On approval of nutrition standards in healthcare and education organizations

Order of the Minister of Healthcare of the Republic of Kazakhstan dated December 21, 2020 No. RK HM-302/2020. Registered with the Ministry of Justice of the Republic of Kazakhstan on December 22, 2020 No. 21857.

      Unofficial translation

      In accordance with subparagraph 103) of Article 7 of the Code of the Republic of Kazakhstan "On healthcare and the healthcare system", I HEREBY ORDER:

      Footnote. The preamble is amended by the Order of the Minister of Health of the Republic of Kazakhstan dated 04.03.2025 № 16 (effective from 01.09.2025).

      1. To approve the attached nutrition standards in healthcare and education organizations.

      2. The Committee on sanitary and epidemiological control of the Ministry of Healthcare of the Republic of Kazakhstan, in accordance with the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, shall:

      1) ensure the state registration of this order with the Ministry of Justice of the Republic of Kazakhstan;

      2) place this order on the Internet resource of the Ministry of Healthcare of the Republic of Kazakhstan after its official publication;

      3) within ten calendar days after the state registration of this order with the Ministry of Justice of the Republic of Kazakhstan, submit to the Legal Department of the Ministry of Healthcare of the Republic of Kazakhstan information on the implementation of the measures provided for in subparagraphs 1) and 2) of this paragraph.

      3. Control over the execution of this order shall be entrusted to the supervising Vice-Minister of Healthcare of the Republic of Kazakhstan.

      4. This order shall enter into force upon expiry of ten calendar days after the date of its first official publication.

      Minister of Healthcare
of the Republic of Kazakhstan
A. Tsoi

      "AGREED"
Ministry of Education and Science
of the Republic of Kazakhstan

  Approved
by the order of the
Minister of Healthcare
of the Republic of Kazakhstan
dated December 21, 2020
№ RK HM-302/2020

Nutrition standards in healthcare and education organizations Chapter 1. General provisions

      1. These Nutrition standards in healthcare and education organizations (hereinafter referred to as the Standards) have been developed in accordance with subparagraph 103) of Article 7 of the Code of the Republic of Kazakhstan "On Public Health and the Healthcare System" and establish general requirements for catering in healthcare and education organizations.

      2. Terms and definitions used in these Standards:

      1) food (nutritional) raw materials – products of animal, vegetable, microbiological, mineral, artificial or biotechnological origin and drinking water used for the production (manufacture) of food products;

      2) outsourcing is a method of catering for students/pupils, providing for the production and sale of ready meals by a catering facility that supplies catering services using the material and technical base of educational organizations (hereinafter referred to as the catering service provider);

      3) baby food products – specialized food products intended for the nutrition of children (for children from 0 to 3 years old, preschool age from 3 to 6 years old, school age from 6 years and older) that meet the appropriate physiological needs of the child's body and do not harm the health of the child of the appropriate age;

      4) brakerage – assessment of the quantity and quality of food products and ready meals, including taste (of ready meals), smell, appearance, color, consistency, storage conditions, shelf life and the availability of accompanying documents confirming their origin, safety and quality;

      5) buffet meals are a form of catering that provides a limited range of finished products with on–site consumption, as well as their preparation from semi-finished products of a high degree of readiness;

      6) ready–made dish - food products (dish) ready for consumption;

      7) healthcare organization – a legal entity engaged in activities in the field of healthcare;

      8) dietary therapeutic food products – specialized food products with a given nutritional and energy value, physical and organoleptic properties and intended for use as part of therapeutic diets;

      9) dietary preventive nutrition food products – specialized food products intended for the correction of carbohydrate, fat, protein, vitamin and other types of metabolism, in which the content and (or) the ratio of individual substances relative to their natural content has been changed, and (or) which contains substances or components that were not originally present, and also, food products designed to reduce the risk of developing diseases;

      10) inedible index – the amount of food leftovers that remain on the plates in relation to the total volume of dishes sold;

      11) catering is a method of catering in educational organizations that do not have a food store, providing for the manufacture, delivery and sale of ready meals by a catering facility that provides catering services without using the material and technical base of the educational organization;

      12) daily menu – a menu for each day according to a planned four-week seasonal menu, which is posted every day on a dedicated stand, the official Internet resource of the relevant educational organization, or distributed through other communication channels accessible to students/pupils and their legal representatives. It indicates the name of the dishes, the size of the portions, as well as the replacement of dishes for students/ pupils with food allergies and other special dietary needs;

      13) lunch bags are food packages containing hot sandwiches wrapped in parchment (made from rye or whole-grain bread with meat (horse meat, beef, or chicken), or cheese and vegetables), as well as natural fermented dairy products, fruits, and beverages. Lunch bags are pre-packed in paper bags allowed for contact with food products;

      14) basic cuisine is a catering model in which the process of cooking and serving ready meals is implemented by educational organizations independently (by employees included in the staffing table of the educational organization) or by a catering service provider;

      15) prospective four–week seasonal menu - a document containing a set of dishes, output (mass) of their portions suitable for different ages, taking into account the special dietary needs of students / pupils, seasonality (winter-spring, summer-autumn), nutritional, energy value and the need for essential vitamins and trace elements;

      16) food supplier – the operator of the food market, which supplies food products and food raw materials;

      17) menu layout is a document compiled for the current day on the basis of a planned four-week seasonal menu, taking into account technological cards for dishes and products, which indicates the full name of the dishes and their theoretical output for each age group, the number of servings for students / pupils of different age categories, the amount of food needed to complete menu (gross/net weight): in the numerator – for one student/pupil, in the denominator – for all students/pupils;

      18) perishable food products brakerage log – a journal that records the quantity of food raw materials and semi-finished products, and the timing of their sale, the results of an organoleptic evaluation maintained in electronic or paper form;

      19) perishable food products – food products whose shelf life does not exceed 5 days, unless otherwise established by technical regulations for certain types of food products, requiring specially designed temperature conditions for storage and transportation in order to preserve safety and prevent the development of pathogens, spoilage microorganisms and (or) the formation of toxins in it to the levels dangerous to human health;

      20) process card / layout card is a document containing the name of the dish (product), the names and quantity of ingredients, gross and net weight, total weight of the dish (product), recipe and description of the technological process of making the dish (product), conditions for the design and serving of the dish (product), indicating the food and energy value, organoleptic parameters, presence of allergens in the dish (product) and storage conditions;

      21) basic kitchen is a catering model identical to the "basic kitchen" model and provides for the performance of catering functions by delivering ready–made hot food to nearby educational facilities where hot food preparation is impossible or economically impractical;

      22) buffet – a model of catering with an independent choice of dishes from the offered assortment;

      23) hot meals – organized meals that include at least one hot meal at each meal, not including a hot drink;

      24) shipping documents – commercial and transport documents for goods transported across the customs border of the Eurasian Economic Union;

      25) enteral nutrition food products – liquid or dry (reduced to ready-to-use) food products of dietary therapeutic or dietary preventive nutrition intended for oral consumption directly or administration through a probe if it is impossible to provide the body with nutrients and energy in the usual way.

Chapter 2. The order of catering in healthcare organizations

      3. The organization of therapeutic nutrition consists of the following main sections that require specific implementation in each healthcare organization:

      1) clinical issues of the organization, which include the principles of building therapeutic nutrition, the system of its appointment, diet and nutrition standards;

      2) technical issues of the organization, covering the methods of menu preparation, the prescription accounting system, the order of products, the organization of the technological process in the kitchen, the food delivery system from the kitchen, food quality control and the organization of patient care;

      3) issues of medical nutrition management and personnel training;

      4) sanitary and technological issues of the organization, which includes the system of building food stores and transporting food, equipment and inventory, sanitary requirements for the maintenance of the food store.

      4. Basic, permanent diets are established in each health organization and other diets are applied as necessary. It is also possible to make certain adjustments to the prescribed diet in connection with special indications. Additional dietary prescriptions or restrictions are made by prescribing products with certain medicinal properties (cottage cheese, liver, milk, watermelon, apples, garlic), or by adding or limiting nutrients (proteins, fats, carbohydrates, salts, vitamins).

      5. Upon admission of a patient to a healthcare organization, therapeutic nutrition is prescribed by the doctor on duty. The prescribed diet is entered in the medical record and at the same time in the consolidated order for all incoming patients, which is sent to the food department at the set time.

      6. The patient's diet is prescribed individually in accordance with the specific objectives of comprehensive treatment.

      7. The dietary nurse of the food department, based on information received from all departments, compiles summary information on the availability of patients who are on nutrition.

      8. Based on the summary information, the dietary nurse, with the participation of the head of production (chef) and accountant, under the guidance of a nutritionist, prepares a menu layout in accordance with the prescribed form for the nutrition of patients the next day.

      9. The menu layout is compiled according to the consolidated seven-day menu (autumn-summer and winter-spring), taking into account the average daily set of food items, approved daily by the head of the health organization and signed by a nutritionist, accountant, head of production (chef). In the menu layout, the dietary nurse puts down in the numerator the number of food items for cooking one serving of each dish, in the denominator the accountant (calculator) indicates the number of products needed to prepare all portions of this dish.

      10. Based on the final data, a request is issued for the delivery of food from the warehouse (pantry).

      11. Some adjustments are made to the prescribed diet, depending on the patient's personality and the nature of the course of the pathological process. Such amendments are made by additionally prescribing certain products with certain medicinal properties (for example, cottage cheese, liver, milk, apples, and others), excluding from the diet, if necessary, an appropriate amount of other products, as well as by adding or limiting nutrients (proteins, fats, carbohydrates, water, vitamins, minerals salts).

      12. The number of diets used in each healthcare organization increases with the introduction of differentiated therapeutic nutrition, as well as, as a result of the development of new clinically sound diets. In all cases, it is necessary to maintain the nomenclature of diets, designating new diets with the same numbers with an additional letter indicating the variant.

      13. For children who are on mixed nutrition, the volume of the mixture is calculated individually. Children who are exclusively breastfed do not receive adapted milk formulas. Milk formula for children is selected taking into account pathological conditions and diseases. Certain types of products of children's dietary therapeutic and children's dietary preventive nutrition for children comply with the requirements set out in Annex 3 to the technical regulations of the Customs Union "On the safety of certain types of specialized food products, including dietary therapeutic and dietary preventive nutrition" (TR CU 027/2012).

      14. In all healthcare organizations, four meals a day are prescribed, according to indications in individual departments or for certain categories of patients, more frequent meals (five- to six-course meals) are used.

      15. The time of patients' meals is determined by the number of meals and the general daily routine in healthcare organizations.

      16. With a five–course meal, a second breakfast is introduced, and with a six-course meal, a second dinner is also introduced with a more or less even distribution of the daily ration.

