білім және дағды;

      26) ұлттық біліктілік шеңбері – салалық біліктілік шеңберлерін, кәсіптік стандарттарды әзірлеу үшін біліктілік және жалпы кәсіптік құзыреттердің бірыңғай біліктілік шкаласы;

      27) формалды емес білім беру – оқыту орны, мерзімдері мен нысаны ескерілмей, білім беру қызметтерін ұсынатын ұйымдар жоспарланған, ұйымдастырған және жүзеге асыратын және оқыту нәтижелерін растаушы құжат беріле отырып жүргізілетін білім беру түрі;

      28) шитті мақтаны дайындау – шитті мақтаны қабылдау, сапасы мен санын бағалау, сұрыптау, жинақтау, сақтау және тапсырушылармен есеп айырысу бойынша мақта дайындау пунктінде жүзеге асырылатын ұйымдастырылған технологиялық жұмыстар кешені;

      29) шитті мақтаны мақта талшығына бастапқы өңдеу – шитті мақтаны мақта талшығына, тұқымға, линтке, талшықты қалдықтарға (улюк құрамды және мамық құрамды) бөлу жөніндегі технологиялық операциялар кешені;

      30) шитті мақтаны қайта өңдеу – шитті мақтадан мақта өнімдерін өндіру бойынша технологиялық процестер мен операциялардың жиынтығы;

      31) шитті мақта - тұқымдары бөлінбеген талшық болып табылатын жиналған мақта жемістері;

      32) шитті мақтаның партиясы – сапасы туралы бір ілеспе құжатпен ресімделген, бір селекциялық және өнеркәсіптік сұрыптағы, типтегі және сыныптағы шитті мақтаның мөлшері;

      33) шитті мақтаны сақтау – шитті мақтаны қабылдау, сақтау және босату жөніндегі технологиялық операциялар кешені;

      3. Осы кәсіптік стандартта мынадай қысқартулар қолданылады

      1) БА – Біліктілік анықтамасы;

      2) ББХСС – Білім берудің халықаралық стандартты сыныптауышы;

      3) БТБА – Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамасы;

      4) КС – Кәсіптік стандарт;

      5) ҚР – Қазақстан Республикасы;

      6) СБШ – Салалық біліктілік шеңбері;

      7) ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері.

2-тарау. Кәсіптік стандарттың паспорты

      4. Кәсіптік стандарттың атауы: Шитті мақта дайындау және мақтаны бастапқы өңдеу

      5. Кәсіптік стандарттың коды: A01161058

      6. ЭҚЖЖ секциясын, бөлімін, тобын, сыныбын және кіші сыныбын көрсету: A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну

      Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру

      Тоқыма дақылдарын өсіру

      Шитті мақтаны өсіру

      A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну

      Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру

      01.16 Тоқыма дақылдарын өсіру

      Тоқыма дақылдарды және олардың тұқымдарын өсіру

      7. Кәсіптік стандарттың қысқаша сипаттамасы: Шитті мақта дайындау және мақтаны бастапқы өңдеумен байланысты кәсіптік қызмет.

      8. Кәсіптер карточкаларының тізімі:

      1) джин жабдықтарының операторы - СБШ 3-деңгейі;

      2) линтерлік жабдық операторы - СБШ 3-деңгейі;

      3) тоқыма өндірісінің кептіру жабдығының операторы - СБШ 3-деңгейі;

      4) талшықты материалдарды өңдеу процесін бақылайтын зертханашы - СБШ 4-деңгейі;

      5) сапаны бақылау жөніндегі инженер - СБШ 6-деңгейі;

      6) инженер-зерттеуші - СБШ 6-деңгейі.

3-тарау. Кәсіптер карточкалары

9. "Джин жабдықтарының операторы" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

8151-9

Қызмет атауының коды:

8151-9-017

Кәсіп атауы:

Джин жабдықтарының операторы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша қосалғы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (43-шығарылым) бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 22 қаңтардағы № 19 бұйрығы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 24 қаңтарда № 19923 болып тіркелді
2-тарау. Мақтаны және тінді дақылдарды алғашқы өңдеу жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары
3-параграф. Джин жабдығының операторы, 4-разряд
4-параграф. Джин жабдығының операторы, 5-разряд
5-параграф. Джин жабдығының операторы, 6-разряд

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы кәсіптер)

Мамандық:
Талшықты
материалдарды
өңдеу технологиясы

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

8159-9-024 - Линтерлік жабдықтың операторы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Шитті мақтаны джинирлеу процесін қамтамасыз ету және мақта талшығын алу

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Шитті мақтаны джинирлеу процесін және Джин батареясының жұмыс қабілеттілігін қамтамасыз ету
2.Техникалық шарттардың нормативтік талаптарына сәйкес мақта талшығын алуды қамтамасыз ету

Қосымша еңбек функциялары:

Талап етілмейді

1-еңбек функциясы:
Шитті мақтаны джинирлеу процесін және Джин батареясының жұмыс қабілеттілігін қамтамасыз ету

1-дағды:
Шитті мақта дәндерін талшықтан берілген режимде бөлу

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Валикті және сексен аралы джинде джинация процесін жүргізу.
2. Джин батареясына және қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету.
3. Ақауларды жою және бітелулерді ашу.
4. Араны және пластиналарды ауыстыруға қатысу.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Жүз отыз аралы джинде және басқару пульті арқылы джинация процесін жүргізу.
2. Джиндардың қоректендірілуін реттеу және талшық сапасын бақылау.
3. Валиктердің тығыздығын және тұқымдағы қалдық талшықты тексеру.
4. Қалдықтарды жоюды ұйымдастыру және төмен біліктілікті операторлардың жұмысын басқару.
6-разрядқа арналған машықтар:
1. Жүз жетпіс аралы джинде джинация процесін жүргізу.
2. Джин батареясына қызмет көрсету және күрделі ақауларды жою.
3. Араны, торларды және сеткаларды тазалау.
4. Технологиялық саңылаулар мен ажыратуларды реттеу.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықтың құрылысы және пайдалану қағидалары.
2. Джинация технологиясының процесі.
3. Шитті мақтаға, талшыққа, тұқымға және қалдықтарға арналған стандарттар.
4. Еңбек қауіпсіздігі және өртке қарсы қауіпсіздік қағидалары.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықты автоматтандырылған басқару схемасы.
2. Технологиялық режимді реттеу қағидалары.
3. Мақта талшығының сапасына қойылатын талаптар.
4. Стандарттар және техника қауіпсіздігі.
6-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықтың құрылысы және пайдалану қағидалары.
2. Технологиялық саңылаулардың шамалары.
3. Джинация ақауларын болдырмау әдістері.
4. Талшық пен тұқым сапасының стандарттары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Джин батареясына, оған қатысты технологиялық және қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Джин батареясына және қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету.
2. Қоректендіргіштердің, конвейерлердің және сорғыш қондырғылардың бітелуін жою.
3. Шикізат білігін мерзімді түсіру, жұмыс біліктеріндегі ойықтарды тазалау.
4. Араны және пластиналарды ауыстыруға, саңылауларды реттеуге қатысу.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Қатаң соғу механизмі бар және жүз отыз аралық джиндегі батареяға қызмет көрсету.
2. Жабдықты дистанциялық пульт арқылы басқару.
3. Джиндардың қоректендірілуін реттеу және ақауларды жою.
4. Қалдықтарды жоюды ұйымдастыру, профилактикалық тазалау және жөндеу жүргізу.
5. Төмен біліктілікті оператордың жұмысын басқару.
6-разрядқа арналған машықтар:
1. Жүз жетпіс аралы джиндегі батареяға қызмет көрсету.
2. Күрделі ақауларды жою және бітелулерді ашу.
3. Араны, торларды және сеткаларды тазалау.
4. Технологиялық саңылаулар мен ажыратуларды реттеу.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықтың құрылысы және пайдалану қағидалары.
2. Джиннирлеудің технологиялық процесі.
3. Шитті мақтаға, талшыққа, тұқымға және қалдықтарға арналған стандарттар.
4. Еңбек қауіпсіздігі және өртке қарсы қауіпсіздік қағидалары.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдық пен басқару пультінің құрылысы және қағидалары.
2. Автоматтандырылған басқару схемасы.
3. Технологиялық режимді реттеу қағидалары.
4. Талшық сапасына қойылатын талаптар.
5. Еңбек қауіпсіздігі және ішкі еңбек тәртібі қағидалары.
6-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықтың құрылысы және пайдалану қағидалары.
2. Технологиялық саңылаулардың шамалары.
3. Джиннирлеу ақауларын болдырмау әдістері.
4. Талшық пен тұқым сапасының стандарттары.
5. Еңбек қауіпсіздігі және өртке қарсы қауіпсіздік қағидалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Техникалық шарттардың нормативтік талаптарына сәйкес мақта талшығын алуды қамтамасыз ету

1-дағды:
Тұқымнан талшықты толық алу, тұқымның зақымдануын және артық қалдықтардың пайда болуын болдырмау

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Валикті және сексен аралы джинде джинация процесін жүргізу.
2. Тұқым зақымданбай талшық алуды қамтамасыз ету.
3. Артық қалдықтардың болмауын бақылау.
4. Сапаға әсер ететін ақауларды жою.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Жүз отыз аралы джинде және басқару пульті арқылы джиннирлеу процесін жүргізу.
2. Валиктердің тығыздығын және тұқымдағы қалдық талшықты тексеру.
3. Улюктің бөлінуін реттеу және қалдықтардың пайда болуын болдырмау.
4. Қалдықтарды жоюды ұйымдастыру және талшық сапасын бақылау.
6-разрядқа арналған машықтар:
1. Жүз жетпіс джинде джинация процесін жүргізу.
2. Тұқым зақымданбай талшықты толық алуды қамтамасыз ету.
3. Араны, торларды және сеткаларды тазалау.
4. Технологиялық саңылаулар мен ажыратуларды реттеу.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Джиннирлеудің технологиялық процесі.
2. Шитті мақтаға, талшыққа, тұқымға және қалдықтарға арналған стандарттар.
3. Жабдықтың құрылысы және пайдалану қағидалары.
4. Еңбек қауіпсіздігі және өртке қарсы қауіпсіздік қағидалары.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықты автоматтандырылған басқару схемасы.
2. Технологиялық режимді реттеу қағидалары.
3. Мақта талшығының сапасына қойылатын талаптар.
4. Тұқымның зақымдануын болдырмау әдістері.
6-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықтың құрылысы және пайдалану қағидалары.
2. Технологиялық саңылаулардың шамалары.
3. Джиннирлеу ақауларын болдырмау әдістері.
4. Талшық пен тұқым сапасының стандарттары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Джиннирлеу ақауларын алдын алу және технологиялық режимді қамтамасыз ету

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Жабдықтың жұмысын бақылап, ақаулардың алдын алу.
2. Технологиялық режимді сақтау.
3. Ұсақ ақауларды жою.
4. Шикізаттың біркелкі берілуін қадағалау.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Джиндардың қоректендірілуін реттеп, ақаулардың алдын алу.
2. Тұқымдағы қалдық талшықты және валиктердің тығыздығын тексеру.
3. Қалдықтарды жоюды ұйымдастыру.
4. Төмен біліктілікті оператордың жұмысын басқару.
6-разрядқа арналған машықтар:
1. Технологиялық саңылаулар мен ажыратуларды реттеу.
2. Пилаларды, торларды және сеткаларды тазалап, режимді сақтау.
3. Жүз жетпіс аралы джинде тұрақты процесті қамтамасыз ету.
4. Күрделі ақауларды жою.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Джиннирлеудің негізгі ақаулары және олардың себептері.
2. Жабдықтың технологиялық режимі.
3. Талшық сапасының стандарттары. 4. Еңбек қауіпсіздігі және өртке қарсы қауіпсіздік қағидалары.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықты автоматтандырылған басқару схемасы.
2. Технологиялық режимді реттеу қағидалары.
3. Талшық сапасына қойылатын талаптар.
4. Джиннирлеу ақауларын болдырмау әдістері.
6-разрядқа арналған білімдер:
1. Технологиялық саңылаулардың шамалары және олардың сапаға әсері.
2. Джиннирлеу ақауларын болдырмау әдістері.
3. Жоғары өнімді джиндардағы технологиялық процесс.
4. Талшық пен тұқым сапасының стандарттары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Типтік практикалық міндеттерді шешуде дербестік көрсете отырып, басшылық етудегі қызмет.
Басшының алға қойған міндетіне сүйене отырып, өз қызметін жоспарлау.

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астықтың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – техникалық дақылдарға, соның ішінде мақтаға қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011– мақта тұқымынан алынатын өнімдерге (май, шрот) қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау бөлігінде" КО ТР 022/2011 – шиті-мақта, талшықты және тұқымды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – мақта өсіру кезінде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдары мен мақтаны сақтау және өңдеу кезінде қолданылатын химикаттарды қамтиды.
6. "Мақта саласын дамыту туралы" Қазақстан Республикасының Заңы (2007 ж.) – саланы реттейтін негізгі нормативтік акт.
7. "Шиті-мақтаны алғашқы өңдеу процесін ұйымдастыру қағидалары" (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұйрығы) – шиті-мақтаны қабылдау, сақтау және өңдеу тәртібі.
8. "Шиті-мақта. Техникалық шарттар" МемСТ 32793-2014 – шиті-мақта сапасына қойылатын талаптар.
9. "Мақта-талшық. Техникалық шарттар" МемСТ 32794-2014 – мақта талшығының сапа стандарттары.
10. "Мақта тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 32795-2014 – мақта тұқымдарына қойылатын талаптар.
11. "Шиті-мақта мен мақта-талшықты сынау әдістері" МемСТ 32796-2014 – шикізат пен өнім сапасын бағалау әдістері.
12. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақта тұқымын қайта өңдеу (май, шрот) үшін қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Сапаны бақылау зертханашысы

5

Учаске шебері

10. "Линтерлік жабдық операторы" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

8159-9

Қызмет атауының коды:

8159-9-024

Кәсіп атауы:

Линтерлік жабдық операторы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша қосалғы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (43-шығарылым) бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 22 қаңтардағы № 19 бұйрығы
Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 24 қаңтарда № 19923 болып тіркелді
2-тарау. Мақтаны және тінді дақылдарды алғашқы өңдеу жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары
3‑параграф. Джин жабдығының операторы, 4‑разряд
4‑параграф. Джин жабдығының операторы, 5‑разряд
5‑параграф. Джин жабдығының операторы, 6‑разряд

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы кәсіптер)

Мамандық:
Талшықты материалдарды өңдеу технологиясы

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

8151-9-017 - Джин жабдығының операторы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Мақта тұқымын линтерлеу процесін қамтамасыз ету

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Тұқымдарды линтерлеу процесін және линтерлі жабдықтың жұмысқа қабілеттілігін қамтамасыз ету
2. Нормативтік талаптарға сәйкес мақта тұқымдарын алу процесін қамтамасыз ету

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы: Тұқымдарды линтерлеу процесін және линтерлі жабдықтың жұмысқа қабілеттілігін қамтамасыз ету

 
1-дағды:
Мақта тұқымын линтерлеу процесі

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Берілген режимде тұқымдарда линтерлеу процесін жүргізу.
2. Линтерлердің жұмысын реттеу.
3. Машина мен механизмдердегі ақауларды жою.
4. Линтерлерді жөндеуге және ара цилиндрін ауыстыруға қатысу.
5. Ара мен торларды тазалау.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Ұлғайтылған жұмыс камерасы бар линтерлерде процес жүргізу.
2. Автоматтандырылған пульт арқылы қашықтан басқару.
3. Линтерлердің қуат алуын реттеу.
4. Жабулар мен ақауларды жою.
5. Автоматтандыру жабдықтарын профилактикалық тазалау және жөндеу.
6. Төменгі разрядтағы оператордың жұмысын басқару.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы.
2. Жұмыс органдары арасындағы саңылаулардың мөлшері.
3. Тұқымдарды линтерлеу технологиялық процесі.
4. Линт пен тұқымға қойылатын стандарттар.
5. Еңбекті қорғау және қауіпсіздік ережелері.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдық пен пульттың құрылымы.
2. Қашықтан басқару схемасы.
3. Цех жабдықтарын реттеу қағидалары.
4. Линт сапасына қойылатын талаптар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

 
2-дағды:
Линтерлер батареясын, оған жанасқан технологиялық және көмекші жабдықтарды қызмет көрсету

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Жабдықтың үзіліссіз жұмысын қамтамасыз ету.
2. Қызмет көрсетілетін машиналардағы ақауларды жою.
3. Линтерлерді жөндеуге қатысу.
4. Торларды тазалау жұмыстарын орындау.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Жабдықты профилактикалық тазалау.
2. Автоматтандыру құралдарын жөндеу жұмыстарын жүргізу.
3. Жабдықтың жұмыс режимін бақылау.
4. Төменгі разрядтағы оператордың жұмысын басқару.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы.
2. Тұқымдарды линтерлеу технологиялық процесі.
3. Линт пен тұқымға қойылатын стандарттар.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықтарды қашықтан басқару схемасы.
2. Цех жабдықтарын реттеу қағидалары.
3. Линт сапасына қойылатын талаптар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2 еңбек функциясы:
Нормативтік талаптарға сәйкес мақта тұқымдарын алу процесін қамтамасыз ету

 
1-дағды:
Линтты тұқымнан толық алу және тұқымның зақымданбауын қамтамасыз ету

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Линтерлерді толық линт алу үшін реттеу.
2. Сапаға әсер ететін ақауларды жою.
3. Линтерлеу барысында тұқымның сақталуын қамтамасыз ету.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Толық линт алу үшін линтерлердің қуат алуын реттеу.
2. Жабуларды жою.
3. Линт пен тұқым сапасын бақылау.
4. Қашықтықтағы пульт арқылы процесті басқару.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Тұқымдарды линтерлеу технологиялық процесі.
2. Линт пен тұқымға қойылатын стандарттар.
3. Жабдықтың құрылымы.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Цех жабдықтарын реттеу қағидалары.
2. Линт пен тұқым сапасына қойылатын талаптар.
3. Жабдық пен пульттың құрылымы.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Линтерлеу процесінде ақаулардың алдын алу

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Процесті бақылап, ақаулардың пайда болуын болдырмау.
2. Линтерлердің жұмысын сапа талаптарына сәйкес реттеу.
3. Ақауларды анықтап, оларды жою.
4. Технологиялық режимді сақтау.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Линтерлердің қуат алуын реттеп, ақаулардың алдын алу.
2. Жабдыққа профилактикалық қызмет көрсету.
3. Өнімнің нормативтік талаптарға сәйкестігін бақылау.
4. Қашықтықтағы пульт арқылы процесті басқару.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Тұқымдарды линтерлеу технологиялық процесі.
2. Линт пен тұқымға қойылатын стандарттар.
3. Жабдықтың құрылымы.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Цех жабдықтарын реттеу қағидалары.
2. Өнім сапасына қойылатын талаптар.
3. Қашықтан басқару схемасы.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Типтік практикалық міндеттерді шешуде дербестік көрсете отырып, басшылық етудегі қызмет.
Басшының алға қойған міндетін негізге ала отырып, өз қызметін жоспарлау

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астықтың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – техникалық дақылдарға, соның ішінде мақтаға қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТС 021/2011 – мақта тұқымынан алынатын өнімдерге (май, шрот) қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау бөлігінде" КО ТС 022/2011 – шиті-мақта, талшықты және тұқымды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – мақта өсіру кезінде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдары мен мақтаны сақтау және өңдеу кезінде қолданылатын химикаттарды қамтиды.
6."Мақта саласын дамыту туралы" Қазақстан Республикасының Заңы (2007 ж.) – саланы реттейтін негізгі нормативтік акт.
7."Шиті-мақтаны алғашқы өңдеу процесін ұйымдастыру қағидалары" (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұйрығы) – шиті-мақтаны қабылдау, сақтау және өңдеу тәртібі.
8. "Шиті-мақта. Техникалық шарттар" МемСТ 32793-2014 – шиті-мақта сапасына қойылатын талаптар.
9. "Мақта-талшық. Техникалық шарттар" МемСТ 32794-2014 – мақта талшығының сапа стандарттары.
10. "Мақта тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 32795-2014 – мақта тұқымдарына қойылатын талаптар.
11. "Шиті-мақта мен мақта-талшықты сынау әдістері" МемСТ 32796-2014 – шикізат пен өнім сапасын бағалау әдістері.
12. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақта тұқымын қайта өңдеу (май, шрот) үшін қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Сапаны бақылау зертханашысы

6

Сапаны бақылау инженері

11. "Тоқыма өндірісінің кептіру жабдығының операторы" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

8151-9

Қызмет атауының коды:

8151-9-043

Кәсіп атауы:

Тоқыма өндірісінің кептіру жабдығының операторы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша қосалғы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (43-шығарылым) бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 22 қаңтардағы № 19 бұйрығы
Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 24 қаңтарда № 19923 болып тіркелді
2-тарау. Мақтаны және тінді дақылдарды алғашқы өңдеу жұмыстарына арналған разрядтар бойынша жұмысшы кәсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамалары
8-параграф. Кептіргіш жабдықтың операторы, 3-разряд
9-параграф. Кептіргіш жабдықтың операторы, 4-разряд
10-параграф. Кептіргіш жабдықтың операторы, 5-разряд

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы
кәсіптер)

Мамандық:
Талшықты
материалдарды
өңдеу технологиясы

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

8159-9-024 - Линтерлік жабдықтың операторы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Шитті мақтаны қалыпты ылғалдылыққа дейін техникалық шарттарға сәйкес одан әрі өңдеу процесіне дейін кептіру

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Ылғалды шитті мақтаны одан әрі өңдеуге немесе ұзақ сақтауға кептіру процесін қамтамасыз ету
2. Техникалық шарттардың нормативтік талаптарына сәйкес дымқыл мақта шикізатын алу процесін қамтамасыз ету

Қосымша еңбек функциялары:

Талап етілмейді

1-еңбек функциясы:
Ылғалды шитті мақтаны одан әрі өңдеуге немесе ұзақ сақтауға кептіру процесін қамтамасыз ету

1-дағды:
Шитті мақтаны кептіру

3‑разрядқа арналған машықтар:
1. Шикізатты оператордың басшылығымен кептіру процесін жүргізу.
2. Шикізат қабатын белгіленген қалыңдықта қалыптастыру.
3. Шикізатты қолмен біркелкі тығыздықпен тиеу.
4-разрядқа арналған машықтар:
1. Шитті мақтаны барабанды кептіргіш машиналарда режим бойынша кептіру.
2. Құралдар арқылы процесті бақылау және реттеу.
3. Транспортерге біркелкі тиеуді қамтамасыз ету.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Шитті мақтаны автоматтандырылған машиналарда кептіру.
2. Автоматты басқару жүйесі арқылы процесті реттеу.
3. Шитті мақтаны нормативтік ылғалдылыққа дейін кептіру.
3-разрядқа арналған білімдер:
1. Қызмет көрсетілетін жабдық пен механизмдерді реттеу қағидаларын.
2. Шикізаттың қасиеттері мен белгілерін ажырата білу.
3. Кептіру технологиялық процесін түсіну.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықтың құрылымдық ерекшеліктерін және реттеу тәсілдерін игеру.
2. Қадағалапөлшеу құралдарының қызметін түсіну.
3. Кептірілген шикізаттың сапасын бағалау.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықтың кинематикалық сызбасын талдау.
2. Автоматты басқару құралдарын қолдану.
3. Кептіру процесіндегі ақауларды анықтап, жою.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Кептіру барабанына, біріктірілген технологиялық және қосалқы жабдыққа қызмет көрсету

3‑разрядқа арналған машықтар:
1. Сабақты кесу және тамырды қию машинасын қызмет көрсету.
2. Қауіпсіздік және еңбекті қорғау талаптарын сақтау.
4-разрядқа арналған машықтар:
1. Фильтрлердің, желдеткіштердің, камералардың және транспортерлердің жұмысын қамтамасыз ету.
2. Кептіргіш барабан мен қосалқы жабдықты қызмет көрсету.
3. Кептірілген трестаны бақылау.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Кептіргіш машинаның және пульттің жұмысын бақылау.
2. Техникалық ақаулардың алдын алу және жою.
3. Кептіргіш машинаны және механизмдерді жөндеуге қатысу.
3-разрядқа арналған білімдер:
1. Жүктеу тығыздығын анықтау.
2. Сабақты кесу және тамырды қию ережелерін меңгеру.
3. Ішкі еңбек тәртібі қағидаларын білу.
4. Қауіпсіздік талаптарын сақтау.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Кептірілген шикізат сапасын бағалау.
2. Технологиялық және температуралық режимді түсіну.
3. Еңбекті қорғау және өрт қауіпсіздігі талаптарын орындау.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Жабдықты жөндеу қағидаларын қолдану.
2. Ішкі еңбек тәртібі талаптарын орындау.
3. Кептіру процесіндегі кемшіліктерді жою.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Техникалық шарттардың нормативтік талаптарына сәйкес ылғалды мақта шикізатын алу процесін қамтамасыз ету

 
1-дағды:
Нормативтік ылғалдылыққа дейін кептіру

3-разрядқа арналған машықтар:
1. Шикізатты пневмотранспортпен бергенде қабаттың қалыңдығын бақылау.
4-разрядқа арналған машықтар:
1. Жүктеу тығыздығын, температураны және ылғалдылықты сақтау.
2. Кептірілген шикізат сапасын тексеру.
5- разрядқа арналған машықтар:
1. Қос қабатты қалыптастыруды және бөлуді бақылау.
2. Кептіру кезінде ақаулардың алдын алу.
3- разрядқа арналған білімдер:
1. Жүктеу механизмдерін басқару және реттеу.
2. Қауіпсіздік және өртке қарсы талаптарды сақтау. 4 разрядқа арналған білімдер:
1. Технологиялық процесті реттеу қағидаларын қолдану.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Өнім сапасының нормативтік талаптарға сәйкестігін бағалау.
2. Жабдықты реттеу тәсілдерін меңгеру.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Ақауларды алдын алу және режимді сақтау

3-разрядқа арналған машықтар:
1. Шикізаттың ылғалды сноптарын далада кептіру.
2. Қауіпсіздік, өртке қарсы және ішкі еңбек тәртібі талаптарын сақтау.
4 разрядқа арналған машықтар:
1. Кептіргіш машинаның пультімен жұмыс істеу.
2. Төменгі разрядтағы операторлардың жұмысын басқару.
5-разрядқа арналған машықтар:
1. Калориферлердің тазалығын бақылау.
2. Операторлардың жұмысын кеңейтілген көлемде басқару.
3-разрядқа арналған білімдер:
1. Ішкі еңбек тәртібінің қағидалары.
2. Қауіпсіздік ережелері
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Шикізат сапасының стандарттарын ажырата білу.
2. Технологиялық процесті реттеу қағидаларын қолдану.
5-разрядқа арналған білімдер:
1. Қашықтан басқару схемасын түсіну.
2. Жабдықты жөндеу қағидаларын қолдану.
3. Қауіпсіздік және өртке қарсы талаптарды сақтау.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Типтік практикалық міндеттерді шешуде дербестік көрсете отырып, басшылық етудегі қызмет.
Басшының алға қойған міндетін негізге ала отырып, өз қызметін жоспарлау

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астықтың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – техникалық дақылдарға, соның ішінде мақтаға қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТС 021/2011 – мақта тұқымынан алынатын өнімдерге (май, шрот) қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау бөлігінде" КО ТР 022/2011 – шиті-мақта, талшықты және тұқымды таңбалау ережелері.
4."Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – мақта өсіру кезінде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдары мен мақтаны сақтау және өңдеу кезінде қолданылатын химикаттарды қамтиды.
6."Мақта саласын дамыту туралы" Қазақстан Республикасының Заңы (2007 ж.) – саланы реттейтін негізгі нормативтік акт.
7."Шиті-мақтаны алғашқы өңдеу процесін ұйымдастыру қағидалары" (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұйрығы) – шиті-мақтаны қабылдау, сақтау және өңдеу тәртібі.
8. "Шиті-мақта. Техникалық шарттар" МемСТ 32793-2014 – шиті-мақта сапасына қойылатын талаптар.
9. "Мақта-талшық. Техникалық шарттар" МемСТ 32794-2014 – мақта талшығының сапа стандарттары.
10.ГОСТ 32795-2014 "Мақта тұқымдары. Техникалық шарттар" – мақта тұқымдарына қойылатын талаптар.
11. "Шиті-мақта мен мақта-талшықты сынау әдістері" МемСТ 32796-2014 – шикізат пен өнім сапасын бағалау әдістері.
12. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақта тұқымын қайта өңдеу (май, шрот) үшін қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Сапаны бақылау зертханашысы

5

Мастер участка

12. "Тұқым зертханасының зертханашысы" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

3141-1

Қызмет атауының коды:

3141-1-001

Кәсіп атауы:

Тұқым зертханасының зертханашысы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

5

СБШ бойынша қосалғы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы.
Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 31 желтоқсанда № 22003 болып тіркелді
2-тарау. Мамандар лауазымдары
42-параграф. Зертханашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
Талшықты материалдарды өңдеу технологиясы

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім немесе тиісті мамандық (біліктілік) бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі (арнайы орта, кәсіптік орта) білім, жұмыс өтіліне талаптар қойылмайды немесе жалпы орта білім, арнайы даярлық және мамандығы бойынша кемінде 2 жыл жұмыс өтілі.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

2141-4-004 - Сапаны бақылау жөніндегі инженер

Қызметтің негізгі мақсаты:

Қабылданатын шитті мақтаны, оларда қайта өңделетін мақта өнімін сапалы бағалау және цехтар жабдықтарының жұмысын бақылау

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Мақта‑шикізат тұқымдарының сапасын талдау және оларды егуге дайындау.
2. Тұқымды сақтау және егуге дайындауды қамтамасыз ету.

Қосымша еңбек функциялары:

Талап етілмейді

1-еңбек функциясы:
Мақта‑шикізат тұқымдарының сапасын талдау және оларды егуге дайындау.

 
1-дағды:
Тұқым үлгілерін таңдау және зертханалық сынақтар жүргізу.

Машықтар:
1. Тұқым үлгілерін бекітілген әдістемелер бойынша таңдау.
2. Фитобиологиялық және микробиологиялық зерттеулер жүргізу.
3. Тұқымның өнгіштігін, өну энергиясын және өміршеңдігін анықтау.
4. Ылғалдылықты, тазалықты және 1000 тұқымның массасын бағалау.
5. Сапаны талдау үшін зертханалық жабдықты пайдалану.
6. Сынақ нәтижелерін есепке алу және ресімдеу.
7. Тұқымның егуге жарамдылығы туралы қорытынды жасау.
8. Еңбек қауіпсіздігі және биологиялық қауіпсіздік талаптарын сақтау.
9. Цифрлық технологияларды, электрондық құжат айналымын және ауыл шаруашылығы техникасын мониторингтеу жүйелерін қолдану негіздері.
Білімдер:
1. Тұқым үлгілерін таңдау және сапасын талдау әдістері.
2. Тұқым шаруашылығы және стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттар.
3. Зертханалық жабдықты пайдалану ережелері.
4. Мақта тұқымының биологиясы мен физиологиясының негіздері.
5. Еңбек қауіпсіздігі және өрт қауіпсіздігі талаптары.
6. Зертханалық құжаттаманы жүргізу әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Тұқымды сақтау және егуге дайындау.

