Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану бойынша талаптардың бұзылуы салдарынан келтірілген залалдың мөлшерін белгілеу қағидаларын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігі төрағасының 2026 жылғы 5 қазандағы № 102-н/қ бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2026 жылғы 6 қазанда № 40107 болып тіркелді

ЗҚАИ-ның ескертпесі!
Осы бұйрықтың қолданысқа енгізілу тәртібін 4-т. қараңыз.

"Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Кодексі 174-бабының 5-тармағына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Қоса беріліп отырған Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану бойынша талаптардың бұзылуы салдарынан келтірілген залалдың мөлшерін белгілеу қағидалары бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің Атом өнеркәсібі және жер қойнауын пайдалану департаменті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрық ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

3) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігі төрағасының жетекшілік ететін орынбасарына жүктелсін.

4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі және 2026 жылғы 3 мамырдан бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады.

Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің төрағасы

А. Саткалиев

"КЕЛІСІЛДІ"

Қазақстан Республикасының

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі

"КЕЛІСІЛДІ"

Қазақстан Республикасының

Ұлттық экономика министрлігі

Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің төрағасы 2026 жылғы 5 қазандағы № 102-н/қ бұйрықпен бекітілген

Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану бойынша талаптардың бұзылуы салдарынан келтірілген залалдың мөлшерін белгілеу қағидалары

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Осы Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану бойынша талаптардың бұзылуы салдарынан келтірілген залалдың мөлшерін белгілеу қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Кодексі (бұдан әрі – Кодекс) 174-бабының 5-тармағына сәйкес әзірленді және уран саласындағы уәкілетті органның уранды өндіру жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану талаптарын бұзу салдарынан келтірілген залал мөлшерін белгілеу тәртібін айқындайды.

2. Кодексте, жобалық құжаттарда, уран кен орнын игеруді талдауда және Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану жөніндегі бірыңғай қағидаларда көзделген жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану жөніндегі талаптарды бұзу құжатпен расталған, сондай-ақ осындай бұзушылық пен уран ысыраптары арасындағы себеп-салдарлық байланыс болған кезде, залалдың мөлшерін уран саласындағы уәкілетті орган осы Қағидаларға және осы Қағидаларының қосымшасына сәйкес жүргізілген есептеу негізінде белгілейді.

3. Осы Қағидалар Кодексте, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартта, жобалық құжаттарда және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген міндеттері шегінде, уран өндіру жөніндегі операцияларды жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушыларға, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша операторларға және сенімгерлік басқарушыларға қолданылады.

4. Осы Қағидалар экологиялық залалды, жеке тұлғалардың өмірі мен денсаулығына келтірілген зиянды, үшінші тұлғалардың мүлкіне келтірілген залалды белгілеу тәртібін, сондай-ақ әкімшілік, қылмыстық және азаматтық-құқықтық жауаптылықты қолдану тәртібін реттемейді.

5. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады::

1) залал – уранның нормаланған ысыраптарынан асатын нақты ысырап көлемін негізге ала отырып, айқындалатын мемлекет шеккен залал;

2) уранның нормаланған ысыраптары – деңгейі жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүргізу үшін жобалау құжаттарындағы техникалық-экономикалық есептеулермен негізделген уран өндіру бойынша жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу жүйелерімен және қабылданған тәсілдерімен технологиялық жағынан байланысты уранның ысыраптары;

3) нақты ысыраптар – залалды есептеу сәтіндегі айқындалған ысырыптар;

4) уранның нормадан тыс ысыраптары – есеп айырысу (есепті) кезеңі үшін, сондай-ақ кен орнын толық қазып алған, жер қойнауын пайдалану құқығы тоқтатылған кезде және (немесе) есеп айырысу кезеңі үшін айқындалатын уранның нақты шығындарының уранның нормаланған шығындарынан асып кетуі.

6. Осы Қағидаларда пайдаланылатын өзге де ұғымдар Кодексте, Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану жөніндегі бірыңғай қағидаларда белгіленген мағыналарда қолданылады.