      17. Average daily food sets are the basis for the preparation of therapeutic diets in healthcare organizations. Nutrition standards for patients in healthcare organizations are established by the Decree of the Government of the Republic of Kazakhstan dated January 26, 2002 № 128 "On approval of natural nutrition standards and minimum standards for soft equipment for state healthcare organizations of the republic."

      18. In the absence of a complete set of products in the food department, provided for in the consolidated seven-day menu, it is possible to replace one product with another while maintaining the chemical composition and energy value of the medicinal rations used.

      19. A layout card is drawn up for each dish prepared in healthcare organizations (the technology of cooking the dish is described on the back of the card).

      20. General nutrition management in healthcare organizations is carried out by the head or his deputy for the medical part, and in departments – by the heads of departments.

      21. In order to coordinate all work on the use of therapeutic nutrition in multidisciplinary healthcare organizations, a Council on therapeutic nutrition (hereinafter referred to as the Council) is being established, which develops measures on the main issues of the organization of therapeutic nutrition. The Council consists of the head of a healthcare organization or his deputy for medical affairs, a dietitian (other specialist), heads of departments of gastroenterology (therapy), intensive care, surgery, pediatric department, a dietitian nurse, a production manager (chef, cook) and representatives of interested non-governmental organizations.

      22. The Council's tasks include improving therapeutic nutrition, monitoring compliance with the preparation of average daily food sets, creating an effective organization of therapeutic nutrition, introducing new technologies for dietary and enteral nutrition, developing a range of diets, enteral nutrition mixtures to be implemented in this organization, a prospective menu, a menu of dishes and a set of mixtures for enteral nutrition.

      23. All issues related to the organization of therapeutic nutrition in healthcare organizations are systematically (at least 2 times a year) heard and resolved at Council meetings.

      24. Direct scientific, methodological and organizational management of therapeutic nutrition in healthcare organizations is carried out by a dietitian. In healthcare organizations where the position of a dietitian is not provided, the management of therapeutic nutrition is assigned to one of the attending physicians or a dietitian nurse.

      25. The management of the hospital kitchen is assigned to a dietitian nurse who works under the medical supervision of a doctor. The functions of the dietary nurse include monitoring the sanitary and hygienic and technological process in the kitchen, checking the quality of products upon their arrival in the warehouse and kitchen, monitoring the proper storage of food, proper release of food from the kitchen, organization of food distribution in the canteens, as well as monitoring the timely conduct of preventive medical examinations of food store employees and the prevention of the work of persons who have not passed a preliminary or periodic medical examination.

      26. Direct cooking is carried out under the supervision of a senior chef-foreman.

      27. The food is placed in the boiler in the presence of a nutritionist (dietitian's nurse). Food products are pre-weighed regardless of the fact that they were received by weight from the warehouse (pantry).

      28. The control of ready–made food before its delivery to the departments is carried out by the doctor on duty and once a month by the head (or his deputy for medical work), and is also carried out by a dietitian, a dietitian nurse, the head of production (or chef) regardless of the test performed by the doctor on duty.

      29. The training plan for the production staff of the kitchen includes classes on the sanitary minimum.

      30. Food products for cooking in healthcare organizations are accepted in the presence of documents confirming their conformity (veterinary certificate, declaration of conformity, certificate of conformity, certificate of state registration).

      31. Not allowed:

      1) the use of dietary therapeutic and dietary preventive nutrition of poultry meat, except chilled, mechanically deboned poultry meat and collagen-containing raw materials from poultry meat for the production of food products;

      2) the use of food raw materials containing genetically modified organisms (hereinafter referred to as GMOs) and (or) components derived from GMOs for the production of dietary therapeutic and dietary preventive nutrition for baby food.

      32. In the food halls of the health organization, the following is strictly observed:

      1) requirements for the establishment of a food store, sanitary maintenance and cooking technology provided for by the current sanitary rules for public catering enterprises and healthcare facilities;

      2) requirements for the conditions and terms of food storage;

      3) requirements for mandatory preventive and medical examinations of employees of the food store, dispensaries and buffets.

      33. In the absence of centralized food delivery, special vehicles (covered) are allocated for their transportation. It is not allowed to use special transport for other purposes (transportation of linen, equipment, patients).

      34. Thermoses, thermos trolleys, marmite trolleys or tightly sealed dishes are used to transport ready-made food from the food store to the buffet compartments.

Chapter 3. The order of catering in educational organizations

      35. The requirements of this chapter apply to catering organizations in educational institutions in accordance with the Order of the Minister of Education and Science of the Republic of Kazakhstan dated February 22, 2013 № 50 "On approval of the nomenclature of types of educational organizations" (registered in the Register of State Registration of Regulatory Legal Acts № 8390), except for sanatorium organizations.

      36. Catering provides for:

      1) determination of the method, form, model, mode (multiplicity) and schedule of catering in accordance with the profile of the educational organization, the length of stay of students / pupils, their age;

      2) the interaction of all participants in the catering organization, including educational authorities, the administration of educational organizations, and food service providers;

      3) identification of persons responsible for catering in educational institutions;

      4) preparation of a planned four-week seasonal menu, daily menu layouts and menus;

      5) keeping records of students/pupils, including those with special dietary needs, provided with hot meals at the expense of budgetary funds, for their own or other borrowed funds;

      6) maintenance of the equipment and facilities of the dining room (food hall) in proper working order, their constant updating, provision of sufficient dishes, furniture, uninterrupted operation of power supply systems, water supply and sanitation, ventilation and air conditioning;

      7) accounting and reporting documentation on catering is carried out in accordance with Appendix 2 to these Standards and the requirements of the Rules for Documentation, Document Management and the Use of electronic Document Management Systems in state and non-governmental organizations, approved by the Order of the Minister of Culture and Sports of the Republic of Kazakhstan dated August 25, 2023 № 236 (registered in the Register of State Registration of Regulatory Legal Acts № 33339);

      8) implementation of production control over the quality and safety of food products and ready meals, catering, compliance with the legislation of the Republic of Kazakhstan in the field of food safety and the sphere of sanitary and epidemiological welfare of the population.

      37. The methods of catering are:

      1) preparation and sale of ready meals by educational organizations independently (by employees included in the staff schedule);

      2) catering in educational institutions by an outsourced or catering service provider.

      Outsourcing or catering is not allowed in preschool organizations, and catering is not allowed in educational and recreational organizations;

      3) organization of food retail through a buffet, except for preschool organizations.

      38. Technological forms of catering are:

      1) basic kitchen (food hall), which meets the requirements of the Sanitary Rules "Sanitary and epidemiological requirements for public catering facilities", approved by the Order of the Minister of Health of the Republic of Kazakhstan dated February 17, 2022 № KR DSM-16 (registered in the Register of State Registration of Regulatory Legal Acts № 26866) (hereinafter referred to as Sanitary Rules № 16);

      2) a support kitchen, which involves the delivery of ready meals (ready meals) in special thermal insulation boxes, containers intended for food products. The food unit of the main kitchen meets the requirements of Sanitary Rules № 16, is provided with a packing and packaging area for ready meals (ready meals) with a separate exit for food delivery to education organizations and reception of recycled containers and dirty dishes in compliance with the accuracy of their movement;

      3) buffet meals provide for the sale of a limited range of finished products, it is allowed to prepare dishes from semi-finished products of a high degree of readiness. The requirements for food products intended for sale in buffets in educational institutions are established in accordance with Appendix 3 to these Standards.

      39. The models of catering are:

      1) the single-profile menu (or a standard menu) that defines one set of dishes and does not provide for consumers to choose their own dishes;

      2) the multi-profile menu, which contains several sets of dishes, provides for an independent choice of dishes such as "buffet", "lunch packages". Meals are served by an employee of the canteen (food hall).

      The buffet catering model is applied at the choice of the educational organization and does not apply to preschool organizations. The "lunch packages" catering model is used in small schools and educational institutions where there is no food hall.

      40. The process of food consumption by students/pupils is organized in such a way that students/pupils of all ages receive food according to a set schedule and have enough time to consume it.

      41. Variants of the organization of the regime (multiplicity) of nutrition can be:

      one–time - hot meals;

      two meals a day – breakfast and lunch or lunch and dinner (two hot meals);

      three meals a day – breakfast, lunch and afternoon snack or breakfast, lunch and dinner or lunch, afternoon snack and dinner (two hot meals and one snack or three hot meals);

      four meals a day – breakfast, lunch, afternoon snack, dinner or breakfast, second breakfast, lunch, dinner (three hot meals and one snack);

      five meals a day – breakfast, second breakfast, lunch, afternoon snack, dinner (three hot meals and two snacks);

      six meals a day - breakfast, second breakfast, lunch, afternoon tea, dinner, second dinner (three hot meals and three snacks).

      42. In educational institutions with a day stay of four hours or more, students/pupils are provided with hot meals.

      When organizing a one-time hot meal, meals are provided no earlier than the break after the second lesson of any academic shift with an allocation of 10 to 30 minutes for meals.

      At the same time, the regime (multiplicity) of meals for stays of four to eight hours is provided once or twice a day, depending on the decision of the head of the educational organization. Educational institutions with students / pupils staying from eight to twelve hours provide at least three meals a day, more than twelve hours – at least four meals a day, with a round–the–clock stay - at least five meals a day.

      43. The interval between all meals does not exceed 3.5 - 4 hours.

      44. The formation of a list of students /pupils receiving meals, including those with special dietary needs, is carried out by the class teacher (tutor), or a person replacing him, who provides relevant information to the responsible person for further catering on a daily basis.

      The person responsible for catering is appointed by order of the head of the educational organization and coordinates and monitors the work of employees of the canteen (food unit) and the catering service provider on catering, sanitary and hygienic condition of the canteen (food unit), buffet, quality, safety, conditions, shelf life of food products, compliance with a planned four-week seasonal menu, daily menu-layouts and menus; provides the head of the educational organization with recommendations on the regime, method, form and schedule of meals, ensuring the drinking regime of students / pupils; keeps general records of students / pupils provided with hot meals, including those with special dietary needs; participates in the work of the brakery commission; monitors the timely passage of preventive medical examinations by employees of the food department and ensures daily health checks for them; ensures that the feedback and suggestions of students and their legal representatives regarding the quality of food are recorded.

      45. A medical professional implements and adheres to the principles of rational nutrition; participates in the work of the brakery commission; conducts a daily organoleptic assessment of the quality of ready meals and culinary products at food stores before distribution, making entries in the log in accordance with the requirements of Sanitary Rules № 16; forms and submits to the person responsible for catering a list of students /pupils with special dietary needs and monitors the provision of dietary nutrition; organizes and conducts educational seminars, trainings and lectures on disease prevention, promotion and formation of a healthy lifestyle among schoolchildren, involving their legal representatives and teachers in protecting the health of schoolchildren and pupils with educational and explanatory activities, ensures compliance with the requirements of sanitary rules in the framework of protecting the health of schoolchildren and pupils; monitors the output of ready meals, the norms of the formation, the chemical composition and energy value of the diet in case of changes to the planned menu and replacement of food products; carries out weekly selective monitoring of the health of the staff of the food department.