Машықтар:
1. Тұқымды сақтау және егуге дайындау.
2. Қоймадағы температура мен ылғалдылықты бақылау.
3. Тұқымды өңдеу (тұқым дәрілеу, зарарсыздандыру).
4. Тұқымның зиянкестермен және аурулармен зақымдануын болдырмау.
5. Тұқым қозғалысын есепке алу және ілеспе құжаттарды ресімдеу.
Білімдер:
1. Мақта тұқымын сақтау ережелері.
2. Тұқымды өңдеу және зарарсыздандыру әдістері.
3. Тұқымдық материал сапасына қойылатын нормативтік талаптар.
4. Тұқым шаруашылығын ұйымдастыру негіздері.
5. Тұқымның фитосанитарлық жағдайын бақылау әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Тұқымды сақтау және егуге дайындауды қамтамасыз ету.

 
1-дағды 1:
Тұқымды сақтау жағдайларын ұйымдастыру және оның жай‑күйін бақылау.

Машықтар:
1. Қоймадағы температура мен ылғалдылықты бақылау.
2. Тұқым партияларын жүйелі түрде тексеру.
3. Тұқымның жай‑күйін есеп журналына тіркеу.
4. Тұқымның зиянкестермен және аурулармен зақымдануын болдырмау.
5. Сақтау кезінде санитарлық нормаларды сақтау.
Білімдер:
1. Мақта тұқымын сақтау ережелері.
2. Тұқымның фитосанитарлық жағдайын бақылау әдістері.
3. Сақтау шарттарына қойылатын нормативтік талаптар.
4. Тұқым шаруашылығын ұйымдастыру негіздері.
5. Еңбек қауіпсіздігі және өрт қауіпсіздігі талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Дағды 2:
Тұқымды егуге дайындау.

Машықтар:
1. Тұқымды егуге дайындау (тазалау, сұрыптау).
2. Тұқымды өңдеу (дәрілеу, зарарсыздандыру).
3. Тұқымды өңдеу жабдығын баптау.
4. Тұқым қозғалысын есепке алу және ілеспе құжаттарды ресімдеу.
5. Тұқымның егуге дайын екендігі туралы қорытынды жасау.
Білімдер:
1. Тұқымды өңдеу және зарарсыздандыру әдістері.
2. Тұқымдық материал сапасына қойылатын нормативтік талаптар.
3. Тұқымды өңдеу жабдығын пайдалану ережелері.
4. Тұқым биологиясы мен физиологиясының негіздері. 5. Зертханалық құжаттаманы жүргізу әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Типтік практикалық міндеттерді шешуде дербестік көрсете отырып, басшылық етудегі қызмет.
Басшының алға қойған міндетіне сүйене отырып, өз қызметін жоспарлау.

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астықтың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – техникалық дақылдарға, соның ішінде мақтаға қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТС 021/2011 – мақта тұқымынан алынатын өнімдерге (май, шрот) қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау бөлігінде" КО ТС 022/2011 – шиті-мақта, талшықты және тұқымды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – мақта өсіру кезінде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдары мен мақтаны сақтау және өңдеу кезінде қолданылатын химикаттарды қамтиды.
6."Мақта саласын дамыту туралы" Қазақстан Республикасының Заңы (2007 ж.) – саланы реттейтін негізгі нормативтік акт.
7."Шиті-мақтаны алғашқы өңдеу процесін ұйымдастыру қағидалары" (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұйрығы) – шиті-мақтаны қабылдау, сақтау және өңдеу тәртібі.
8. "Шиті-мақта. Техникалық шарттар" МемСТ 32793-2014 – шиті-мақта сапасына қойылатын талаптар.
9. "Мақта-талшық. Техникалық шарттар" МемСТ 32794-2014 – мақта талшығының сапа стандарттары.
10. "Мақта тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 32795-2014 – мақта тұқымдарына қойылатын талаптар.
11. "Шиті-мақта мен мақта-талшықты сынау әдістері" МемСТ 32796-2014 – шикізат пен өнім сапасын бағалау әдістері.
12. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақта тұқымын қайта өңдеу (май, шрот) үшін қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

5

Учаске шебері

6

Сапаны бақылау инженері

13. "Сапаны бақылау жөніндегі инженер" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

2141-4

Қызмет атауының коды:

2141-4-004

Кәсіп атауы:

Сапаны бақылау жөніндегі инженер

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша қосалғы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы"
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 31 желтоқсанда № 22003 болып тіркелді.
2-тарау. Мамандар лауазымдары
94-параграф. Сапа жөніндегі инженер

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық: Стандарттау, сертификаттау және метрология (салалар бойынша)

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

I санаттағы сапа жөніндегі инженер: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі және II санаттағы сапа жөніндегі инженер лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл болуы тиіс.
II санаттағы сапа жөніндегі инженер: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі және санаты жоқ сапа жөніндегі инженер лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс.
Санаты жоқ сапа жөніндегі инженер: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, жұмыс өтіліне талап қойылмайды немесе тиісті мамандық (біліктілік) бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі (арнаулы орта, кәсіптік орта) білімі және I санаттағы техник лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:


Қызметтің негізгі мақсаты:

Шитті мақтаны қабылдауды, жинақтауды, сақтауды және қайта өңдеуді бақылауды ұйымдастыру, сондай-ақ шикізат пен дайын өнімнің сапалық көрсеткіштерін айқындау

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Сапаны бақылау бойынша іс-шараларды дайындауды және өткізуді ұйымдастыру
2. Техникалық шарттарға сәйкес келетін сапалы дайын өнімді алу процесін қамтамасыз ету

Қосымша еңбек функциялары:

Талап етілмейді

1-еңбек функциясы:
Сапаны бақылау бойынша іс-шараларды дайындауды және өткізуді ұйымдастыру

 
1-дағды:
Шикізат пен дайын өнімнің сапасын бақылау

Машықтар:
1. Шикізаттың, материалдардың және дайын өнімнің сапасын бақылау.
2. Өнімнің стандарттарға және техникалық шарттарға сәйкестігін тексеру.
3. Келіп түскен материалдар мен жартылай фабрикаттарға кіріс бақылауын жүргізу.
4. Бақылау нәтижелерін тіркеу және құжаттаманы ресімдеу.
5. Сәйкессіздіктерді анықтау және жеткізушілерге шағымдарды бастамалау.
Білімдер:
1. Шикізатқа, материалдарға және дайын өнімге қойылатын талаптарды білу.
2. Сапаны бақылау әдістерін түсіну.
3. Рекламацияларды ұсыну және қарау тәртібін меңгеру.
4. Өнім сапасы бойынша нормативтік құжаттарды игеру.
5. Сапаны бақылау жүйелері мен құралдарын білу.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Жаңа өнім түрлерін әзірлеу және өндірілетін өнім сапасын жетілдіру

Машықтар:
1. Жаңа өнім түрлерін әзірлеуге қатысу.
2. Шығарылатын өнімнің сапа көрсеткіштерін жетілдіру.
3. Сынақ нәтижелерін талдау және жақсартулар енгізу.
4. Ақаулардың себептерін жою бойынша іс-шараларды әзірлеу.
5. Бақылаудың заманауи әдістерін және автоматтандыруды енгізу.
Білімдер:
1. Технологиялық процестерді және өндіріс режимдерін білу.
2. Өнімнің конструктивтік деректерін түсіну.
3. Ақаулардың алдын алу және жою әдістерін меңгеру.
4. Сапаны жетілдіру әдістемелерін игеру.
5. Сапаны басқару бойынша отандық және шетелдік тәжірибені білу.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Техникалық шарттарға сәйкес келетін сапалы дайын өнімді алу процесін қамтамасыз ету

 
1-дағды:
Шығарылатын өнім сапасын бағалау

Машықтар:
1. Дайын өнімнің сапасын бағалау.
2. Өндірістің әртүрлі кезеңдерінде сапа көрсеткіштерін талдау.
3. Сәйкес емес өнім шығаруды болдырмау шараларын қабылдау.
4. Өнімнің талаптарға сәйкестігі туралы қорытынды дайындау.
5. Сапаны бағалау нәтижелері бойынша есеп жүргізу және есептілік жасау.
Білімдер:
1. Өнімге арналған стандарттар мен техникалық шарттарды білу.
2. Сапа көрсеткіштерін және оларды талдау әдістерін түсіну.
3. Өнімді сынау және қабылдау тәртібін меңгеру.
4. Бақылау нәтижелерін құжаттау әдістерін игеру.
5. Өнімді сертификаттау және аттестаттау талаптарын білу.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Қолданыстағы стандарттар мен нұсқаулықтарға сәйкес зертханалық талдаулар жүргізуді бақылау.

Машықтар:
1. Зертханалық талдаулардың жүргізілуін бақылау.
2. Әдістемелердің қолданыстағы стандарттарға сәйкестігін тексеру.
3. Талдау нәтижелерін ресімдеуді бақылау.
4. Зертханалық сынақ деректерін талдау.
5. Бақылау жүргізу кезінде нұсқаулықтардың сақталуын қамтамасыз ету.
6. Цифрлық технологияларды, электрондық құжат айналымын және ауыл шаруашылығы техникасын мониторингтеу жүйелерін қолдану негіздері.
Білімдер:
1. Зертханалық талдауларды жүргізу әдістерін білу.
2. Сынақтарға қатысты нормативтік құжаттарды түсіну.
3. Техникалық құжаттаманы ресімдеу талаптарын меңгеру.
4. Зертханалық бақылау құралдарын игеру.
5. Еңбекті қорғау және өндірістік санитария ережелерін білу.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Жеке жауапкершілік
Командада жұмыс істей білу
Ұжымда жұмысты ұйымдастыру дағдылары
Цифрлық сауаттылық
Цифрлық технологияларды игеруге және қолдануға дайындығы.

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астықтың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – техникалық дақылдарға, соның ішінде мақтаға қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011 – мақта тұқымынан алынатын өнімдерге (май, шрот) қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау бөлігінде" КО ТР 022/2011 – шиті-мақта, талшықты және тұқымды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – мақта өсіру кезінде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдары мен мақтаны сақтау және өңдеу кезінде қолданылатын химикаттарды қамтиды.
6. Мақта саласын дамыту туралы" Қазақстан Республикасының "Заңы (2007 ж.) – саланы реттейтін негізгі нормативтік акт.
7. "Шиті-мақтаны алғашқы өңдеу процесін ұйымдастыру қағидалары" (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұйрығы) – шиті-мақтаны қабылдау, сақтау және өңдеу тәртібі.
8. "Шиті-мақта. Техникалық шарттар" МемСТ 32793-2014 – шиті-мақта сапасына қойылатын талаптар.
9. "Мақта-талшық. Техникалық шарттар" МемСТ 32794-2014 – мақта талшығының сапа стандарттары.
10. "Мақта тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 32795-2014 – мақта тұқымдарына қойылатын талаптар.
11. "Шиті-мақта мен мақта-талшықты сынау әдістері" МемСТ 32796-2014 – шикізат пен өнім сапасын бағалау әдістері.
12. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақта тұқымын қайта өңдеу (май, шрот) үшін қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

7

Бас инженер

15. "Инженер-технолог" (жалпы профиль) кәсіп карточкасы:

Топ коды:

2141-1

Қызмет атауының коды:

2141-1-005

Кәсіп атауы:

Инженер-технолог (жалпы профиль)

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша қосалғы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы"
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 31 желтоқсанда № 22003 болып тіркелді.
2-тарау. Мамандар лауазымдары
49-параграф. Инженер-технолог (Технолог)

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Өндірістік және өңдеу салалары

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

I санатты инженер-технолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) бiлiм және II санатты инженер-технолог лауазымында кемiнде 2 жыл жұмыс өтілі;
II санатты инженер-технолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) бiлiм және санатсыз инженер-технолог лауазымында кемiнде 3 жыл жұмыс өтілі;
Санатсыз инженер-технолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) бiлiм, жұмыс өтіліне талаптар қойылмайды немесе тиісті мамандық (біліктілік) бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі (арнайы орта, кәсіптік орта) білім және I санатты техник лауазымында кемінде 3 жыл жұмыс өтілі.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

2141-4-004 - Сапаны бақылау жөніндегі инженер

Қызметтің негізгі мақсаты:

Дайындау пункттерінде және зауытта шитті мақтаны өңдеу және Жабдықтың технологиялық процесін бақылауды ұйымдастыру.

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Мақтаны бастапқы өңдеу бойынша технологиялық процестерді ұйымдастыру, жүргізу, басқару.
2. Технологиялық жабдықтардың жай-күйін бақылауды, әртүрлі мақсаттағы жөндеу жұмыстарын жүргізуді ұйымдастыру.

Қосымша еңбек функциялары:

Талап етілмейді

1-еңбек функциясы: Мақтаны бастапқы өңдеу бойынша технологиялық процестерді ұйымдастыру, жүргізу, басқару

1-дағды:
Мақтаны бастапқы өңдеу бойынша технологиялық процесті басқару және әкімшілендіру

Машықтар:
1. Технологиялық процесті жоспарлау және ұйымдастыру.
2. Өндірістік операциялардың орындалу тәртібін белгілеу.
3. Жабдықты орналастыру және жұмыс орындарын ұйымдастыру.
4. Технологиялық режимдерді бақылау және реттеу.
5. Өндірістік қуаттарды есептеу және жүктемені бөлу.
6. Технологиялық құжаттаманы әзірлеу және енгізу.
7. Технологиялық тәртіптің сақталуын қамтамасыз ету.
Білімдер:
1. Мақтаны бастапқы өңдеу технологиясын білу.
2. Технологиялық процестерді жобалау әдістерін түсіну.
3. Нормативтік құжаттарды және техникалық шарттарды меңгеру.
4. Жабдықтың жұмыс принциптерін білу.
5. Материалдық шығындар нормативтерін есептеу әдістерін игеру.
6. Еңбекті ұйымдастырудың негізгі талаптарын білу.
7. Отандық және шетелдік тәжірибені түсіну.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Мақтаны қайта өңдеу бойынша технологиялық жабдықтардың әртүрлі түрлерінің жұмысы мен пайдаланылуын қамтамасыз ету

Машықтар:
1. Негізгі және қосалқы жабдықтың жұмысын ұйымдастыру.
2. Жабдықты дұрыс пайдалану және техникалық тәртіпті сақтау.
3. Жабдықты баптау және реттеу.
4. Жабдықтың тиімділігін талдау және жетілдіру.
5. Жабдықтың жұмысын бақылау және нәтижелерін тіркеу.
Білімдер:
1. Негізгі технологиялық жабдықтың құрылысын білу.
2. Жабдықты пайдалану режимдерін түсіну.
3. Жабдыққа қойылатын техникалық талаптарды меңгеру.
4. Жабдықты пайдалану бойынша нормативтік құжаттарды игеру.
5. Жабдықты жетілдіру әдістерін білу.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Технологиялық жабдықтардың жай-күйін
бақылауды, әртүрлі мақсаттағы жөндеу жұмыстарын жүргізуді ұйымдастыру.

1-дағды:
Негізгі технологиялық жабдықтардың, механизмдердің техникалық жай-күйін және пайдаланылуын бақылау

Машықтар:
1. Жабдықтың техникалық жағдайын бақылау.
2. Жабдықтың дұрыс пайдаланылуын тексеру.
3. Жабдықтың жұмыс тәртібін талдау.
4. Жабдықтың ақауларын анықтау және тіркеу.
5. Жабдықтың сенімділігін қамтамасыз ету.
Білімдер:
1. Жабдықтың техникалық сипаттамаларын білу.
2. Жабдықтың жұмыс режимдерін түсіну.
3. Жабдықтың ақауларын анықтау әдістерін меңгеру.
4. Жабдықты пайдалану бойынша нормативтік құжаттарды игеру.
5. Еңбекті қорғау және қауіпсіздік талаптарын білу.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Технологиялық жабдыққа ағымдағы, күрделі жөндеу жүргізуді бақылау

Машықтар:
1. Жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және бақылау.
2. Жөндеу жоспарларын әзірлеу және орындау.
3. Жөндеу нәтижелерін талдау және тіркеу.
4. Жабдықты жөндеуден кейінгі сынақтан өткізу.
5. Жөндеу құжаттамасын ресімдеу.
Білімдер:
1. Жөндеу түрлерін және олардың ерекшеліктерін білу.
2. Жөндеу әдістерін түсіну.
3. Жөндеу бойынша нормативтік құжаттарды меңгеру.
4. Жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру тәжірибесін игеру.
5. Жөндеу кезінде еңбекті қорғау талаптарын білу.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Жеке ауапкершілік
Командада жұмыс істей білу
Адамдар тобының жұмысын ұйымдастыра білу

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. "Астықтың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 015/2011 – техникалық дақылдарға, соның ішінде мақтаға қолданылады.
2. "Азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 021/2011 – мақта тұқымынан алынатын өнімдерге (май, шрот) қойылатын талаптар.
3. "Азық-түлік өнімдерін таңбалау бөлігінде" КО ТР 022/2011 – шиті-мақта, талшықты және тұқымды таңбалау ережелері.
4. "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" КО ТР 039/2016 – мақта өсіру кезінде тыңайтқыштарды қолдануды реттейді.
5. "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" КО ТР 041/2017 – өсімдіктерді қорғау құралдары мен мақтаны сақтау және өңдеу кезінде қолданылатын химикаттарды қамтиды.
6."Мақта саласын дамыту туралы" Қазақстан Республикасының Заңы (2007 ж.) – саланы реттейтін негізгі нормативтік акт.
7."Шиті-мақтаны алғашқы өңдеу процесін ұйымдастыру қағидалары" (ҚР АШМ-нің 07.07.2015 ж. № 4-3/611 бұйрығы) – шиті-мақтаны қабылдау, сақтау және өңдеу тәртібі.
8. "Шиті-мақта. Техникалық шарттар" МемСТ 32793-2014 – шиті-мақта сапасына қойылатын талаптар.
9. "Мақта-талшық. Техникалық шарттар" МемСТ 32794-2014 – мақта талшығының сапа стандарттары.
10. "Мақта тұқымдары. Техникалық шарттар" МемСТ 32795-2014 – мақта тұқымдарына қойылатын талаптар.
11. "Шиті-мақта мен мақта-талшықты сынау әдістері" МемСТ 32796-2014 – шикізат пен өнім сапасын бағалау әдістері.
12. "Азық-түлік қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" ҚР СТ ISO 22000:2019 – мақта тұқымын қайта өңдеу (май, шрот) үшін қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

7

Бас инженер

4-тарау. Кәсіптік стандарттың техникалық деректері

      16. Мемлекеттік органның атауы: Қазакстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі.

      17. Жоба жетекшісі: Насырханова Б.К. E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz моб.тел.: +7 (771) 375 80 45.

      18. Әзірлеуге қатысқан ұйымдар (кәсіпорындар): Қазакстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің "Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы" коммерциялық емес акционерлік қоғамы.

      19. Авторы: С.П. Махмаджанов - "Мақта және бақша өсіру бойынша ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясы" ЖШС-ның ауыл шаруашылығы дақылдарын селекциялау және тұқым шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі.

      Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, моб.тел.+77756033097, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.

      20. Кәсіптік біліктілік жөніндегі салалық кеңес: 2026 жылғы 5 мамырдағы № 176 бұйрық.

      21. Кәсіптік біліктілік жөніндегі ұлттық орган: 2026 жылғы 6 маусым.

      22. Қазақстан Республикасының "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы:

      23. Нұсқа нөмірі және шығарылған жылы: 2-нұсқа, 2026 жыл.

      24. Болжамды қайта қарау күні: 2029 жылдың тамызы.

  2026 жылғы 6 тамыздағы
№ 301 бұйрығына 3-қосымша

"Дәнді дақылдарды өндіру" кәсіптік стандарты

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Кәсіптік стандарттың қолдану аясы: "Дәнді дақылдарды өндіру" кәсіптік стандарты "Кәсіптік біліктілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабына сәйкес әзірленген.

      Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

      2. Осы кәсіптік стандартта мынадай терминдер мен анықтамалар қолданылады:

      1) дәнді дақылдар – астық тұқымдастардың ботаникалық тобына жататын, өсірілетін өсімдіктер тобы;

      2) ресурс үнемдейтін егіншілік – топырақ жамылғысының бұзылуын барынша азайтуға, шығындарды қысқартуға, өнімділікті арттыруға және табиғи ресурстарды сақтауға мүмкіндік беретін жерді өңдеу әдістері;

      3) зиянкестермен кешенді күрес (ЗКК) – қолайсыз факторларға төзімді сорттарды өсіруді, зиянкестердің табиғи жауларын пайдалануды және қауіпсіз пестицидтерді қолдануды қамтитын агротехникалық іс-шаралар жүйесі;

      4) қатарлап себу – қатарлы сепкішті пайдалана отырып, тұқымдарды оңтайлы қатар аралығы мен сіңіру тереңдігін сақтап қатарлап себу;

      5) құрғақ себу – тұқымды құрғақ топыраққа себу;

      6) қайталама дақылдарды өсіру – бірінші дақылдың өнімі жиналғанға дейін сол танапта екінші ауыл шаруашылығы дақылын өсіру;

      7) дақылдарды алмастырып егу (ауыспалы егіс) – бір танапта әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарының түрлерін және (немесе) тұқымдастарын ғылыми негізде кезектестіріп өсіру;

      8) жерді лазерлік тегістеу – жоспарлау жабдығымен жабдықталған тракторға орнатылған лазерлік таратқыш пен қабылдағыштың көмегімен топырақ бетін тегістеу; 9) минералды тыңайтқыш – химиялық немесе өнеркәсіптік процестер нәтижесінде алынатын тыңайтқыш;

      10) информалды білім беру – білім беру ұйымдарынан және білім беру қызметтерін көрсететін ұйымдардан тыс күнделікті қызмет барысында алынатын және оқу нәтижелерін растайтын құжат берілмейтін білім беру түрі;

      11) формалды емес білім беру – білім беру қызметтерін көрсететін ұйымдар жоспарлайтын, ұйымдастыратын және жүзеге асыратын, оқу орнына, мерзіміне және нысанына қарамастан өткізілетін әрі оқу нәтижелерін растайтын құжат берумен сүйемелденетін білім беру түрі;

      12) кәсіптік кіші топ – өзара байланысты еңбек функциялары мен оларды орындауға қажетті құзыреттер жиынтығынан қалыптасқан саланың кәсіптік тобының бөлігі;

      13) кәсіптік топ – ортақ интеграциялық негізі бар және оларды орындауға қажетті ұқсас еңбек функциялары мен құзыреттер жиынтығын көздейтін саланың кәсіптік кіші топтарының жиынтығы;

      14) біліктілік – жұмыскердің нақты еңбек функцияларын сапалы орындауға дайындық дәрежесі;

      15) біліктілік деңгейі –біліктілік шеңберінде белгіленген және сипатталған, білім, дағдылар, еңбек контекстінің күрделілігі мен стандарттан тыс жағдайлары, жауапкершілік және дербестік параметрлері бойынша сараланатын қызметкерлердің құзыреттеріне қойылатын талаптардың құрылымданған жиынтығы;

      16) еңбек функциясы – еңбек процесінің бір немесе бірнеше міндетін шешуге бағытталған өзара байланысты іс-әрекеттер жиынтығы;

      17) кәсіптік стандарт – белгілі бір кәсіптік қызмет саласындағы біліктілік деңгейіне, құзыреттерге, еңбек мазмұнына, сапасына және еңбек жағдайларына қойылатын талаптарды белгілейтін құжат;

      18) кәсіп – кәсіптік даярлық нәтижесінде алынған және тиісті білім туралы құжаттармен расталған белгілі бір білімді, іскерлікті және практикалық дағдыларды талап ететін адамның негізгі еңбек қызметінің түрі;

      19) салалық біліктілік шеңбері – тиісті салада танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдалған сипаттамасы;

      20) ұлттық біліктілік шеңбері – салалық біліктілік шеңберлері мен кәсіптік стандарттарды әзірлеу үшін пайдаланылатын біліктілік деңгейлері мен жалпы кәсіптік құзыреттердің бірыңғай жүйесі;

      21) машықтар – кәсіптік қызметті жүзеге асыру және міндеттерді шешу барысында логикалық, интуитивтік, шығармашылық және практикалық ойлауды пайдалана отырып, білімді қолдану және құзыреттілікті көрсету қабілеті;

      22) білім – оқыту және практикалық тәжірибе арқылы ақпаратты меңгерудің нәтижесі болып табылатын, белгілі бір қызмет саласына қатысты фактілердің, қағидаттардың, теориялық ережелер мен практиканың жиынтығы және бағалануға жататын біліктіліктің құрамдас бөлігі;

      23) құзыреттер – тиісті біліктілік деңгейіндегі кәсіптік қызмет міндеттерін орындауды қамтамасыз ететін білімнің, іскерліктің, дағдылардың және жеке қасиеттердің жиынтығы;

      24) тәжірибе – кәсіптік қызмет барысында жинақталған және еңбек функцияларын орындау кезінде тиімді қолданылатын білімнің, іскерліктің және практикалық дағдылардың жиынтығы.

      3. Осы кәсіптік стандартта мынадай қысқартулар қолданылады:

      1) ҚР – Қазақстан Республикасы;

      2) БТБА – Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамасы;

      3) БА – Біліктілік анықтамасы;

      4) ББХСС – Білім берудің халықаралық стандартты сыныптауышы;

      5) КС – Кәсіптік стандарт;

      6) ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері;

      7) СБШ – Салалық біліктілік шеңбері.

2-тарау. Кәсіптік стандарттың паспорты

      4. Кәсіптік стандарттың атауы: Дәнді дақылдарды өндіру

      5. Кәсіптік стандарттың коды: А01111060

      6. ЭҚЖЖ секциясын, бөлімін, тобын, сыныбын және кіші сыныбын көрсету: A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну

      Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру

      Дәнді дақылдарды (күріштен басқа), бұршақ және майлы дақылдарды өсіру

      Тұқым шаруашылығын қосқанда, дәнді дақылдарды және бұршақ дақылдарын өсіру A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну

      Бір- немесе екіжылдық дақылдарды өсіру

      Күрішті өсіру

      01.12.0 Күрішті өсіру

      7. Кәсіптік стандарттың қысқаша сипаттамасы: Кәсіптік стандарт дәнді дақылдарды өндіру жөніндегі қызметті қамтиды, оның ішінде топырақты өңдеу, себу, егісті күтіп-баптау, арамшөптерді отау, суару, өсімдіктерді биологиялық және химиялық қорғау құралдарымен өңдеу, сондай-ақ өнімнің сақталуын қамтамасыз ету мақсатында дәнді дақылдар егістігінің жай-күйіне диагностика жүргізу кезінде заманауи инновациялық технологиялар мен автоматтандырылған механикаландыру құралдарын қолдануды қамтиды.

      8. Кәсіптер карточкаларының тізімі:

      1) Тұқымдарды сулау желісінің операторы - СБШ 3-деңгейі

      2) Өсімдіктерді қорғау жөніндегі жұмысшы - СБШ 4-деңгейі

      3) Білікті ауыл шыруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдардың) - СБШ 3-деңгейі

      4) Әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру жөніндегі бригадир - СБШ 4-деңгейі

      5) Астық дақылдарын өсіруші фермер - СБШ 4-деңгейі

      6) Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник-агроном- СБШ 5-деңгейі

      7) Өсімдіктер карантині жөніндегі техник - СБШ 5-деңгейі

      8) Жаңа техника мен технологияны енгізу жөніндегі инженер - СБШ 6-деңгейі

3-тарау. Кәсіптер карточкалары

9. "Тұқымдарды сулау желісінің операторы" кәсіп карточкасы

Топ коды:

8341-2

Қызмет атауының коды:

8341-2-008

Кәсіп атауы:

Тұқымдарды сулау желісінің операторы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
67. Тұқым өсіруші.
1.Параграф. Тұқым өсіруші.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы мамандықтары)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

8341-2-009 Тұқымды дәрілеу желісінің операторы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Тұқым дайындаудың технологиялық процесін жүргізу және бақылау

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Тұқымдардың өнгіштігін арттыру және қорғау мақсатында арнайы ерітінділермен өңдеу
2. Тұқымдарды егуге дайындаудың технологиялық процесін орындау.

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Тұқымдардың өнгіштігін арттыру және қорғау мақсатында арнайы ерітінділермен өңдеу

1-дағды:
Жұмыс аймағына берілетін астықтың сапасын бақылау

Машықтар:
1. Астықтың жұмыс аймағына біркелкі берілуінің технологиялық процесін бақылау, тұқымдарды тиеу және түсіру кезінде технологиялық жабдыққа қызмет көрсету, тұқымдар мен жұмыс ерітінділерінің берілу жылдамдығын реттеу.
2. Топырақтың агрохимиялық көрсеткіштерін ескере отырып, тұқымдарды жібітуге арналған жұмыс ерітінділерін дайындау.
3. Жұмыс аймағына түсетін астықтың сапа көрсеткіштерін бақылау.
Білімдер:
1. Дәнді дақылдар және тұқым сапасының көрсеткіштері туралы жалпы мәліметтерін.
2. Ауыл шаруашылығы және өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру негіздерін.
3. Тұқымдарды жібітуге дайындау кезінде пайдаланылатын жабдықтарды пайдалану қағидалары мен технологиялық нұсқаулықтарын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Технологиялық жабдықтың ақаусыз жұмысын бақылау

Машықтар:
1. Жабдықтың ақаулары туындаған жағдайда қажетті жөндеу жұмыстарын орындау.
2. Бақылау-өлшеу аспаптары мен құралдарын пайдалану.
3. Ауа жылытқышты қосу және ажырату, тұқымдардың кептіру аймағына берілу жылдамдығын бақылау.
4. Тұқымдарды өңдеу барысында жұмыс аймағына берілетін ауаның температурасын бақылау.
5. Тұқымдардың өнгіштігін арттырудың жаңа тәсілдері мен әдістерін енгізу.
Білімдер:
1. Негізгі және қосалқы жабдықтарды пайдалану жөніндегі технологиялық нұсқаулықтар мен қағидаларын.
2. Технологиялық жабдықты қауіпсіз пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарын.
3. Тұқымдарды себу алдындағы өңдеу технологиясының негіздерін.
4. Жұмыс ерітінділерін дайындау, сақтау және қолдану жөніндегі технологиялық нұсқаулықтарын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Тұқымдарды себуге дайындаудың технологиялық процесін орындау

1-дағды:
Тұқымдарды ерітінділерде жібіту технологиялық процесін жүргізу

Машықтар:
1. Дәнді дақылдар тұқымдарын жібіту технологиялық процесін бақылау.
2. Жұмыс аймағында тұқымдарды өңдеу кезінде технологиялық жабдыққа қызмет көрсету.
3. Жібіту аймағында тұқымдардың болу ұзақтығын бақылау.
4. Жұмыс аймағынан шығар кезде тұқымдардың массасын бақылау.
Білімдер:
1. Астықты жібітуге арналған жабдықтың технологиялық схемалары мен жұмыс аймақтарын.
2. Технологиялық сипаттамаларға сәйкес тұқымдарды өңдеу жөніндегі нұсқаулықтарын.
3. Жұмыс ерітінділерімен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларын.
4. Тұқымдардың ауруларға төзімділігін арттыратын ерітінділермен өңдеу әдістерін.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Қосалқы іс-шараларды жүргізу

Машықтар:
1. Жабдықтың техникалық жай-күйіне көзбен шолып бақылау жүргізу, аспаптық тексерулер орындау және диагностика жүргізу.
2. Жабдыққа техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарын орындау.
3. Жоспарлы жөндеу жұмыстарын жүргізуге қажетті құралдарға, айлабұйымдарға, материалдар мен мүкәммалға өтінімдер жасау.
4. Құралдардың, айлабұйымдардың және жабдықтардың жарамды жай-күйін және тиімді пайдаланылуын бақылау.
Білімдер:
1. Дәнді дақылдардың қажеттіліктерін ескере отырып, жылумен, жарықпен және ылғалмен қамтамасыз ету сызбалары, топырақты дайындау тәсілдері және басқа да агротехникалық талаптарын.
2. Тұқымды дәрілеу технологиясы, жұмыс ерітінділерін дайындау тәртібі, сыйымдылықтар мен машиналарды толтыру, сондай-ақ бүрку және тозаңдату жұмыстарын жүргізу технологиясы.
3. Уланған жемдерді қолдану және шашу қағидаларын.
4. Микроклиматты реттеу механизмдері мен бақылау-өлшеу аспаптарының ықтимал ақаулары, олардың алдын алу және жою тәсілдерін.
5. Жасанды интеллект көмегімен алынған нәтижелердің сенімділігін тексеруді.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Тәртіптілік
Өндірістік міндеттерді шешу кезіндегі жауапкершілік Коммуникабельділік
Қарым-қатынас дағдылары

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 015/2011 "Астықтың қауіпсіздігі туралы" – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Астық. Натураны анықтау әдістері" – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері" – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 "Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 "Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері" – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 "Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық нормалар.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Астық дақылдарын өсіру жөніндегі фермер

2

Суару және ирригация жөніндегі жұмысшы

10. "Өсімдіктерді қорғау жөніндегі жұмысшы" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

6114-0

Қызмет атауының коды:

6114-0-005

Кәсіп атауы:

Өсімдіктерді қорғау жөніндегі жұмысшы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
63. Диқан.
Параграф 1. Диқан.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

6111-1-008 Астық дақылдарын өсіру жөніндегі фермер

Қызметтің негізгі мақсаты:

Карантинмен және өсу процесінде дәнді дақылдар мен өсімдіктердің тұқымдарын қорғаумен байланысты міндеттерді орындау.