7. Ысыраптардың құжатпен расталған көлемі болмаған немесе бұзушылық пен осындай ысыраптар арасында себеп-салдарлық байланыс болмаған кезде залалдың мөлшерін белгілеуге жол берілмейді.

8. Кодексте көзделген жағдайларда уран саласындағы уәкілетті органның уран өндіру көлемдерін біржақты қысқарту туралы шешімін орындау салдарынан жер қойнауын пайдаланушы өндірмеген уран көлемдері нормадан тыс ысыраптар деп танылмайды және залал мөлшерін есептеу кезінде ескерілмейді.

9. Залалдың мөлшерін айқындауға байланысты туындайтын даулар Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі 9-бабының 2-тармағына және Қазақстан Республикасы Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 9-бабына сәйкес шешіледі.

2 - тарау. Уранды өндіру кезінде жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану бойынша талаптардың бұзылуы салдарынан келтірілген залалдың мөлшерін белгілеу тәртібі

10. Уран өндіру кезінде жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану жөніндегі талаптардың бұзылуы салдарынан келтірілген залалдың мөлшері уранның нормаланған ысыраптарынан асатын нақты ысырабының көлемін негізге ала отырып айқындалады және есептік кезең үшін ресми баға белгіленімдеріне сәйкес орташа құны бойынша.

Залал мөлшерін есептеу үшін уран бірлігінің құны Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Қаржы министрінің 2023 жылғы 12 шілдедегі № 757 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 33067 болып тіркелген) (бұдан әрі – Бұйрық) бекітілген нарықтық бағалар туралы ақпараттың ресми танылған көздерінің тізбесіне сәйкес ресми баға белгіленімдері негізінде айқындалады және мынадай жағдайларда қолданылады:

егер бұзушылық жасалған нақты кезең белгілі болса: нормаланған ысыраптардың нақты асып кетуіне жол берілген сол есеп айырысу (есепті) кезеңі (ай, тоқсан, жыл) үшін уранның орташа нарықтық бағасы қолданылады;

егер бұзушылық жасалған нақты кезеңді белгілеу мүмкін болмаса (жинақталған шығындар) немесе бұзушылық созылмалы сипатта болса: уранның нарықтық бағасы осы залалды бақылау барысында уран саласындағы уәкілетті орган құжатпен анықтаған (тіркеген) күнтізбелік айдағы бағаның орташа мәні бойынша ескеріледі.

11. Уранның нақты ысырабының нормаланған ысыраптардан асып түсуі (бұдан әрі – нормадан тыс ысыраптар) мынадай көлемдерден туындайды:

кен орнын игеру кезіндегі белгіленген нормаланған ысыраптардан асатын уранның теңгерімдік қорларының ысырабы;

жер қойнауын ұтымды пайдалануды ескере отырып, уран кен орнын экономикалық жағынан тиімді игеруді көздейтін жобалық құжатты немесе игеруді талдауды бұзудың және осы бұзушылықтардан туындаған авариялардың нәтижесінде туындаған уранның теңгерімдік қорларының ысырабы;

жобалау құжатында немесе игеруді талдауда көзделген кен орындарын игерудің технологиялық режимін сақтамау салдарынан Қазақстан Республикасының Пайдалы қазбалар қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссиясы бекіткен алынатын уран қорларының ысырабы;

жобалық көрсеткіштермен салыстырғанда қайта өңделетін шикізат сапасының өзгеруіне және ауытқуына және қайта өңдеудің технологиялық тәртібін бұзушылықтарға байланысты, жобалық құжаттағы немесе игеруді талдаудағы нормаланған ысыраптардан асатын бастапқы қайта өңдеу кезіндегі уран, аралық өнімдердің (жартылай фабрикаттар), байыту қалдықтарының, шламдардың, шлактардың ысырабы.