      These functions of a medical professional are performed by a dietitian nurse, if available in the educational organization.

      Educational institutions provide conditions for the work of a medical professional on a daily organoleptic assessment of the quality of ready meals and culinary products before their distribution, with a mark of the results in the brakery journal.

      The medical staff of the educational organization undergoes advanced training in nutrition at least once every five years. Professional development is carried out in the form of participation in specialized educational programs, conferences, seminars and master classes. The professional development program includes the basics of healthy nutrition for children and adolescents, the prevention of diseases related to unbalanced nutrition and the organization of meals in educational institutions.

      46. The following is not allowed at catering facilities in educational institutions:

      1) organization of zones in industrial premises that make it difficult to remove sources of contamination of food products;

      2) the use of mercury thermometers;

      3) reception, use (application), storage, transportation and production of food products that:

      do not comply with the requirements of technical regulations;

      have obvious signs of poor quality (spoilage, decomposition, contamination);

      do not have shipping documentation that ensures traceability, conformity assessment (confirmation) documents confirming product safety, including those provided for by technical regulations;

      have no set expiration dates or expired dates;

      do not have a label or do not have storage conditions on the label, or the storage conditions of which do not correspond to the temperature and humidity conditions of its storage indicated in the label and (or) shipping documentation;

      do not have veterinary identification marks (stamps for meat in carcasses, half-carcasses, quarters, animal slaughter products for which legislation provides for such identification);

      in packaging not intended for contact with food products, opened, leak-proof, damaged, contaminated;

      is a food product of non-industrial (home-made) manufacture, subjected to heat and (or) other processing;

      packed under vacuum;

      with traces of insects, rodents, as well as directly detected insects and rodents in the food itself;

      contain prohibited and restricted food additives, flavorings, ingredients and food (food) raw materials;

      is a food product for which temporary sanitary measures have been introduced by one of the member states of the Eurasian Economic Union;

      poses a threat of the emergence and spread of infectious diseases or mass non-communicable diseases and poisoning, including when it is recognized as dangerous to human health and the environment based on the results of sanitary and epidemiological expertise;

      with violations of the conditions and mode of transportation (storage);

      4) sale of food products classified as sanitary defects. Such products are collected in a special marked container for subsequent disposal;

      5) freezing of snow and ice (formation of ice) on the internal surfaces of rooms of refrigerating chambers, refrigerated containers of refrigerating equipment, on packages with food products;

      6) storage of food products near water and sewer pipes, heat supply devices;

      7) warehousing and storage of food products directly on the floor, unpacked in the transport packaging of food products.

      47. Food purchases are carried out taking into account a planned four-week seasonal menu, recipes, and food availability.

      48. Each batch of food (food) raw materials, semi-finished products, food products and auxiliary materials used for the manufacture of dishes, during reception, storage, transportation and sale, is accompanied by shipping documentation ensuring traceability, as well as conformity assessment (confirmation) documents confirming safety. Compliance is confirmed by a declaration of conformity (all foods and beverages except unprocessed, specialty, vinegar); veterinary and sanitary examination (unprocessed products), state registration (specialized children's and dietary products).

      49. For perishable food products, shipping documentation indicates the time and date of manufacture, storage conditions (temperature, relative humidity) and shelf life of the products.

      50. Food products are stored in the manufacturer's packaging (container), and when transported to production facilities, food products are transferred to clean, labeled in-house packaging (container).

      Food products are not stored in transport packaging (containers) in production facilities, with the exception of canned goods in the manufacturer's packaging.

      51. Food products with a specific odor (spices, fish) are stored and transported separately from food products that absorb other odors (raw meat, butter, cheese, salt, sugar and confectionery).

      52. The list of food (food) raw materials that are not allowed in the production (manufacture) of food products in educational institutions is determined in accordance with Appendix 4 to these Standards.

      53. Food products and food raw materials are received and rejected from suppliers as they are received by the storekeeper of the canteen or the person responsible for receiving products and raw materials. The inventory of perishable foodstuffs and semi-finished products received from the supplier is kept in accordance with the form specified in Sanitary Rules № 16. The results of the brackering of such food products and food raw materials as raw meat (beef, horse meat, veal, poultry), fish, milk, kefir and other fermented milk products, sour cream, chicken eggs with a shelf life of more than 5 days are recorded in the accounting and consumption log of incoming food products and food raw materials in accordance with Appendix 5 to these Standards.

      54. In case of detection of substandardness, non-compliance with the stated requirements, absence of shipping documents for food products and food raw materials, an act of brakage is drawn up in any form.

      Substandard food products and food raw materials are disposed of in accordance with the Rules for the Disposal and Destruction of Food Products that pose a danger to human and animal life and health, and the environment, approved by the Resolution of the Government of the Republic of Kazakhstan dated February 15, 2008 № 140.

      55. Transportation (transportation) of food products is carried out in accordance with the requirements of the technical regulations of the Customs Union "On Food Safety" (TR CU 021/2011) (hereinafter referred to as the Technical Regulations), Sanitary Rules № 16 and Sanitary Rules "Sanitary and epidemiological requirements for vehicles for the transportation of passengers and cargo", approved by the order of the Minister of Healthcare of the Republic of Kazakhstan dated January 11, 2021, № KR DSM-5 (registered in the Register of State Registration of Regulatory Legal Acts № 22066).

      56. When storing food products, the storage conditions and expiration dates established by the manufacturer are observed in accordance with the requirements of the Technical Regulations.

      57. The conditions of production, packaging, storage and sale of food products, rules for washing dishes, inventory, containers, and equipment are required in accordance with Sanitary Rules № 16.

      58. The production and sale of food products in accordance with Appendix 6 to these Standards is not allowed in educational organizations.

      59. The sale of food products in accordance with Appendix 7 to these Standards is not allowed in educational organizations.

      60. Not allowed:

      1) mixing ready meals with leftovers, including from the previous day, and selling ready meals the next day;

      2) placing cold dishes, gastronomic, confectionery products and beverages outside a refrigerated display case (refrigeration equipment) and selling them in violation of the established shelf life and storage conditions;

      3) freezing of unsold ready meals, perishable culinary products for subsequent sale on other days;

      4) dressing with sauces (excluding vegetable oils) salad products, first and second courses intended for sale outside the catering facility. Sauces for dishes are delivered in individual consumer packaging;

      5) involving unauthorized persons in the preparation, serving, portioning and distribution of dishes, culinary products, as well as personnel who are not responsible for these types of activities;

      6) sale of ready meals that have been served for more than two hours since they were made.

      61. The sale (delivery) of ready meals is carried out upon completion of their preparation and organoleptic evaluation.

      62. In order to ensure a variety of meals, a sufficient rotation cycle of essential foods and healthy dishes offered to students/pupils, a planned four–week seasonal menu (summer–autumn, winter-spring) is being prepared, indicating the output of dishes by age groups and the buffet assortment. The recommended weight of meals, depending on age, for preschool and school-age children is presented in accordance with Appendix 8 to these Standards.

      63. The planned four-week seasonal menu complies with the nutritional standards established by the Resolution of the Government of the Republic of Kazakhstan dated March 12, 2012 № 320 "On approval of the size, sources, types and Rules for providing social assistance to citizens who receive social assistance" and Appendices 1 and 9 to these Standards, and also takes into account the special dietary needs of students/pupils, seasonality, the range of domestic products produced in the region, the principles of forming a healthy diet. Based on a planned four-week seasonal menu, a daily menu and a menu layout are compiled.

      64. The planned four-week seasonal menu for mandatory one-time hot meals and the assortment list of buffet products in educational institutions where meals are provided at the expense of local executive bodies are approved by the health authorities.

      In other educational institutions, the planned four-week seasonal menu and the assortment list of buffet products are approved independently in compliance with the requirements of these Standards.

      65. A planned four-week seasonal menu for single-use hot meals is being developed on the basis of a standard menu developed by the Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan. It is allowed to use a standard menu without changes, as well as to make adjustments with the replacement of products of equivalent chemical composition in accordance with Annex 10 to these Standards, while maintaining nutritional value, taking into account the opinions / suggestions of students / pupils and their legal representatives, the range of domestic products produced in the region.

      66. The head of the educational organization, in accordance with the planned menu approved by the health management body, approves the menu layout and menu for the upcoming day on a daily basis, the menu is placed in the dining room and in a place accessible to the legal representatives of students, as well as posted on the official Internet resource of the educational organization.

      67. When catering is provided by a catering service provider, the menu layout and menu are approved by the head of the catering facility (business entity), coordinated by the head of the educational organization in which the catering is organized.

      68. The menu excludes the repetition of dishes of the same name, side dishes or culinary products during one day and in the next two calendar days, including when using the buffet system.

      69. Ready meals contain a limited amount of added salt and sugar in accordance with these Standards. When cooking, only iodized salt is used. When using salt for cooking, a daily allowance of no more than 2 grams (hereinafter referred to as g) is taken into account. per day per child for 2-3-year-olds, no more than 2.5 g per child for 4-6-year-olds, no more than 3 g per day per child for students in grades 1-4 and no more than 4 g per day a day per child for students in grades 5-11 (12), depending on the frequency of meals. Salt shakers are not placed on dining tables to avoid adding salt to food.

      When using sugar for cooking, a daily allowance of no more than 17 g per child for 2–3-year-olds, no more than 22 g per child for 4–6-year-olds, no more than 26 g per child for students in grades 1-4, no more than 31 g per day per child for students in grades 5-7, no more than 34 grams per child for students in grades 8-11 (12), depending on the frequency of meals.

      For 100 g of ready meals, no more than 0.3 g of salt (0.3% of the weight of the finished product), no more than 5 g of added sugar (5% of the weight of the finished product) is allowed.

      70. When planning nutrition in educational institutions, at least 75% of plant-based products (vegetables, fruits, cereals, legumes, berries, nuts, seeds) are included in the diet.

      71. The frequency of including vegetables and fruits in the menu in educational institutions with a food multiplicity of 5 times or more during the day is a total of five servings, with a ratio of three servings of vegetables to two servings of fruit.

      72. Fresh, frozen, dried, pickled, and processed vegetables, fruits, and berries are provided for in different seasons of the year. The salt content in processed vegetables is not more than 0.3% of the weight of the finished product. Processed and dried vegetables, fruits and berries are provided without the addition of sugars and sweeteners.

      73. Products made from grain products: porridges and pasta are offered as separate dishes or as side dishes. Preference is given to whole-grain products with a higher fiber content.

      74. Bread, bakery products, and flour culinary products are prepared from a dough based on rye and (or) whole grain, wheat, mixed, gluten-free flour, high in fiber, with the addition of bran and seeds.