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Дәнді дақылдар егістерінің фитосанитариялық жағдайына диагностика жүргізу және өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды жүргізуге дайындық
2. Өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды химиялық және биологиялық әдістерді қолдану арқылы жүргізу

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Дәнді дақылдар егістерінің фитосанитариялық жағдайына диагностика жүргізу және өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды жүргізуге дайындық

1-дағды:
Дәнді дақылдар егістерінің фитосанитариялық жағдайына диагностика жүргізу

Машықтар:
1. Ауруларды, зиянкестерді және арамшөп өсімдіктерін анықтау мақсатында дәнді дақылдар егістерінің фитосанитариялық жағдайына диагностика жүргізу.
2. Аурулар мен зиянкестердің таралуының алдын алу бойынша профилактикалық іс-шараларды әзірлеу және жүргізу.
3. Диагностикалық карта мен өсімдіктерді қорғау жөніндегі іс-шараларды жүргізуге арналған ұсынымдарды әзірлеу.
4. Өсімдік ауруларының пайда болуы мен таралуының алдын алу шараларын айқындау.
Білімдер:
1. Дәнді дақылдардың ауруларын, зиянкестерін және арамшөп өсімдіктерін диагностикалау әдістемелерін.
2. Аурулардың, зиянкестердің түрлерін және егістің залалдану дәрежесін анықтау әдістерін.
3. Дәнді дақылдар егістерін қорғау бойынша профилактикалық іс-шараларды ұйымдастыру қағидалары.
4. Дәнді дақылдардың аурулармен және зиянкестермен зақымдануының негізгі белгілерін.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдануға дайындау

Машықтар:
1. Анықталған ауруларға, зиянкестерге және егістің фитосанитариялық жағдайына қарай өсімдіктерді қорғау құралдарын таңдау.
2. Жұмыс ерітінділерін дайындау және дәнді дақылдарды химиялық және биологиялық өсімдіктерді қорғау құралдарымен өңдеу.
3. Дәнді дақылдардың кеміргіштерімен және басқа зиянкестерімен күрес жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру.
4. Өсімдіктерді қорғау құралдарын дайындау және қолдану кезінде қауіпсіздік талаптарының сақталуын бақылау.
5. Технологиялық талаптарға сәйкес препараттар мен жұмыс ерітінділерінің шығыс нормаларын айқындау.
Білімдер:
1. Өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану жөніндегі нұсқаулықтар, препараттардың шығыс нормалары және жұмыс ерітінділерін дайындауға қойылатын талаптарын.
2. Дәнді дақылдар егістерін өңдеуге арналған жұмыс ерітінділерін дайындау әдістемелерін.
3. Егістерді өңдеу және химиялық әрі биологиялық препараттарды енгізу қағидаларын.
4. Кеміргіштермен, зиянкестермен және арамшөп өсімдіктерімен күресу әдістерін.
5. Дәнді дақылдардың ауру қоздырғыштарының, зиянкестерінің және арамшөп өсімдіктерінің негізгі түрлерін.
6. Өсімдіктерді қорғау құралдарымен жұмыс істеу кезіндегі еңбек қауіпсіздігі және экологиялық қауіпсіздік талаптарын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Өсімдіктерді аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды химиялық және биологиялық әдістерді қолдану арқылы жүргізу

1-дағды:
Дәнді дақылдар егістерін аурулар мен зиянкестерден қорғау жөніндегі іс-шараларды жүргізу

Машықтар:
1. Дәнді дақылдар егістерін диагностикалық картаға және өсімдіктерді қорғау жөніндегі ұсынымдарға сәйкес өңдеу.
2. Технологиялық регламенттер мен қауіпсіздік талаптарына сәйкес өсімдіктерді қорғаудың химиялық және биологиялық құралдарын қолдану.
3. Егістердің фитосанитариялық жағдайын ескере отырып, аурулар мен зиянкестердің пайда болуы мен таралуының алдын алу жөніндегі профилактикалық іс-шараларды жүргізу.
4. Кеміргіштермен және басқа зиянкестермен күресу жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру және жүргізу, оның ішінде уланған жемдерді орналастыру, энтомофагтарды шығару, родентицидтердің орналастырылуын бақылау, тұзақтар орнату және қажет болған жағдайда зиянкестерді қолмен аулау.
5. Жүргізілген қорғау іс-шараларының сапасы мен тиімділігін бақылау.
Білімдер:
1. Қолданылатын өсімдіктерді қорғау құралдарына байланысты дәнді дақылдар егістерін өңдеу тәсілдерін.
2. Дәнді дақылдар егістерін өңдеу кезінде химиялық және биологиялық өсімдіктерді қорғау құралдарының шығыс нормаларын.
3. Қазақстан Республикасы аумағында қолдануға рұқсат етілген пестицидтер мен агрохимикаттардың тізбесін.
4. Өсімдіктерді аурулардан, зиянкестерден және арамшөп өсімдіктерінен қорғаудың заманауи әдістерін.
5. Қорғау іс-шараларын жүргізу кезіндегі еңбек қауіпсіздігі және экологиялық қауіпсіздік талаптарын.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Өсімдіктерді қорғау бойынша қосымша іс-шараларды жүргізу

Машықтар:
1. Қажет болған жағдайда дәнді дақылдар егістерінің айналасында қорғаныш орларын жасау.
2. Үй-жайларды, ауыл шаруашылығы техникасын, жабдықтарды және қорғалған топырақты дезинфекциялау және залалсыздандыру жұмыстарын жүргізу.
3. Дәнді дақылдар егістерінде зиянкестерді механикалық жолмен аулауға арналған аулау шұңқырларын және басқа құралдарды орнату.
4. Зиянкестерді, ауру қоздырғыштарын анықтау және топырақтың фитосанитариялық жағдайын бағалау үшін топырақ сынамаларын талдау.
5. Өсімдіктерді қорғаудың химиялық және биологиялық құралдарын, сондай-ақ уланған жемдерді бүріккіш техникаға механикаландырылған тәсілмен дайындау, тиеу және құю жұмыстарын орындау.
6. Рұқсат етілген пестицидтерді пайдалана отырып, қоймалар мен сақтау орындарын ылғалды әдіспен дезинфекциялау және дезинсекциялау.
Білімдер:
1. Жеке қорғаныс құралдарының сипаттамалары және оларды қолдану қағидаларын.
2. Кеміргіштермен және басқа зиянкестермен күресуге арналған жұмыс ерітінділері мен уланған жемдерді дайындау технологияларын.
3. Кеміргіштерді аулау және жою жөніндегі іс-шараларды жүргізу бойынша нұсқаулықтарн.
4. Пестицидтерді қолдана отырып, қоймалар мен сақтау орындарын дезинфекциялау және дезинсекциялау қағидаларын.
5. Зиянкестердің дернәсілдерін, ауру қоздырғыштарын анықтау және топырақтың фитосанитариялық жағдайын бағалау әдістерін.
6. Қорғау іс-шараларын жүргізу кезіндегі экологиялық қауіпсіздік және еңбек қауіпсіздігі талаптарын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Командада жұмыс істей білу Тәртіптілік
Орындаушылық

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 015/2011 "Астықтың қауіпсіздігі туралы" – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Астық. Натураны анықтау әдістері" – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері" – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 "Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 "Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері" – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 "Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық нормалар.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

5

Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник – агроном

11. "Білікті ауыл шыруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдардың)" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

6114-0

Қызмет атауының коды:

6114-0-002

Кәсіп атауы:

Білікті ауыл шыруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдардың)

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
63. Диқан.
1. Параграф. Диқан.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы мамандықтары)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:


Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

8341-2-001 Комбайншы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Дәнді дақылдардың түрлік ерекшеліктерін, топырақ және табиғи-климаттық жағдайларды ескере отырып, дәнді дақылдарды өндіру кезінде егу, өсіру және өнімді жинауға байланысты жұмыстарды орындау.

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Дәнді дақылдарды өсіру кезінде топырақты дайындау, егіс жүргізу және егістікті күтіп-баптау бойынша технологиялық операцияларды орындау
2. Дәнді дақылдардың егістігін күтіп-баптау, өнімді жинау және жинаудан кейінгі өңдеу жұмыстарын орындау

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Дәнді дақылдарды өсіру кезінде топырақты дайындау, егіс жүргізу және егістікті күтіп-баптау бойынша технологиялық операцияларды орындау

1-дағды:
Топырақты дайындау, егіс жүргізу және егістікті күтіп-баптау бойынша технологиялық операцияларды орындау

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалана отырып, дәнді дақылдарды себуге топырақты дайындау.
2. Арнайы жабдықтарды пайдалана отырып, топырақтың бетін лазерлік тегістеуді орындау.
3. Егіс жұмыстарын жүргізу кезінде ауыл шаруашылығы техникасына қызмет көрсету және оны дәнді дақылдарды өсіру технологиясының талаптарына сәйкес реттеу.
4. Органикалық және минералдық тыңайтқыштарды белгіленген нормалар мен технологиялық талаптарға сәйкес енгізу.
5. Заманауи суару жүйелерін, оның ішінде тамшылатып суару технологиясын пайдалана отырып, егістікті суару жұмыстарын жүргізу.
6. Заманауи топырақ өңдеу, егіс және суару техникасын пайдалану жөніндегі нұсқаулықтардың талаптарын сақтау.
7. Суару, тыңайтқыш енгізу және егістікті өңдеу кезінде ауыл шаруашылығы техникасын қашықтан басқаруды жүзеге асыру.
8. Топырақ құнарлылығын сақтау және арттыру мақсатында ауыспалы егіс жүйесін қолдану.
9. Ауыл шаруашылығы алқаптарының жағдайын жақсартуға бағытталған мелиорациялық іс-шараларды орындау.
Білімдер:
1. Заманауи егіншілік жүйелерінің, ресурс үнемдеу технологияларының және жер ресурстарын ұтымды пайдаланудың негіздерін.
2. Топырақты өңдеу, егіс жүргізу, тыңайтқыш енгізу және суару кезінде қолданылатын ауыл шаруашылығы машиналары мен механизмдерінің құрылысы, жұмыс қағидаттары және технологиялық сұлбаларын.
3. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану, техникалық қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі нұсқаулықтар.
4. Ауыл шаруашылығы дақылдарын суару нормалары мен режимдері, егіс алқабының 1 гектарына су қажеттілігін есептеу тәртібін.
5. Автоматтандырылған ауыл шаруашылығы техникасын қашықтан басқару қағидаларын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Арамшөптермен, аурулармен және зиянкестермен күрес жөніндегі іс-шараларды жүргізу

Машықтар:
1. Арнайы техниканы пайдалана отырып, дәнді дақылдар егістігінің айналасына қорғаныш арықтарын қазу және аулау құдықтарын жабдықтау.
2. Ауыл шаруашылығы дақылдарын ауруларға, зиянкестерге және арамшөптерге қарсы өңдеуді жүргізу.
3. Дәнді дақылдарды технологиялық талаптарға сәйкес дефолианттармен және десиканттармен өңдеу.
4. Топырақты қорғауға және өнімділікті сақтауға бағытталған агротехникалық іс-шаралардың тиімділігін бағалау.
5. Орындалған жұмыстардың көлемін, сондай-ақ пайдаланылған тыңайтқыштардың, өсімдіктерді қорғау құралдарының және өсу реттегіштерінің шығынын есепке алу.
6. Минералдық тыңайтқыштарды белгіленген енгізу нормаларына сәйкес дайындау және араластыру.
7. Жұмыс ерітінділерін дайындау, бүріккіш агрегаттарды толтыру, қорғаныс іс-шараларын технологиялық талаптар мен мерзімдерге сәйкес жүргізу және жұмыс ерітіндісінің біркелкі шашырауын қамтамасыз ету.
8. Дәнді дақылдардың өсуі, дамуы және өнімнің қалыптасуы кезеңдеріндегі физиологиялық жай-күйін бақылау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестерін анықтау және оларға қарсы күрес жүргізу әдістемелері.
2. Дәнді дақылдарды өсіру технологиялары, ауыл шаруашылығы техникасының құрылысы және жұмыс қағидаттарын.
3. Пестицидтердің, агрохимикаттардың және өсімдіктерді қорғаудың биологиялық құралдарының түрлері, қолданылу мақсаты мен пайдалану қағидаларын.
4. Егістікті өңдеуге арналған жұмыс ерітінділерін дайындау технологияларын.
5. Дәнді дақылдарды қорғау кезінде биологиялық препараттарды қолдану қағидаларын.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Дәнді дақылдардың егістігін күтіп-баптау, өнімді жинау және жинаудан кейінгі өңдеу жұмыстарын орындау

1-дағды:
Дәнді дақылдардың өнімін жинау жұмыстарын орындау

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы құрал-саймандарын, жабдықтарды және қосалқы құрылғыларды пайдалану.
2. Астық қырмандарын, қоймаларды, сақтау орындарын және өндірістік алаңдарды санитариялық тазалауды жүргізу.
3. Агротехникалық іс-шараларды орындауға қажетті техникалық құралдар мен жабдықтарды таңдау.
4. Еңбекті қорғау талаптарына сәйкес жеке қорғаныс құралдарын пайдалану.
5. Ауыл шаруашылығы техникасы мен жабдықтарына ағымдағы техникалық қызмет көрсету және күрделі емес жөндеу жұмыстарын орындау.
Білімдер:
1. Арнайы ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарын.
2. Дәнді дақылдарды өсіру кезіндегі далалық жұмыстарды ұйымдастырудың және өндірістік процестің негіздерін.
3. Пестицидтермен, агрохимикаттармен және өсімдіктерді қорғаудың биологиялық құралдарымен жұмыс істеу кезіндегі еңбекті қорғау талаптарын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Көмекші далалық және өндірістік жұмыстарды орындау

Машықтар:
1. Арнайы ауыл шаруашылығы техникасын пайдалана отырып, дәнді дақылдардың өнімін жинауды жүзеге асыру.
2. Өнімді жинағаннан кейінгі өңдеуге, тазалауға, кептіруге және тұқымдық материалды дайындауға арналған жабдықтарға қызмет көрсету.
Білімдер:
1. Еңбекті қорғау, өндірістік санитария, өрт қауіпсіздігі және қоршаған ортаны қорғау талаптарын.
2. Дәнді дақылдарды жинау, тасымалдау, тазалау, жинаудан кейінгі өңдеу және сақтау технологиясын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Командада жұмыс істей білу Тәртіптілік
Еңбек нәтижесі үшін жауапкершілік

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 015/2011 "Астықтың қауіпсіздігі туралы" – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Астық. Натураны анықтау әдістері" – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері" – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 "Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 "Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері" – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 "Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық нормалар.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Білікті ауыл шаруашылығы жұмысшысы (далалық дақылдар)

2

Суару, ирригация жөніндегі жұмысшы

12. "Әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру жөніндегі бригадир" кәсіп карточкасы

Топ коды:

6114-0

Қызмет атауының коды:

6114-0-001

Кәсіп атауы:

Әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру жөніндегі бригадир

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
63. Диқан.
1. Параграф. Диқан.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта буын маманы)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:


Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

6114-0-007 Әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру жөніндегі фермер

Қызметтің негізгі мақсаты:

Дәнді дақылдарды отырғызуға, өсіруге және жинауға бағытталған жұмысшы персоналдың жұмысын ұйымдастыру.

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Дәнді дақылдарды себуді, оларды өңдеу және жинау нормаларының сақталуын қамтамасыз ету.
2. Өнімділікті арттыру және өнімнің сақталуын қамтамасыз ету жөніндегі қосымша жұмыстарды ұйымдастыру.

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Дәнді дақылдарды себу, егістікті күтіп-баптау және өнімді жинау бойынша технологиялық жұмыстардың орындалуын қамтамасыз ету

1-дағды:
Бригадаға белгіленген өндірістік жоспардың (тапсырманың) орындалуын қамтамасыз ету

Машықтар:
1. Бөлімшенің, учаскенің немесе бригаданың өндірістік-шаруашылық қызметіне басшылық жасау.
2. Құрылымдық бөлімшенің өндірістік жоспарларын (тапсырмаларын) әзірлеуге қатысу және олардың уақтылы орындалуын қамтамасыз ету.
3. Дәнді дақылдарды себу, егістікті күтіп-баптау және өнімді жинау жөніндегі технологиялық операциялардың орындалуын ұйымдастыру.
4. Ауыл шаруашылығы жұмыстарын орындау кезінде белгіленген технологиялық талаптардың сақталуын бақылау.
Білімдер:
1. Егістіктер мен топырақтың жай-күйін ескере отырып, тұқым себу қағидалары мен нормалары, препараттардың, тыңайтқыштардың және басқа материалдардың 1 гектарға шаққандағы шығын нормаларын.
2. Дәнді дақылдарды өсірудің технологиялық процестерін орындау үшін материалдық-техникалық, қаржылық және еңбек ресурстарына қажеттілікті жоспарлау тәртібін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Еңбекті ұйымдастыру және өндірістік процестерді нормалау

Машықтар:
1. Қол еңбегін қысқарту, еңбек өнімділігін арттыру және материалдық әрі еңбек ресурстарын ұтымды пайдалану жөніндегі іс-шараларды енгізуді ұйымдастыру.
2. Бригада қызметкерлері арасында міндеттерді бөліп, өндірістік жоспарға сәйкес жұмыстардың орындалуын ұйымдастыру.
3. Технологиялық тәртіптің және өндірістік нормативтердің сақталуын бақылау.
4. Ауыл шаруашылығы техникасын, жабдықтарды және материалдық ресурстарды тиімді пайдалануды қамтамасыз ету.
Білімдер:
1. Егістіктерді биологиялық және химиялық өсімдіктерді қорғау құралдарымен өңдеудің нормалары мен технологияларын.
2. Табиғи-климаттық жағдайлар мен аймақтандыруды ескере отырып, дәнді дақылдарды өсіру кезінде ауыспалы егісті қолдану қағидаттарын.
3. Ауыл шаруашылығы өндірісінде еңбекті ұйымдастыру және нормалау негіздерін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Дәнді дақылдардың өнімділігін арттыру және өнімнің сақталуын қамтамасыз ету жөніндегі қосымша іс-шараларды ұйымдастыру

1-дағды:
Өндірістік есепке алуды және өндірістік есептілікті дайындауды ұйымдастыру

Машықтар:
1. Өнімділікті арттыруға және өнім сапасын сақтауға бағытталған егістіктерді өңдеудің заманауи және инновациялық технологияларын қолдану.
2. Құрылымдық бөлімшенің өндірістік қызметін жоспарлауды, есепке алуды және есептілігін дайындауды ұйымдастыру.
3. Дәнді дақылдарды өндіру, өнімділік және орындалған технологиялық жұмыстар бойынша бастапқы есепке алу құжаттарын ресімдеу.
4. Еңбекті қорғау, өндірістік санитария және өрт қауіпсіздігі талаптарының сақталуын бақылау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі еңбекті ғылыми ұйымдастыру негіздері.
2. Дәнді дақылдарды өсіру кезінде өндірістік есеп жүргізу және есептілік дайындау қағидаттарын.
3. Дәнді дақылдар өндірісінің технологиялық процестерін ұйымдастыру негіздерін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Технологиялық процестің үздіксіз орындалуын қамтамасыз ету үшін бригада жұмысын ұйымдастыру

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы өнімін өндіру, сақтау және бастапқы өңдеу технологияларының сақталуын ұйымдастыру.
2. Агротехнологияларды сақтау мәселелері бойынша өндірістік нұсқама өткізу және түсіндіру жұмыстарын жүргізу.
3. Технологиялық операциялардың орындалуын және атқарылған жұмыстардың сапасын бақылау.
4. Далалық жұмыстарды орындау кезінде бригада қызметкерлерінің өзара іс-қимылын ұйымдастыру.
Білімдер:
1. Еңбекті қорғау, өндірістік санитария, өрт қауіпсіздігі және қоршаған ортаны қорғау талаптарын.
2. Дәнді дақылдардың түрі мен сұрпын ескере отырып, оларды өсірудің, күтіп-баптаудың, жинаудың, сақтаудың және бастапқы өңдеудің заманауи технологияларын.
3. Далалық жұмыстарды орындау кезінде қолданылатын ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану, техникалық қызмет көрсету және жөндеу қағидаларын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Командада жұмыс істей білу Тәртіптілік
Аналитикалық ойлау
Тапсырылған іс үшін жауапкершілік

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 015/2011 "Астықтың қауіпсіздігі туралы" – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Астық. Натураны анықтау әдістері" – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері" – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 "Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 "Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері" – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 "Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық нормалар.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

3

Білікті ауыл шаруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдар)

5

Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник-агроном

13. "Астық дақылдарын өсіруші фермер" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

6111-1

Қызмет атауының коды:

6111-1-008

Кәсіп атауы:

Астық дақылдарын өсіруші фермер

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
IV бөлік
19-бөлім. Өсімдік шаруашылығы, су және орман шаруашылығындағы жұмысшылар кәсіптерінің жұмыстарының сипаттамалары.
63. Диқан.
1. Параграф. Диқан.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

6114-0-008 Фермер, аралас дақылдар

Қызметтің негізгі мақсаты:

Дәнді дақылдарды өсіру бойынша шаруа қожалығының қызметін ұйымдастыру.

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Дәнді дақылдарды өсіруге маманданған шаруа (фермер) қожалығында технологиялық процесті басқару
2. Фермерлік шаруашылық қызметін ұйымдық басқару

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Дәнді дақылдарды өсіруге маманданған шаруа (фермер) қожалығындағы технологиялық процесті басқару

1-дағды:
Шаруа (фермер) қожалығы қызметін технологиялық сүйемелдеуді жүзеге асыру

Машықтар:
1. Тұқымдарды дайындауды және топырақты себуге әзірлеуді ұйымдастыру.
2. Себу, суару, тыңайтқыш енгізу, егістіктерді өсімдіктерді қорғаудың химиялық және биологиялық құралдарымен өңдеу бойынша агротехникалық іс-шараларды ұйымдастыру.
3. Дәнді дақылдар егістігінің өсуі мен дамуын бақылау, ауруларға, зиянкестерге және арамшөптерге қарсы күрес жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру.
4. Қажет болған жағдайда вегетация кезеңінде суару және егістіктерді өңдеу жұмыстарын ұйымдастыру.
5. Егін жинауды, оны жинағаннан кейінгі өңдеуді және сақтауды ұйымдастыру.
6. Өндірістік құжаттаманы жүргізу және ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізуге шарттар жасасу.
7. Өнім өндіруді, сақтауды және өткізуді қамтамасыз ету.
8. Ауыл шаруашылығы техникасы мен технологиялық жабдықтарды уақтылы жаңартуды, техникалық қызмет көрсетуді және жөндеуді ұйымдастыру.
Білімдер:
1. Топырақты себуге дайындау жөніндегі әдістемелік ұсынымдарын.
2. Өсімдіктерді қорғаудың химиялық және биологиялық құралдарын қолдану қағидаларын.
3. Аурулармен, зиянкестермен және арамшөптермен күресу әдістерін.
4. Өнімділікті арттырудың және өнімді сақтаудың заманауи технологияларын.
5. Ауыспалы егіс, өнімді жинағаннан кейінгі өңдеу және топырақ құнарлылығын сақтауға бағытталған мелиорациялық іс-шараларды жүргізу әдістерін.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Фермерлік шаруашылықта өндірістік есепті ұйымдастыру және заманауи технологияларды енгізу

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы техникасын қабылдауды, пайдалануды және техникалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру.
2. Тәжірибелік-өндірістік жұмыстарды ұйымдастыру және инновациялық технологияларды енгізу.
3. Фермерлік шаруашылықты жүргізудің отандық және шетелдік озық тәжірибесін талдау және өндіріске енгізу.
4. Өндірістік есепті және технологиялық процестердің орындалуын бақылауды ұйымдастыру.
Білімдер:
1. Дәнді дақылдарды өндірудің, сақтаудың және қайта өңдеудің заманауи технологияларын.
2. Топырақты өңдеудің және өсімдіктерді қорғау құралдарын қолданудың заманауи тәсілдерін.
3. Ауыл шаруашылығы техникасының құрылысы, пайдалану және техникалық қызмет көрсету қағидаларын.
4. Өндірістік есепті жүргізу және технологиялық процестерді ұйымдастыру негіздерін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Шаруа (фермер) қожалығының қызметін ұйымдастырушылық басқару

1-дағды:
Шаруа (фермер) қожалығының қызметін ұйымдастыру

Машықтар:
1. Банктік мекемелерде есеп айырысу және өзге де шоттарды ашу.
2. Қазақстан Республикасының заңнамасына және қожалықтың жарғысына сәйкес шаруа (фермер) қожалығының ақшалай қаражаты мен мүлкіне билік ету.
3. Өндірістік жоспарларға сәйкес қожалықтың қызметін ұйымдастыру.
4. Қожалықтың өндірістік және қаржылық көрсеткіштерінің орындалуын бақылау.
Білімдер:
1. Шаруа (фермер) қожалықтарын жоспарлау, қаржыландыру, кредиттеу және субсидиялау тәртібін.
2. Жиналған өнімді есепке алу және тұқымдық материалды сақтауға қою тәртібін.
3. Өндірістік және қаржылық есептілікті жүргізу әдістерін.
4. Шаруа (фермер) қожалығын басқарудың заманауи әдістерін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Шаруа (фермер) қожалығының қаржылық-экономикалық қызметін ұйымдастыру

Машықтар:
1. Өндірістік жоспарларды әзірлеу және олардың орындалуын бақылау.
2. Қожалықтың кірістері мен шығыстарын жоспарлау.
3. Материалдық, қаржылық және еңбек ресурстарының есебін ұйымдастыру.
4. Мемлекеттік қолдау, кредиттер мен субсидиялар алу үшін қажетті құжаттарды дайындау.
5. Қожалық қызметінің экономикалық тиімділігін талдау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы экономикасының және фермерлік шаруашылықты басқарудың негіздерін.
2. Бухгалтерлік және өндірістік есепті жүргізу тәртібін.
3. Агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік қолдау саласындағы Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын.
4. Ауыл шаруашылығы өндірісінің экономикалық тиімділігін талдау және бағалау әдістерін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Командада жұмыс істей білу Аналитикалық ойлау
Еңбектің оң нәтижесіне бағдарланушылық

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 015/2011 "Астықтың қауіпсіздігі туралы" – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Астық. Натураны анықтау әдістері" – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері" – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 "Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 "Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері" – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 "Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық нормалар.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

3

Білікті ауыл шаруашылығы жұмысшысы (аралас дақылдар)

5

Өсімдіктер карантині жөніндегі техник

14. "Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник-агроном" кәсіп карточкасы

Топ коды:

3142-0

Қызмет атауының коды:

3142-0-017

Кәсіп атауы:

Дала дақылдарын өсіру жөніндегі техник-агроном

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

5

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы
"Ауыл шаруашылығы ұйымдарының басшылары және мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы
2-бөлім. Мамандар лауазымы
1-параграф. Агроном (санаты жоқ агроном)

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат)

Мамандық: Агрономия

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария бағыттары бойынша және кәсіптік қызмет бағыты бойынша жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес немесе техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) агрономия мамандығы бойынша білімі жұмыс өтіліне талап қойылмайды.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

3142-0-003 Өсімдікті қорғау жөніндегі агроном (біліктілік денгейі орташа)

Қызметтің негізгі мақсаты:

Аграрлық іс-шараларды өткізу бойынша техникалық іс-шараларды ұйымдастыру және жүргізу.

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Органикалық және минералдық тыңайтқыштарды, пестицидтерді және өсу биореттегіштерін қолдану арқылы ауыл шаруашылығы алқаптарының өнімділігін және топырақ құнарлылығын арттыру жөніндегі іс-шараларды орындау.
2. Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру мен жинаудың қарқынды технологиясы мен озық тәжірибесін енгізу.

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Органикалық және минералдық тыңайтқыштарды, пестицидтерді және өсу биореттегіштерін қолдану арқылы ауыл шаруашылығы алқаптарының өнімділігін және топырақ құнарлылығын арттыру жөніндегі іс-шараларды орындау.

1-дағды:
Жоғары өнімді, сапалы дәнді дақылдарды өсіру жөніндегі операцияларды орындау

Машықтар:
1. Өнімділікті арттыруға, өңдеудің жаңа әдістерін енгізуге және олардың өсімдіктердің қолайсыз сыртқы факторларға төзімділігіне әсерін бағалауға бағытталған агрономия саласында ғылыми зерттеулер жүргізу.
2. Агротехникалық іс-шараларды жүргізу кезінде озық әдістерді қолдану.
3. Топырақ құнарлылығын арттыруға және ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін көбейтуге бағытталған агротехникалық іс-шараларды орындау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы өндірісі мен өндірістік-шаруашылық қызмет мәселелеріне қатысты қаулыларды, өкімдерді, бұйрықтарды және басқа да басшылыққа алынатын нормативтік құжаттарды білу.
2. Ауыл шаруашылығы өндірісінің технологиясын және дәнді дақылдарды өсірудің озық тәжірибесін білу.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Дәнді дақылдардың өнімділігін арттыру мақсатында тыңайтқыштарды, өсімдіктерді қорғау құралдарын және өсу биореттегіштерін қолдануды ұйымдастыру

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы дақылдарының органикалық және минералдық тыңайтқыштарға қажеттілігін анықтау.
2. Топырақтың агрохимиялық көрсеткіштерін ескере отырып, тыңайтқыштарды енгізу тәсілдерін, мерзімдерін және мөлшерін таңдау.
3. Өсіру технологиясының талаптарына сәйкес пестицидтер мен өсу биореттегіштерін қолдануды ұйымдастыру.
4. Өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану кезінде еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы және экологиялық талаптардың сақталуын бақылау.
5. Тыңайтқыштар мен өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану тиімділігін бағалау.
Білімдер: 1. Органикалық және минералдық тыңайтқыштардың түрлері, қасиеттері және қолдану нормаларын.
2. Пестицидтер мен өсу биореттегіштерінің жіктелуі, мақсаты және қолдану қағидаларын.
3. Агрохимия және топырақтану негіздерін.
4. Агрохимиялық заттармен жұмыс істеу кезіндегі экологиялық қауіпсіздік және еңбекті қорғау талаптарын.
5. Топырақ құнарлылығын және дәнді дақылдардың өнімділігін арттырудың заманауи технологияларын.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру мен жинаудың қарқынды технологияларын және озық тәжірибесін енгізу.