12. Бастапқы қайта өңдеу (дайындау) процесінде жол берілген уранның нормадан тыс ысыраптарының сандық мәні уранның тиісті типі (сұрпы) үшін технологияда белгіленген алу шамасы мен оны тауарлық өнімге алудың нақты қол жеткізілген шамасы арасындағы айырма бойынша айқындалады.

13. Уран бойынша залалдың мөлшері мынадай формула бойынша есептеледі:

З = V × Б,

мұнда:

З –залалдың мөлшері, теңге;

V – есеп айырысу кезеңі үшін залалдың мөлшерін белгілеу кезінде ескерілетін уран көлемі, кейіннен бірыңғай өлшем бірлігіне келтіріле отырып, жобалау және есепке алу құжаттарында қолданылатын уран килограмы немесе өзге де өлшем бірлігі;

Б – осы Қағидалардың 9-тармағына сәйкес айқындалатын уран бірлігінің құны, уран килограмы немесе кейіннен бірыңғай өлшем бірлігіне келтіріле отырып, жобалау және есепке алу құжаттарында қолданылатын өзге де салыстырмалы өлшем бірлігі үшін теңгемен.

14. Нормадан тыс ысыраптар бойынша залалдың мөлшерін белгілеу кезінде ескерілетін уран көлемі мынадай формула бойынша айқындалады:

V = Ынқ – Ын,

мұнда:

Ынқ – есеп айырысу кезеңі үшін уранның нақты ысыраптары;

Ын – есеп айырысу кезеңі үшін уранның нормаланған ысыраптары.

15. Ысыраптарды уран килограмымен есепке алу және уран шала тотығы-тотығының бір фунты үшін құнымен көрсетілген баға белгіленімдерін пайдалану кезінде, егер жобалау құжаттарында, есепке алу деректерінде немесе баға белгіленімінің ресми көзінде өзгеше көзделмесе, 2,20462/0,848 қайта есептеу коэффициенті қолданылады.

16. Егер жобалау құжаттарында, есептілікте және бастапқы құжаттарда ысыраптарды есепке алу әртүрлі өлшем бірліктерінде жүргізілсе, барлық көрсеткіштер бірыңғай өлшем бірлігіне келтіріледі.

Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану жөніндегі талаптарды бұзу салдарынан келтірілген залалдың мөлшерін белгілеу қағидаларына қосымша Жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану жөніндегі талаптарды бұзу салдарынан келтірілген залалдың мөлшерін есептеу нысаны

№	Көрсеткіш	Мәні / деректер көзі
1	Жер қойнауын пайдаланушының атауы
2	Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт
3	Есеп айырысу кезеңі
4	Анықталған жер қойнауын ұтымды және кешенді пайдалану жөніндегі талаптарды бұзушылықтың сипаттамасы
5	Уранның нормалық ысыраптары (Ын)
6	Уранның нақты ысыраптары (Ынқ)
7	Залалдың мөлшерін белгілеу кезінде ескерілетін уран көлемі (V)
8	Уран концентратына ресми баға белгіленімі
9	Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ресми бағамы
10	Уран бойынша залалдың мөлшері (З = V × Б)
11	Бұзушылықты және себеп-салдарлық байланысты растайтын құжаттар

Есепті жасаған лауазымды адам:____________ / Т.А.Ә., қолы

Есеп жасалған күн: 20__ жылғы "_" ________.

Об утверждении Правил установления размера ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр

Приказ Председателя Агентства Республики Казахстан по атомной энергии от 5 октября 2026 года № 102-н/қ. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 6 октября 2026 года № 40107

Примечание ИЗПИ!
Введение в действие приказа см. п.4.

В соответствии с пунктом 5 статьи 174 Кодекса Республики Казахстан "О недрах и недропользовании" ПРИКАЗЫВАЮ:

1. Утвердить прилагаемые Правила установления размера ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр.

2. Департаменту атомной промышленности и недропользования Агентства Республики Казахстан по атомной энергии в установленном законодательством Республики Казахстан порядке обеспечить:

1) государственную регистрацию настоящего приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан;

2) размещение настоящего приказа на интернет-ресурсе Агентства Республики Казахстан по атомной энергии после его официального опубликования;

3) в течение десяти рабочих дней после государственной регистрации настоящего приказа представление в Департамент юридической службы Агентства Республики Казахстан по атомной энергии сведений об исполнении мероприятий, предусмотренных подпунктами 1) и 2) настоящего пункта.