      Fortified wheat flour of the highest and first grade is used.

      75. Legumes (green peas, beans, peas, lentils, mung beans, chickpeas) are provided as an addition to dishes, side dishes or independent dishes.

      76. It is allowed to include in the assortment of buffets the preparation of dishes from milk and dairy products, enriched with vitamins and trace elements. Milk and kefir are provided with a mass fraction of fat from 1 to 3.2%, yogurt - from 1.5 to 3%, cheeses – at least 45%, sour cream – 10-15%.

      77. Horse meat, veal, beef, as well as poultry (chicken, turkey), peeled from the skin, are used to prepare meat dishes. Repeated freezing of meat is not allowed.

      Meat dishes are combined with vegetable side dishes and (or) salads.

      78. Vegetable oil is used to make salads and dishes.

      The fat content of butter is provided for at least 72%.

      79. Peeled nuts and seeds are used in portions and (or) as part of ready meals, without glaze, added sugar, salt, synthetic flavors and flavor enhancers. For children under 5 years of age, whole nuts are offered in a safe form – ground, crushed and added to dishes to avoid entering the respiratory tract.

      80. Non-carbonated drinking water, milk, fermented milk drinks, fruit teas, compotes, fruit and berry drinks with heat treatment with added sugar of not more than 2.5% of the weight of the finished product are used as beverages.

      81. When cooking dishes, such methods as cooking, baking, steaming, stewing are used.

      82. In the period November-May, vitamin C fortification of ready meals is carried out in educational institutions with round–the-clock stay of pupils/ students: in drinks - after they have cooled to a temperature of no more than +15 ° before their sale, followed by mixing and cooling to the temperature of sale, with data entry into the accounting documentation of the facility in accordance with the form approved by Sanitary Rules № 16.

      Vitamin C fortification is carried out:

      for preschool children (up to 6 years old) – 30% of the daily requirement for vitamin C (30 milligrams (hereinafter referred to as mg), that is, 9.0 mg per child;

      for children aged 7-10 years, the daily allowance is 30% of the daily requirement for vitamin C (45 mg), that is, 13.5 mg per child;

      for children aged 11-18 years – 30% of the daily requirement for vitamin C (75 mg), that is, 22.5 mg per child.

      Fortified dishes are not heated.

      83. Students/pupils are provided with drinking water that meets the requirements of rationing documents in terms of quality and safety, in an accessible way on an ongoing basis during meals and at any other time. Bottled drinking water is accompanied by a conformity assessment (confirmation) document.

      84. The technological operations of production involve personnel with professional training (qualifications, specialty) corresponding to the nature of the work performed.

      85. Food service providers ensure that the quantitative and qualitative composition of the staff of the catering department corresponds to the data stated in the tender documentation.

      86. All employees whose job responsibilities include catering for students, including storage and transportation of food products and food raw materials, undergo mandatory preventive medical examinations and hygienic training in accordance with the Rules of Hygienic Training for persons in the designated population group", approved by the Order of the Minister of Health of the Republic of Kazakhstan dated November 16, 2020 № KR DSM-195/2020 (registered in the Register of State Registration of Regulatory Legal Acts № 21654) and the Order of the Acting Minister of Health of the Republic of Kazakhstan dated October 15, 2020 № KR DSM-131/2020 "On approval of target groups of persons subject to mandatory medical examinations, as well as the rules and frequency of their conduct, the volume of laboratory and functional studies, medical contraindications, the list of harmful and (or) dangerous production factors, professions and jobs where preliminary mandatory medical examinations are carried out upon admission to work and periodic mandatory medical examinations and rules for the provision of public services "Undergoing preliminary mandatory medical examinations" (registered in the Register of State Registration of Regulatory Legal Acts № 21443).

      87. Before the start of the work shift, the head of the food production unit conducts a daily inspection of personnel engaged in the manufacture of food products, portioning dishes and their distribution, and personnel in direct contact with food products, including food raw materials, for the presence of pustular diseases of the skin of the hands and exposed body surfaces (including suppurated cuts, burns, abrasions), signs of infectious diseases, diseases of the upper respiratory tract. The results of the inspection are recorded in the inspection log of the employees of the food store, in accordance with the requirements of Sanitary Rules № 76 and Sanitary Rules № 59. The list of personnel included in the documentation on the day of the inspection is compiled in accordance with the number of shift workers on that day.

      In the absence of the production manager, a responsible person is appointed.

      A medical professional conducts selective weekly monitoring of the health of the staff of the food store and compliance with the requirements of this paragraph.

      88. In the absence of a centralized hot water supply, water heaters are installed with hot water supply to the sinks.

      89. Clean tableware is stored in cupboards or on grates. Clean cutlery is stored in the hall in special cassette boxes with handles facing up. Storing them on trays in bulk is prohibited. Cassettes for cutlery are washed and dried daily.

      90. The trays are wiped after each use. Dirty and deformed trays are not used.

      91. Tools (brushes, rags) for washing dishes after finishing work are cleaned, soaked in hot water with the addition of detergents, rinsed under running water and dried. Utensils for washing dishes with mold and visible contamination, as well as those made of spongy material, are not used.

      92. Refrigerating chambers and refrigerating equipment are cleaned, washed and disinfected as they become dirty, after formation of snow and ice and freeze, after food products taken away from them, during the preparation of the refrigerator for the mass arrival of food products, when mold is detected and stored food products are affected by mold.

      93. Production control is organized and carried out at the catering facilities of educational organizations, regardless of the form of ownership, carried out according to the approved production control program by the head of the educational organization or the catering service provider (including organizational measures, laboratory tests and checks).

      When carrying out the production (manufacture) of food products related to the safety requirements of such products, the manufacturer develops, implements and maintains procedures based on the principles of HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points), ensuring the maintenance and storage of documentation on paper and (or) electronic media confirming compliance of manufactured food products with quality and safety indicators.

      94. The production control program and procedures for ensuring the safety of food products during their production (manufacture) are periodically reviewed when changes are made to the technological process of production and the formulation of food products.

      95. Laboratory and instrumental studies (tests) are carried out at catering facilities of educational organizations in the process of production (manufacture), packaging, storage, transportation and sale of food products and control in accordance with the Sanitary Rules "Sanitary and epidemiological requirements for the implementation of production control" approved by the order of the Minister of Health of the Republic of Kazakhstan dated April 7, 2023 № 62 (registered in the Register of State Registration of Regulatory Legal Acts № 32276).

      96. The main critical control points during the production control in the food department are:

      1) the supplied food and food raw materials, their quality and safety, transportation conditions;

      2) conditions and duration of storage of food and food raw materials before the start of the technological process;

      3) basic technological processes;

      4) equipment and inventory used;

      5) serviceability of technological equipment (refrigeration, thermal);

      6) movement of the main flows of raw materials, finished products, tableware, non-food materials and waste;

      7) conditions and duration of storage of finished products and their turnover;

      8) daily sampling and storage;

      9) the use of contact materials, detergents and disinfectants;

      10) health status, professional (hygienic) training and personal hygiene of employees, availability of medical examinations, admission to work;

      11) the quality of water supply, the conditions of sewerage, ventilation, lighting;

      12) the regularity of disinfection and deratization measures;

      13) the procedure for the disposal of food and solid household waste.

      97. During the organoleptic evaluation of dishes, the dishes and culinary, non-cream flour confectionery and bakery products are evaluated in appearance, consistency, color, smell and taste.

      98. During the organoleptic evaluation of ready meals, a sample is taken by a medical professional of the educational organization or a person replacing him 30 minutes before the distribution of ready meals. A separate dressing gown is provided for sampling at the food store.

      99. The sample is taken directly from the boiler, saucepan or other dishes before serving / selling food after evenly mixing the dish in a volume of no more than one serving in accordance with the list of dishes listed in the menu layout, at the temperature at which the dish is consumed. Sampling is carried out with a ladle from the boiler (for the first courses), with a spoon (for the second courses). The person taking the sample takes the prepared food from the ladle or from the plates (for the second course) with a separate spoon and transfers it to the spoon, with which he directly samples the food. The spoon used to take the prepared food is washed with hot water after each dish.

      100. After sampling, a note on the quality of the prepared dish is made in the journal of organoleptic evaluation of dishes, the time of the brakage is indicated, and permission is given for the possibility of selling each prepared dish separately after signing in the journal.

      101. A periodic assessment of the quality of nutrition in educational institutions is carried out by a brakery commission. The brakery commission selectively evaluates the quality of food, the correctness of the food bookmarks and the output of ready meals, their temperature, compliance with the recipe (the presence of the components of the dish), the expiration date, which is indicated by the date "consume before", ensures control over the selection and storage of daily samples, examines entries in the journal of wishes and reviews, at least once a month he analyzes the inedible index.

      The composition and position of the brakery commission is determined by the order of the head of the educational organization, with the mandatory inclusion of the administration, a medical professional, a production manager and a representative of the parent committee. The work of the brakery commission is coordinated by the head of the educational organization.

      102. To determine the number of servings of the first and third courses, the volume of the container is determined, which is indicated on the outside of the pan, boiler, or other dishes.

      103. To determine the actual output of meals per child, five to ten servings from the table are weighed and the average weight of one serving is calculated.

      104. The inedible index is calculated using the formula:

      The inedible index is equal to the mass of food residues in kilograms (hereinafter referred to as kg) divided by the mass of dishes served in kg multiplied by 100%.

      Food residues are measured without taking into account the weight of the waste collection container. The collection of leftovers in plates, industrial and non-food waste (containers, packaging) is carried out separately during the measurement of the index.

      Interpretation of the results of the inedible index measurement: less than 10% is the optimal index, 10-30% is the index in the risk zone, which requires control over the organization of meals and analysis of the current menu, more than 30% is the index in the high-risk zone, which requires urgent measures to evaluate the food provided and correct the menu.

      105. To improve the quality of control, the nutrition specialists (nutritionists) are included in the interdepartmental expert groups for food quality control operating under the educational authorities.

      106. Daily samples of each batch of all cooked dishes are left daily. The daily sample is taken by the designated responsible person (staff) of the food store using disinfected equipment in specially designated disinfected and labeled containers (tightly sealed) designed for contact with food products separately for each dish and (or) culinary product. Portioned dishes and culinary products are left individually, entirely in the volume of one serving. Cold appetizers, first and third courses (drinks), side dishes are selected in the amount of at least 200 g. The number of prepared and/or supplied portions of ready meals takes into account portions for organoleptic evaluation and daily sampling.

      Samples are taken from the boiler before the food is distributed to the students/pupils. Daily samples are stored in special refrigerating equipment or in a specially designated place of refrigerating equipment for storing ready–made food in a food store at a temperature of + 4 to + 6 ° C for at least 48 hours, indicating the date and time of sampling, as well as before being replaced with a dish prepared after the weekend (regardless of the number of days off) - breakfast, lunch, afternoon tea or dinner, respectively.