1-дағды:
Дәнді дақылдарды өсіруді қарқындату жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру

Машықтар:
1. Тұқымдар мен отырғызу материалын аудандастыру ерекшеліктерін және ғылымның заманауи жетістіктерін ескере отырып дайындау.
2. Дәнді дақылдарды өңдеу қажеттілігін уақтылы анықтап, өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану бойынша ұсынымдар беру.
Білімдер:
1. Тұқымдарды дайындаудың, өңдеудің және себудің агротехникалық негіздері.
2. Агрономия саласында ғылыми зерттеулер жүргізу әдістерін.
3. Дәнді дақылдарды өсірудің заманауи технологияларын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Топырақтың жай-күйін, фитосанитариялық ахуалды және климаттық жағдайларды ескере отырып агротехникалық ұсынымдар әзірлеу

Машықтар:
1. Егістікті күтіп-баптау жөніндегі жоспарларға (күнтізбелік кестелерге) енгізу үшін ұсыныстар дайындау.
2. Өсімдік ауруларының алдын алу және зиянкестердің таралуына жол бермеуге бағытталған агротехникалық іс-шаралар бойынша ұсыныстар әзірлеу.
3. Топырақтың жай-күйі және жүргізілген агротехникалық іс-шаралар туралы есептер жасау.
Білімдер:
1. Тұқымды дайындау және себу технологиялық процестерінің сызбаларын.
2. Негізгі агротехникалық жабдықтың жұмыс істеу қағидаттарын.
3. Дәнді дақылдарды өңдеуге арналған жұмыс ерітінділері мен қоспаларын дайындау технологияларын.
4. Өнімді жинау және оны бастапқы өңдеу әдістемелерін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Күйзеліске тұрақтылық Аналитикалық ойлау
Адамдарды ұйымдастыра білу

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 015/2011 "Астықтың қауіпсіздігі туралы" – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Астық. Натураны анықтау әдістері" – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері" – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 "Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 "Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері" – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 "Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық нормалар.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Астық дақылдарын өсіру жөніндегі фермер

6

Жаңа техника мен технологияларды енгізу жөніндегі инженер

15. Кәсіптің карточкасы "Өсімдіктер карантині жөніндегі техник":

Топ коды:

3142-0

Қызмет атауының коды:

3142-0-020

Кәсіп атауы:

Өсімдіктер карантині жөніндегі техник

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

5

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы
"Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 "Ауыл шаруашылығы ұйымдары басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" бұйрығына өзгерістер енгізу туралы"
2-бөлім. Мамандар лауазымдары
17-параграф. Өсімдіктерді қорғау жөніндегі агроном (санатсыз).

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат)

Мамандық: Агрономия

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария бағыттары бойынша жоғары білім (және/немесе бакалавриат, магистратура, философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесі) немесе агрономия мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, кәсіптік орта) білім, жұмыс өтіліне талап қойылмайды.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

3142-0-003 Өсімдікті қорғау жөніндегі агроном (біліктілік денгейі орташа)

Қызметтің негізгі мақсаты:

Фитосанитариялық іс-шараларды ұйымдастыру және жүргізу

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Фитосанитариялық мониторинг жүргізу, өсімдіктердің зиянкестерімен, ауруларымен және арамшөптерімен күресу әдістерін айқындау (карантиндік объектілерді қоса алғанда)
2. Фитосанитариялық алдын алу жоспарын әзірлеу және іске асыру

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Өсімдіктерді зиянкестерден, аурулардан, арамшөптерден және карантиндік объектілерден қорғау әдістерін айқындау және фитосанитариялық мониторинг жүргізу

1-дағды:
Ауыл шаруашылығы дақылдарының егістіктері мен жер алқаптарына фитосанитариялық бақылау жүргізу

Машықтар:
1. Топырақ үлгілерін іріктеп алу және оларды талдау.
2. Ауыл шаруашылығы алқаптарының топырағына агрохимиялық және экологиялық-токсикологиялық талдау жүргізу.
3. Өсімдіктерді зиянды организмдер мен қолайсыз ауа райы факторларынан қорғау жүйесінің тиімділігін бақылау.
4. Мәдени және жабайы өсімдіктерді ажырату, олардың физиологиялық жай-күйін анықтау.
5. Ауыл шаруашылығы алқаптарының жай-күйін және фитосанитариялық мониторинг нәтижелерін талдау.
Білімдер:
1. Өсімдіктерді аурулардан, зиянкестерден және арамшөптерден қорғау әдістерін.
2. Тыңайтқыштар мен өсудің реттегіштерінің жұмыс ерітінділерін қажетті әсер етуші заттың концентрациясына сәйкес дайындау технологияларын.
3. Өсімдік ауруларының пайда болуы мен таралуының алдын алу шаралары.
4. Ауыл шаруашылығы алқаптарында фитосанитариялық мониторинг жүргізу әдістемелерін.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Тұрақты өнімділікті қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды болжау және жоспарлау

Машықтар:
1. Зиянкестердің, ауру қоздырғыштарының және арамшөптердің таралуын болжау және олардың санын анықтау.
2. Ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігіне қауіпті метеорологиялық құбылыстардың әсерін болжау.
3. Алынған деректерді статистикалық өңдеу және талдау әдістерін қолдану, агрохимиялық зерттеу материалдарын жүйелеу.
4. Өсімдіктер карантинін қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралардың тиімділігін бағалау.
5. Карантиндік объектілердің таралуының алдын алу бойынша ұсынымдар әзірлеу.
Білімдер:
1. Қазақстан Республикасының аумағында қолдануға рұқсат етілген пестицидтер мен агрохимикаттардың тізбесін.
2. Қазақстан Республикасында карантиндік маңызы бар зиянкестердің, өсімдік аурулары қоздырғыштарының және арамшөптердің тізбесін.
3. Ауру қоздырғыштарының, зиянкестердің және арамшөптердің негізгі түрлерін.
4. Дәнді дақылдар тұқымдарының егістік сапасын.
5. Дәнді дақылдарды себу мөлшерлері, себу технологиялары, себу тереңдігі мен сызбаларын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Фитосанитариялық профилактика жоспарын әзірлеу және іске асыру

1-дағды:
Егістіктерді қорғау және сақтау жөніндегі іс-шараларды жоспарлау

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы дақылдарын арамшөптерден, аурулардан және зиянкестерден қорғау жүйесін және топырақты өңдеу технологияларын әзірлеу.
2. Пестицидтердің, фунгицидтердің, өсімдіктерді қорғаудың биологиялық құралдарының және тыңайтқыштардың енгізу нормаларын есептеу.
3. Агротехникалық іс-шараларды жүргізуге арналған техникалық құралдар мен жабдықтарды таңдау.
4. Өсімдіктерді қорғау бойынша профилактикалық іс-шаралардың жоспарларын әзірлеу.
5. Егістіктердің фитосанитариялық жағдайын бағалау және қажетті қорғау шараларын айқындау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің экологиялық қауіпсіз технологияларын.
2. Ауыл шаруашылығы өндірісіне әсер ететін ауа райы және климаттық факторларын.
3. Топырақтың негізгі түрлерінің шығу тегі, құрамы, қасиеттері және олардың құнарлылығын қалпына келтіру тәсілдерін.
4. Өсімдіктерді қорғаудың және ауыл шаруашылығы дақылдарының төзімділігін арттырудың заманауи технологияларын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Жұмыстардың орындалу сапасын бақылау және өсімдіктерді қорғау жүйесін әзірлеу

Машықтар:
1. Өсімдіктерді карантиндеу және қорғау жүйесінде микробиологиялық технологияларды қолдану.
2. Бақылау-өлшеу құралдары мен аспаптарын пайдалана отырып, орындалатын жұмыстардың сапасын бақылау.
3. Өсімдіктерді зиянды организмдерден және қолайсыз ауа райы-климаттық факторлардан қорғаудың кешенді жүйесін әзірлеу.
4. Өсімдіктерді қорғау құралдарын қолдану технологияларының сақталуын бақылау.
5. Өсімдіктерді қорғау бойынша жүргізілген іс-шаралардың тиімділігін бағалау.
Білімдер:
1. Топырақтың физикалық-химиялық және биологиялық қасиеттері, құрылысы мен құрамын.
2. Ауыспалы егістің, топырақты өңдеудің және өсімдіктерді арамшөптерден, аурулар мен зиянкестерден қорғаудың ғылыми негіздерін.
3. Өсімдіктердің қоректену негіздері, органикалық және минералдық тыңайтқыштардың түрлері мен нысандары, оларды енгізу тәсілдері мен технологияларын.
4. Ауыл шаруашылығы ұйымдарының қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілер, нұсқаулық және әдістемелік құжаттарын.
5. Ауыл шаруашылығы дақылдарын апробациялау әдістемелерін.
6. Қазақстан Республикасының еңбек қауіпсіздігі, экологиялық қауіпсіздік және фитосанитариялық заңнамасының талаптарын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Жауапкершілік
Командада жұмыс істей білу Тәртіптілік

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 015/2011 "Астықтың қауіпсіздігі туралы" – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Астық. Натураны анықтау әдістері" – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері" – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 "Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 "Астық және оны қайта өңдеу өнімдері. Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері" – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 "Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық нормалар.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Астық дақылдарын өсіру жөніндегі фермер

6

Жаңа техника мен технологияны енгізу жөніндегі инженер

16. Кәсіптің карточкасы "Жаңа техника мен технологияны енгізу жөніндегі инженер":

Топ коды:

2149-9

Қызмет атауының коды:

2149-9-001

Кәсіп атауы:

Жаңа техника мен технологияны енгізу жөніндегі инженер

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 31 желтоқсанда № 22003 болып тіркелген.
Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы
49-параграф. Инженер-технолог (технолог).

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

I санатты: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі және II санаттағы инженер-технолог (технолог) лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 2 жыл болуы тиіс.
II санатты: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі және санаты жоқ инженер-технолог (технолог) лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс.
Санаты жоқ: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, жұмыс өтіліне талап қойылмайды немесе тиісті мамандық (біліктілік) бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі (арнаулы орта, кәсіптік орта) білімі және I санаттағы техник лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл болуы тиіс.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

2141-1-004 Инженер-зерттеуші (жалпы бейін)

Қызметтің негізгі мақсаты:

Жаңа технологиялар мен техниканы қолдана отырып шаруашылықты ұйымдастыру және жүргізу.

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Автоматтандырылған ауыл шаруашылығы кешендері мен роботтандырылған жүйелерді қолдана отырып, дәнді дақылдарды себу және егістерге күтім жасау
2. Жасанды интеллектті қолдана отырып, барлық сыртқы факторларды ескере отырып, топографиялық деректер негізінде дәнді дақылдардың егіс алқаптарының жай- күйіне кешенді мониторинг жүргізу

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Автоматтандырылған ауыл шаруашылығы кешендері мен роботтандырылған жүйелерді қолдана отырып, дәнді дақылдарды себу және егістерге күтім жасау

1-дағды:
Ауыл шаруашылығы жұмыстарын орындау кезінде роботтандырылған жүйелерді қолдану

Машықтар:
1. Роботтандырылған жүйелер мен автоматтандырылған ауыл шаруашылығы техникасын басқаруға арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану.
2. Топырақтың жай-күйін, климаттық жағдайларды және егістердің фитосанитариялық жағдайын ескере отырып, роботтандырылған техниканың жұмыс параметрлерін баптау.
3. Егіс алқаптарын қашықтықтан мониторингтеу нәтижесінде алынған деректерді оқу, талдау және пайдалану.
4. Бағдарламалық қамтамасыз етуді жаңарту және автоматтандырылған басқару жүйелерін баптау жұмыстарын орындау.
5. Технологиялық операцияларды орындау кезінде роботтандырылған кешендердің жұмысын бақылау.
Білімдер:
1. Роботтандырылған ауыл шаруашылығы техникасының бағдарламалық қамтамасыз етуінің жұмыс істеу қағидаттарын.
2. Өсімдік шаруашылығындағы технологиялық процестерді автоматтандыру негіздерін.
3. Дәнді дақылдарды себу және егістерге күтім жасау жөніндегі технологиялық талаптарын.
4. Автоматтандырылған жүйелерді қолдану кезінде тыңайтқыштар мен өсімдіктерді қорғау құралдарын енгізу нормаларын.
5. Роботтандырылған ауыл шаруашылығы техникасын пайдалану қағидаларын.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Дәнді дақылдар егістерін қашықтықтан мониторингтеу деректерін талдау

Машықтар:
1. Егіс алқаптарын қашықтықтан мониторингтеу деректерін оқу, дешифрлеу және талдау.
2. Алынған деректерді өңдеу және түсіндіру үшін жасанды интеллект технологияларын пайдалану.
3. Талдау нәтижелері негізінде агротехникалық іс-шараларды жүргізуге арналған техникалық құралдар мен жабдықтарды таңдау.
4. Гиперспектралдық кескіндерді, аэрофототүсірілім деректерін және үш өлшемді лазерлік сканерлеу (LiDAR) деректерін өңдеу.
5. Талдау нәтижелері негізінде агротехникалық іс-шараларды жүргізу жөнінде ұсынымдар әзірлеу.
Білімдер:
1. Егістерді мониторингтеу кезінде қолданылатын ұшқышсыз ұшу аппараттарын пайдалану қағидаларын.
2. Қашықтықтан мониторингтеу барысында алынған фото және бейнематериалдарды өңдеу әдістерін.
3. Ұшқышсыз ұшу аппараттарын басқаруға арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді.
4. Цифрлық кеңістіктік деректерді өңдеу әдістерін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Жасанды интеллект технологиялары мен қашықтықтан зондтау деректерін пайдалана отырып, дәнді дақылдар егістерінің жай-күйіне кешенді мониторинг жүргізу

1-дағды:
Табиғи-климаттық факторларды ескере отырып, өнімділікті болжау модельдерін әзірлеу

Машықтар:
1. Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектті пайдалана отырып, топырақ үлгілерін іріктеу және оларды талдау.
2. Егістердің жай-күйіне, сондай-ақ өсімдіктерді зиянды организмдерден және қолайсыз ауа райы факторларынан қорғау жүйесінің тиімділігіне мониторинг жүргізу.
3. Мәдени және арамшөп өсімдіктерін ажырату, олардың физиологиялық жай-күйі мен даму деңгейін анықтау.
4. Климаттық, агрохимиялық және биологиялық факторлардың өнімділіктің қалыптасуына әсерін талдау.
5. Өнімділікті болжау үшін зияткерлік деректерді талдау нәтижелерін пайдалану.
Білімдер:
1. Деректерді талдаудың математикалық және статистикалық әдістерін.
2. Көп параметрлі модельдерді қолдана отырып, өнімділікті модельдеу мен болжаудың заманауи әдістерін.
3. Өсімдіктердің жай-күйін, топырақ ылғалдылығын және қоректік элементтермен қамтамасыз етілуін мониторингтеу үшін жасанды интеллект технологияларын қолдану қағидаттарын.
4. Цифрлық егіншілік пен дәлме-дәл егіншілік негіздерін.
5. Агрономиялық үлкен деректер массивтерін талдау әдістерін.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Жасанды интеллект жүйелерінің жұмысын мониторингтеу және бақылау

Машықтар:
1. Зияткерлік мониторинг деректері негізінде ауыл шаруашылығы алқаптарының жай-күйін талдау.
2. Жасанды интеллект технологияларын пайдалана отырып, зиянкестердің, өсімдік ауруларының және арамшөптердің таралуын болжау.
3. Қауіпті метеорологиялық құбылыстардың өсімдіктердің дамуына және болжамды өнімділікке әсерін бағалау.
4. Зияткерлік мониторинг және шешім қабылдау жүйелерінің жұмыс дұрыстығын бақылау.
5. Мониторинг нәтижелерін агротехникалық іс-шараларды жүргізу бойынша шешімдер қабылдау үшін пайдалану.
Білімдер:
1. Арамшөп өсімдіктерін сәйкестендіруге арналған зияткерлік жүйелерді баптау әдістерін.
2. Өсімдіктердің жай-күйін бақылайтын зияткерлік жүйелерден алынатын деректерді мониторингтеу және талдау әдістерін.
3. Қашықтықтан мониторингтеу деректерін өңдеу және түсіндіру тәсілдерін.
4. Өсімдіктерді қорғау құралдары мен тыңайтқыштарды дәлме-дәл (дифференциалды) енгізу технологияларын.
5. Дәлме-дәл егіншілікте жасанды интеллектті қолдану негіздерін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Жауапкершілік Аналитикалық ойлау
Инновацияларға қабылдағыштық
Білуге құмарлық

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 015/2011 "Астықтың қауіпсіздігі туралы" – бидай, арпа, жүгері және басқа да дәнді дақылдарға қолданылады.
2. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – астыққа және оны қайта өңдеу өнімдеріне қойылатын қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
3. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – астықты, ұнды және жарманы таңбалау қағидаларын белгілейді.
4. КО ТР 039/2016 "Минералдық тыңайтқыштардың қауіпсіздігі туралы" – дәнді дақылдарды өсіру кезінде минералдық тыңайтқыштарды қолдануға қойылатын талаптарды белгілейді.
5. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – өсімдіктерді қорғау құралдарын қоса алғанда, химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. ГОСТ 13586.3-83 "Астық. Натураны анықтау әдістері" – астық сапасын бағалау әдістері.
7. ГОСТ 13586.5-93 "Астық. Ылғалдылықты анықтау әдістері" – өнім сапасын бақылау кезінде қолданылады.
8. ГОСТ 10842-89 "Астық. Зиянкестермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық талаптар.
9. ГОСТ 12038-84 "Ауыл шаруашылығы дақылдарының тұқымдары. Өнгіштігін анықтау әдістері" – дәнді дақылдардың тұқымдарына қолданылады.
10. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – астықты қайта өңдеу саласында қолданылады.
11. ГОСТ 30483-97 "Астық және оны қайта өңдеу өнімдері.
Металмагниттік қоспалардың мөлшерін анықтау әдістері" – қауіпсіздік талаптарын белгілейді.
12. ГОСТ 27668-88 "Астық. Кенелермен залалдануын анықтау әдістері" – санитариялық нормалар.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

5

Техник - агроном

7

Бөлімше (ферма, ауыл шаруашылығы учаскесі) басқарушысы

4-тарау. Кәсіптік стандарттың техникалық деректері

      17. Мемлекеттік органның атауы: Қазакстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі.

      18. Жоба жетекшісі: Насырханова Б.К. E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz, моб.тел: +7 (771) 375 80 45.

      19. Әзірлеуге қатысқан ұйымдар (кәсіпорындар): "Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы" коммерциялық емес акционерлік қоғам.

      20. Авторлар: Г.Ж. Стыбаев - "С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің" КеАҚ-ның Ауыл және Орман институтының профессоры, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты;

      Б.Ө. Амантаев - "С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің" КеАҚ-ның Ауыл және Орман институтының қауымдастырылған профессоры, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты.

      Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, ұялы тел: +7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz.

      21 Кәсіптік біліктілік жөніндегі салалық кеңес: 2026 жылғы 5 мамырдағы № 176 бұйрық.

      22. Кәсіптік біліктілік жөніндегі ұлттық орган: 2026 жылғы 6 маусым.

      23. Қазақстан Республикасының "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы: -

      24. Нұсқа нөмірі және шығарылған жылы: 2-нұсқа, 2026 жыл.

      25. Болжамды қайта қарау күні: 2029 жылдың тамызы.

  2026 жылғы 6 тамыздағы
№ 301 бұйрығына 4 қосымша

"Балара шаруашылығы" кәсіптік стандарты

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Кәсіптік стандарттың қолдану аясы: "Балара шаруашылығы" кәсіптік стандарты "Кәсіптік біліктілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабына сәйкес әзірленген.

      Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

      2. Осы кәсіптік стандартта мынадай терминдер мен анықтамалар қолданылады:

      1) Балара шаруашылығы – жұмыс iстеу негiзi энтомофильдi өсiмдiктердi тозаңдандыру мен олардың өнiмдiлiгiн арттыру үшiн балараны өсiру, ұстау және пайдалану, Балара шаруашылығы өнiмдерiн алу болып табылатын ауыл шаруашылығы өндiрiсiнiң саласы;

      1-1) бал бағытындағы Балара шаруашылығы - бал өндіруге мамандандырылған Балара шаруашылығы;

      1-2) тозаңдану бағытындағы Балара шаруашылығы – энтомофильді дақылдарды тозаңдандыруға мамандандырылған Балара шаруашылығы;

      1-3) өсіру бағытындағы Балара шаруашылығы - аналық баларалар мен балара ұяларын өсіруге мамандандырылған Балара шаруашылығы;

      2) Балара шаруашылығы өнімдері – балара ұяларының жинақтаушылық және физиологиялық қасиеттерінің арқасында алынған өнімдер;

      3) асыл тұқымды аналық балара – ұрпақтарына тұрақты түрде беретін құнды белгілерімен сипатталатын, өнімділігі жоғары отбасынан шыққан таза тұқымды аналық;

      4) асыл тұқымды омарта – балараң өнімді және асыл тұқымдық қасиеттерін жақсартуға және олардың көбеюіне арналған омарта;

      5) аналық балара шығару – аналық балараны табиғи жағдайда немесе арнайы құрылған ара ұясында өсіру;

      6) аналық балараны аспаппен ұрықтандыру – арнайы құралдардың көмегімен аталық балара шәуетін ұрықтанбаған аналық балараның жыныс мүшелеріне енгізу;

      7) тәрбиелеуші балара ұясы – аналық балара өсіруге арналған балара ұясы;

      8) бонитирлеу – балара колонияларын белгілер жиынтығы бойынша кешенді бағалау және оларды тиімді пайдалану үшін кластарға бөлу;

      9) балара таңбалау – араның, ара аналығының немесе трутеньнің кеудесінің дорсальды бетіне түрлі-түсті белгі қою;

      10) балара ұясын нөмірлеу – омартадағы ара ұяларын жан-жақты есепке алу тәсілі;

      11) информалды білім беру – білім беру ұйымдарынан тыс күнделікті қызмет барысында алынатын және оқу нәтижелерін растайтын құжат бермейтін білім беру түрі;

      12) формалды емес білім беру – оқыту орны, мерзімдері мен нысаны ескерілмей, білім беру қызметтерін ұсынатын ұйымдар жоспарланған, ұйымдастырған және жүзеге асыратын және оқыту нәтижелерін растаушы құжат беріле отырып жүргізілетін білім беру түрі;

      13) кәсіптік кіші топ – еңбек функцияларының тұтас жиынтығымен қалыптастырылған және олардың құзыреттерін орындау үшін қажетті саланың кәсіптік тобының бір бөлігі;

      14) кәсіптік топ – ортақ интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функциялары мен құзыреттерінің ұқсас жиынтығын болжайтын саланың кәсіптік кіші топтарының жиынтығы;

      15) біліктілік – жұмыскердің нақты еңбек функцияларын сапалы орындауға дайындық дәрежесі;

      16) біліктілік деңгейі – күрделілік, еңбек әрекеттерінің стандарттылығы, жауапкершілік және дербестік параметрлері бойынша сараланатын жұмыскердің даярлық деңгейіне және құзыретіне қойылатын талаптардың жиынтығы;

      17) еңбек функциясы – еңбек процесінің бір немесе бірнеше міндеттерін шешуге бағытталған өзара байланысты әрекеттер жиынтығы;

      18) кәсiптiк стандарт – кәсіптік қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне, құзыреттеріне, мазмұнына, сапасына және еңбек жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт

      19) кәсіп – арнайы даярлық нәтижесінде алынған және білім туралы тиісті құжаттармен расталатын белгілі бір білімді, іскерлікті және практикалық дағдыларды талап ететін адамның еңбек қызметінің негізгі түрі;

      20) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдық сипаттамасы;

      21) ұлттық біліктілік шеңбері – салалық біліктілік шеңберлерін, кәсіптік стандарттарды әзірлеу үшін деңгейлердің, біліктіліктердің, жалпы кәсіптік құзыреттердің бірыңғай шкаласын айқындайды;

      22) машықтар – қызметті жүзеге асыру және міндеттерді шешу мақсатында білімді пайдалану және құзыреттілік таныту қабілеті (логикалық, интуитивтік, шығармашылық және практикалық ойлауды пайдалану);

      23) білім – оқу және жеке тәжірибесі арқылы ақпаратты меңгеру нәтижесі, оқу немесе жұмыс саласына қатысты фактілер, қағидаттар, теория мен практика жиынтығы, біліктіліктің міндетті түрде бағалануға тиіс компоненті;

      24) құзыреттер – белгілі бір біліктілік деңгейіндегі кәсіптік қызметінде міндеттерді орындауды қамтамасыз ететін субъекті қызметінің сапасы;

      25) тәжірибе – саналы қызмет, белгілі бір уақыт аралығында меңгерілген және тиімді пайдаланыла алатын білім және дағды.

      3. Осы кәсіптік стандартта мынадай қысқартулар қолданылады:

      1) БА – Біліктілік анықтамасы;

      2) БТБА – Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамасы;

      3) ББХСС – Білім берудің халықаралық стандартты сыныптауышы;

      4) ҚР – Қазақстан Республикасы;

      5) КС – Кәсіптік стандарт;

      6) СБШ – Салалық біліктілік шеңбері;

      7). ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері.

2-тарау. Кәсіптік стандарттың паспорты

      4. Кәсіптік стандарттың атауы: Балара шаруашылығы

      5 Кәсіптік стандарттың коды: A011920596.

      ЭҚЖЖ секциясын, бөлімін, тобын, сыныбын және кіші сыныбын көрсету: A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну

      01.4 Мал шаруашылығы

      01.49 Жануарлардың басқа түрлерін өсіру

      01.49.0 Жануарлардың басқа түрлерін өсіру M Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет

      01.49.11 Бал бағытындағы Балара шаруашылығы

      01.49.12 Тозаңдандыру бағытындағы Балара шаруашылығы

      01.49.13 Барлау бағытындағы Балара шаруашылығы

      7. Кәсіптік стандарттың қысқаша сипаттамасы: Бал араларын өсіруге және күтіп-бағуға, олардың өнімділігін қамтамасыз етуге, Балара шаруашылығы өнімдерін өндіруге және өңдеуге, сондай-ақ балара ұяларының саулығын сақтауға және омартада жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік талаптарын сақтауға байланысты кәсіптік қызмет.

      8. Кәсіптер карточкаларының тізімі:

      1) Балара өсірушінің көмекшісі - СБШ 3-деңгейі

      2) Балара өсіруші - СБШ 4-деңгейі

      3) Зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)- СБШ 5-деңгейі

      4) Бас зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)- СБШ 8-деңгейі

3-тарау. Кәсіптер карточкалары

9. "Балара өсірушінің көмекшісі" кәсіп карточкасы:

Топ коды:

3142-0

Қызмет атауының коды:

-

Кәсіп атауы:

Балара өсірушінің көмекшісі

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
"Жұмысшылардың жұмыстар мен кәсіптердің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығының 64‑шығарылымын бекіту туралы"

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта буын маманы)

Мамандық:
Көмекші-омарташы

Біліктілік:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:

Кәсіптік оқыту-жұмысшылар кәсіптері мен қызметшілер лауазымдары бойынша кәсіптік даярлау бағдарламалары, жұмысшылар мен қызметшілерді қайта даярлау бағдарламалары.

Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

9629-7-010 – Әр түрлі жұмыстарды атқарушы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және орындау

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Омартада қосалқы жұмыстарды орындау.
2. Балара күтімі бойынша көмекші жұмыстарды орындау

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Омартада қосалқы жұмыстарды орындау.

1-дағды:
Балара ұяларын жөндеу және сырлау, омарта құрылыстарын, жабдықтар мен мүкәммалды ұсақ жөндеу; әртүрлі конструкциялардағы рамаларды дайындау және жөндеу, соның ішінде рамаларды тарту және сүйреу.

Машықтар:
1. Балара ұяларын ақауларға тексеру.
2. Жөндеу және бояу кезінде Балара ұяларының ақауларын жою.
3. Омарта ғимараттарындағы, жабдықтарындағы және инвентаризацияларындағы ақауларды жөндеу.
4. Балара ұяларын, ғимараттарды, жабдықтарды және инвентаризацияны жөндеу кезінде құралдарды пайдалану.
5. Балара ұяларының тіреуіштерін дайындау.
6. Рамаларды жасау және жөндеу үшін құралдарды пайдалану.
Білімдері:
1. Балара ұяларының негізгі түрлерінің құрылымы.
2. Балара ұясына қойылатын талаптар, бояу ережелері және түстерді таңдау.
3. Омарта ғимараттарын, жабдықтарын және инвентаризациясын кішігірім жөндеу тәртібі.
4. Жөндеу кезінде құралдар мен инвентаризацияны пайдалану ережелері.
5. Балара ұяларының рамаларының дизайны мен өлшемдері.
6. Рамаларды жасау және жөндеу технологиялары.
7. Рамаларды балауызбен өңдеу техникасы.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Балара ұяларын, жем салғыштарды, суарғыштарды және жабдықтарды тазалау және зарарсыздандыру; омарта шаруашылығы мен оның аумағында тазалықты, ветеринарлық-санитарлық талаптарды сақтау.

Машықтар:
1. Ветеринарлық талаптарға сәйкес балара денсаулығын жақсартуға арналған ерітінділерді дайындау.
2. Суарғыштарды, соның ішінде балара ерітінділерін уақтылы толтыру.
3. Ағаш жақтауларды, ұяларды және жем салғыштарды тазалау.
4. Омарта аймағы мен ғимараттарды маусымдық жұмыстарға дайындау.
5. Дезинфекциялық және тазалау ерітінділерін дайындау.
6. Нұсқаулық бойынша дезинфекциялық заттарды қолдану.
7. Омарта аймағы мен ғимараттарды тазалаған кезде тұрмыстық техниканы пайдалану.
8. Қосалқы жұмыстарды орындаған кезде қорғаныс киімін және жеке қорғаныс құралдарын кию.
9. Ұя аймағында қардың еруін жеделдету шараларын жүргізу.
Білімдер:
1. Балара ұстау және өсіруге арналған ветеринариялық-санитариялық талаптар.
2. Омартаға суарғыштарды орнату ережелері.
3. Ұяларды, құралдарды, жабдықтарды және ғимараттарды дезинфекциялау әдістері.
4. Дезинфекциялық ерітінділерді дайындау және пайдалану ережелері.
5. Жұмысшыларға арналған жеке гигиена ережелері және санитарлық талаптар.
6. Жеке қорғаныс құралдары және оны пайдалану ережелері.
7. Қосалқы жұмыстарға қойылатын еңбек қауіпсіздігі талаптары.
8. Балара ұяларын орналастыруға арналған омарта орнын дайындау тәртібі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Балара күтімі бойынша көмекші жұмыстарды орындау

1-дағды:
Жаңа балара колонияларын алу (бөлімдерді құру, колонияларды бөлу, аналық және аталық колонияларды дайындау, дернәсілдерді алу, балапан колонияларын дайындау).