3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего заместителя Председателя Агентства Республики Казахстан по атомной энергии.

4. Настоящий приказ вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования и распространяется на правоотношения, возникшие с 3 мая 2026 года.

Председатель Агентства Республики Казахстан по атомной энергии

А. Саткалиев

"СОГЛАСОВАН"

Министерство промышленности и строительства

Республики Казахстан

"СОГЛАСОВАН"

Министерство национальной экономики

Республики Казахстан

Утверждены приказом Председатель Агентства Республики Казахстан по атомной энергии от 5 октября 2026 года № 102-н/қ

Правила установления размера ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр

Глава 1. Общие положения

1. Настоящие Правила установления размера ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр (далее – Правила), разработаны в соответствии с пунктом 5 статьи 174 Кодекса Республики Казахстан "О недрах и недропользовании" (далее – Кодекс) и определяют порядок установления уполномоченным органом в области урана размера ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр.

2. Размер ущерба устанавливается уполномоченным органом в области урана на основании расчета, произведенного в соответствии с настоящими Правилами и приложению к настоящим Правилам, при наличии документально подтвержденного нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр, предусмотренных Кодексом, проектными документами, анализом разработки месторождения урана и Едиными правилами по рациональному и комплексному использованию недр, а также причинно-следственной связи между таким нарушением и потерями урана.

3. Настоящие Правила распространяются на недропользователей, операторов по контракту на недропользование и доверительных управляющих, осуществляющих операции по добыче урана, в пределах их обязанностей, предусмотренных Кодексом, контрактом на недропользование, проектными документами и законодательством Республики Казахстан.

4. Настоящие Правила не регулируют порядок установления экологического ущерба, вреда жизни и здоровью физических лиц, ущерба имуществу третьих лиц, а также порядок применения административной, уголовной и гражданско-правовой ответственности.

5. В настоящих Правилах используются следующие основные понятия:

1) ущерб – убыток, понесенный государством, определяемый исходя из объема фактических потерь урана, превышающих их нормированные потери;

2) фактические потери – потери, определенные на момент исчисления ущерба;

3) сверхнормированные потери урана –превышение фактических потерь урана над нормированными потерями урана, определяемые за расчетный (отчетный) период, а также при полной отработке месторождения, прекращения права недропользования и (или) расчетный период;

4) нормированные потери урана – потери урана, технологически связанные с принятыми способами и системами проведения операций по недропользованию по добыче урана, уровень которых обоснован технико-экономическими расчетами в проектных документах для проведения операций по недропользованию.

6. Иные понятия, используемые в настоящих Правилах, применяются в значениях, установленных Кодексом, Едиными правилами по рациональному и комплексному использованию недр.

7. Установление размера ущерба не допускается при отсутствии документально подтвержденного объема потерь либо при отсутствии причинно-следственной связи между нарушением и такими потерями.

8. Не признаются сверхнормированными потерями и не учитываются при расчете размера ущерба объемы урана, не добытые недропользователем вследствии исполнения решения уполномоченного органа в области урана об одностороннем сокращении объемов добычи урана, в случаях, предусмотренных Кодексом.

9. Споры, возникающие в связи с определением размера ущерба, разрешаются согласно пункту 2 статьи 9 Гражданского кодекса Республики Казахстан и статьи 9 Административного процедурно-процессуального кодекса Республики Казахстан.

Глава 2. Порядок установления размера ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр при добыче урана

10. Размер ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр при добыче урана, определяется исходя из объема фактических потерь урана, превышающих их нормированные потери, и определяется исходя из средней стоимости в соответствии с официальными котировками цен за отчетный период.