      After the expiration of the storage period, the daily samples are disposed of as food waste.

      107. In small schools where there are no food halls and buffets, it is allowed to organize meals in the form of catering, dishes, culinary products made exclusively at stationary catering facilities, provided there is a sanitary and epidemiological conclusion.

      In small schools where there are no food halls and buffets, when catering, it is allowed to provide meals to students in one specially designated room, which is used strictly for its intended purpose (hereinafter referred to as the room for meals).

      Sinks for washing the hands of students and staff with uninterrupted supply of cold and hot water are installed in front of the entrance to the room for meals. In the absence of a centralized water supply and sewerage system, the installation of self-leveling washbasins is allowed. All sinks for washing hands of students and staff are equipped with devices and means for washing and drying hands.

      In the room for eating, zoning is provided with the allocation of sites, taking into account the sequence and flow of processes:

      1) the area for portioning and distributing food;

      2) the eating area;

      3) a zone (place) for temporary storage of consumer waste for one working day with containers for their collection.

      108. Before serving meals, an organoleptic assessment of the quality of prepared meals is carried out by a medical professional or a designated responsible person, with the results recorded in a journal and a meal permit issued.

      109. If the facts of substandardness or non-compliance with the required parameters are established, ready meals are returned to the supplier, replacement is provided no later than two hours from the date of return, the fact of return and replacement is recorded in the journal of return and replacement of finished products in accordance with Appendix 11 to these Standards.

      110. When carrying out catering services, the number of dishes is used to meet the needs of students for simultaneous use. The number of sets of tableware and cutlery is provided in accordance with the number of servings for a single meal. During catering, a supply of tableware and cutlery, tea and glassware, disposable tableware for drinks is provided for possible replacement in case of contamination or in case of deterioration. Washing and disinfection of tableware is carried out at the catering facility.

      111. The delivery of finished food products is carried out in insulated packaging (containers), with a labeling attached or pasted to each packaging unit with information: the name of the food product, the name and address of the food facility, the date and hour of manufacture of food products, the end time of distribution, storage conditions and expiration dates, surname, first name and patronymic of the responsible person. The labels are saved until the end of the meal. Delivery is subject to compliance with the storage conditions and shelf life of such products, but not more than two hours from the moment of preparation to the moment of sale of ready meals.

      112. When delivering lunch packages for students, the meal room is equipped with equipment for heating them (oven, convector unit), the requirements for lunch packages are set in accordance with Appendix 12 to these Standards.

      113. Each batch of delivered food products is recorded in the accounting documentation of the catering facility, indicating the name of the product, the date and hour of manufacture, delivery, and the end time of distribution (release).

      114. Daily samples of each batch of all cooked dishes are left daily in the room for meals in the refrigerator. The number of servings of ready meals supplied takes into account portions for organoleptic evaluation and daily sampling. The provision of portions for organoleptic evaluation and daily sampling is carried out at the expense of the supplier.

      115. In educational organizations where there are no food halls, it is allowed to organize hot meals in buffets.

      116. The following facilities are provided for the buffet:

      a kitchen with areas for preparing and cooking food, distributing finished products and washing dishes;

      dining room equipped with tables and chairs;

      storage room or kitchen area;

      a utility room or an area in the dining room.

      117. In the absence of a centralized water supply system, water from local drinking sources is used with internal plumbing and drainage. To receive wastewater, a local waterproof septic tank (pit) is equipped with a lid with hydraulic valves, and the septic tank (pit) is cleaned as they fill up to two thirds of the volume.

      118. A sink/sinks for washing students' hands with uninterrupted supply of cold and hot water are installed in the buffet in front of the entrance or in the dining room, and self-leveling washbasins are allowed. Hand washing sinks are equipped with devices and means for washing and drying hands.

      119. The working area of the buffet kitchen is equipped with mechanically driven supply and exhaust ventilation. The window fans are allowed.

      120. In the buffet, food storage is allowed in the kitchen area with mandatory storage of perishable products in refrigeration equipment.

      121. The range of hot buffet dishes provides for their preparation from semi-finished products of a high degree of readiness, taking into account the availability of a minimum set of the following technological equipment: an electric stove with an oven, an electric water heater, a two-section washing bathroom for dishes with racks for storing and drying them, a sink for washing the hands of staff, cutting tables for raw and finished products.

      122. Educational institutions create conditions for catering students/pupils in accordance with the requirements of these Standards.

      123. Medical professional forms a list of students/ pupils with special dietary needs, including those with food allergies, gluten and lactose intolerance, with constant updating, transmits it to the person responsible for catering and monitors the organization of dietary nutrition. The requirements for the specifics of nutrition provision for students/pupils with special dietary needs in educational institutions are provided in Appendix 13 to these Standards.

      124. The number of people in need of certain dietary nutrition and the duration of its receipt are determined based on the results of an annual in-depth medical examination of students / pupils or on the basis of medical certificates provided by their legal representatives, which indicate the special dietary needs of the student /pupil with the establishment of a diagnosis, recommended diet, with restrictions and exclusions of relevant foods, beverages and dishes, their replacement with food products of similar energy and nutritional value.

      125. The organization of dietary nutrition for students/pupils is carried out by food service providers or heads of educational organizations with independent catering.

      126. The menu indicates the content of substances in prepared dishes/products that lead to allergic reactions or intolerance, in accordance with Annex 14 to these Standards. Information about the presence of substances in the menu that lead to allergic reactions or intolerance is communicated in an accessible way to students and their legal representatives.

      127. When preparing dishes and products that do not contain gluten, the requirements for preventing gluten from entering such dishes should be observed using separate cutting equipment, kitchen and dining utensils, as well as with the exclusion of foods containing gluten in accordance with Annex 15 to these Standards.

      128. Restrictive measures, including quarantine, are introduced throughout the educational organization or in a separate classroom, group, shift.

      129. The following sanitary and epidemiological requirements apply to food stores in educational institutions for the period of introduction of restrictive measures, including quarantine:

      1) catering according to approved schedules by class, group, observing the principle of distancing, avoiding crowding in canteens and buffets;

      2) organization of a drinking regime using disposable glasses/individual drinking bottles;

      3) daily disinfection (at least 2 times per shift) of the premises of the food hall, dining room, kitchen utensils, equipment and inventory, with mandatory disinfection of contact surfaces (door handles, handrails, tables, chairs);

      4) wet cleaning of the premises of the food hall, dining room with the use of disinfectants at least twice a day and as needed;

      5) providing an unlimited supply of detergents, disinfectants and antiseptics;

      6) constant monitoring of the observance of personal hygiene measures by pupils/ students when visiting canteens, buffets, bathrooms;

      7) final disinfection upon removal of restrictive measures, including quarantine, by specialized organizations;

      8) weekly briefing among the staff of the food store, canteens, buffets on the need to comply with the rules of personal and (or) industrial hygiene and control their strict implementation;

      9) daily monitoring of the presence of symptoms of infectious diseases among the staff (respiratory, intestinal, fever).

      130. The following educational and educational activities are carried out in educational institutions in order to develop sustainable healthy eating habits among students/pupils:

      1) organization and support of the functioning of health corners aimed at forming students' conscious attitude towards a healthy lifestyle, the principles of healthy/proper nutrition, including reducing salt intake, free sugars, and avoiding the consumption of trans fats;

      2) development, posting and distribution of visual materials (posters, memos, booklets) on the principles of a balanced diet and its impact on health;

      3) conducting class hours in educational institutions within the framework of the "Safety Lessons" curriculum aimed at developing an informed attitude to healthy eating among schoolchildren, at least 2 times a year;

      4) conducting educational events with pupils and their legal representatives about the rules of behavior during meals, the impact of nutrition on health, and the principles of healthy eating in an accessible form using visual materials;

      5) organization of contests and promotions aimed at promoting a healthy lifestyle and proper nutrition among pupils/students;

      6) organization of the "Week of Healthy Nutrition" in order to promote and inform about the principles of healthy nutrition;

      7) ensuring a reduction in salt consumption by avoiding salting food in canteens and buffets (remove salt shakers from dining tables);

      8) the use of modern messengers in the dissemination of information materials on the principles of healthy eating to raise awareness among pupils and their legal representatives.

  Appendix 1
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Nutrition standards in educational institutions

      The energy and nutritional value of food (the amount of macro- and micronutrients) in educational institutions corresponds to the general age needs of students / pupils according to the norms of physiological needs for basic nutrients and energy determined by the Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan.

Norms of energy, protein, fat and carbohydrates consumption for pupils (per day)

      Table 1

Age
(years)

Sex

Energy kcal/day

Proteins

Fats

Carbohydrates




Total, gr

% to the total caloric content

gr/kg Body weight

Total, gr

% to the total caloric content

Total, gr

% to the total caloric content

1-2


1200

30

10,0

2,20

49

37,0

159

53,0

2-3


1400

39

11,0

2,20

50

32,0

200

57,0

4-6


1800

50

11,0

2,08

60

30,0

266

59,0

7-10


2100

63

12,0

2,03

65

28,0

315

60,0

11-14


2450

73

12

1,5

77

28,0

368

60,0

15-18


2700

81

12,0

1,32

84

28,0

405

60,0

Standards of mineral intake for pupils (per day)

      Table 2

Age (years)

Calcium, mg

Phosphorus, mg

Magnesium, mg

Ferrum, mg

Zinc, mg

Iodine, micrograms (hereinafter – mcg)

Selenium, mcg

Copper, mcg

Potassium, mg

Sodium,
gr

Chlorine, g

Water, liter (hereinafter –l.)

1-3

700

400

80

10

5

90

17

350

400

1

0,8

0,6-0,8

4-6

800

500

100

10

5

90

22

450

600

1,2

1,1

0,9-1,3

7-10

1000

800

200

12

8

120

24

700

900

1,2

1,7

1-1,7

10-18

1300

1200

300

18

9

150

40

825

2000

1,5

2,1

1,3-2,3

Vitamin intake rates for students/pupils (per day)

      Table 3

Age (years)

Vitamins fat-soluble

Vitamins water-soluble


А (RE),
mcg

D,
mcg

Е (TE),
mg

К,
mcg

С,
mg

Thiamine
В1, mg

Riboflavin В2, mg

Niacin В3 (NE), mg

Pyridoxine В6, mg

В12,
mcg

Folate,
mcg

Pantothenic acid В5, mg

Biotin В7,
mcg

1-3

400

10

6

30

30

0,5

0,5

6

0,5

0,9

150

2

8

4-6

450

10

7

55

30

0,6

0,6

8

0,6

1,2

200

3

12

7-10

600

10

11

60

45

0,9

0,9

12

1,0

1,8

300

4

20

10-18

800

10

15

75

70

1,2

1,2

16

1,3

2,4

400

5

25

Recommended distribution of energy value of daily rations (in%) by meals

      Table 4

Meal

4 meals a day

5 meals a day (options)

6 meals a day

Breakfast

25

20

25

25

2nd breakfast

-

15

-

10

Lunch

40

35

35

30

Afternoon snack

15

10

10

10

Dinner

20

20

20

20

2nd dinner



10

5

      Note: when organizing one-time hot meals in educational institutions, the calorie content of meals is 25-30% of the daily calorie content.