Машықтар:
1. Балара мен ұрпақ ұяларының бір бөлігін бөлу арқылы колониялар құру.
2. Әртүрлі әдістерді қолдана отырып, бар колонияларды бөлу арқылы жаңа колониялар құру.
3. Аналық және аталық колонияларды құру.
4. Әртүрлі әдістерді қолдана отырып, бір жастағы дернәсілдерді алу.
5. Әртүрлі әдістерді қолдана отырып, мейірбикелік колонияларды құру.
6. Заманауи құралдарды қолдана отырып, трансплантациясыз дернәсілдерді алу.
Білімдер:
1. Колонияларды бөлу арқылы жаңа колониялар құру тәртібі.
2. Бір жастағы дернәсілдерді алу тәртібі.
3. Дернәсілдерді тасымалдаусыз алу ерекшеліктері.
4. Дернәсілдерді қабылдау үшін мейірбикелік колонияларды дайындау әдістері.
5. Колония құрудың әртүрлі әдістерінің артықшылықтары мен кемшіліктері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Дернәсілдерді егу және балара ұясымен жұмыс

Машықтар:
1. Прививкалық рамкаларды жасау.
2. Дернәсілдерді егу жұмыстарын орындау.
3. Прививкалық рамкаларды балара ұясына орналастыру.
4. Дернәсілдердің қабылдануын тексеру.
5. Балара ұясын азықтандыру.
Білімдер:
1. Прививкалық рамканың құрылысы және оны дайындау тәртібі.
2. Аналық балара шығару үшін дернәсілдерді егудің тәсілдері.
3. Прививкалық рамкаларды ұяға орналастыру ережелері.
4. Дернәсілдердің қабылдануын тексеру тәртібі.
5. Балара ұясын азықтандыру ережелері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

3-дағды:
Пісіп жетілген аналық ұяларды таңдау және нуклеустарды қалыптастыру

Машықтар:
1. Пісіп жетілген аналық ұяларды таңдау уақытын анықтау.
2. Аналық ұяларды есепке алу және жарамсыздарын алып тастау.
3. Пісіп жетілген аналық ұяларды нуклеустарға тарату үшін алу.
4. Нуклеустарды аралармен қоныстандыру.
5. Аналық ұяларды нуклеустарға тарату.
6. Нуклеустарға күтім жасау және олардың күшін бағалау.
Білімдер:
1. Пісіп жетілген аналық ұяларды таңдау тәртібі.
2. Нуклеустардың құрылысы және оларды дайындау тәртібі.
3. Нуклеустарды балара қоныстандыру тәртібі.
4. Нуклеустарға күтім жасау ережелері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

4-дағды:
Ұрықтанған аналық балара алу және оларды қондыру

Машықтар:
1. Аналық балара жұмыртқа салу қабілетіне тексеру.
2. Аналық аралар мен трутнейдің шағылысуын бақылау.
3. Аналық балара қауіпсіз тәсілдермен қондыру.
4. Аналық балара белгілеу (мечение).
5. Аналық балара тасымалдауға арналған торшаларды балара қоныстандыру.
Білімдер:
1. Аналық балара жұмыртқа салуды бастауына тексеру тәртібі.
2. Аналық балара ұяларға және нуклеустарға қондыру тәсілдері.
3. Аналық балара шығару кезінде инвентарь мен құралдарды пайдалану ережелері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


5-дағды:
Балара қаптарын қалыптастыру және жұмыстардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету

Машықтар:
1. Рамкалы және рамкасыз қапшықтарды қалыптастыру.
2. Арнайы құралсаймандар мен аспаптарды пайдалану.
3. Арнайы киім мен жеке қорғаныс құралдарын қолдану.
Білімдер:
1. Ара шағу жағдайында алғашқы көмек көрсету ережелері.
2. Жеке гигиена ережелері және жұмысшыларға қойылатын санитарлық талаптар.
3. Жеке қорғаныс құралдары және оларды қолдану ережелері.
4. Балара шаруашылығында еңбекті қорғау талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

3-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру және ара ұяларын энтомофильді өсімдіктерді тозаңдандыруда пайдалану

1-дағды:
Бал ұяшықтарын таңдау, айдауға дайындау және балды өңдеу

Машықтар:
1. Балдың пісіпжетілуін анықтау.
2. Бал ұяшықтарын таңдағанда балара ұяшықтан аластау.
3. Балауыз қақпақшаларын жабылған ұяшықтардың бетінен алу.
4. Рамкаларды айдауға дайындау кезінде жабдықтарды пайдалану.
5. Ұяшықтардан балды шығару.
6. Балдан қоспаларды алып тастау.
7. Балды айдау және тазалау кезінде жабдықтарды пайдалану.
8. Балдың қасиеттерін жақсарту үшін купаждау.
Білімдер:
1. Пісіпжетілген балдың белгілері.
2. Балара ұяшықтардан аластау тәсілдері.
3. Балды айдауға дайындау технологиясы.
4. Балауыз қақпақшаларын алу тәсілдері.
5. Жабдықтар мен құралсаймандарды пайдалану ережелері.
6. Балды шығару тәсілдері.
7. Балды қоспалардан тазалау тәсілдері мен тәртібі.
8. Балды купаждау ережелері.
9. Балдың бұзылу белгілері.
10. Бал сапасына қойылатын нормативтік талаптар.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Балауызды өңдеу және прополисті жинау

Машықтар:
1. Балауызды шикізатты өңдеу.
2. Балауызды тазалау және қайта өңдеу.
3. Балауызды өңдеуге арналған жабдықтарды пайдалану.
4. Рамкалар мен ара ұясынан прополисті жинау.
Білімдер:
1. Балауызды алу технологиялары.
2. Балауызды өңдеуге арналған құрылғылар және оларды пайдалану ережелері.
3. Прополисті жинау технологиясы.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


3-дағды:
Ара тозаңын жинау және балтозаң өндіру

Машықтар:
1. Тозаң ұстағыштарды орнату.
2. Ара тозаңын жинау, тазалау және кептіру.
3. Балтозаң салынған рамкаларды таңдау мерзімділігін анықтау.
4. Балтозаң салынған рамкаларды таңдау және шикізатты дайындау.
5. Балтозаңды тазалау және кептіру.
6. Балтозаңды өңдеу кезінде жабдықтарды пайдалану.
Білімдер:
1. Ара тозаңын жинау және кептіру технологиясы.
2. Балтозаң салынған рамкаларды таңдау ережелері.
3. Балтозаң алу технологиясы.
4. Балтозаң өндіруге арналған құрылғылар және оларды пайдалану ережелері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


4-дағды:
Аналық сүт пен еркек бал араның гомогенатын алу

Машықтар:
1. Аналық сүт алу үшін ара ұяларын қалыптастыру.
2. Еркек бал араның гомогенатын алу үшін ара ұяларын қалыптастыру.
3. Еркек бал ара дернәсілдері бар рамкаларды таңдау.
4. Прививка рамкаларын дайындап, оларды тәрбиеші ұяға орналастыру.
5. Прививка рамкаларын таңдау.
6. Аналық ұяшықтардан дернәсілдерді алу.
7. Аналық сүтті қолмен немесе жабдықпен жинау.
8. Еркек бал араның гомогенатын сығып алу және сақтауға дайындау.
Білімдер:
1. Прививка рамкаларын дайындау және таңдау тәртібі.
2. Аналық ұяшықтардан дернәсілдерді алу техникасы.
3. Аналық сүтті жинау технологиясы.
4. Еркек бал араның гомогенатын алу технологиясы.
5. Еркек бал араның гомогенатын сақтау шарттары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


5-дағды:
Аналық сүт пен еркек бал араның гомогенатын алу

Машықтар:
1. Ара уын алу.
2. Балауыз көбелегін өсіру және оның тіршілік өнімдерін алу.
Білімдер:
1. Ара уын алу технологиясы.
2. Балауыз көбелегін өсіру және оның тіршілік өнімдерін алу технологиясы.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


6-дағды:
Балара шаруашылығы өнімдерін сақтау және қаптау

Машықтар:
1. Өнімге арналған ыдысты таңдау.
2. Ыдысты қаптауға дайындау.
3. Ыдысты қолмен немесе жабдықпен толтыру және жабу.
4. Өнімді сақтауға қажетті жағдайларды жасау.
5. Өнім сапасын органолептикалық көрсеткіштер бойынша анықтау.
6. Арнайы киімді және қорғаныс құралдарын пайдалану.
Білімдер:
1. Ыдысты дайындау ережелері.
2. Өнімді сақтау жағдайларына қойылатын талаптар.
3. Сапаның органолептикалық көрсеткіштері.
4. Өнім сапасы мен қауіпсіздігін растау рәсімдері.
5. Жеке гигиена ережелері және санитарлық талаптар.
6. Жеке қорғаныс құралдары және оларды қолдану ережелері.
7. Еңбекті қорғау талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Еңбекқорлық
Байқағыштық
Зейін қою
Еске жақсы сақтау қабілеттілігі Аралармен жұмыс істеу кезінде батылдық

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – балға, ара нанына (пергаға), аналық сүтке және Балара шаруашылығының басқа да өнімдеріне қойылатын талаптарды белгілейді.
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – Балара шаруашылығы өнімдерін таңбалау қағидаларын белгілейді.
3. КО ТР 029/2012 "Тағамдық қоспалардың, хош иістендіргіштердің және технологиялық қосалқы құралдардың қауіпсіздік талаптары" – Балара шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кезінде қолданылатын технологиялық құралдарға қолданылады.
4. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – омартада қолданылатын дезинфекциялау құралдары мен препараттардың қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
5. МЕМСТ 19792-2017 "Табиғи бал. Техникалық шарттар" – балдың сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. МЕМСТ 28887-90 "Ара балауызы. Техникалық шарттар" – ара балауызына қойылатын талаптарды белгілейді.
7. МЕМСТ 31761-2012 "Прополис. Техникалық шарттар" – прополиске қойылатын талаптарды белгілейді.
8. МЕМСТ 33912-2016 "Гүл тозаңы. Техникалық шарттар" – гүл тозаңы мен ара нанына (пергаға) қойылатын талаптарды белгілейді.
9. МЕМСТ 33913-2016 "Аналық ара сүті. Техникалық шарттар" – аналық ара сүтіне қойылатын талаптарды белгілейді.
10. МЕМСТ 33914-2016 "Трутень дернәсілдерінің гомогенаты. Техникалық шарттар" – трутень дернәсілдерінің гомогенатына қойылатын талаптарды белгілейді.
11. МЕМСТ 33915-2016 "Ара уы. Техникалық шарттар" – ара уын алу және сақтау жөніндегі талаптарды белгілейді.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – тағамдық мақсаттағы Балара шаруашылығының барлық өнімдеріне қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

5

Балара өсіруші-селекционер

10. Кәсіптің карточкасы "Балара өсіруші":

Топ коды:

6123-0

Қызмет атауының коды:

6123-0-002

Кәсіп атауы:

Балара өсіруші

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
"Жұмысшылардың жұмыстар мен кәсіптердің бірыңғай тарифтік‑біліктілік анықтамалығын бекіту туралы" (64‑шығарылым)
100. Балара өсіруші.
1. Параграф. Балара өсіруші, 3‑разряд.
2. Параграф. Балара өсіруші, 4‑разряд.
3. Параграф. Балара өсіруші, 5‑разряд.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
Балара өсіруші

Біліктілік:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Балара өсіруші, 3‑разряд
Омартада көмекші немесе кіші омарташы ретінде кемінде 6 ай жұмыс тәжірибесі.
Көмекші және көмекші тапсырмаларға қатысу: колонияларды күту, қысқа дайындау, өнімді қарапайым өңдеу.
Балара өсіруші, 4‑разряд
Тауарлы және тозаңдандыру омарталарында 1-2 жыл өз бетінше жұмыс тәжірибесі.
Негізгі операцияларды орындау: тексеру, колонияларды тасымалдау және біріктіру, өнімді өндіру және аурумен күресу.
Балара өсіруші, 5‑разряд
Омарталарды өсіру және өсіру бойынша кемінде 3 жыл жұмыс тәжірибесі.
Күрделі операцияларды орындау: аналықтарды өсіру және енгізу, ядролар мен бумаларды қалыптастыру, мамандандырылған өнімдерді алу

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

Әуесқой омарташы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру және тозаңдандыру үшін бал араларын пайдалану бойынша жұмыстарды жүргізу

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Балара шаруашылығы жұмыстарын жүргізу
2. Балара шаруашылығы және күтім жұмыстары.
3. Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру, сондай-ақ энтомофильді өсімдіктерді тозаңдандыру үшін аралар ұяларын пайдалану

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы: Балара шаруашылығы жұмыстарын жүргізу

1-дағды:
Бал араларының жағдайын бақылау, ревизиялар мен тексерулер жүргізу, колонияларды ұстау, бал балансын жасау, қыстауға дайындық және қыстауды ұйымдастыру.

3-деңгейге арналған машықтар:
1. Азық-түлік қорын толықтыру.
2. Ұяларды кеңейту және азайту.
3. Сынақ ұяларын орнату.
4. Азық-түлік қорларының сапасын анықтау.
5. Қыстауға арналған ұяларды жинау.
6. Әртүрлі жағдайларда ұяларды тексеру.
7. Ұяларды оқшаулау.
8. Ұяны таза ұяға ауыстыру.
9. Тексеру кезінде жабдықты пайдалану.
10. Қорғаныс киімін және жеке қорғаныс құралдарын пайдалану.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Көктемгі тексеруді жүргізу.
2. Ұялардың сапасын, аналықтың және балапандардың болуын тексеру.
3. Бал балансын жасау.
4. Ұяларды біріктіру.
5. Ұя кіреберісінің енін реттеу.
6. Ұядағы аралар санын көбейту.
7. Қыстауға дайындық ретінде азық-түлік қорын бағалау және толықтыру.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Жаңа ұяларды жасанды түрде қалыптастыру.
2. Жеткізу үшін ара пакеттерін жасаңыз.
3. Бал жинау және тозаңдандыру үшін балара пайдалану.
4. Жазбаларды жүргізу.
5. Цифрлық технологияларды, электрондық құжат айналымын және ауыл шаруашылығы техникасын мониторингтеу жүйелерін қолдану.
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Ара ұясының құрамы, аналық балараң, жұмысшы балараң және дрондардың рөлі.
2. Ұяның жыл бойы тіршілігі.
3. Ұялар мен жабдықтарға қойылатын талаптар.
4. Құралдарды пайдалану ережелері.
5. Қыстайтын ұялардан балара шығару техникасы.
6. Санитарлық-гигиеналық талаптар.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Балараң биологиясы, олардың жемінің құрамы.
2. Күшті ұяларды сақтау әдістері.
3. Негізгі бал өсімдіктері және бал ағынының түрлері.
4. Дақылдарды тозаңдандыру үшін балара пайдалану.
5. Ұяларды кеңейту әдістері.
6. Стандартты ұяларда күтім жасау әдістері.
7. Омарталарды тасымалдау әдістері.
8. Аналық араны өсіру және ауыстыру әдістері.
9. Қысқы маусымға дайындық.
10. Балдың құрамы мен қасиеттері.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Асылдандыру негіздері.
2. Дернәсілдердің даму шарттары және азықтандыру режимі.
3. Құнарлы және құнарсыз аналық балараң сипаттамалары.
4. Аналық араны өсіру әдістері мен әдістері.
5. Аналық балара енгізу ережелері.
6. Ядро түзу әдістері.
7. Ұрпақ және ересек балараң аурулары.
8. Балараң пестицидтермен улануы.
9. Ауруларды бақылау шаралары.
10. Сүт, у, тозаң, прополис алу және сақтау әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді.

2-дағды:
Аурулар мен зиянкестермен күрес, пестицидтермен уланудың алдын алу, ұрлық пен жайылымның алдын алу

3-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара ұялары мен жабдықтарын зарарсыздандыру.
2. Аурулар мен зиянкестердің алдын алу шараларын жүргізу.
3. Шаққан кезде алғашқы көмек көрсету.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Аурулар мен зиянкестерге қарсы күрес жүргізу.
2. Өңделген жерлерде балараң ұшуын шектеу мерзімін анықтау.
3. Пестицидтердің зақымдануын анықтау.
4. Пестицидтердің теріс әсерін азайту.
5. Ұрлық пен үйірдің көбеюінің алдын алу әдістерін қолдану.
5-деңгейге арналған машықтар
1. Ауру колонияларды анықтау және сынаққа үлгілерді дайындау.
2. Алдын алу шараларының жазбаларын жүргізу.
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Балараң негізгі аурулары мен зиянкестері және олардың белгілері.
2. Шаққан кезде алғашқы көмек.
3. Жеке гигиена ережелері мен санитарлық талаптар.
4. Жеке қорғаныс құралдары және оларды пайдалану ережелері.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Аурулар мен зиянкестердің алдын алу және бақылау процедуралары.
2. Аралар үшін пестицидтердің қауіптілік кластары.
3. Пестицидтермен уланудың алдын алу және бақылау процедуралары.
4. Балара шаруашылығына қойылатын еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптары.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Ұрпақ және ересек ара аурулары.
2. Балараң пестицидтермен улануы.
3. Ауруларды бақылау шаралары.
4. Ауруларды диагностикалаудың заманауи әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығы және күтім жұмыстары.

1-дағды:
Жаңа ара ұяларын алу (колонияларды құру, колонияларды бөлу, аналық және аталық колонияларды дайындау, дернәсілдерді алу, балапан колонияларын дайындау).

3-деңгейге арналған машықтар:
1. Балараң бір бөлігін және ұрпақтары бар ұяларды бөлу арқылы колониялар құрыңыз.
2. Бөлу арқылы жаңа колониялар құрыңыз.
3. Аналық және аталық колонияларды құрыңыз.
4. Қарапайым әдістерді қолдана отырып, бір жастағы дернәсілдерді алыңыз.
5. Негізгі әдістерді қолдана отырып, мейірбике колонияларын құрыңыз.
6. Қорғаныш киімдері мен жабдықтарын пайдаланыңыз.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Заманауи жабдықтарды қолдана отырып, дернәсілдерді ауыстырмай алыңыз.
2. Егу жақтауларын жасаңыз.
3. Егу дернәсілдерін алыңыз.
4. Егу жақтауларын мейірбике колонияларына орналастырыңыз.
5. Дернәсілдердің қабылдануын тексеріңіз.
6. Мейірбике колонияларын тамақтандырыңыз.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Ұрғақ аналықтарды алу үшін нуклеотидтерді жасаңыз.
2. Жетілген аналық жасушаларды жинау уақытын анықтаңыз.
3. Аналық жасушаларды түгендеу және жою жүргізіңіз.
4. Жетілген аналық жасушаларды алып тастап, оларды нуклеотидтерге таратыңыз.
5. Нуклеотидтерді аралармен толтырыңыз.
6. Нуктарға күтім жасау және олардың беріктігін бағалау.
3-деңгейге арналған білім:
1. Бөлу және бөлу арқылы жаңа колонияларды құру тәртібі.
2. Бір жастағы дернәсілдерді алу тәртібі.
3. Жеке гигиена ережелері және санитарлық талаптар.
4. Жеке қорғаныс құралдары және оны пайдалану ережелері.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Дернәсілдерді ауыстырмай алу ерекшеліктері.
2. Дернәсілдерді қабылдау үшін медбикелік колонияны дайындау әдістері.
3. Егу жақтауының құрылымы және оны жасау тәртібі.
4. Дернәсілдерді егу әдістері.
5. Егу жақтауларын орналастыру ережелері.
6. Дернәсілдерді қабылдауға тексеру тәртібі.
7. Медбикелік колонияны тамақтандыру ережелері.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Жетілген аналық жасушаларды таңдау тәртібі.
2. Нуктарды жобалау және оларды жасау тәртібі.
3. Нукты аралармен толтыру және аналық жасушаларды тарату тәртібі.
4. Нуктарға күтім жасау ережелері.
5. Аналықтарды жұмыртқа өндіруге тексеру тәртібі.
6. Аналықтарды енгізу әдістері.
7. Жабдықтар мен құралдарды пайдалану ережелері.
8. Еңбек қауіпсіздігі талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

-

2-дағды:
Өсімдікке қабілетті аналықтарды алу, аналықтарды енгізу, аралар жиынтығын қалыптастыру.

Машықтар:

3-деңгейге арналған машықтар:
1. Араларға күтім жасағанда арнайы жабдықтар мен құралдарды пайдаланыңыз.
2. Қорғаныш киімдері мен қауіпсіздік құралдарын киіңіз.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Аналықтардың жұмыртқа өндіруін тексеріңіз.
2. Аналықтардың және дрондардың жұптасуын бақылаңыз.
3. Қауіпсіз әдістерді қолдана отырып, аналықтарды енгізіңіз.
4. Аналықтарды белгілеңіз.
5. Аналықтарды тасымалдауға арналған торларды толтырыңыз.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара пакеттерін жасау (тарақты және тарақсыз).
2. Аналықтарды және пакеттерді тасымалдауды ұйымдастырыңыз.

Білімдер:

3-деңгей бойынша білімдер:
1. Шаққан кездегі алғашқы медициналық көмек көрсету ережелері.
2. Жұмысшыларға қойылатын санитарлық талаптар.
4-деңгей бойынша білімдер:
1. Аналықтарды жұмыртқа өндіруге тексеру тәртібі.
2. Аналықтарды енгізу әдістері.
3. Аналықтарды белгілеу ережелері.
4. Аналықтарды тасымалдау ережелері.
5-деңгей бойынша білімдер:
1. Ара пакеттерін қалыптастыру әдістері.
2. Аналықтарды және пакеттерді тасымалдаудың заманауи технологиялары.
3. Балара өсіру және тасымалдау үшін еңбек қауіпсіздігі мен гигиенасы талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

3-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру және энтомофилді өсімдіктерді тозаңдандыру үшін ара ұяларын пайдалану бойынша жұмыстарды жүргізу.

1-дағды:
Бал ұяларын таңдау, бал айдауға дайындау, қақпағын ашу, айдау, тазалау және араластыру, бастапқы сапасын анықтау.

Машықтар:

3-деңгейге арналған машықтар:
1. Балдың пісіп-жетілуін анықтау.
2. Балара ұяшықтардан алу.
3. Ұяшықтардың бетінен балауыз қақпақтарын алу.
4. Жақтауларды таңдау және дайындау үшін жабдықты пайдалану.
5. Ұяшықтардан балды алу.
6. Балдан қоспаларды алу.
7. Қорғаныс киімдері мен жабдықтарын пайдалану.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Балды алу және тазарту үшін жабдықты пайдалану.
2. Балдың қасиеттерін жақсарту үшін балды араластыру.
3. Органолептикалық сипаттамаларына негізделген өнім сапасын анықтау.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Өнім сапасын бақылауды ұйымдастыру.
2. Балды өңдеу операцияларының жазбаларын жүргізу.

Білімдер:

3-деңгейге арналған білімдер:
1. Піскен балдың белгілері.
2. Балара ұялардан алу әдістері.
3. Балды экстракциялау үшін дайындау технологиясы.
4. Балауыз қақпақтарын алу әдістері.
5. Жабдықты пайдалану ережелері.
6. Балды экстракциялау әдістері.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Балды тазарту әдістері мен процедуралары.
2. Балды араластыру ережелері.
3. Органолептикалық сапа көрсеткіштері.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Бал сапасына қойылатын нормативтік талаптар.
2. Сапа мен қауіпсіздікті сақтау процедуралары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

-

2-дағды:
Балауыз шикізатын өңдеу, прополис жинау, тозаң жинау, ара нанын өндіру.

Машықтар:

3-деңгейге арналған машықтар:
1. Балауыз шикізатын өңдеу.
2. Балауызды тазалау және тазарту.
3. Рамалар мен ұялардан прополис жинау.
4. Тозаң тұзақтарын орнату.
5. Тозаң түйіршіктерін жинау, тазалау және кептіру.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара наны бар рамаларды жинау жиілігін анықтау.
2. Ара наны бар рамаларды жинау.
3. Ара наны шикізатын өңдеуге дайындау.
4. Ара нанын тазалау және кептіру.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара нанын өңдеуге арналған жабдықты пайдалану.
2. Ара наны сапасын бақылауды ұйымдастыру.

Білімдер:

3-деңгейге арналған білімдер:
1. Балауызды алу технологиялары.
2. Балауызды өңдеу жабдықтары.
3. Прополис жинау технологиясы.
4. Тозаңды жинау және кептіру технологиясы.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Ара наны бар жақтауларды таңдау ережелері.
2. Ара нанын өндіру технологиясы.
3. Ара нанын өндіру жабдықтары.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Ара нанын сақтау шарттарына қойылатын талаптар.
2. Өнім сапасына қойылатын нормативтік талаптар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


3-дағды:
Корольдік желе, дрон гомогенаты, ара уы және балауыз көбелегі өнімдерін алу.

Машықтар:
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара желесін өндіруге арналған колонияларды дайындау.
2. Гомогенатты өндіруге арналған колонияларды дайындау.
3. Дрон ұрғашылары бар жақтауларды таңдау.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Егу жақтауларын дайындау және оларды орналастыру.
2. Егу жақтауларын таңдау.
3. Аналық жасушалардан дернәсілдерді алу.
4. Ара желесін қолмен немесе жабдықпен жинау.
5. Дрон гомогенатын пресстеу.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Ара уын алу.
2. Балауыз көбелектерін өсіру және олардың қалдықтарын алу.



Білімдер:
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Егу рамаларын дайындау және таңдау әдістері.
2. Дернәсілдерді жою әдістері.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Король желесін жинау технологиясы.
2. Дрон гомогенатын өндіру технологиясы.
3. Король желесін жинауға арналған құралдар мен жабдықтар.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Ара уын өндіру технологиясы.
2. Балауыз көбелектерін өсіру технологиясы.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


4-дағды:
Балара шаруашылығы өнімдерін сақтау және қаптау.

Машықтар:
3-деңгейге арналған машықтар:
1. Өнімдерге арналған контейнерлерді таңдау.
2. Бөтелкеге ​​құюға арналған контейнерлерді дайындау.
3. Контейнерлерді қолмен толтыру және тығыздау.
4. Өнімдерді сақтау үшін жағдайлар жасау.
4-деңгейге арналған машықтар:
1. Толтыру және тығыздау жабдықтарын пайдалану.
2. Органолептикалық қасиеттеріне негізделген өнім сапасын анықтау.
5-деңгейге арналған машықтар:
1. Өнімді сақтауды нормативтік талаптарға сәйкес ұйымдастыру.
2. Сақтау және орау операцияларының жазбаларын жүргізу.



Білімдер:
3-деңгейге арналған білімдер:
1. Ыдысты дайындау ережелері.
2. Өнімді сақтау талаптары.
3. Өнімнің бұзылу белгілері.
4. Жеке гигиена және санитарлық талаптар.
5. Жеке қорғаныс құралдары.
4-деңгейге арналған білімдер:
1. Органолептикалық сапа көрсеткіштері.
2. Өнімді қаптау және сақтау әдістері.
5-деңгейге арналған білімдер:
1. Өнім сапасына қойылатын нормативтік талаптар.
2. Сапа мен қауіпсіздікті сақтау рәсімдері.
3. Еңбек қауіпсіздігі мен гигиенасы талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Еңбекқорлық
Байқағыштық
Зейін
Жақсы визуалды есте сақтау
Аралармен жұмыс істеу кезінде батылдық

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – балға, ара нанына (пергаға), аналық сүтке және Балара шаруашылығының басқа да өнімдеріне қойылатын талаптарды белгілейді.
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – Балара шаруашылығы өнімдерін таңбалау қағидаларын белгілейді.
3. КО ТР 029/2012 "Тағамдық қоспалардың, хош иістендіргіштердің және технологиялық қосалқы құралдардың қауіпсіздік талаптары" – Балара шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кезінде қолданылатын технологиялық құралдарға қолданылады.
4. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – омартада қолданылатын дезинфекциялау құралдары мен препараттардың қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
5. МЕМСТ 19792-2017 "Табиғи бал. Техникалық шарттар" – балдың сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. МЕМСТ 28887-90 "Ара балауызы. Техникалық шарттар" – ара балауызына қойылатын талаптарды белгілейді.
7. МЕМСТ 31761-2012 "Прополис. Техникалық шарттар" – прополиске қойылатын талаптарды белгілейді.
8. МЕМСТ 33912-2016 "Гүл тозаңы. Техникалық шарттар" – гүл тозаңы мен ара нанына (пергаға) қойылатын талаптарды белгілейді.
9. МЕМСТ 33913-2016 "Аналық ара сүті. Техникалық шарттар" – аналық ара сүтіне қойылатын талаптарды белгілейді.
10. МЕМСТ 33914-2016 "Трутень дернәсілдерінің гомогенаты. Техникалық шарттар" – трутень дернәсілдерінің гомогенатына қойылатын талаптарды белгілейді.
11. МЕМСТ 33915-2016 "Ара уы. Техникалық шарттар" – ара уын алу және сақтау жөніндегі талаптарды белгілейді.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – тағамдық мақсаттағы Балара шаруашылығының барлық өнімдеріне қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

5

Балара өсіруші


5

Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру және қайта өңдеу жөніндегі технолог

11. Кәсіптің карточкасы "Зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)":

Топ коды:

3142-0

Қызмет атауының коды:

3142-0-007

Кәсіп атауы:

Зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

5

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Ауыл және балық шаруашылығы ұйымдарының басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2019 жылғы 22 тамызда № 19280 болып тіркелді
2 тарау. Ауыл және балық шаруашылығы ұйымдарының басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамалары.
1 бөлім. Басшылардың лауазымдары.
Параграф 15. Зоотехник

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат)

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

І санатты Балара шаруашылығы бойынша Зоотехник: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы PhD, бейіні бойынша доктор): мал шаруашылығы, ветеринария, биологиялық және сабақтас ғылымдар, экология, және II санатты зоотехник лауазымында кемінде 3 жыл жұмыс өтілі. II санаттағы Балара шаруашылығы бойынша Зоотехник: мал шаруашылығы, ветеринария, биологиялық және сабақтас ғылымдар, экология бағыттары бойынша жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы PhD, бейіні бойынша доктор) және санаты жоқ зоотехник лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 3 жыл, не техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) "зоотехния" мамандығы бойынша білімі және санаты жоқ зоотехник лауазымындағы жұмыс өтілі кемінде 5 жыл. Санаты жоқ Балара шаруашылығы бойынша Зоотехник: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы PhD, бейіні бойынша доктор): мал шаруашылығы, ветеринария, биологиялық және сабақтас ғылымдар, экология немесе техникалық және кәсіптік білім "зоотехния" мамандығы бойынша жұмыс өтіліне талаптар қойылмайды.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:


Қызметтің негізгі мақсаты:

Балара шаруашылығындағы селекциялық-асыл тұқымды жұмыс бал арасының тұқымдары мен популяцияларының генофондын сақтауды, жаңа тұқымдарды, түрлерді, тұқымдарды жетілдіру мен өсіруді, сондай-ақ аналық балара өсіруді көздейді

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Омарта шаруашылығын ұйымдастыру, омарта
2. Балара шаруашылығы технологиясының элементтерін әзірлеу және өнімдер өндіру

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы: Омарта шаруашылығын ұйымдастыру, омарта

1-дағды:
Омарта алаңын таңдау және ұйымдастыру

Машықтар:

1. Орынды таңдау кезінде геоцифрліқ жүйелерді пайдалану.
2. Азық-түлік базасының әлеуетін анықтаңыз.
3. Омартаның орналасуын болдырмайтын факторларды анықтаңыз.
4. Антропогендік жүктеме деңгейін бағалау.
5. Омарта ғимараттары мен ара ұяларын орналастырудың жоспарын сызбасын анықтаңыз.
6. Өнімді жаз радиусындағы өсімдіктердің түрлік құрамын анықтаңыз.
7. Өсімдіктердің Гүлдену күнтізбесін жасаңыз.
8. Ауданның бал қорын есептеңіз.
9. Аумақ үшін отбасылардың санын есептеңіз.
10. Азық базасын жақсарту бойынша іс-шаралар әзірлеу.
11. Омартаны тасымалдау мерзімдері мен орындарын анықтаңыз.