Стоимость единицы урана для расчета размера ущерба определяется на основании официальных котировок цен в соответствии с Перечнем официально признанных источников информации о рыночных ценах, утвержденным приказом Заместителя Премьер-Министра - Министра финансов Республики Казахстан от 12 июля 2023 года № 757 (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 33067), и применяется в следующих случаях:

если известен точный период совершения нарушения: применяется средняя рыночная цена урана за тот расчетный (отчетный) период (месяц, квартал, год), в котором было допущено фактическое превышение нормированных потерь;

если точный период совершения нарушения установить невозможно (накопленные потери) либо нарушение носит длящийся характер: рыночная цена урана учитывается по среднему значению цены в календарном месяце, в котором данный ущерб был документально выявлен (зафиксирован) уполномоченным органом в области урана в ходе контроля.

11. Превышение фактических потерь урана над нормированными потерями, (далее – сверхнормированные потери), исходит из объемов:

потерь балансовых запасов урана сверх установленных нормированных потерь при разработке месторождения;

потерь балансовых запасов урана, возникших в результате нарушения проектного документа или анализа разработки, предусматривающих экономически рентабельную разработку месторождения урана с учетом рационального использования недр и аварий, вызванных этими нарушениями;

потерь извлекаемых запасов урана, утвержденных Государственной комиссией по запасам полезных ископаемых Республики Казахстан, вследствие несоблюдения технологического режима разработки месторождений, предусмотренного проектным документом или анализом разработки;

потерь урана при первичной переработке, промежуточных продуктов (полуфабрикатов), хвостов обогащения, шламов, шлаков, превышающих нормированные потери в проектном документе или анализе разработки, связанных с изменениями и колебаниями качества перерабатываемого сырья по сравнению с проектными показателями и нарушениями технологической дисциплины переработки.

12. Количественное значение сверхнормированных потерь урана, допущенных в процессе первичной переработки (подготовки), определяется по разнице между величиной извлечения, установленной технологией для соответствующего типа (сорта) урана и фактически достигнутого его извлечения в товарный продукт.

13. Размер ущерба по урану рассчитывается по следующей формуле:

У = V × Ц,

где:

У – размер ущерба, теңге;

V – объем урана, учитываемый при установлении размера ущерба за расчетный период, килограмм урана или иная единица измерения, применяемая в проектных и учетных документах с последующим приведением к единой единице измерения;

Ц – стоимость единицы урана, определяемая в соответствии с пунктом 9 настоящих Правил, в теңге за килограмм урана или за иную сопоставимую единицу измерения, применяемую в проектных и учетных документах с последующим приведением к единой единице измерения.

14. Объем урана, учитываемый при установлении размера ущерба по сверхнормированным потерям, определяется по следующей формуле:

V = Пф – Пн,

где:

Пф – фактические потери урана за расчетный период;

Пн – нормированные потери урана за расчетный период.

15. При учете потерь в килограммах урана и использовании котировок, выраженных в стоимости за фунт закиси-окиси урана, применяется коэффициент пересчета 2.5997 (две целых пять тысяч девятьсот девяносто семь десятитысячных), если иное не предусмотрено проектными документами, учетными данными или официальным источником котировки.

16. Если в проектных документах, отчетности и первичных документах учет потерь ведется в разных единицах измерения, все показатели приводятся к единой единице измерения.

Приложение к Правилам установления размера ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр

Форма расчета размера ущерба, причиненного вследствие нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр

№	Показатель	Значение / источник данных
1	Наименование недропользователя
2	Контракт на недропользование
3	Расчетный период
4	Описание выявленного нарушения требований по рациональному и комплексному использованию недр
5	Нормированные потери урана (Пн)
6	Фактические потери урана (Пф)
7	Объем урана, учитываемый при установлении размера ущерба (V)
8	Официальная котировка цены на урановый концентрат
9	Официальный курс Национального Банка Республики Казахстан
10	Размер ущерба по урану (У = V × Ц)
11	Документы, подтверждающие нарушение и причинно-следственную связь

Должностное лицо, составившее расчет: ____________ / ФИО, подпись

Дата составления расчета: "_" ________ 20 года.