Approximate caloric intake for individual meals

      Table 5

Age group

Energy value of breakfast, dinner, kcal

Energy value of lunch, kcal

Daily energy value, kcal

1-2

300-360

360-420

1200

2-3

350-420

420-490

1400

4-6

450-540

540-630

1800

7-10

525-630

630-735

2100

11-14

613-735

735-858

2450

15-18

675-810

810-945

2700

Approximate amount of protein for individual meals

      Table 6

Age group

Amount of protein for breakfast, dinner, gr.

Amount of protein for lunch, gr.

Daily protein requirement, gr.

1-2

8-9

9-11

30

2-3

10-12

12-14

39

4-6

13-15

15-18

50

7-10

16-19

19-22

63

11-14

18-22

22-26

73,5

15-18

20-24

24-28

81

Approximate amount of fat for individual meals

      Table 7

Age group

Amount of fat for breakfast, dinner, gr.

Amount of fat for lunch, gr.

Daily fat requirement, gr.

1-2

12-14

14-17

49

2-3

13-15

15-18

50

4-6

15-18

18-21

60

7-10

16-20

20-23

65

11-14

19-23

23-27

77

15-18

21-25

25-29

84

Approximate amount of carbohydrates for individual meals

      Table 8

Age group

Amount of carbohydrates for breakfast, dinner, gr.

Amount of carbohydrates for lunch, gr.

Daily carbohydrate requirement, gr.

1-2

40-48

48-56

159

2-3

50-60

60-70

200

4-6

67-80

80-93

266

7-10

79-95

95-110

315

11-14

93-111

111-130

370

15-18

101-122

122-142

405


  Appendix 2
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

List of documents on catering

      1) the order on catering in the educational organization;

      2) journal of daily registration of students/pupils receiving free hot meals, including those with special dietary needs;

      3) a planned four-week seasonal menu;

      4) daily menu;

      5) menu layout;

      6) technological maps for dishes and products;

      7) a statement of control over the implementation of nutrition standards;

      8) brakery log of perishable food products and semi-finished products;

      9) journal of organoleptic assessment of the quality of dishes and culinary products;

      10) journal for calculating the nutritional and energy value of food rations;

      11) the journal of "C-vitaminization";

      12) log of inspection results of food store employees;

      13) temperature log of refrigeration equipment;

      14) germicidal lamp operation log;

      15) the journal of accounting and control of the general cleaning of the food store;

      16) a log of return and replacement of finished food products.

  Appendix 3
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Requirements for food products intended for sale in buffets located in educational institutions

      1. Sandwiches, bakery and baked culinary products, bread rolls are made:

      1) based on rye and/or mixed bread, whole grain, wheat, gluten-free flour;

      2) with hard cheese, butter, herbs, fresh or dry natural spices, nuts, seeds, without adding salt;

      3) with vegetables and/or fruits specified in paragraph 4 of this annex;

      4) without salt and sauces, including mayonnaise and ketchup;

      5) from food products containing no more than 5% sugar by weight of the finished product;

      6) when preparing bakery and flour culinary products, no more than 5% of the weight of the

      finished product and no more than 0.3% of the weight of the finished product are added to the

      sugar dough;

      7) without the addition of sweeteners.

      2. Salads in a batch package are made:

      1) with vegetables and/or fruits specified in paragraph 4 of this annex;

      2) simple salads (no more than four ingredients, excluding salt and vegetable oil) are prepared and seasoned immediately before serving, and stored for no more than 30 minutes after portioning. If there is a room with a temperature not exceeding +15℃ or tables with a cooled work surface, storage after portioning can be carried out within an hour;

      3) with a low salt content, i.e. containing no more than 0.3% of the weight of the finished product.

      3. Milk and dairy products: pasteurized milk, fermented dairy products, including those enriched with vitamins and trace elements, or dairy products based on soy, rice, oats, nuts:

      1) containing no more than 5% sugar by weight of the finished product;

      2) no added sweeteners;

      4. Vegetables and fruits:

      1) fresh and processed;

      2) without added sugar and sweeteners;

      3) processed vegetables with a salt content of no more than 0.3% of the weight of the finished

      product;

      4) prepared for direct consumption;

      5) packaged in portions.

      5. Non-carbonated drinking water in consumer packaging.

      6. Drinks prepared on site:

      1) fruit tea, compotes, fruit and berry drinks;

      2) with a sugar content of no more than 2.5% of the weight of the finished product, without t

      he addition of sweeteners.

      7. Flour non-cream confectionery products.

  Appendix 4
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

The list of food (food) raw materials that are not allowed in the production (manufacture) of food products in educational institutions

      1) products of the slaughter of productive animals and poultry, subjected to repeated freezing;

      2) raw materials from fish and non-finfish facilities, subjected to repeated freezing;

      3) salted herring (lightly salted);

      4) products of unproductive animals (including meat, offal), meat of productive animals mechanically deboned and poultry mechanically deboned;

      5) collagen-containing raw materials from poultry meat;

      6) blocks frozen from various types of veneered animal meat, as well as offal (liver, tongue, heart) with shelf life of more than 6 months;

      7) cored beef with a mass fraction of connective and fatty tissue over 20 %;

      8) meat of pork, mutton, bulls, boars and skinny animals;

      9) by-products of productive animals and poultry, with the exception of liver, tongue, heart and blood;

      10) eggs with contaminated and (or) damaged shells, as well as eggs from farms affected by salmonellosis; eggs and meat of waterfowl;

      11) milk, dairy products from farms that are not affected by the incidence of productive farm animals, as well as those that have not undergone primary processing and pasteurization, unpasteurized milk, cottage cheese and sour cream without heat treatment;

      12) products containing milk fat substitutes: spreads, dairy products;

      13) meat products containing non-meat ingredients;

      14) vegetable oils with a peroxide content of more than 2 mmol of active oxygen/kg of fat (except olive oil); olive oil with a peroxide content of more than 2 mmol of active oxygen/kg of fat;

      15) vegetable oils: cottonseed;

      16) hydrogenated oils and fats;

      17) hot spices (pepper, horseradish, mustard);

      18) mushrooms;

      19) food products containing sweeteners, flavor enhancers, preservatives, synthetic dyes and flavors, except natural food spices and flavors (dill, parsley, celery, cumin, basil, sweet, white and allspice, oregano, cinnamon, vanilla, coriander, cloves, bay leaf, onion, garlic);

      20) food products or food raw materials with a salt content of more than 0.3% of the weight of the finished product;

      21) food products or food raw materials containing added sugars in excess of 5% of the weight of the finished product;

      22) fish, meat, fruit and vegetable and other canned goods of industrial production;

      23) home-made products;

      24) non-iodized salt;

      25) wheat flour of the highest and first grades, not enriched (fortified) with iron-containing vitamins and minerals.

      26) cereals, flour, dried fruits contaminated with various impurities or infected with pests of grain stocks;

      27) food (nutritional) raw materials containing GMOs;

      28) food (nutritional) raw materials obtained with the use of pesticides in accordance with Annex 10 to the Technical Regulations;

      29) the use of benzoic and sorbic acids and their salts.

  Appendix 5
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Log of accounting and use of incoming food products and food raw materials

Date and hour of receipt of food raw materials and food products)

Name of food products

Quantity of food raw materials and food products received (in kg, l, pieces)

Results of organoleptic evaluation of food raw materials and food products received

Deadline for sale of food raw materials and food products

Date and hour of actual sale of food raw materials and food products by day

Full name. (if any) signature of the responsible person

Note









  Appendix 6
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

The list of food products that are not allowed to be manufactured and sold in educational institutions

      1) yogurt, cottage cheese, kefir;

      2) stuffed pancakes;

      3) navy-style macaroni;

      4) potions, forshmaks, jellies, pates;

      5) confectionery with cream;

      6) sugary non-cream confectionery products;

      7) fruit drinks, kvass;

      8) deep-fried products;

      9) soft-boiled eggs, fried eggs, fresh egg mixture omelet, unpasteurized;

      10) complex (more than four components) salads, salads seasoned with sour cream and

      mayonnaise;

      11) okroshka;

      12) mushrooms;

      13) food products of non-industrial (home-made) manufacture, including canned vegetables,

      fruits, meat, fish, mushrooms;

      14) first and second courses based on instant dry food concentrates;

      15) fast food: burgers, hot dogs, pizza, nuggets, chips (chipsets), salted crackers with flavoring

      additives;

      16) hot sauces, ketchups, hot spices (pepper, horseradish, mustard);

      17) unpasteurized milk, cottage cheese and sour cream without heat treatment;

      18) technologically processed meat and fish products (sausages, smoked meats);

      19) coffee and coffee drinks;

      20) food products with a salt content of more than 0.3% of the weight of the finished product;

      21) food products containing added sugars in excess of 5% of the weight of the finished

      product;

      22) dishes, culinary products made from meat trimmings, diaphragm, blood, rolls from the

      pulp of heads;

      23) dried fish.

      24) industrial children nutrition biscuits containing more than 25% of the added sugar by

      weight of the finished product;

      25) bakery products for children nutrition containing salts of more than 0.5% of the weight of

      the finished product.

      26) children nutrition products containing ethyl alcohol of more than 0.2%, apricot kernels,

      vinegar, sweeteners, with the exception of specialized food products for dietary therapeutic

      and dietary preventive nutrition.

  Appendix 7
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

The list of food products that are not allowed to be sold in educational institutions

      1) stuffed pancakes;

      2) potions, forshmaks, jellies, pates;

      3) confectionery with cream;

      4) sugary non-cream confectionery products;

      5) ice cream;

      6) food concentrates;

      7) chewing gum;

      8) sweet non-alcoholic and energy (tonic) drinks, carbonated, medicinal and therapeutic table

      mineral waters, concentrated diffusion juices (except packaged mineral and drinking waters),

      fruit, vegetable, fruit and berry, fruit and vegetable pasteurized juices, drinking water with

      flavoring additives;

      9) deep-fried products;

      10) non-industrial (home-made) food products;

      11) fast food: burgers, hot dogs, pizza, nuggets, chips (chipsets), salted crackers with flavoring

      additives;

      12) hot sauces, ketchups, hot spices (pepper, horseradish, mustard);

      13) unpasteurized milk, cottage cheese and sour cream without heat treatment;

      14) technologically processed meat and fish products (sausages, smoked meats);

      15) coffee and coffee drinks;

      16) products containing milk fat substitutes: spreads, dairy products;

      17) industrial children nutrition biscuits containing more than 25% of the added sugar by

      weight of the finished product;

      18) bakery products for children nutrition containing salts of more than 0.5% of the weight of

      the finished product.