Білімдер:

1. Геоцифрліқ ақпараттық жүйелермен жұмыс істеу ережелері.
2. Омарта орындарына қойылатын нормативтік құқықтық актілердің талаптары.
3. Аралар мен олардың өнімдеріне әсер ететін антропогендік қызмет түрлері.
4. Омарта аумағын ұйымдастыру ережелері.
5. Табиғи өсетін және егілетін бал өсімдіктері және олардың гүлдену кезеңдері.
6. Өсімдіктердің нектар және бал өнімділігі.
7. Ауданның бал қорын есептеу әдістері.
8. Ара колонияларының санын есептеу әдістері.
9. Жем-шөп базасын жақсарту әдістері.
10. Омарта тасымалдау жоспарын әзірлеу принциптері.
11. Ауыл шаруашылығы дақылдарын тозаңдандыруға арналған колониялар саны.
12. Жылыжайларға ұяларды орналастыру ережелері.
13. Жылыжайда көкөніс дақылдарын тозаңдандыруға арналған ұялар саны.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Жабдықтар мен ара тұқымдарын таңдау

Машықтар:
1. Жабдықтардың, техникалық ресурстардың, инвентаризацияның және құралдардың түрлері мен мөлшерін анықтаңыз.
2. Табиғи және климаттық жағдайларға қолайлы ара тұқымын таңдаңыз.
Білімдер:
1. Жабдық түрлері, техникалық құралдар, инвентаризация және құралдар.
2. Қажетті жабдық мөлшерін анықтау принциптері.
3. Ара тұқымдары және олардың сипаттамалары.
4. Балара шаруашылығы өнімдерінің түрлері және оларға нарықтық сұраныс.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

3-дағды:
Аналықтарды отбасыларға отырғызуды ұйымдастыру

Машықтар:

1. Омарта тасымалдау жиілігін анықтаңыз.
2. Жылыжайларға ұяшықтарды орналастыру тәртібін анықтаңыз.
3. Балара шаруашылығы өнімдерінің нарығына талдау жүргізіңіз.

Білімдер:

1. Ауданның бал қорының мөлшерін есептеу әдістері.
2. Колониялар санын есептеу әдістері.
3. Дақылдардың тозаңдануы үшін қажетті колониялар саны.
4. Жылыжайларға ұяшықтарды орналастыру ережелері.
5. Жылыжайда көкөніс дақылдарын тозаңдану үшін қажетті ұялар саны.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

4-дағды:
Ветеринариялық-санитариялық тіркеу және бақылау

Машықтар:
1. Омарта шаруашылығына ветеринариялық-санитариялық паспорт алу үшін материалдар мен құжаттарды дайындау.
2. Бақылау және есепке алу ақпараттық жүйелеріне деректерді енгізу.
3. Тұқым шаруашылығында қолданылатын заманауи цифрлық технологиялар мен цифрлік жүйелер.
Білімдер:
1. Омарта шаруашылығына ветеринариялық-санитариялық паспорт алу және жүргізу тәртібі.
2. Ветеринариялық қадағалаудың бақылау және есепке алу цифрлік жүйелері.
3. Міндеттерді орындау кезіндегі еңбекті қорғау және қауіпсіздік талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығы технологиясының элементтерін әзірлеу және өнімдер өндіру

1-дағды:
Ара ұяларын ұстау технологиясын әзірлеу

Машықтар:
1. Арнайы электрондық цифрлік ресурстарды пайдалану.
2. Әртүрлі Балара шаруашылығы технологияларының артықшылықтары мен кемшіліктерін талдау.
3. Азық түрлерін, азықтандыру мөлшерін және әдістерін анықтау.
4. Ара ұяларын тексеру жиілігін және бақыланатын параметрлерді анықтау.
Білімдер:
1. Интервенцияларды әзірлеуге арналған электрондық цифрлік ресурстар.
2. Балара шаруашылығы технологияларының артықшылықтары мен кемшіліктері.
3. Азық түрлері, азықтандыру мөлшерін және әдістері.
4. Тексеру жиілігі және бақыланатын параметрлер.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Балара кешенді бағалау

Машықтар:
1. Дезинфекция, дезинсекция, декаризация және дератизация әдістері мен жиілігін анықтаңыз.
2. Аурулардың алдын алу жоспарын жасаңыз.
3. Ара карантині шараларын енгізіңіз.
4. Ара зиянкестері мен ауруларын анықтаңыз.
5. Зиянкестер мен аурулар анықталған кездегі іс-қимыл жоспарын анықтаңыз.
Білімдер:
1. Дезинфекция және алдын алу бойынша ветеринариялық ережелер.
2. Балара карантиндеу әдістері.
3. Балараң негізгі зиянкестері мен аурулары.
4. Омартадағы ауруларды анықтау процедуралары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

3-дағды:
Аралардағы улану мен мінез-құлық бұзылыстарының алдын алу шараларын әзірлеу

Машықтар:
1. Жемшөп алқаптарын пестицидтермен өңдеу тәртібін анықтаңыз.
2. Балараң пестицидтермен улануымен күресу тәртібін анықтаңыз.
3. Балараң ұшуын, ара ұрлығын және үйірленуін болдырмау шараларын анықтаңыз.
Білімдер:
1. Пестицидтердің қауіптілік кластары және олардың араларға әсері.
2. Аралармен улану процедуралары.
3. Қашып кетудің, ұрлықтың және үйірленудің алдын алу әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

4-дағды:
Балара шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясын әзірлеу және тиімділікті бағалау

Машықтар:
1. Өндірістік іс-шаралар жиынтығын анықтау.
2. Тиімділікті бағалау үшін параметрлер мен есептеу әдістерін таңдау.
3. Технология тиімділігін арттырудың перспективалы бағыттарын анықтау.
4. Ауыл шаруашылығы техникасын дайындау және пайдалану бойынша мердігерлердің жұмысын сандық мониторинг және басқару технологияларын қолдана отырып жоспарлау.
5. Ауыл шаруашылығы техникасын пайдалануға берген кезде сандық платформаларды, бағдарламалық жасақтаманы және мониторинг жүйелерін пайдалану.
Білімдер:
1. Техникалық қызмет көрсету және өндіріс технологияларының тиімділігін бағалау әдістері.
2. Өнімді сату тиімділігін есептеу параметрлері.
3. Технология тиімділігін арттырудың перспективалы бағыттары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Еңбекқорлық
Байқағыштық
Зейін
Жақсы визуалды есте сақтау
Аралармен жұмыс істеу кезінде батылдық

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – балға, ара нанына (пергаға), аналық сүтке және Балара шаруашылығының басқа да өнімдеріне қойылатын талаптарды белгілейді.
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері" – Балара шаруашылығы өнімдерін таңбалау қағидаларын белгілейді.
3. КО ТР 029/2012 "Тағамдық қоспалардың, хош иістендіргіштердің және технологиялық қосалқы құралдардың қауіпсіздік талаптары" – Балара шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кезінде қолданылатын технологиялық құралдарға қолданылады.
4. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы" – омартада қолданылатын дезинфекциялау құралдары мен препараттардың қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
5. МЕМСТ 19792-2017 "Табиғи бал. Техникалық шарттар" – балдың сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды белгілейді.
6. МЕМСТ 28887-90 "Ара балауызы. Техникалық шарттар" – ара балауызына қойылатын талаптарды белгілейді.
7. МЕМСТ 31761-2012 "Прополис. Техникалық шарттар" – прополиске қойылатын талаптарды белгілейді.
8. МЕМСТ 33912-2016 "Гүл тозаңы. Техникалық шарттар" – гүл тозаңы мен ара нанына (пергаға) қойылатын талаптарды белгілейді.
9. МЕМСТ 33913-2016 "Аналық ара сүті. Техникалық шарттар" – аналық ара сүтіне қойылатын талаптарды белгілейді.
10. МЕМСТ 33914-2016 "Трутень дернәсілдерінің гомогенаты. Техникалық шарттар" – трутень дернәсілдерінің гомогенатына қойылатын талаптарды белгілейді.
11. МЕМСТ 33915-2016 "Ара уы. Техникалық шарттар" – ара уын алу және сақтау жөніндегі талаптарды белгілейді.
12. СТ РК ISO 22000:2019 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері" – тағамдық мақсаттағы Балара шаруашылығының барлық өнімдеріне қолданылады.


СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

6

Балара өсіруші - агроном

6

Балара өсіруші - ветеринар

12. Кәсіптің карточкасы Бас зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)":

Топ коды:

1310-1

Қызмет атауының коды:

1310-1-011

Кәсіп атауы:

Бас зоотехник (Балара шаруашылығы бойынша)

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

8

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 "Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы ұйымдарының басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" бұйрығы. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2019 жылғы 22 тамызда № 19280 тіркелді
2-тарау. Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы ұйымдарының басшылары мен мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамалары.
1-бөлім. Басшылық лауазымдар.
12-параграф. Бас зоотехник

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі
(қолданбалы бакалавриат)

Мамандық:
Тағам өндірісінің технологиясы

Біліктілік:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Мал шаруашылығы және/немесе ветеринария, балық шаруашылығы, қоршаған орта (экология), биология және онымен байланысты ғылымдар салаларында жоғары білім (және/немесе тиісті сала бойынша бакалавр, магистр, PhD, докторантура) және кәсіби қызметтің тиісті саласында кемінде 5 жыл жұмыс тәжірибесі.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

6123-0-002 - Балара өсіруші

Қызметтің негізгі мақсаты:

Селекциялық-асыл тұқымдық жұмысты ұйымдастыру, Балара шаруашылығында асыл тұқымды өнімді (материалды) өсірумен және өткізумен айналысатын шаруашылықтарды сүйемелдеу.

Еңбек функцияларының сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Балара шаруашылығындағы асылдандыру жұмыстарын ұйымдастыру
2. Асыл тұқымды жұмыстарды есепке алу және енгізу

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Балара шаруашылығындағы асылдандыру жұмыстарын ұйымдастыру

1-дағды:
Асыл тұқымды жұмыс жоспарын әзірлеу және асыл тұқымдарды топқа бөлу

Машықтар:
1. Селекциялық асылдандыру жұмыстарын жүргізу мерзімдерін, әдістері мен тәртібін айқындау.
2. Асыл тұқымды омартада селекциялық асылдандыру жұмысының жоспарын әзірлеу.
3. Ара ұяларының экономикалық пайдалы белгілерін анықтаңыз.
4. Ара ұяларын бағалау.
5. Асыл тұқымды топты көбейту үшін бөліңіз.
6. Аналық пен аталықты ұялардан бөлектеу.
7. Ең жақсы ұяларды ұрпақ бойынша тексеру.

Білімдер:

1. Тұқым, тұқымдық топ және Ара тұқымдары туралы түсініктер.
2. Бал аралары генетикасының негізгі ережелері.
3. Экономикалық пайдалы белгілерді анықтау әдістері.
4. Бағалау жүргізу әдістемесі.
5. Асыл тұқымды топты бөлу принциптері.
6. Ұрпақтардың сапасы бойынша аналықтарды бағалау әдістері.
7. Ана мен әке отбасыларын бөлу ережелері.
8. Ұяларды ұрпақ бойынша тексеру әдістемесі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Патшайымдар мен дрондарды алуды және ауыстыруды ұйымдастыру

Машықтар:
1. Аналықтарды аспаптық ұрықтандыруды жүзеге асырыңыз.
2. Жатырды белгілеу.
3. Патшайымдар мен дрондарды шығару шарттарын анықтаңыз.
4. Аналықтарды жоспарлы және жоспардан тыс ауыстыру үшін отбасыларды анықтаңыз.
5. Жатырды ауыстыру әдістерін анықтаңыз.
6. Рулық топты жаңартудың жиілігі мен ауқымын анықтаңыз.

Білімдер:
1. Аналықтарды аспаптық ұрықтандыру әдісі.
2. Халықаралық стандарт бойынша патшайымдардың түс нөмірленуі.
3. Патшайымдарды шығару және дрондарды өсіру үшін оңтайлы жағдайлар.
4. Жатырды ауыстыру үшін отбасыларды анықтау ережелері.
5. Омартадағы асыл тұқымды материалды ауыстыру тәртібі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Асыл тұқымды жұмыстарды есепке алу және енгізу

1-дағды:
Бастапқы құжаттаманы және бухгалтерлік есепті жүргізу

Машықтар:
1. Есепке алу үшін электрондық цифрлік ресурстарды пайдалану.
2. Ара колониясы мен аналық балараң жазбаларын орнату.
3. Цифрлық технологияларды, электрондық құжат айналымын және ауыл шаруашылығы техникасын мониторингтеу жүйелерін қолдану.

Білімдер:
1. Асылдандыру жазбаларын жүргізу ережелері.
2. Міндеттерді орындау кезіндегі еңбекті қорғау және қауіпсіздік талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Ұяларды бағалау және ұрпақтарын тексеру

Машықтар:
1. Ең үздік тұқымдастарды ұрпақтарына (құнды генотипіне) қарай іріктеуден өткізу.
2. Асыл тұқымды топты анықтау үшін бағалау нәтижелерін бағалау.
3. Аналықтарды негізін қалаушы ретінде іріктеу кезінде ара ұяларының өнімділік көрсеткіштерін салыстыру.

Білімдер:
1. Ұрпақтарды ұяларда скринингтеу әдістемесі.
2. Аналық балараң генотипі мен фенотипін бағалау принциптері.
3. Әрі қарай өсіру үшін ұяларды таңдау критерийлері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Еңбекқорлық
Байқағыштық
Зейін
Аралармен жұмыс істеу кезінде батылдық
Цифрлық сауаттылық
Цифрлық технологияларды меңгеруге және қолдануға дайындық.

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Азық‑түлік өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" – бал, балтозаң, аналық сүт және Балара шаруашылығының басқа өнімдеріне қойылатын талаптар.
2. КО ТР 022/2011 "Азық‑түлік өнімдерін таңбалау туралы" – Балара шаруашылығы өнімдерін таңбалау ережелері.
3. КО ТР 029/2012 "Азық‑түлік қоспаларының, хош иістендіргіштердің және технологиялық қосалқы құралдардың қауіпсіздігі туралы" – қайта өңдеу құралдарына қолданылатын талаптар.
4. КО ТР 041/2017 "Химиялық өнімдердің қауіпсіздігі туралы" – Балара шаруашылығында қолданылатын дезинфекциялық құралдар мен препараттарды қамтиды.
5. МЕМСТ 19792‑2017 "Табиғи бал. Техникалық шарттар" – балдың сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын талаптар.
6. МЕМСТ 28887‑90 "Ара балауызы. Техникалық шарттар" – балауызға арналған стандарттар.
7. МЕМСТ 31761‑2012 "Прополис. Техникалық шарттар" – прополиске қойылатын талаптар.
8. МЕМСТ 33912‑2016 "Гүл тозаңы. Техникалық шарттар" – тозаң мен балтозаңға арналған стандарттар.
9. МЕМСТ 33913‑2016 "Ара аналық сүті. Техникалық шарттар" – аналық сүтке қойылатын талаптар.
10. МЕМСТ 33914‑2016 "Еркек бал араның гомогенаты. Техникалық шарттар" – еркек бал араның гомогенатына арналған стандарттар.
11. МЕМСТ 33915‑2016 "Ара уы. Техникалық шарттар" – ара уын алу және сақтау талаптары.
12. СТ ҚР ISO 22000:2019 "Азық‑түлік өнімдерінің қауіпсіздігін басқару жүйелері" – тағамдық мақсаттағы барлық Балара шаруашылығы өнімдеріне қолданылады.

СБШ шеңберінде басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

7

Ветеринар

4-тарау. Кәсіптік стандарттың техникалық деректері

      15. Мемлекеттік органның атауы: Қазакстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі.

      16. Жоба жетекшісі: Насырханова Б.К. E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz, ұялы тел: +7 (771) 375 80 45.

      17. Әзірлеуге қатысқан ұйымдар (кәсіпорындар): Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің "Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы" коммерциялық емес акционерлік қоғамы.

      18. Авторлары: А.Д.Жұмағалиев - "Шығыс Қазақстан ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясының" Балара шаруашылығы зертханасының меңгерушісі. Моб.тел.+7 7772869893; А.Б.Крупский, Қазақстан Балара өсірушілерінің салалық кеңесінің төрағасы, Алматы аймақтық әуесқой Балара өсірушілер қоғамының басқарма мүшесі.

      Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, ұялы тел.: +7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz

      19. Кәсіптік біліктілік жөніндегі салалық кеңес: 2026 жылғы 5 мамырдағы № 176 бұйрық.

      20. Кәсіптік біліктілік жөніндегі ұлттық орган:

      21. Қазақстан Республикасының "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы: 2026 ж. 20.04.№582.

      22. Нұсқа нөмірі және шығарылған жылы:

      23. Болжамды қайта қарау күні: 2029 жылғы 26 қазан.

  2026 жылғы 6 тамыздағы
№ 301 бұйрығына 5 қосымша

"Шошқаны көбейту және өсіру" кәсіптік стандарты

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Кәсіптік стандарттың қолдану аясы: "Шошқаны асылдандыру және өсіру" кәсіптік стандарты "Кәсіптік біліктілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабына сәйкес әзірленген.

      Кәсіптік стандарт жұмыскерлердің кәсіптік қызметтің белгілі бір түрін жүзеге асыруы, оның ішінде белгілі бір еңбек функцияларын орындауы үшін қажетті, сондай-ақ жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының білім беру бағдарламаларын әзірлеуде біліктілік деңгейлерін айқындауға арналған.

      2. Осы кәсіптік стандартта мынадай терминдер мен анықтамалар қолданылады:

      1) шошқа шаруашылығы – ет өндіру мақсатында шошқаларды өсірумен және пайдаланумен айналысатын мал шаруашылығы саласы;

      2) мегежін – алғаш торайлаған шошқа;

      3) өндіруші қабан – асыл тұқымды және тауарлық өсіруге арналған қабан;

      4) сынақшы қабан – мегежіндердің жыныстық күйіт кезеңін анықтау үшін бөлінген қабан;

      5) қысыр мегежін – енесінен айырғаннан кейін нәтижелі шағылыстыруға немесе ұрықтандыруға дейінгі кезеңдегі аналық шошқа;

      6) буаздық кезеңі – мегежіннің ұрықтанғаннан торайлағанға дейінгі кезеңі;

      7) торайлау – аналық шошқаның туу процесі;

      8) ұя – бір аналық шошқадан шыққан торайлар;

      9) торайлар – шошқалардың төлі;

      10) емізу кезеңі – туғаннан енесінен айырғанға дейінгі торайларды өсіру кезеңі;

      11) енесін еметін торайлар – туғаннан енесінен айырғанға дейінгі торайлар;

      12) торайларды енесінен айыру – ему кезеңінің соңында торайларды енесінен бөлу;

      13) енесінен айырылған торайлар – енесінен айырғаннан бастап бордақылауға немесе табынды толықтыруға берілгенге дейінгі торайлар;

      14) бордақыда тұрған шошқалар –бордақылау басталғаннан аяқталғанға дейінгі шошқалар;

      15) өсімді толықтыратын шошқалар – көбейту үшін таңдалған шошқалар;

      16) шошқаларды азықтандыру – бұл жемшөп дайындау, рацион құру және жемшөп таратуды қамтитын технологиялық процесс;

      17) шошқаларды ұстау – қора-жайлар, станок-бокс жабдықтарын, шошқаларды азықтандыруға және суаруға, қалыпты микроклиматты сақтауға, көңді жинау және шығару жабдығын қамтитын жүйе;

      18) шошқа қораның микроклиматы – шошқаларды орналастыру аймағындағы ауа ортасының физикалық, химиялық және микробиологиялық жағдайының параметрлерінің жиынтығы;

      19) шошқа қорасының жабдығы – шошқаларды ұстаудың қалыпты жағдайларын қамтамасыз ететін азықтандыруға, жылытуға, желдетуге, сумен жабдықтауға, кәрізге, электрмен жабдықтауға арналған станоктар мен қондырғылар;

      20) информалды білім беру – білім беру ұйымдарынан және білім беру қызметтерін ұсынатын ұйымдардан тыс күнделікті қызмет барысында алынатын және оқыту нәтижелерін растайтын құжатты беру сүйемелденбейтін білім беру түрі;

      21) формалды емес білім беру – оқыту орны, мерзімдері мен нысаны ескерілмей, білім беру қызметтерін ұсынатын ұйымдар жоспарланған, ұйымдастырған және жүзеге асыратын және оқыту нәтижелерін растаушы құжат беріле отырып жүргізілетін білім беру түрі;

      22) кәсіптік кіші топ – еңбек функцияларының тұтас жиынтығымен қалыптастырылған және олардың құзыреттерін орындау үшін қажетті саланың кәсіптік тобының бір бөлігі;

      23) кәсіптік топ – ортақ интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функциялары мен құзыреттерінің ұқсас жиынтығын болжайтын саланың кәсіптік кіші топтарының жиынтығы;

      24) біліктілік – жұмыскердің нақты еңбек функцияларын сапалы орындауға дайындық дәрежесі;

      25) біліктілік деңгейі – күрделілік, еңбек әрекеттерінің стандарттылығы, жауапкершілік және дербестік параметрлері бойынша сараланатын жұмыскердің даярлық деңгейіне және құзыретіне қойылатын талаптардың жиынтығы;

      26) еңбек функциясы – еңбек процесінің бір немесе бірнеше міндеттерін шешуге бағытталған өзара байланысты әрекеттер жиынтығы;

      27) кәсiптiк стандарт – кәсіптік қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне, құзыреттеріне, мазмұнына, сапасына және еңбек жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт;

      28) кәсіп – арнайы даярлық нәтижесінде алынған және білім туралы тиісті құжаттармен расталатын белгілі бір білімді, іскерлікті және практикалық дағдыларды талап ететін адамның еңбек қызметінің негізгі түрі;

      29) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдық сипаттамасы;

      30) ұлттық біліктілік шеңбері – салалық біліктілік шеңберлерін, кәсіптік стандарттарды әзірлеу үшін деңгейлердің, біліктіліктердің, жалпы кәсіптік құзыреттердің бірыңғай шкаласын айқындайды;

      31) машықтар – қызметті жүзеге асыру және міндеттерді шешу мақсатында білімді пайдалану және құзыреттілік таныту қабілеті (логикалық, интуитивтік, шығармашылық және практикалық ойлауды пайдалану);

      32) білім – оқу және жеке тәжірибесі арқылы ақпаратты меңгеру нәтижесі, оқу немесе жұмыс саласына қатысты фактілер, қағидаттар, теория мен практика жиынтығы, біліктіліктің міндетті түрде бағалануға тиіс компоненті;

      33) құзыреттер – белгілі бір біліктілік деңгейіндегі кәсіптік қызметінде міндеттерді орындауды қамтамасыз ететін субъекті қызметінің сапасы;

      34) тәжірибе – саналы қызмет, белгілі бір уақыт аралығында меңгерілген және тиімді пайдаланыла алатын білім және дағды.

      3. Осы кәсіптік стандартта мынадай қысқартулар қолданылады:

      1) ҚР – Қазақстан Республикасы;

      2) БТБА – Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы;

      3) БА – Біліктілік анықтамалығы;

      4) ББХСС – Білім берудің халықаралық стандартты сыныптауышы;

      5) КС – Кәсіптік стандарт;

      6) ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері;

      7) СБШ – Салалық біліктілік шеңбері.

2-тарау. Кәсіптік стандарттың паспорты

      4. Кәсіптік стандарттың атауы: Шошқаны көбейту және өсіру

      5. Кәсіптік стандарттың коды: А01460061

      6. ЭҚЖЖ секциясын, бөлімін, тобын, сыныбын және кіші сыныбын көрсету: A Ауыл, орман және балық шаруашылығы

      01 Өсімдік және мал шаруашылығы, аңшылық және осы салаларда қызметтер ұсыну

      01.4 Мал шаруашылығы

      01.46 Шошқаларды өсіру

      01.46.0 Шошқаларды өсіру

      7. Кәсіптік стандарттың қысқаша сипаттамасы: Кәсіптік стандартта шошқаларды өсіру және көбейту саласына жататын 6 кәсіптің сипаттамасы берілген. Олардың қызметі қолдан ұрықтандыру, төл алу, торайларды өсіру және шошқаларды бордақылау жұмыстарымен байланысты.

      Стандартта шошқаларды өсіру кезінде автоматтандыру және механикаландыру құралдарын қолдану процестері, сондай-ақ ветеринариялық және зоотехникалық іс-шараларды жүргізудің технологиялық ерекшеліктері сипатталған.

      Бұдан басқа қысыр және буаз мегежіндерді, асыл тұқымды қабандарды, енесінен айырылған торайларды, табынды толықтыруға арналған жас малды және бордақылаудағы шошқаларды күтіп-бағу және ұстау бойынша жұмыстардың сипаттамасы келтірілген.

      8. Кәсіптер карточкаларының тізімі:

      1) Шошқа өсіру кешендері мен механикаландырылған фермалардың операторы - СБШ 3-деңгейі

      2) Жануарлар мен құстарды қолдан ұрықтандыру жөніндегі операторы - СБШ 4-деңгейі

      3) Малдар мен құстарды жасанды ұрықтандыру жөніндегі оператор– СБШ 4-деңгейі

      4) Асылдандыру ісі жөніндегі техник – СБШ 5-деңгейі

      5) Зоотехник - СБШ 5-деңгейі

      6) Ветеринариялық дәрігер - СБШ 6-деңгейі

3-тарау. Кәсіптер карточкалары

9. "Шошқа өсіру кешендері мен механикаландырылған фермалардың операторы" кәсіп карточкасы

Топ коды:

8341-9

Қызмет атауының коды:

8341-9-015

Кәсіп атауы:

Шошқа өсіру кешендері мен механикаландырылған фермалардың операторы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
V бөлік
20-бөлім. Мал шаруашылығындағы жұмыс.
93. Шошқа өсіру кешендері мен механикаландырылған фермалардың операторы.
Параграф 1-5 Шошқа өсіру кешендері мен механикаландырылған фермалардың операторы, 2-6разряд

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
негізгі орта білім

Мамандық:
-

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:


Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

9211-2-006 шошқа жұмысшысы
6121-3-009 шошқа өсіруші
8341-9-011 мал шаруашылығы кешендерінің және механикаландырылған фермалардың операторы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Кешенді механикаландыру жағдайында мал шаруашылығы фермаларында буаз емес және буаз аналық шошқаларды күтіп-бағу бойынша механикаландырылған жұмыстарды жүргізу.

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Буаз емес және буаз аналық шошқаларды, өндіруші қабандарды, емшектен айырылған торайларды, ремонттық жас малды және бордақылаудағы шошқаларды күтіп-бағу.
2. Төлі бар емізулі аналық шошқаларды ұстау және күтіп-бағу жұмыстарын орындау.

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Буаз емес және буаз аналық шошқаларды, өндіруші қабандарды, емшектен айырылған торайларды, ремонттық жас малды және бордақылаудағы шошқаларды күтіп-бағу.

1-дағды:
Жемді тарату, жануарларды суару

2-разрядқа арналған машықтар
1. Жемді белгіленген нормаларға сәйкес тарату.
2. Жануарларды ауыз сумен қамтамасыз ету.
3. Азық науалары мен суарғыштардың жарамдылығын бақылау.
4. Жануарларды азықтандыру және суару кезінде санитариялық талаптарды сақтау.
4-разрядқа арналған машықтар
1. Технологиялық талаптарды ескере отырып, буаз емес және буаз аналық шошқаларды, өндіруші қабандарды, ремонттық жас малды, емшектен айырылған торайларды және бордақылаудағы шошқаларды азықтандыруды ұйымдастыру.
2. Әртүрлі технологиялық топтардың азықтандыру рациондарының сақталуын бақылау.
3. Жем тарату және жануарларды суару жабдықтарының жұмыс параметрлерін реттеу.
4. Жемнің сапасын пайдаланар алдында бағалау.
5-разрядқа арналған машықтар
1. Жануарлардың физиологиялық жай-күйі мен өнімділігіне қарай азықтандыру режимін түзету.
2. Жемді пайдалану тиімділігі мен жануарлардың сумен қамтамасыз етілуін бақылау.
3. Азықтандыру және суару бойынша механикаландырылған жүйелердің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету.
4. Жем мен суды тұтынудың төмендеу себептерін жою бойынша шаралар қабылдау.
6-разрядқа арналған машықтар
1. Жануарларды өндіріс технологиясына және әртүрлі топтардың физиологиялық ерекшеліктеріне сәйкес азықтандыруды ұйымдастыру.
2. Механикаландырылған азықтандыру және суару процестерінің технологиялық параметрлерінің сақталуын бақылау.
3. Мал басының сақталуы мен өнімділігін қамтамасыз ету мақсатында азықтандыру тиімділігін талдау.
4. Кешенді механикаландыру жағдайында жануарларды азықтандыру және суару жұмыстарын үйлестіру.
2-разрядқа арналған білімдер
1. Шошқаларды азықтандыру және суару қағидалары.
2. Жем түрлері және олардың мақсаты.
3. Жем мен ауыз судың сапасына қойылатын талаптар.
4. Азық науалары мен суарғыштарға қойылатын санитариялық талаптар.
4-разрядқа арналған білімдер
1. Буаз емес және буаз аналық шошқаларды, өндіруші қабандарды, ремонттық жас малды, емшектен айырылған торайларды және бордақылаудағы шошқаларды азықтандыру технологиясы.
2. Негізгі жем түрлерінің қоректік құндылығы және азықтандыру рациондарын құрастыруға қойылатын талаптар.
3. Толыққанды азықтандырудың жануарлардың өсімталдық қасиеттері мен өнімділігіне әсері.
4. Механикаландырылған азықтандыру мен суаруға қойылатын технологиялық талаптар.
5-разрядқа арналған білімдер
1. Жануарлардың физиологиялық жай-күйі мен өндірістік мақсатына байланысты азықтандыру ерекшеліктері.
2. Жемді пайдалану тиімділігін арттыру тәсілдері.
3. Жемді тұтынудың төмендеу себептері және олардың алдын алу шаралары.
4. Азықтандыру және суару жабдықтарын реттеу мен техникалық қызмет көрсету қағидалары.
6-разрядқа арналған білімдер
1. Шошқа өсіру кешендерін кешенді механикаландыру жағдайында азықтандыру мен суаруды ұйымдастырудың заманауи технологиялары.
2. Жануарларды толыққанды және теңгерімді азықтандыруды қамтамасыз етуге қойылатын талаптар.
3. Азықтандыру мен суару сапасының мал басының сақталуы мен өндірістік көрсеткіштерге әсері.
4. Азықтандыру және суару процестерін ұйымдастыру кезіндегі биологиялық қауіпсіздік талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Көңді шығару, өндірістік үй-жайларда белгіленген микроклиматты сақтау

2-разрядқа арналған машықтар
1. Қолданылатын құралдар мен жабдықтарды пайдалана отырып, көңді шығаруды жүзеге асыру.
2. Өндірістік үй-жайлардың тазалығын қамтамасыз ету.
3. Суарғыштардың жұмысын және судың болуын бақылау.
4. Үй-жайларды тазалау кезінде санитариялық-гигиеналық талаптарды сақтау.
4-разрядқа арналған машықтар
1. Көңді шығару және микроклиматты сақтау жабдықтарының жұмысын реттеу.
2. Шошқалардың әртүрлі жыныстық-жас топтарын ұстаудың технологиялық параметрлерінің сақталуын бақылау.
3. Көң шығарылғаннан кейін үй-жайларға санитариялық өңдеу жүргізу.
4. Жануарларды қауіпсіз жағдайда ұстауды қамтамасыз ету.
5-разрядқа арналған машықтар
1. Көңді шығару мен желдетудің механикаландырылған жүйелерінің жұмыс тиімділігін бақылау.
2. Өз құзыреті шегінде жабдықтарды реттеуді жүзеге асыру.
3. Жануарларды ұстаудың технологиялық режимдерінің сақталуын қамтамасыз ету.
4. Жануарларды ұстау жағдайларын нашарлататын факторларды жою бойынша шаралар қабылдау.
6-разрядқа арналған машықтар
1. Үй-жайларда оңтайлы микроклиматты қамтамасыз ету жұмыстарын ұйымдастыру.
2. Инженерлік жүйелерді пайдалану кезіндегі технологиялық режимдердің сақталуын бақылау.
3. Жабдықтардың жұмыс тиімділігін бағалап, ауытқуларды жою бойынша шаралар қабылдау.
4. Кешенді механикаландыру жағдайында үй-жайларды санитариялық күтіп ұстау жұмыстарын үйлестіру.
2-разрядқа арналған білімдер
1. Шошқаларды ұстауға қойылатын санитариялық талаптар.
2. Көңді шығару және жинақтау қағидалары.
3. Өндірістік үй-жайлардың тазалығына қойылатын талаптар.
4. Тазалау жұмыстарын орындау кезіндегі еңбекті қорғау қағидалары.
4-разрядқа арналған білімдер
1. Шошқалардың әртүрлі жыныстық-жас топтарын ұстаудың технологиялық талаптары.
2. Әртүрлі технологиялық топтарға арналған микроклиматтың нормативтік параметрлері.
3. Ветеринариялық-санитариялық режимге қойылатын талаптар.
4. Көңді шығаруға арналған механикаландыру құралдарын пайдалану қағидалары.
5-разрядқа арналған білімдер
1. Микроклимат параметрлерінің шошқалардың денсаулығы мен өнімділігіне әсері.
2. Көңді шығару және желдету жабдықтарына техникалық қызмет көрсету тәртібі.
3. Зиянды газдардың түзілу себептері және олардың шоғырлануын төмендету тәсілдері.
4. Өндірістік үй-жайларды пайдалану кезіндегі биологиялық қауіпсіздік талаптары.
6-разрядқа арналған білімдер
1. Шошқа өсіру кешендерінде микроклиматты қамтамасыз етудің заманауи технологиялары. 2. Желдету, жылыту және көңді шығару жүйелерін кешенді пайдалануға қойылатын талаптар.
3. Микроклиматтың шошқалардың сақталуына, өсіп-өнуіне және өнімділігіне әсері.
4. Шошқа өсіру үй-жайларын пайдалану кезіндегі биологиялық қауіпсіздік және өндірістік санитария талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Еңбек функциясы 2:
Төлі бар емізулі аналық шошқаларды күтіп-бағу жұмыстарын орындау

1-дағды:
Азықтандыру және
температуралық режимді сақтау

2-разрядқа арналған машықтар
1. Емізулі аналық шошқаларға жем тарату.
2. Жануарларды ауыз сумен қамтамасыз ету.
3. Төсеніштің болуын және станоктардың тазалығын тексеру.
4. Термометр көрсеткіштерін бақылау.
4-разрядқа арналған машықтар
1. Торайлардың саны мен жасын ескере отырып, азықтандыру режимін белгілеу. 2. Желдету және жылыту жүйелерінің жұмысын реттеу.
3. Аналық шошқалардың жем тұтынуын бақылау.
4. Торайларды өсіру үшін оңтайлы жағдайларды қамтамасыз ету.
5-разрядқа арналған машықтар
1. Қолданылатын азықтандыру режимдерінің тиімділігін бағалау.
2. Жануарлардың физиологиялық жай-күйі өзгерген кезде оларды ұстау жағдайларын түзету.
3. Жануарлардың қоректік заттармен қамтамасыз етілуін бақылау.
4. Аналық шошқалардың өнімділігінің төмендеуінің алдын алу.
6-разрядқа арналған машықтар
1. Емізулі аналық шошқаларды азықтандыру және күтіп-бағу технологиялық процесін ұйымдастыру.
2. Жануарларды ұстау жағдайларының тиімділігін талдау.
3. Технологиялық режимдерді түзету бойынша шешімдер қабылдау.
4. Қызметкерлердің технологиялық талаптарды сақтауын бақылау.
2-разрядқа арналған білімдер
1. Емізулі аналық шошқаларды азықтандыру қағидалары.
2. Судың сапасына қойылатын талаптар.
3. Жануарларды ұстауға арналған температуралық режим нормалары.
4. Үй-жайларға қойылатын санитариялық талаптар.
4-разрядқа арналған білімдер
1. Сүт беретін (лактация кезеңіндегі) аналық шошқаларды азықтандыру ерекшеліктері.
2. Жаңа туған торайларға арналған микроклиматқа қойылатын талаптар.
3. Азықтандырудың сүт өнімділігіне әсері.
4. Емізулі аналық шошқаларды ұстаудың технологиялық параметрлері.
5-разрядқа арналған білімдер
1. Лактация кезеңінде жануарлардың қоректік заттарға қажеттілігі.
2. Сүт өнімділігіне әсер ететін факторлар.
3. Азықтандыруды оңтайландыру арқылы төлдің сақталуын арттыру тәсілдері.
4. Климаттық жабдықтарды пайдалану талаптары.
6-разрядқа арналған білімдер
1. Емізулі аналық шошқаларды азықтандырудың заманауи технологиялары.
2. Шошқа өсіру кешендерінде микроклиматты басқару әдістері.
3. Ұстау технологиясының төлдің сақталуы мен дамуына әсері.
4. Технологиялық процесті ұйымдастыруға қойылатын өндірістік талаптар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Төлді қарап-тексеру, кастрациялау және күтіп-бағу

2-разрядқа арналған машықтар
1. Туғаннан кейін торайларды қарап-тексеру.
2. Әлсіз торайларды анықтау.
3. Қажет болған жағдайда торайларды басқа орынға ауыстыру.
4. Анықталған ауытқулар туралы жауапты маманға хабарлау.
4-разрядқа арналған машықтар
1. Төлдің біркелкі өсіп-жетілуін бақылау.
2. Ауру белгілері бар жануарларды анықтау.
3. Профилактикалық іс-шаралардың уақтылы жүргізілуін ұйымдастыру.
4. Торайларды енесінен айыруға дайындау.
5-разрядқа арналған машықтар
1. Жас малдың сақталуының төмендеу себептерін талдау.
2. Төлді өсіру жөніндегі іс-шаралардың орындалуын бақылау.
3. Торайлардың өсіп-жетілу деңгейін бағалау.
4. Төлдің шығынын болдырмау бойынша шаралар қабылдау.
6-разрядқа арналған машықтар
1. Төлдің сақталуын қамтамасыз ету жұмыстарын ұйымдастыру.
2. Төл өсіру технологиясының сақталуын бақылау.
3. Жас малды өсірудің өндірістік көрсеткіштерін бағалау.
4. Төлді күтіп-бағу жөніндегі іс-шаралардың орындалуын үйлестіру.

2-разрядқа арналған білімдер
1. Дені сау торайлардың негізгі белгілері.
2. Жас малмен жұмыс істеу қағидалары.
3. Торайлардың жарақаттану себептері.
4. Өндірістік санитария талаптары.
4-разрядқа арналған білімдер
1. Торайлардың қалыпты өсу және даму көрсеткіштері.
2. Емізу кезеңіндегі жас малдың негізгі аурулары.
3. Емізу кезеңінде жүргізілетін профилактикалық іс-шаралар.
4. Торайларды енесінен айыруға дайындау талаптары.
5-разрядқа арналған білімдер
1. Жас малдың сақталуына әсер ететін факторлар.
2. Торайлардың өміршеңдігін арттыру әдістері.
3. Жас малды енесінен айырғанға дейін өсіруге қойылатын талаптар.
4. Торайлар ауруларының алдын алу негіздері.
6-разрядқа арналған білімдер
1. Емізулі торайларды өсірудің заманауи технологиялары.
2. Төлдің сақталуын арттыру әдістері.
3. Жас малды өсіру тиімділігінің көрсеткіштері.
4. Торайларды өсіру кезіндегі биологиялық қауіпсіздік талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:


Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері".
3. КО ТР 034/2013 "Ет және ет өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
4. "Ветеринария туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
5. "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
6. СТ РК ISO 22000 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері. Тағам өнімдерін жасау тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар".
7. ГОСТ 34120-2017 "Сойысқа арналған шошқалар. Ұшалар мен жартылай ұшалардағы шошқа еті. Техникалық шарттар".
8. Қазақстан Республикасының уәкілетті органы бекіткен шошқаларды ұстауға қойылатын қолданыстағы ветеринариялық-санитариялық қағидалар.
9. Ауыл шаруашылығы жануарларын ұстауға қойылатын қолданыстағы зоогигиеналық талаптар.

СБШ ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

3

Жануарлар мен құстарды қолдан ұрықтандыру жөніндегі Оператор

3

Жануарларды ветеринариялық өңдеу жөніндегі Оператор

4

Асыл тұқымды техник

5

Зоотехник

10. Кәсіптің карточкасы "Малдар мен құстарды жасанды ұрықтандыру жөніндегі оператор":

Топ коды:

6121-3

Қызмет атауының коды:

6121-3-007

Кәсіп атауы:

Малдар мен құстарды жасанды ұрықтандыру жөніндегі оператор

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
V бөлік
20-бөлім. Мал шаруашылығындағы жұмыс.
91. Мал мен құсты жасанды ұрықтандыру операторы.
Параграф 1. Мал мен құсты жасанды ұрықтандыру операторы, 4-разряд.
Параграф 2. Мал мен құсты жасанды ұрықтандыру операторы, 6-разряд.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы кәсіптер)

Мамандық:
Ветеринария

Біліктілік:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:


Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

6121-3-010 мал шаруашылығындағы ұрықтандыру технигі
3240-0-009 жануарларды қолдан ұрықтандыру жөніндегі техник

Қызметтің негізгі мақсаты:

Биологиялық әлеуетін арттыру негізінде жануарлар мен құстардың өнімділігі жоғары мал басын қалыптастыру

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Жануарлардың жыныстық күйітін анықтау
2. Шығын материалдарын дайындау, жануарларды қолдан ұрықтандыруды жүргізуге арналған жабдықтар мен құралдар

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Жануарлардың жыныстық күйітін анықтау
Разрядтарды қарау

1-дағды:
Мегежіндердің күйітін сыртқы белгілері және сынақшы қабандарды пайдалану арқылы анықтау

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Мегежіндердің жыныстық күйітінің сыртқы белгілерін анықтау.
2. Күйітті анықтау үшін сынақшы қабандарды дайындау.
3. Жануарлармен қауіпсіз жұмыс істеу қағидаларын сақтау.
4. Өндірістік тапсырмаға сәйкес жануарлардың күйітін анықтауды жүргізу.
5. Жұмыс барысында ветеринариялық-санитариялық талаптарды сақтау.
6-разрядқа арналған машықтар:
1. Мегежіндерді қолдан ұрықтандырудың оңтайлы мерзімін анықтау.
2. Ұрықтандыру алдында жануарлардың физиологиялық жай-күйін бағалау.
3. Күйітті дәл анықтау үшін сынақшы қабандарды пайдалану.
4. Қолдан ұрықтандыру мерзімін белгілеу туралы шешім қабылдау.
5. Жыныстық күйітті анықтаудың дұрыстығын бақылау.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Шошқалардың көбеюінің биологиялық ерекшеліктері.
2. Мегежіндердің жыныстық күйітінің сыртқы белгілері.
3. Сынақшы қабандарды пайдалану қағидалары.
4. Еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасының талаптары.
5. Шошқалармен жұмыс істеу кезіндегі ветеринариялық-санитариялық талаптар.
6-разрядқа арналған білімдер:
1. Шошқалардың көбею жүйесінің физиологиясы.
2. Мегежіндердің көбею циклдері.
3. Жыныстық күйітті анықтау әдістемесі.
4. Ұрықтандыру нәтижелілігіне әсер ететін факторлар.
5. Шошқаларды өсімін молайту технологиясы.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Ұрықтандыру журналы мен жыныстық күйітті анықтау карточкасына жазбалар енгізу

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Жыныстық күйітті анықтау журналын толтыру.
2. Жануарлардың есепке алу карточкаларына мәліметтер енгізу.
3. Күйіт анықталған күндерді тіркеу.
4. Жазбаларды белгіленген тәртіппен рәсімдеу.
5. Мәліметтерді жауапты маманға тапсыру.
6-разрядқа арналған машықтар:
1. Қолдан ұрықтандыру бойынша толық есеп жүргізу.
2. Жыныстық күйітті анықтау туралы жазбаларды талдау.
3. Өндірістік деректердің дұрыстығын бақылау.
4. Ұрықтандыру бойынша есептілікті дайындау.
5. Есепке алу нәтижелерін ұрықтандыруды жоспарлау кезінде пайдалану.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Өндірістік құжаттаманың нысандары.
2. Есепке алу журналдарын толтыру қағидалары. 3. Жыныстық күйітті анықтау нәтижелерін тіркеу тәртібі.
4. Құжаттарды ресімдеуге қойылатын талаптар.
5. Өндірістік есептің негіздері.
6-разрядқа арналған білімдер:
1. Асыл тұқымдық және өндірістік есепті жүргізу тәртібі.
2. Есептік құжаттарды ресімдеу қағидалары.
3. Көбею тиімділігінің көрсеткіштері.
4. Өндірістік құжаттарды сақтау талаптары.
5. Ұрықтандыру нәтижелерін талдау негіздері.
1.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Жануарларды қолдан ұрықтандыруға арналған шығыс материалдарын, жабдықтар мен құралдарды дайындау

1-дағды:
Шәует алуға арналған жасанды қынаптарды және басқа да жабдықтарды дайындау

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Құралдар мен жабдықтарды жуу, дезинфекциялау және стерильдеу.
2. Жасанды қынаптарды жұмысқа дайындау.
3. Жабдықтардың жарамдылығын тексеру.
4. Жұмыс орнын дайындау.
5. Санитариялық талаптарды сақтау.
6-разрядқа арналған машықтар:
1. Аталық малдан шәует алуға арналған жабдықтарды дайындау. 2. Жабдықтарды дайындау сапасын бақылау.
3. Жабдықтардың жұмысқа дайындығын тексеру.
4. Шәует алу технологиясының сақталуын қамтамасыз ету.
5. Жұмыс орнын дайындауды ұйымдастыру.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Шәует алуға арналған жабдықтардың мақсаты.
2. Жасанды қынапты дайындау қағидалары. 3. Жуу, дезинфекциялау және стерильдеу әдістері.
4. Жабдықтардың санитариялық жағдайына қойылатын талаптар.
5. Жабдықтарды қауіпсіз пайдалану қағидалары.
6-разрядқа арналған білімдер:
1. Қабандардан шәует алу технологиясы.
2. Шәует алуға арналған жабдықтардың құрылысы.
3. Жабдықтарды дайындауға қойылатын талаптар.
4. Жабдықтарды пайдалану қағидалары.
5. Жабдықтарды дұрыс дайындамаудың салдарынан шәует сапасының төмендеу себептері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Қолдан ұрықтандыру процесіне қажетті стерильді ерітінділер мен орталарды дайындау

4-разрядқа арналған машықтар:
1. Физиологиялық және дезинфекциялық ерітінділерді дайындау.
2. Ерітінділерді дайындау рецептурасын сақтау.
3. Стерильдеуге арналған материалдарды дайындау.
4. Зертханалық ыдыстарды пайдалану.
5. Санитариялық талаптарды сақтау.
6-разрядқа арналған машықтар:
1. Қолдан ұрықтандыруға арналған орталар мен ерітінділерді дайындау.
2. Дайындалған ерітінділердің сапасын бақылау.
3. Құралдарды стерильдеуге арналған дәрілік заттарды дайындау.
4. Асептика және антисептика талаптарын сақтау.
5. Қолдан ұрықтандыруды жүргізуге қажетті материалдардың дайындығын қамтамасыз ету.
4-разрядқа арналған білімдер:
1. Физиологиялық ерітінділердің мақсаты.
2. Стерильді ерітінділерді дайындау қағидалары.
3. Материалдардың стерильдігіне қойылатын талаптар.
4. Зертханалық ыдыстармен жұмыс істеу қағидалары.
5. Дайындалған ерітінділерді сақтау қағидалары.
6-разрядқа арналған білімдер:
1. Қолдан ұрықтандыруға арналған орталарды дайындау технологиясы.
2. Стерильді ерітінділердің сапасына қойылатын талаптар.
3. Құралдарды стерильдеуге арналған дәрілік заттарды қолдану қағидалары.
4. Асептика және антисептика негіздері.
5. Стерильді материалдарды сақтау және пайдалану талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Өз кәсібінің мәні мен әлеуметтік маңыздылығын түсіну, кәсіби тапсырмаларды орындаудың типтік әдістері мен әдістерін таңдау
Стандартты және стандартты емес жағдайларда шешім қабылдау және олар үшін жауапкершілік алу
Кәсіби және жеке даму міндеттерін өз бетінше анықтау, өзін-өзі тәрбиелеу, біліктілікті арттыруды саналы түрде жоспарлау
Кәсіптік қызметте технологиялар жиі өзгеретін жағдайда биімделе білу

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері".
3. КО ТР 034/2013 "Ет және ет өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
4. "Ветеринария туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
5. "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
6. СТ РК ISO 22000 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері. Тағам өнімдерін жасау тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар".
7. ГОСТ 34120-2017 "Сойысқа арналған шошқалар. Ұшалар мен жартылай ұшалардағы шошқа еті. Техникалық шарттар".
8. Қазақстан Республикасының уәкілетті органы бекіткен шошқаларды ұстауға қойылатын қолданыстағы ветеринариялық-санитариялық қағидалар.
9. Ауыл шаруашылығы жануарларын ұстауға қойылатын қолданыстағы зоогигиеналық талаптар.

СБШ ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Асыл тұқымды техник

5

Зоотехник

6

Ветеринар

11. "Жануарларды ветеринариялық өңдеу жөніндегі оператор" кәсіп карточкасы

Топ коды:

6121-9

Қызмет атауының коды:

6121-9-004

Кәсіп атауы:

Жануарларды ветеринариялық өңдеу жөніндегі оператор

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

3

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 17 қаңтардағы № 499 бұйрығы
Жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (64-шығарылым) бекіту туралы
V бөлік
20-бөлім. Мал шаруашылығындағы жұмыс.
90. Малды ветеринарлық өңдеу жөніндегі оператор.
Параграф 1.
Малды ветеринарлық өңдеу жөніндегі оператор, 5-разряд.

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (жұмысшы кәсіптер)

Мамандық:
Ветеринария

Біліктілік:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:


Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

3240-0-005 ветеринариялық техник
3240-0-004 ветеринарлық вакцинатор

Қызметтің негізгі мақсаты:

Жаппай емдеу-профилактикалық өңдеулер жүргізу, ветеринариялық-профилактикалық іс- шараларды орындау

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Жануарлардың аурулары мен өлімінің алдын алу бойынша ветеринариялық-профилактикалық іс- шараларды орындау
2. Жарақаттану, улану кезінде жануарларға алғашқы көмек көрсету

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Жануарлардың аурулары мен өлімінің алдын алу бойынша ветеринариялық- профилактикалық іс- шараларды орындау

1-дағды:
Жаппай емдеу- профилактикалық емдеу жүргізу

Машықтар:
1. Ветеринариялық талаптарға сәйкес жануарларға жаппай емдік-профилактикалық өңдеулер жүргізу.
2. Жануарлардың дене температурасын өлшеп (термометрия жүргізіп), нәтижелерін бағалау.
3. Вакцинация жүргізу және диагностикалық препараттарды енгізу.
4. Ветеринариялық өңдеулерді жүргізуге жануарларды, құрал-саймандарды және дәрілік заттарды дайындау.
5. Жұмысты орындау кезінде ветеринариялық-санитариялық талаптар мен биологиялық қауіпсіздік қағидаларын сақтау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы жануарларының анатомиясы мен физиологиясының негіздері.
2. Жануарлардың негізгі жұқпалы және жұқпалы емес аурулары және олардың алдын алу әдістері.
3. Жаппай емдік-профилактикалық өңдеулер мен вакцинация жүргізу тәртібі.
4. Дәрілік заттарды, биопрепараттарды және дезинфекциялау құралдарын сақтау, дайындау және қолдану қағидалары.
5. Ветеринариялық-санитариялық талаптар, еңбекті қорғау және биологиялық қауіпсіздік қағидалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Емдеу-профилактикалық іс-шаралар жоспарын жасау және оның орындалуын талдау

Машықтар:
1. Орындалған емдік-профилактикалық іс-шаралардың есебін жүргізу.
2. Журналдар мен өзге де ветеринариялық құжаттарды толтыру.
3. Ветеринариялық-профилактикалық іс-шаралар жоспарының орындалуын бақылау.
4. Жүргізілген профилактикалық іс-шаралардың нәтижелерін талдау.
5. Ветеринариялық есептілікке арналған мәліметтерді дайындау.
Білімдер:
1. Ветеринариялық-профилактикалық іс-шараларды жоспарлау тәртібі.
2. Ветеринариялық құжаттаманы жүргізу қағидалары.
3. Профилактикалық іс-шаралардың нәтижелерін есепке алу және талдау әдістері.
4. Шаруашылықтың эпизоотиялық қолайлылығының негізгі көрсеткіштері.
5. Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңнамасының негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Жарақаттану, улану кезінде жануарларға алғашқы көмек көрсету

1-дағды:
Оқшаулағыштағы ауру жануарларды күтіп-бағу, термометрия жүргізу және жараларды өңдеу

Машықтар:
1. Оқшаулағышта ауру жануарларды күтіп-бағуды жүзеге асыру.
2. Термометрия жүргізіп, жануарлардың жай-күйін бағалау.
3. Жаралар мен жарақаттарды бастапқы өңдеуден өткізу.
4. Жарақаттанған немесе уланған жануарларға алғашқы көмек көрсету.
5. Ауру жануарларды күтіп-бағу кезінде ветеринариялық-санитариялық талаптарды сақтау.
Білімдер:
1. Жануарлар анатомиясы мен физиологиясының негіздері.
2. Жарақаттардың, уланудың және кең таралған жануарлар ауруларының белгілері.
3. Жануарларға алғашқы көмек көрсету әдістері.
4. Оқшаулағыштағы ауру жануарларды күтіп-бағу қағидалары.
5. Антисептикалық құралдар мен таңғыш материалдарды қолдану қағидалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды: Жануарларды емдеу

Машықтар:
1. Жануарларды емдеу кезінде ветеринариялық маманға көмек көрсету.
2. Ветеринариялық маманның тағайындауы бойынша дәрілік препараттарды әртүрлі тәсілдермен енгізу. 3. Өз құзыреті шегінде жараларды өңдеу және жануарларды піштіруді (кастрациялауды) орындау.
4. Төлдеу кезінде көмек көрсетуге және зертханалық зерттеулерге арналған материалдарды іріктеп алуға қатысу.
5. Дәрілік препараттар мен ветеринариялық құралдарды сақтау, дайындау және пайдалану қағидаларын сақтау.
Білімдер: 1. Ауыл шаруашылығы жануарларын емдеудің негізгі әдістері.
2. Ең жиі қолданылатын дәрілік заттар, олардың әсері және жануар организміне енгізу тәсілдері.
3. Дәрілік заттарды, биопрепараттарды және дезинфекциялау құралдарын сақтау және қолдану қағидалары.
4. Ветеринариялық хирургияның, акушерлік көмектің және зертханалық зерттеуге материал іріктеп алудың негіздері.
5. Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңнамасының талаптары, ветеринариялық-санитариялық нормалар және қауіпсіздік техникасы қағидалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Кәсіби тапсырмаларды орындаудың типтік әдістері мен әдістерін таңдау
Стандартты және стандартты емес жағдайларда шешім қабылдау және олар үшін жауапкершілік алу
Кәсіби және жеке даму міндеттерін өз бетінше анықтау, өзін-өзі тәрбиелеу, біліктілікті арттыруды саналы түрде жоспарлау

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері".
3. КО ТР 034/2013 "Ет және ет өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
4. "Ветеринария туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
5. "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
6. СТ РК ISO 22000 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері. Тағам өнімдерін жасау тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар".
7. ГОСТ 34120-2017 "Сойысқа арналған шошқалар. Ұшалар мен жартылай ұшалардағы шошқа еті. Техникалық шарттар".
8. Қазақстан Республикасының уәкілетті органы бекіткен шошқаларды ұстауға қойылатын қолданыстағы ветеринариялық-санитариялық қағидалар.
9. Ауыл шаруашылығы жануарларын ұстауға қойылатын қолданыстағы зоогигиеналық талаптар.

СБШ ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

4

Асыл тұқымды техник

5

Зоотехник

6

Ветеринарлық дәрігер

12. "Асылдандыру ісі жөніндегі техник" кәсіп карточкасы

Топ коды:

3142-0

Қызмет атауының коды:

3142-0-014

Кәсіп атауы:

Асылдандыру ісі жөніндегі техник

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

5

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы "Ауыл шаруашылығы ұйымдарының басшылары және мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы
4-параграф. Асылдандыру ісі жөніндегі техник

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
Зоотехния

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Асылдандыру ісі жөніндегі І санатты техник: (зоотехния) мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) білім және асылдандыру ісі жөніндегі ІІ санатты техник лауазымындағы жұмыс өтілі 2 жылдан кем емес;
Асылдандыру ісі жөніндегі ІІ санатты техник: (зоотехния) мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) білім және асылдандыру ісі жөніндегі санаты жоқ техник лауазымындағы жұмыс өтілі 2 жылдан кем емес;
Асылдандыру ісі жөніндегі санаты жоқ техник: (зоотехния) мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) білім, жұмыс өтіліне талап қойылмайды.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

4311-1-003 Есеп технигі

Қызметтің негізгі мақсаты:

Асыл тұқымды мал шаруашылығында қызметін жүзеге асыратын ұйымдарда ауыл шаруашылығы жануарларымен селекциялық-асыл тұқымдық жұмыс жүргізу

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Жануарлардың тұқымдарын, типтері мен желілерін шығару, жетілдіру және сақтау
2. Асыл тұқымды малдарды кешенді бағалау (бағалау) жүргізу

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Жануарлардың тұқымдарын, типтері мен желілерін шығару, жетілдіру және сақтау

1-дағды:
Тұқымдарды шығару, жетілдіру және пайдалану үшін асыл тұқымды жануарлардың өнімділігі мен өсімін молайту көрсеткіштерін анықтау

Машықтар:
1. Асыл тұқымды жануарлардың өнімділігі мен өсімін молайту сапасының көрсеткіштерін анықтау.
2. Жануарларды өлшеуді, бақылау сауымын жүргізуді және талдау үшін өнім сынамаларын алуды жүзеге асыру.
3. Өнімділікті бағалау нәтижелерін асыл тұқымдық құжаттамаға енгізу.
4. Жануарлардың өнімділігі мен өсімін молайту көрсеткіштерін талдау.
5. Бағалау нәтижелерін селекциялық-асыл тұқымдық жұмыстарды жүргізу кезінде пайдалану.
Білімдер:
1. Асыл тұқымды мал шаруашылығы мен селекцияның негіздері.
2. Жануарлардың өнімділігі мен өсімін молайту сапасын бағалау әдістері.
3. Бақылау өлшеулерін және бақылау сауымын жүргізу технологиясы.
4. Зертханалық зерттеулерге арналған өнім сынамаларын іріктеу тәртібі.
5. Асыл тұқымдық есепті жүргізудің нысандары мен қағидалары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Алғашқы зоотехникалық және асыл тұқымдық есепті жүргізу жұмыстарын орындау

Машықтар:
1. Жануарлар бойынша алғашқы зоотехникалық және асыл тұқымдық есепті жүргізу.
2. Асыл тұқымдық карточкаларды, журналдарды және басқа да есептік құжаттарды толтыру.
3. Алғашқы құжаттаманың толықтығы мен дұрыстығын тексеру.
4. Алғашқы деректердің уақтылы алынуы мен өңделуін қамтамасыз ету.
5. Асыл тұқымдық жұмыстар бойынша есептілікті жасауға қажетті мәліметтерді дайындау.
Білімдер:
1. Зоотехникалық және асыл тұқымдық есепті жүргізу тәртібі.
2. Алғашқы есептік құжаттаманың нысандары.
3. Асыл тұқымдық карточкалар мен асыл тұқым кітабын рәсімдеу қағидалары.
4. Есептік ақпаратты сақтау және өңдеу талаптары.
5. Қазақстан Республикасының асыл тұқымды мал шаруашылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Еңбек функциясы 2:
Асыл тұқымды жануарларды кешенді бағалауды (бонитировкалауды) жүргізу

1-дағды:
Жануарлардың әртүрлі тұқымдарының, типтері мен желілерінің экстерьері мен дене бітімін олардың асыл тұқымдық құндылығын анықтау үшін бағалау

Машықтар:
1. Асыл тұқымды жануарлардың экстерьері мен дене бітімін бағалау.
2. Тұқымдық белгілерді және жануарлардың тұқым талаптарына сәйкестігін анықтау.
3. Жануарларды кешенді бағалауға (бонитировкалауға) қатысу.
4. Бонитировкалау нәтижелерін белгіленген құжаттамаға ресімдеу.
5. Бағалау нәтижелерін жануарлардың асыл тұқымдық құндылығын анықтау кезінде пайдалану.
Білімдер:
1. Асыл тұқымды жануарларды бонитировкалау әдістемесі.
2. Ауыл шаруашылығы жануарлары тұқымдарының ерекшеліктері.
3. Жануарлардың экстерьері мен дене бітімін бағалау қағидаттары.
4. Жануарлардың асыл тұқымдық құндылығын анықтау критерийлері.
5. Бонитировкалау және асыл тұқымдық есеп жүргізу жөніндегі нұсқаулықтар.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Селекциялық-асыл тұқымдық жұмыс жоспарына сәйкес ұйымда жануарлар мен құстың асыл тұқымдық құндылығын анықтау үшін орта буын мамандарының құжаттаманы, құралдар мен жабдықтарды дайындауын ұйымдастыру

Машықтар:
1. Жануарлардың асыл тұқымдық құндылығын бағалауға арналған құжаттаманы дайындауды ұйымдастыру.
2. Бонитировкалау және басқа да селекциялық-асыл тұқымдық іс-шараларды өткізуге арналған құралдар мен жабдықтардың дайындығын бақылау.
3. Жануарларды бағалауға дайындық кезінде орта буын мамандарының жұмысын үйлестіру.
4. Селекциялық-асыл тұқымдық жұмыс жоспарына сәйкес қажетті құжаттардың уақтылы рәсімделуін қамтамасыз ету.
5. Жұмыстарды дайындау және жүргізу барысында еңбекті қорғау және ветеринариялық-санитариялық талаптардың сақталуын бақылау.
Білімдер:
1. Шаруашылықта селекциялық-асыл тұқымдық жұмысты ұйымдастыру тәртібі.
2. Бонитировкалау жүргізуге арналған құжаттаманы, жабдықтарды және өлшеу құралдарын дайындауға қойылатын талаптар.
3. Асыл тұқымды жануарларды бағалау кезінде қолданылатын жабдықтарды пайдалану қағидалары.
4. Асыл тұқымдық құжаттаманың нысандары және оларды ресімдеу тәртібі.
5. Қазақстан Республикасының асыл тұқымды мал шаруашылығы, еңбекті қорғау және ветеринариялық-санитариялық қауіпсіздік саласындағы заңнамасының талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Басшының алға қойған міндетіне сүйене отырып, өз қызметін жоспарлау Алдын ала белгіленген критерийлерге сәйкес жұмыс процестерінің нәтижелерін бағалау
Өз біліктілігін арттыру және басқа қызметкерлерді оқытуды ұйымдастыру үшін жауапкершілік
Басқа қызметкерлердің іс-әрекеттерінің нәтижесі үшін жауапкершілікті қабылдай отырып, олардың жұмысына басшылық жасау
Жеке жауапкершілік

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері".
3. КО ТР 034/2013 "Ет және ет өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
4. "Ветеринария туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
5. "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
6. СТ РК ISO 22000 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері. Тағам өнімдерін жасау тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар".
7. ГОСТ 34120-2017 "Сойысқа арналған шошқалар. Ұшалар мен жартылай ұшалардағы шошқа еті. Техникалық шарттар".
8. Қазақстан Республикасының уәкілетті органы бекіткен шошқаларды ұстауға қойылатын қолданыстағы ветеринариялық-санитариялық қағидалар.
9. Ауыл шаруашылығы жануарларын ұстауға қойылатын қолданыстағы зоогигиеналық талаптар.