  Appendix 8
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Recommended weight of meals, depending on age, for preschool children

      Table 1


Weight of meals (gr.)

Meal, dish

Up to 3 years

3-7 years

First courses

150

200

Second courses



Garnish

100

120

Meat, cutlet, fish, poultry

50

60

Vegetable, egg, cottage cheese, meat dish and porridge

130

150

Salad

30

40

Third courses

150

180

Recommended weight of meals, depending on age, for school-age children

      Table 2

Meal, dish

Weight of meals (gr.)

6-10 years

11-14 years

15-18 years

First courses

200

250

300

Second courses




Garnish

130

150

180

Meat, cutlet, fish, poultry

70

90

100

Complex meat and fish dishes

200

220

250

Vegetable, egg, cottage cheese dish, porridge

180

200

250

Salad

60

80

100

Third courses

200

200

200

  Appendix 9
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

      The nutritional and energy value of the dishes is calculated based on the net weight of one serving of each product. The net weight of one serving is the weight of the raw material after cold processing to remove the inedible part.

The frequency of intake of the main groups of food products for the organization of one-time hot school meals in educational institutions for a five-day stay per child

      Table 1


Frequency of intake per week

Number of servings per week

Note

Product groups




Meat (beef, horse meat)

2 times a week

2 servings

chilled/frozen lean carcass parts (less than 15 g of fat per 100 g of meat), serving weight boneless

Poultry

2 times a week

2 servings

chilled/frozen, serving weight without skin and bones

Fish

1 times a week

1 servings

different types of fish, except salted and lightly salted herring, the mass of a portion of defrosted fish - cut into fillets with skin without bones or fillets without skin and bones

Legumes

2 times a week

2 servings

as a side dish to dishes or salads

Cereals, pasta. Flour used for cooking is included in the total amount of this group.

3 times a week

3 servings

cereals and pasta with a high fiber content

Various seasonal vegetables (except potatoes)

ежедневно

6 servings

as salads, vegetable cuts, as part of side dishes and main dishes

Fruits and berries varied

daily

5 servings


Dried fruits and berries, dried rose hips, nuts, seeds

3 times a week

3 servings

without added sugars and sweeteners

Potato

1 times a week

1 servings


Bread

daily

5 servings

with a salt content of no more than 0.5 % of the weight of the finished product

Eggs

1 times a week (can be divided into several times)

1 servings

boiled, as part of an omelet, and other complex dishes

Milk and dairy products

daily

5 servings

with the amount of added sugar not exceeding 5 % of the weight of the finished product

Butter

daily

5 servings

at least 72 % fat content

Vegetable fats

daily

5 servings

refined sunflower, corn or olive oil

Salt

5 times a week

5 servings

the amount of salt in prepared foods and dishes is limited, only iodized salt is used.

Sugar

5 times a week

5 servings

addition of sugar and honey during the preparation of food and drinks is limited.

The frequency of intake of the main food groups for breakfast, lunch or dinner in preschool institutions for a five-day stay per child

      Table 2


Number of servings per week

Intake period

Note

Product groups




Meat (beef) chilled / frozen lean parts of the carcass (less than 15 g of fat per 100 g of meat), horse meat is allowed for second courses

3 servings per week

lunch or dinner

During lunch, a portion of meat goes to both the first and second courses: meat-bone broth is used for the first courses, and the pulp is used for the second courses.

Chilled/frozen poultry

4 servings per week

lunch or dinner

During lunch, a portion of poultry goes to both the first and second courses: meat and bone broth are used for the first courses, and the flesh is used for the second courses.

Fish

2 servings per week

lunch or dinner

different types of fish, except salted and lightly salted herring, the mass of a portion of defrosted fish - cut into fillets with skin without bones or fillets without skin and bones

Legumes

3 servings per week

breakfast or lunch or dinner

as a side dish to dishes, salads, and entrees

Cereals and pasta. Flour used for cooking is included in the total amount of this group.

10 servings per week

at any meal

cereals and pasta with a high fiber content

Various seasonal vegetables (except potatoes)

15 servings per week

at any meal

Pickled vegetables can be offered to children from the age of 4 years no more than three times a week.

Fruits and berries varied and seasonal

10 servings per week

at any meal


Dried fruits and berries, dried rose hips

7 servings per week

at any meal

Without added sugars and sweeteners

Potato

4 servings per week

at any meal


Bread

15 servings per week

at any meal

with a salt content of no more than 0.5% of the weight of the finished product

Eggs

2 servings per week

at any meal

boiled, as part of an omelet, and other complex dishes

Milk and dairy products

12 servings per week by 1 serving

at any meal

with the amount of added sugar not exceeding 5% of the weight of the finished product

Butter

15 servings per week

at any meal

at least 72 % fat content

Vegetable fats

10 servings per week

at any meal

refined sunflower, corn or olive oil

Salt

15 servings per week

at any meal

еhe amount of salt in prepared foods and dishes is limited, only iodized salt is used.

Sugar

15 servings per week

at any meal

Sugar addition is not allowed until the age of three. The addition of sugar and honey during the preparation of meals and drinks is limited.

Fruit tea without added sugars and sweeteners

2 servings per week

for breakfast

Tea is not allowed until the age of three.

The frequency of intake of the main food groups for the second breakfast and afternoon tea in preschool institutions for a five-day stay per child

      Table 3


Number of servings per week

Intake period

Note

Product groups




A variety of seasonal vegetables

5 servings per week

during the second breakfast or afternoon tea


Fruits and berries varied and seasonal

5 servings per week

during the second breakfast or afternoon tea


Dried fruits and berries, dried rose hips

2 servings per week

during the second breakfast or afternoon tea

Without added sugars and sweeteners

Wheat flour

5 servings per week

during the second breakfast or afternoon tea

For bakery and flour non-cream confectionery products

Milk and dairy products

5 servings per week

during the second breakfast or afternoon tea

with the amount of added sugar not exceeding 5% of the weight of the finished product

Features of the consumption rates of the main food groups in preschool organizations during a seven-day stay

      The portion sizes by age and characteristics of food groups are given in Tables 2 and 3.

      Table 4

Food products group

The frequency of inclusion in individual meals

Beef, horse meat, chilled/frozen

five servings per week during lunch or dinner

Chilled/frozen poultry

six servings per week during breakfast, lunch or dinner

Fish

two servings per week during lunch or dinner

Vegetables varied, seasonal, except potatoes

four servings daily, during the week, pickled vegetables can be offered to children from the age of 4 years no more than three times a week.

Fruits and berries varied and seasonal

two servings daily

Dried fruits and berries, dried rose hips

ten servings per week

Legumes

three servings per week as a side dish, in salads, in entrees

Cereals and pasta

two servings daily during breakfast, lunch or dinner

Potato

five servings per week

Bread

three servings every day during breakfast, lunch and dinner

Eggs

three servings per week

Milk and dairy products

thirteen servings per week

Flour for bakery and non-cream pastry products

one serving daily during the second breakfast or afternoon snack

Butter containing at least 72 percent fat

three servings daily

Vegetable fats (oil)

two servings daily

Salt

three servings daily

Sugar

three servings daily

Fruit tea without added sugars and sweeteners

six servings per week. Tea is not allowed until the age of three, it is replaced by other drinks.

The frequency of intake of the main food groups in educational institutions for a five-day stay with five meals per child

      Table 5


Number of servings per week

Intake period

Note

Product groups




Meat (beef) chilled / frozen lean parts of the carcass (less than 15 g of fat per 100 g of meat), horse meat is allowed for second courses

4 servings per week

lunch or dinner

During lunch, a portion of meat goes to both the first and second courses: meat-bone broth is used for the first courses, and the pulp is used for the second courses.

Chilled/frozen poultry

4 servings per week

lunch or dinner

During lunch, a portion of poultry goes to both the first and second courses: meat and bone broth are used for the first courses, and the flesh is used for the second courses.

Fish

2 servings per week

lunch or dinner

different types of fish, except salted and lightly salted herring, the mass of a portion of defrosted fish - cut into fillets with skin without bones or fillets without skin and bones

Legumes

3 servings per week

breakfast or lunch or dinner

as a side dish to dishes, salads, first courses

Cereals and pasta. Flour used for cooking is included in the total amount of this group.

10 servings per week

at any meal

cereals and pasta with a high content of dietary fiber

Various seasonal vegetables (except potatoes)

15 servings per week

at any meal

as salads, vegetable cuts, as part of side dishes and main dishes. Pickled vegetables can be offered no more than three times a week.

Fruits and berries varied and seasonal

10 servings per week

at any meal


Dried fruits and berries, dried rose hips

7 servings per week

at any meal

Without added sugars and sweeteners

Potato

4 servings per week

at any meal


Bread

15 servings per week

at any meal

with a salt content of no more than 0.5 % of the weight of the finished product

Eggs

3 servings per week

at any meal

boiled, as part of an omelet, and other complex dishes

Milk and dairy products

10 servings per week by one serving

at any meal

with the amount of added sugar not exceeding 5% of the weight of the finished product

Butter

15 servings per week

at any meal

at least 72 % fat content

Vegetable fats

10 servings per week

at any meal

refined sunflower, corn or olive oil

Salt

15 servings per week

at any meal

The amount of salt in prepared foods and dishes is limited, only iodized salt is used.

Sugar

15 servings per week

at any meal

The addition of sugar and honey during the preparation of meals and drinks is limited.

Fruit tea without added sugars and sweeteners

2 servings per week

for breakfast


The frequency of intake of the main food groups for a second breakfast and afternoon tea in educational institutions for a five-day stay with five meals per child

      Table 6


Frequency of intake

Number of servings per week

Note

Product groups




A variety of seasonal vegetables

five servings per week

during the second breakfast or afternoon tea


Fruits and berries varied and seasonal

five servings per week

during the second breakfast or afternoon tea


Dried fruits and berries, dried rose hips

three servings per week

during the second breakfast or afternoon tea

Without added sugars and sweeteners

Milk and dairy products

five servings per week

during the second breakfast or afternoon tea

with the amount of added sugar not exceeding 5 % of the weight of the finished product

Wheat flour

three servings per week

during the second breakfast or afternoon tea

For bakery and non-cream confectionery products

Nuts

one servings per week

during the second breakfast or afternoon tea

portioned without the addition of sugar, honey and salt, or in dishes. They are not allowed in case of allergies.

      Note: when organizing four meals a day, one of the meals (second breakfast or afternoon snack) is not given.

The peculiarities of the consumption rates of the main food groups in educational organizations during a seven-day stay (around the clock), including in educational and recreational educational organizations

      The portion sizes by age and characteristics of food groups are given in Tables 5 and 6.