СБШ ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

5

Зоотехник

6

Ветеринар

14. "Зоотехник" кәсіп карточкасы

Топ коды:

3142-0

Қызмет атауының коды:

3142-0-007

Кәсіп атауы:

Зоотехник

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

5

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы
"Ауыл шаруашылығы ұйымдарының басшылары және мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы
15-параграф. Зоотехник

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі
(қолданбалы бакалавриат)

Мамандық:
Ветеринария

Біліктілік:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

І санатты зоотехник: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) мал шаруашылығы және/немесе ветеринария, балық шаруашылығы (балық шаруашылығы өнімдері технологиясы, өнеркәсіптік балық аулау, ихтиология, аквашаруашылық, су биоресурстары), қоршаған орта (экология), су ресурстары және суды пайдалану, биологиялық және сабақтас ғылымдар бағыттары бойынша және ІІ санатты зоотехник лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес;
ІІ санатты зоотехник: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) мал шаруашылығы және/немесе ветеринария, балық шаруашылығы (балық шаруашылығы өнімдері технологиясы, өнеркәсіптік балық аулау, ихтиология, аквашаруашылық, су биоресурстары), қоршаған орта (экология), су ресурстары және суды пайдалану, биологиялық және сабақтас ғылымдар бағыттары бойынша және санаты жоқ зоотехник лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес немесе (зоотехния) мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) зоотехния мамандығы бойынша білім және санаты жоқ зоотехник лауазымындағы жұмыс өтілі 5 жылдан кем емес;
Санаты жоқ зоотехник: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) мал шаруашылығы және/немесе ветеринария, балық шаруашылығы (балық шаруашылығы өнімдері технологиясы, өнеркәсіптік балық аулау, ихтиология, аквашаруашылық, су биоресурстары), қоршаған орта (экология), су ресурстары және суды пайдалану, биологиялық және сабақтас ғылымдар бағыттары бойынша немесе зоотехния мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік (арнаулы орта, орта кәсіптік) білім, жұмыс өтіліне талап қойылмайды.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

3142-0-010 Бөлімшенің (кешеннің, ауыл шаруашылығы учаскесінің, ферманың) зоотехнигі

Қызметтің негізгі мақсаты:

Ауыл шаруашылығы жануарларының барлық түрлері мен тұқымдарын күтіп-бағу, азықтандыру және өсімін молайту технологиялық процесін ұйымдастыру

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Өнім өндіру үшін әртүрлі тұқымдағы ауыл шаруашылығы жануарларын дайындау, бастапқы зоотехникалық құжаттаманы жүргізу және бекітілген қызмет көрсету аймағында жануарларды өсіру.
2. Жануарларды жынысы мен жасына (физиологиялық жағдайын ескере отырып) қарай топтарға бөлу, ветеринариялық-санитариялық талаптар мен нормаларға сәйкес азықтандыру және күтіп-бағу.
3. Азықты ұтымды пайдалануды ұйымдастыру, фермаларда малды ұстаудың, азықтандырудың және күтіп-бағудың заманауи әдістерін енгізу.
4. Жоғары өнімді жануарларды шығару бойынша селекциялық-асыл тұқымдық жұмыстарға басшылық жасау.
5. Мал шаруашылығында бастапқы асыл тұқымдық есеп құжаттамасын жүргізу.
1.

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Өнім өндіруге арналған әртүрлі тұқымдағы ауыл шаруашылығы жануарларын дайындау, бастапқы зоотехникалық құжаттаманы жүргізу және бекітілген қызмет көрсету аймағында жануарларды өсіру

1-дағды:
Өнім өндіру үшін әртүрлі тұқымдағы ауыл шаруашылығы жануарларын дайындау жұмыстарын орындау

Машықтар:
1. Мал шаруашылығы өнімін өндіру кезінде практикалық міндеттерді шешу тәсілдерін таңдау.
2. Ауыл шаруашылығы жануарларының өнімділік сапасын жақсарту жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру.
3. Мал шаруашылығы өнімін өндіру мен өткізудің экономикалық тиімді технологияларын таңдау және қолдану.
Білімдер:
1. Мал шаруашылығы өнімін өндіруге арналған әртүрлі тұқымдағы ауыл шаруашылығы жануарларын дайындау негіздері.
2. Әртүрлі тұқымдағы ауыл шаруашылығы жануарларын дайындау кезіндегі өндірістік міндеттерді шешу әдістері.
3. Мал шаруашылығы өнімін өндірудің заманауи технологияларының негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Мал шаруашылығын дамыту, табынның өсімін молайтуды жақсарту, жануарлардың өнімділігін арттыру және төл алу көрсеткішін көбейту жөніндегі іс-шараларды әзірлеу мен орындауды ұйымдастыру

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және өсімін молайту бойынша білімді практикада қолдану.
2. Мал шаруашылығы өнімін өндірумен айналысатын жұмыскерлер ұжымының жұмысын ұйымдастыру.
3. Бастапқы зоотехникалық құжаттаманы жүргізу және бекітілген қызмет көрсету аймағында жануарларды өсіру кезінде практикалық дағдыларды қолдану.
4. Жануарлардың өнімділігін арттыру және табынның өсімін молайтуды жақсарту жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру.
5. Мал шаруашылығын дамыту жөніндегі өндірістік тапсырмалардың орындалуын бақылау.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы жануарларының генетикасы, физиологиясы, зоологиясы және ветеринариясының негіздері.
2. Ауыл шаруашылығы жануарларының анатомиясы, физиологиясы және биологиялық ерекшеліктері.
3. Селекциялық-асыл тұқымдық жұмыс бойынша есептілік жүргізу және ақпарат ұсыну тәртібі.
4. Мал шаруашылығы өнімін өндіруді ұйымдастыру негіздері.
5. Қазақстан Республикасының мал шаруашылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерінің талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Жануарларды жынысы мен жасына (физиологиялық жағдайын ескере отырып) қарай топтарға бөлу, ветеринариялық-санитариялық талаптар мен нормаларға сәйкес азықтандыру және күтіп-бағу

1-дағды:
Бастапқы зоотехникалық құжаттаманы жүргізу және бекітілген қызмет көрсету аймағында жануарларды өсіру

Машықтар:
1. Бастапқы зоотехникалық құжаттаманы және өндірістік көрсеткіштердің есебін жүргізу.
2. Есеп жүргізу кезінде заманауи есептеу техникасын, байланыс және коммуникация құралдарын пайдалану.
3. Жануарларды бақылау мақсатында өлшеуді ұйымдастыру және табын қозғалысының есебін жасау.
4. Өндірістік учаскенің (ферманың) негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштерін есептеу.
5. Мал шаруашылығы бойынша өндірістік тапсырмаларды әзірлеу және олардың орындалуын бақылау.
Білімдер:
1. Айлық, тоқсандық және жылдық өндірістік жоспарларды әзірлеу қағидалары.
2. Бастапқы зоотехникалық құжаттаманы жүргізу тәртібі.
3. Мал шаруашылығындағы негізгі өндірістік тәуекелдер және олардың алдын алу тәсілдері.
4. Жануарлар қозғалысы мен өндірістік көрсеткіштерді есепке алу қағидалары.
5. Мал шаруашылығы өнімін өндіруді ұйымдастыру негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Азық шығынының есебін жүргізу және жануарларды азықтандыру рациондарын құрастыру

Машықтар:
1. Азық шығынының есебін жүргізу.
2. Жануарлардың түрін, жасын, физиологиялық жағдайын және өнімділігін ескере отырып, азықтандыру рациондарын құрастыру.
3. Жануарларды азықтандырудың заманауи және экономикалық тиімді тәсілдерін ұйымдастыру.
4. Азықтандыру нормаларының сақталуын және азық шығынын бақылау.
5. Азықты пайдалану тиімділігін талдау және оны ұтымды пайдалану жөнінде ұсыныстар енгізу.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы жануарларының анатомиясы мен физиологиясының ерекшеліктері.
2. Әртүрлі ауыл шаруашылығы жануарларын азықтандыру және күтіп-бағу негіздері.
3. Жануарларды азықтандыру рациондарын құрастыру қағидаттары мен нормалары.
4. Азық сапасына қойылатын талаптар және оларды сақтау қағидалары.
5. Ветеринариялық-санитариялық талаптарға сәйкес жануарларды азықтандыруды ұйымдастыру негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

3-еңбек функциясы:
Азықты ұтымды пайдалануды ұйымдастыру, фермаларда малды ұстаудың, азықтандырудың және күтіп-бағудың заманауи әдістерін енгізу

1-дағды:
Фермаларда малды ұстаудың, азықтандырудың және күтіп-бағудың заманауи әдістерін енгізу

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы жануарларын ұстаудың, азықтандырудың және күтіп-бағудың заманауи технологияларын қолдану.
2. Мал шаруашылығы өнімін өндіру үшін неғұрлым тиімді технологияларды таңдау.
3. Өндірістік қызметтің және енгізілген технологиялардың тиімділігін бағалау.
4. Өндірістік көрсеткіштерді талдау және технологиялық процестерді жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу.
5. Малды ұстаудың, азықтандырудың және күтіп-бағудың озық әдістерін енгізуді ұйымдастыру.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы жануарларының генетикасы, физиологиясы, зоологиясы және ветеринариясының негіздері.
2. Ауыл шаруашылығы жануарларын ұстаудың, азықтандырудың және күтіп-бағудың заманауи технологиялары.
3. Ауыл шаруашылығы жануарларының негізгі аурулары және олардың алдын алу әдістері.
4. Мал шаруашылығындағы өндірістік тапсырмаларды әзірлеу және олардың орындалуын ұйымдастыру қағидалары.
5. Азықты ұтымды пайдалану және жануарлардың өнімділігін арттыру қағидаттары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді


2-дағды:
Азықты ұтымды пайдалануды ұйымдастыру

Машықтар:
1. Жануарлардың түрін, жасын, физиологиялық жағдайын және өнімділігін ескере отырып, азықты ұтымды пайдалануды ұйымдастыру.
2. Азықтандыру нормаларының сақталуын және азық шығынын бақылау.
3. Азықты пайдалану тиімділігін талдау және оны арттыру бойынша ұсыныстар әзірлеу.
4. Жануарлардың азыққа қажеттілігін анықтау және оларды азықпен қамтамасыз етуді бақылау.
5. Азықтың сапасын бағалау және оны сақтау мен пайдалануға қойылатын талаптардың сақталуын қамтамасыз ету.
Білімдер:
1. Әртүрлі ауыл шаруашылығы жануарларын азықтандыру негіздері.
2. Жануарлардың физиологиялық жағдайы мен өнімділігіне сәйкес азықтандыру нормалары.
3. Азықтың сапасына қойылатын талаптар, оларды сақтау және пайдалану қағидалары.
4. Азықты пайдалану тиімділігін бағалау әдістері.
5. Азық қорын ұйымдастыру және азық ресурстарын ұтымды пайдалану негіздері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

4-еңбек функциясы:
Жоғары өнімді жануарларды шығару бойынша селекциялық-асыл тұқымдық жұмыстарға басшылық жасау

1-дағды:
Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және өсімін молайту

Машықтар:
1. Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және өсімін молайту бойынша теориялық білімді тәжірибеде қолдану.
2. Асыл тұқымды жануарларды жеке нөмірлері, лақап аттары және басқа да сәйкестендіру белгілері бойынша белгіленген талаптарға сәйкес сәйкестендіру.
3. Бекітілген әдістемелерге сәйкес жануарлардың өнімділік көрсеткіштерін өлшеу.
4. Селекциялық-асыл тұқымдық жұмыстар үшін асыл тұқымды жануарларды іріктеу және жұптау.
5. Шаруашылықтың селекциялық бағдарламасына сәйкес жануарларды будандастыруды жүргізу.
6. Жануарлардың өнімділігін арттыру, табынның өсімін молайтуды жақсарту және төл алу көрсеткішін көбейту жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру.
Білімдер:
1. Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және өсімін молайту негіздері.
2. Ауыл шаруашылығы жануарларының генетикасы, анатомиясы, физиологиясы, зоологиясы және ветеринариясының негіздері.
3. Мал шаруашылығы өнімін өндірудің заманауи технологиялары және асыл тұқым ісінің негіздері.
4. Жануарлардың өнімділік, өсімін молайту және асыл тұқымдық қасиеттерін бағалау әдістері.
5. Ауыл шаруашылығы жануарларының негізгі аурулары және олардың алдын алу әдістері.
6. Жануарларды сәйкестендіру тәсілдері (лақап ат беру, таңбалау, сырғалау, чиптеу).
7. Қазақстан Республикасының асыл тұқымды мал шаруашылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерінің талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Жануарлардың асыл тұқымдық құндылығын анықтау

Машықтар:
1. Селекциялық-асыл тұқымдық жұмыс жоспарына сәйкес жануарларды бағалауға арналған жабдықтар мен өлшеу құралдарын пайдалану.
2. Жануарлардың асыл тұқымдық құндылығын анықтау үшін аспаптық өлшеулер жүргізу.
3. Жануарлардың экстерьерін, дене бітімін және өнімділік қасиеттерін бағалау.
4. Асыл тұқымдық құндылықты анықтау нәтижелерін белгіленген құжаттамаға ресімдеу.
5. Бағалау нәтижелерін селекциялық-асыл тұқымдық жұмыстарды жүргізу кезінде пайдалану.
Білімдер:
1. Селекциялық-асыл тұқымдық жұмыста жануарлардың асыл тұқымдық құндылығын анықтаудың мақсаты мен маңызы.
2. Селекциялық-асыл тұқымдық жұмыс жоспарына сәйкес жануарлардың асыл тұқымдық құндылығын бағалау тәртібі.
3. Жануарлардың асыл тұқымдық құндылығын анықтау үшін аспаптық өлшеулер жүргізу қағидалары мен әдістері.
4. Жануарлардың экстерьерін, дене бітімін және өнімділігін бағалау әдістемелері.
5. Ауыл шаруашылығы жануарларымен жұмыс істеу кезіндегі еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

5-еңбек функциясы:
Мал шаруашылығында бастапқы асыл тұқымдық есеп құжаттамасын жүргізу

1-дағды:
Есепке алу мен есептілікті жүргізу

Машықтар:
1. Мал шаруашылығында есеп жүргізу кезінде компьютерлік техниканы және мамандандырылған бағдарламаларды пайдалану.
2. Белгіленген талаптарға сәйкес бастапқы зоотехникалық және асыл тұқымдық құжаттаманы жүргізу.
3. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалана отырып, мал шаруашылығы бойынша есепке алу мен белгіленген есептілікті ұйымдастыру.
4. Есептік деректердің толықтығы мен дұрыстығын тексеру.
5. Зоотехникалық және асыл тұқымдық есеп бойынша есептік материалдарды дайындау.
Білімдер:
1. Заманауи есептеу техникасы, байланыс және коммуникация құралдары.
2. Әртүрлі ауыл шаруашылығы жануарларының өнімділік, өсімін молайту және асыл тұқымдық қасиеттерін есепке алу әдістері.
3. Зоотехникалық және асыл тұқымдық құжаттаманы жүргізу тәртібі.
4. Зоотехникалық және асыл тұқымдық есептің қолданыстағы нысандары.
5. Есептік құжаттаманы ресімдеу, сақтау және мұрағаттау талаптары.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Асыл тұқымды жануарлардың өнімділігі туралы бастапқы деректерді белгіленген есепке алу нысандарына енгізу

Машықтар:
1. Жануарлардың өнімділік көрсеткіштері бойынша бастапқы есепке алу нысандарын белгіленген талаптарға сәйкес толтыру.
2. Асыл тұқымды жануарлардың өнімділік көрсеткіштерін өңдеу үшін стандартты ақпараттық-коммуникациялық бағдарламаларды пайдалану.
3. Өнімділік көрсеткіштерін өңдеу үшін асыл тұқымды мал шаруашылығына арналған мамандандырылған ақпараттық жүйелерді пайдалану.
4. Бастапқы деректердің есептік құжаттамаға дұрыс және толық енгізілуін тексеру.
5. Асыл тұқымдық есеп жүйесіне деректердің уақтылы енгізілуін және сақталуын қамтамасыз ету.
Білімдер:
1. Жануарлардың өнімділік көрсеткіштері бойынша асыл тұқымдық есеп құжаттамасын жүргізу тәртібі.
2. Өнімділік көрсеткіштерін өңдеуге арналған стандартты ақпараттық-коммуникациялық бағдарламаларды пайдалану қағидалары.
3. Асыл тұқымды мал шаруашылығына арналған мамандандырылған ақпараттық жүйелерді пайдалану тәртібі.
4. Ұйымдағы бастапқы асыл тұқымдық есеп құжаттамасын мұрағаттау тәртібі.
5. Қазақстан Республикасының асыл тұқымдық есеп пен есептілікті жүргізу саласындағы нормативтік құқықтық актілерінің талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Стандартты және стандартты емес жағдайларда шешім қабылдаңыз және олар үшін жауап беру
Кәсіби қызметте ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану Команда мүшелерінің (бағыныштылардың) жұмысы үшін, тапсырмаларды орындау нәтижесі үшін жауапкершілікті өз мойнына алу
Кәсіби және жеке даму міндеттерін өз бетінше анықтау, өзін-өзі тәрбиелеу, біліктілікті арттыруды саналы түрде жоспарлау
Кәсіби қызметте технологиялардың жиі өзгеруі жағдайында шарлау
Ағымдағы жұмыс барысында туындайтын барлық мәселелерді реттей білу (Еңбекті ұйымдастыру, еңбекке ақы төлеу және т.б.).
Фермада өткізілетін іс-шаралардың тиімділігін талдау
Кәсіби шеберлікті жетілдіру мақсатында жас жұмысшыларды оқытуды ұйымдастыру Жоғары тұрған, сыртқы ұйымдармен байланысты жүзеге асыру (жұмыстың жаңа әдістерін, өнім сапасына шағымдарды енгізу мәселелері бойынша)
Болашақ табынның сапасын, оның өнімділігін болжау

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері".
3. КО ТР 034/2013 "Ет және ет өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
4. "Ветеринария туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
5. "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
6. СТ РК ISO 22000 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері. Тағам өнімдерін жасау тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар".
7. ГОСТ 34120-2017 "Сойысқа арналған шошқалар. Ұшалар мен жартылай ұшалардағы шошқа еті. Техникалық шарттар".
8. Қазақстан Республикасының уәкілетті органы бекіткен шошқаларды ұстауға қойылатын қолданыстағы ветеринариялық-санитариялық қағидалар.
9. Ауыл шаруашылығы жануарларын ұстауға қойылатын қолданыстағы зоогигиеналық талаптар.

СБШ ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

6

Ветеринариялық дәрігер

15. "Ветеринариялық дәрігер" кәсіп карточкасы

Топ коды:

2250-0

Қызмет атауының коды:

2250-0-003

Кәсіп атауы:

Ветеринариялық дәрігер

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша қосалқы біліктілік деңгейі:


БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 5 қыркүйектегі № 282 бұйрығы
"Ауыл шаруашылығы ұйымдарының басшылары және мамандары лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 21 тамыздағы № 307 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы
6-параграф. Ветеринар дәрігер

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық: Ветеринария

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

І санатты ветеринар дәрігер: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария, балық шаруашылығы (балық шаруашылығы өнімдері технологиясы, өнеркәсіптік балық аулау, ихтиология, аквашаруашылық, су биоресурстары), қоршаған орта (экология), су ресурстары және суды пайдалану, биологиялық және сабақтас ғылымдар бағыттары бойынша және ІІ санаттағы ветеринар дәрігер лауазымында жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес;
ІІ санатты ветеринар дәрігер: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария, балық шаруашылығы (балық шаруашылығы өнімдері технологиясы, өнеркәсіптік балық аулау, ихтиология, аквашаруашылық, су биоресурстары), қоршаған орта (экология), су ресурстары және суды пайдалану, биологиялық және сабақтас ғылымдар бағыттары бойынша және ветеринар дәрігер лауазымындағы жұмыс өтілі 3 жылдан кем емес;
Санаты жоқ ветеринар дәрігер: жоғары білім (және/немесе бакалавр, магистратура, философия докторы РhD, бейіні бойынша доктор) өсімдік шаруашылығы және/немесе мал шаруашылығы және/немесе ветеринария, балық шаруашылығы (балық шаруашылығы өнімдері технологиясы, өнеркәсіптік балық аулау, ихтиология, аквашаруашылық, су биоресурстары), қоршаған орта (экология), су ресурстары және суды пайдалану, биологиялық және сабақтас ғылымдар бағыттары бойынша жұмыс өтіліне талап қойылмайды.

Формалды емес және информалды біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа мүмкін атаулары:

2250-0-001 Ветеринар
2250-0-002 ветеринариялық-санитариялық дәрігер
2250-0-006 ветеринариялық кеңесші дәрігер
3240-0-005 Ветеринариялық техник

Қызметтің негізгі мақсаты:

Жануарлардың денсаулығын сақтау және қамтамасыз ету, жануарлардың барлық түрлерінің ауруларының алдын алу және емдеу, жануарлардың өнімділік қасиеттерін жақсарту

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Аурулардың диагностикасын және олардың жануарларда пайда болу себептерін жүргізу
2. Жануарлар ауруларын емдеу және алдын алу
3. Жануарлар ауруларының алдын алуға және жоюға бағытталған ветеринариялық-санитариялық және профилактикалық іс-шараларды жүргізу

Қосымша еңбек функциялары:


1-еңбек функциясы:
Аурулардың диагностикасын және олардың жануарларда пайда болу себептерін жүргізу

1-дағды:
Жануарлардағы аурулардың алдын алу бойынша іс-шараларды жүзеге асыру

Машықтар:

1. Жануарлардың жұқпалы және жаппай жұқпалы емес ауруларының алдын алу және жою жөніндегі нормативтік-құқықтық актілерді талдау.
2. Мамандандырылған ақпараттық мәліметтер базасымен жұмыс істеу.

Білімдер:

1. ҚР Ветеринариялық заңнамасы
2. Жануарларда емдеу-профилактикалық процедураларды орындау әдістері.
3. Дезинфекция, дезинсекция және дератизация жүргізу әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Жануарларда терапия жүргізу

Машықтар:
1. Терапиялық, хирургиялық және акушерлік- гинекологиялық әдістер және әртүрлі этиологиялы аурулары бар жануарларды емдеуге арналған манипуляциялар.
2. Арнайы жабдықтар мен құралдарды қолдану
Білімдер:
1. Жұқпалы аурулары бар жануарлардың дәрілік және дәрілік емес терапиясын таңдау алгоритмі мен критерийлері,
паразиттік және жұқпалы емес аурулар.
3. Әр түрлі этиологиядағы жануарлар ауруларының алдын алу және емдеуге арналған дәрілік шикізаттың, дәрілік препараттардың, биологиялық препараттардың, биологиялық белсенді қоспалардың фармакологиялық және токсикологиялық сипаттамалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

-

3-дағды:
Эпизоотиялық жағдайға талдау жүргізу

Машықтар:

1. Диагноз қою үшін клиникалық және зертханалық зерттеулердің нәтижелерін талдау және түсіндіру.
2. Жануарлардың мүшелері мен жүйелеріне клиникалық зерттеу жүргізу.

Білімдер:

1. Жануарлар ағзасының мүшелері мен жүйелерін зерттеу алгоритмі.
2. Жануарлардың функционалды күйінің параметрлері қалыпты жағдайда және патология кезінде

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

4-дағды:
Жануарлар өлекселеріне өлімнен кейінгі диагностикалық ашып қарау жүргізу және
патологиялық-анатомиялық диагноз қою

Машықтар:

1. Диагноз қою үшін клиникалық және зертханалық зерттеулердің нәтижелерін талдау және түсіндіру.
2. Арнайы жабдықтар мен құралдарды қолданыңыз

Білімдер:

1. Жануарлардың мәйіттерін ашу әдістемесі, патологиялық-анатомиялық диагноз қою кезінде жануарлардың патологиялық анатомиясы.
2. Жануарлар органдары мен жүйелерінің нормативтік клиникалық параметрлері.
3. Терапиялық қолдану, хирургиялық әдістер мен манипуляциялар әртүрлі этиологиялы аурулары бар жануарларды емдеу үшін.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-еңбек функциясы:
Жануарлар ауруларын емдеу және алдын алу

1-дағды:
Жануарларда терапия жүргізу

Машықтар:

1. Мамандандырылған пайдалану жабдықтар мен құралдар.
2. Ветеринариялық қызметте визуалды және техникалық бақылау әдістерін қолдану.
3. Терапиялық, хирургиялық әдістер мен манипуляцияларды қолданыңыз әртүрлі этиологиялы аурулары бар жануарларды емдеу үшін.

Білімдер:

1. Жұқпалы, паразиттік және инфекциялық емес аурулары бар жануарларға дәрілік және дәрілік емес терапияны таңдау алгоритмі мен критерийлері
2. Ветеринариялық препараттардың қауіпсіздігіне қойылатын талаптар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Жануарлардағы аурулардың алдын алу бойынша іс-шараларды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Жануарлардың жұқпалы және жұқпалы емес ауруларының алдын алу және жою жөніндегі нормативтік-құқықтық актілерді талдау.
2. Арнайы жабдықтар мен құралдарды қолданыңыз.
Білімдер:
1. ҚР "Ветеринария" туралы Заңы.
2. Жұқпалы, паразиттік және жұқпалы емес аурулары бар жануарлардың дәрілік және дәрілік емес терапиясын таңдау алгоритмі мен критерийлері.
3. Жануарларда емдеу-профилактикалық рәсімдерді орындау әдістері

Дағдыны тану мүмкіндігі:

-

3-еңбек функциясы:
Жануарлар ауруларының алдын алуға және жоюға бағытталған ветеринариялық- санитариялық және профилактикалық іс- шараларды жүргізу

1-дағды:
Емдеу-профилактикалық іс-шаралар жоспарын жасау және оның орындалуын талдау

Машықтар:
1. Мамандандырылған ақпараттық базалармен жұмыс істеу.
2. Ветеринариялық қызметте визуалды және техникалық бақылау әдістерін қолдану.
Білімдер:
1. ҚР "Ветеринария" туралы Заңы.
2. Ережелер мен нұсқаулар
ветеринариялық қадағалау объектілерінде карантиндік іс-шаралар өткізу.
3. Мал шаруашылығы үй-жайларындағы микроклимат параметрлерінің нормативтік көрсеткіштері

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Дезбарьерлердің жай-күйін, емдеу-профилактикалық іс-шаралар жоспарын жасау және оның орындалуын талдау және микроклимат параметрлері

Машықтар:

1. Ветеринариялық қызметте визуалды және техникалық бақылау әдістерін қолдану
2. Мамандандырылған жабдықтар мен құралдарды пайдалану

Білімдер:

1. ҚР "Ветеринария" туралы Заңы.
2. Жұқпалы, паразиттік және жұқпалы емес аурулары бар жануарлардың дәрілік және дәрілік емес терапиясын таңдау алгоритмі мен критерийлері.
3. Дезинфекция, дезинсекция және дератизация жүргізу әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

3-дағды:
Мал шаруашылығында карантиндік объектілерде іс- шараларды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Арнайы жабдықтар мен құралдарды қолдану.
2. Жануарларды диагностикалық зерттеулерге дайындау.
3. Мамандандырылған ақпараттық мәліметтер базасымен жұмыс істеу.
Білімдер:
1. ҚР Ветеринариялық заңнамасы.
2. Ветеринариялық қадағалау объектілерінде
карантиндік іс-шараларды жүргізу жөніндегі қағидалар мен нұсқаулықтар.
3. Дезинфекция, дезинсекция және дератизация жүргізу әдістері.
4. Биологиялық қалдықтарды сақтау және кәдеге жарату ережелері.
5. Жануарлардың мәйіттерін кәдеге жарату ережелері.
6. Мал шаруашылығы үй-жайларындағы микроклимат параметрлері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Технологиялық процестің нақты учаскесіндегі нәтиже үшін жауапкершілікті қабылдай отырып, қызметкерлерге басшылық ету
Ұйымның стратегиясы, саясаты және мақсаттары шеңберінде еңбек және оқу іс- әрекетінің процесін дербес басқару және бақылау қабілеті
Жекелеген жұмыскерлердің кәсіби дамуын басқару қаблілеті.
Жануарларды күтіп-бағу, азықтандыру және оларға күтім жасау кезінде зоогигиеналық және ветеринариялық ережелерді орындаумен тапсырылған учаскедегі жұмыстарды келісу
Кәсіби қызметте шығармашылыққа, басқарудағы бастамаға, кәсіби білімді дамытуға және кәсіби қызметтің нәтижелері үшін жауапкершілікті қабылдауға қабілеттілік Ветеринариялық қызмет көрсету сапасын жетілдіру жөніндегі ұйым қызметінің стратегиясын айқындау

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:

1. КО ТР 021/2011 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
2. КО ТР 022/2011 "Таңбалануына қатысты тағам өнімдері".
3. КО ТР 034/2013 "Ет және ет өнімдерінің қауіпсіздігі туралы".
4. "Ветеринария туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
5. "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
6. СТ РК ISO 22000 "Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі менеджменті жүйелері. Тағам өнімдерін жасау тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар".
7. ГОСТ 34120-2017 "Сойысқа арналған шошқалар. Ұшалар мен жартылай ұшалардағы шошқа еті. Техникалық шарттар".
8. Қазақстан Республикасының уәкілетті органы бекіткен шошқаларды ұстауға қойылатын қолданыстағы ветеринариялық-санитариялық қағидалар.
9. Ауыл шаруашылығы жануарларын ұстауға қойылатын қолданыстағы зоогигиеналық талаптар.

СБШ ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ деңгейі:

Кәсіп атауы:

7

Бас ветеринарлық дәрігер

4-тарау. Кәсіптік стандарттың техникалық деректері

      16. Мемлекеттік органның атауы: Қазакстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі.

      17. Жоба жетекшісі: Насырханова Б.К. E-mail: b.nasyrhanova@nasec.kz, ұялы тел.: +7 (771) 375 80 45

      18. Әзірлеуге қатысқан ұйымдар (кәсіпорындар): Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің "Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы" коммерциялық емес акционерлік қоғамы.

      19. Авторы: Р.Ш. Асаубаев – "Солтүстік Қазақстан ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты" ЖШС-нің Ауыл шаруашылығындағы озық технологиялар ғылыми-өндірістік орталығының басқарма төрағасы, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты.

      Техникалық көмек көрсетуші: М.Б. Кенжеғұлова, ұялы тел.: +7 (775) 603 30 97, E-mail: m.kenzhegulova@nasec.kz

      20. Кәсіптік біліктілік жөніндегі салалық кеңес: 2026 жылғы 5 мамырдағы № 176 бұйрық.

      21. Кәсіптік біліктілік жөніндегі ұлттық орган:

      22. Қазақстан Республикасының "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы: 2026 жылғы 20 сәуірдегі №582 бұйрық.

      23. Нұсқа нөмірі және шығарылған жылы:

      24. Болжамды қайта қарау күні: 2029 жылғы 26 қазан.