      Table 7

Food Products Group

The frequency of inclusion in individual meals

Beef, horse meat, chilled/frozen

five servings per week during lunch or dinner

Chilled/frozen poultry

six servings per week during breakfast, lunch or dinner

Fish

two servings per week during lunch or dinner

Vegetables varied, seasonal, except potatoes

four servings daily, pickled vegetables are offered no more than four times a week during the week.

Fruits and berries varied and seasonal

three servings daily

Dried fruits and berries, dried rose hips

ten servings per week

Legumes

three servings per week as a side dish, in salads, in entrees

Cereals and pasta

two servings daily during breakfast, lunch or dinner

Potato

five servings per week

Bread

three servings every day during breakfast, lunch and dinner

Eggs

five servings per week

Milk and dairy products

thirteen servings per week

Flour for bakery and non-cream pastry products

one serving daily during the second breakfast or afternoon snack

Nuts

two servings per week

Butter containing at least 72 percent fat

three servings daily

Vegetable fats (oil)

two servings daily

Salt

three servings daily

Sugar

three servings daily

Fruit tea without added sugars and sweeteners

six servings per week.

  Appendix 10
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Product Replacement Table

Product to be replaced

Weight in gr.

Substitute product

Weight in gr.

1

Beef

100,0

meat on the bones of the 1st category: horsemeat, rabbit

100,0

meat boneless meat of the 1st category: horsemeat, rabbit

80,0

horsemeat of the 1st category

104,0

whole eviscerated poultry or semi-eviscerated poultry

100,0

uneviscerated bird

120,0

offal of the 1st category liver, tongue, heart

116,0

turkey breast

80,0

fresh dish

150,0

semi-fat cottage cheese

250,0

fresh milk

600,0

2

Whole milk

100,0 ml

kefir, ayran

100,0 ml

condensed milk, sterilized, without sugar

40,0 ml

fresh cream

20,0 ml

semi-fat cottage cheese

30,0

3

Sour cream

100,0

fresh cream

133,0 ml

fresh milk

667,0 ml

4

Cottage cheese

100,0

fresh milk

333,0 ml

cheese

40,0

yogurt

100,0

sour cream

50,0

cream

66,0 ml

5

Cheese

100,0

cow's butter

50,0

fresh sour cream

125,0

cottage cheese

250,0

kefir

500,0

fresh milk

825,0

eggs

3 pieces

6

Eggs

1 штук

cheese

33,0

sour cream

40,0

cottage cheese

80,0

7

Fresh decapitated fish

100,0

Fresh meat

67,0

fish fillet

70,0

cottage cheese

168,0

cheese

50,0

8

Fresh fruits

100,0

dried rosehip

20,0

apples dried

20,0

apricots

8,0

prunes

17,0

raisins

22,0

watermelon

300,0

melon

200,0

9

Potato

100

beetroot

190

carrot

240

cabbage

370

pasta, noodles 1c

25

semolina

25

wheat bread 1c

35

plain rye bread

55

10

Rye-wheat bread made from grade 1 flour

100

plain rye bread, shaped wheat bread made from wheat flour

100
70

wheat flour 1c

70

pasta, noodles 1c

70

semolina

70

  Appendix 11
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

The log of return and replacement of finished food products

Date

Name of the product/dish, volume/quantity

Time of detection of the fact of substandardness, non-compliance with the required parameters

Reason for return/replacement

Time of return

Time of replacement

Signature of the person responsible for catering

Signature of the forwarder









  Appendix 12
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Lunch bags requirements

      The lunch bag consists of:

      1) a closed hot sandwich based on bread, pita or pita bread, smeared with butter, with the inclusion of boiled portioned beef / horse meat / chicken breast / turkey / semi-hard cheese, boiled or raw vegetables, herbs wrapped in parchment;

      2) fermented milk product (yogurt) of industrial manufacture in small packages;

      3) seasonal fruit;

      4) drinks (milk, kefir, rosehip drink, dried fruits, berries).

      The time from the moment of manufacture to the moment of sale of lunch bags is no more than 2 hours. Before serving, the sandwiches are heated in the oven at 180-200 ° C for 8-10 minutes.

  Appendix 13
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Special features of nutrition provision for students/pupils with special dietary needs in educational institutions

Reasons for special dietary needs

Information for mandatory provision to pupils/students and their legal representatives

Adjustment of the energy value of meals (caloric content)

Exclusion, restriction of food products, their quantity, or substitution

Diabetes mellitus

the amount of carbohydrates in a dish, drinks, in one meal

not required

not required

Food allergies

the presence of allergens in ready meals

not required

exclusion of food products containing a food allergen or their replacement

Celiac disease (gluten intolerance)

the presence of gluten and its traces in ready meals

not required

exclusion of food products containing gluten and its traces, or their replacement

Lactase deficiency (lactose intolerance)

the presence of lactose in ready meals

not required

exclusion of food products containing lactose or their replacement

Congenital metabolic disorders (phenylketonuria)

the presence of vegetable or animal protein in a dish or drink

not required

dietary nutrition is required based on the recommendations of the attending physician.

  Appendix 14
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Information about the content of substances in prepared dishes/products that lead to allergic reactions or intolerance

Allergen or Intolerant Substance Index

Decoding allergen or intolerant substance indexes

Г

gluten or its traces

Л

lactose

З

cereal products

РП

crustacean products

Я

eggs

Р

fish

А

peanuts

СБ

soybeans

МП

dairy products

О

nuts

С

celery

ГЦ

mustard

К

Sesame

ЛП

lupine

М

shellfish

АЦ

aspartame and aspartame-acesulfame salt

      Note:

      1. Information about the presence of an allergen or an intolerant substance in the composition of the prepared dish/product must be indicated in the menu with the appropriate index in parentheses after the name of the prepared dish/product (cottage cheese with sour cream (Л, МП), which indicates the presence of lactose and dairy products in the dish)

      2. Information about the indices of allergens or intolerant substances is placed near the menu.

  Appendix 15
to the Standards of nutrition in
healthcare and educational
organizations

Food products containing gluten

      1) wheat, including semolina, bulgur, couscous;

      2) rye;

      3) barley;

      4) oats;

      5) triticale;

      6) bread, bakery and confectionery products containing wheat, rye, barley, oat flour, starch

      (the labeling of which indicates that there may be traces of gluten in its composition),

      molasses;

      7) pasta containing wheat, rye, oat flour, starch (the labeling of which indicates that there may

      be traces of gluten in its composition);

      8) dishes and products made from meat, fish, which contain wheat, rye, barley, oat flour, starch

      (the labeling of which indicates that there may be traces of gluten in its composition);

      9) dairy products containing wheat, rye, barley or oats;

      10) drinks based on malt of barley, wheat or rye;

      11) drinks made from roasted grains (barley, rye, wheat) and chicory.

      1. Food products labeled with traces of gluten

      1) ketchups, mustard;

      2) dairy products;

      3) potato and corn products;

      4) Granulated tea, instant cocoa mixes;

      5) dry spices;

      6) dried vegetables and fruits;

      7) chocolate.

      2. List of gluten-free food products

      1) vegetables;

      2) potatoes;

      3) corn;

      4) pumpkin;

      5) fruits;

      6) berries;

      7) legumes;

      8) cereals: rice, quinoa, millet, amaranth, sorghum;

      9) nuts;

      10) buckwheat;

      11) seeds;

      12) eggs;

      13) meat

      14) fish;

      15) dairy products;

      16) vegetable oil;

      17) water;

      18) fruit and vegetable juice;

      19) tea;

      20) cocoa.


"Денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарында тамақтану стандарттарын бекіту туралы"

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 21 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-302/2020 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2020 жылғы 22 желтоқсанда № 21857 болып тіркелді.

      "Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 7-бабының 103) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

      Ескерту. Кіріспе жаңа редакцияда - ҚР Денсаулық сақтау министрінің 04.03.2025 № 16 (01.09.2025 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      1. Қоса беріліп отырған Денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарында тамақтану стандарттары бекітілсін.

      2. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

      2) осы бұйрық ресми жариялағаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

      3) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Заң департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасы
Денсаулық сақтау министрі
А. Цой

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Білім және ғылым министрлігі

  Қазақстан Республикасы
Денсаулық сақтау министрінің
2020 жылғы 21 желтоқсандағы
№ ҚР ДСМ-302/2020
бұйрығымен бекітілген

Денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарында тамақтану стандарттары

      Ескерту. Стандарттар жаңа редакцияда - ҚР Денсаулық сақтау министрінің 04.03.2025 № 16 (01.09.2025 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Осы Денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарында тамақтану стандарттары (бұдан әрі – Стандарттар) "Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 7-бабының 103) тармақшасына сәйкес әзірленді және денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарында тамақтануды ұйымдастыруға қойылатын жалпы талаптарды белгілейді.

      2. Осы Стандарттарда пайдаланылатын терминдер мен анықтамалар:

      1) азық-түлік (тамақ) шикізаты – тамақ өнімдерін өндіру (дайындау) үшін пайдаланылатын жануардан, өсімдіктен алынған, микробиологиялық, минералдық, жасанды немесе биотехнологиялық текті өнімдер және ауыз су;

      2) аутсорсинг – білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық базасын пайдалана отырып, тамақтану жөніндегі көрсетілетін қызметтерді жеткізуді жүзеге асыратын қоғамдық тамақтану объектісімен тағамдарды дайындауы мен дайын тағамдарды өткізуін көздейтін оқушыларды/тәрбиеленушілерді тамақтандыруды ұйымдастыру тәсілі (бұдан әрі – тамақтанудың көрсетілетін қызметтерінің өнім берушісі);

      3) балалар тағамына арналған тамақ өнімдері – балалар организмінің тиісті физиологиялық қажеттіліктеріне сай келетін және тиісті жастағы баланың денсаулығына зиян келтірмейтін балаларға арналған (0-ден 3 жасқа дейінгі, 3-тен 6 жасқа дейінгі мектеп жасына дейінгі, 6 жастан және одан жоғары мектеп жасындағы балалар үшін) арнайы тамақ өнімдері;

      4) бракераж – тамақ өнімдері мен дайын тағамдардың санын және сапасын, оның ішінде дәмі (дайын тағамдар), иісі, сыртқы түрі, түсі, консистенциясы, сақтау шарттары мен жарамдылық мерзімдері бойынша және олардың шығарылған жерін, қауіпсіздігі мен сапасын растайтын ілеспе құжаттардың болуын бағалау;

      5) буфеттік тамақтану – дайын өнімнің шектеулі ассортиментін сол жерде тұтынуға беруді, сондай-ақ оларды жоғары дәрежеде дайындалған жартылай фабрикаттардан дайындауды көздейтін тамақтануды ұйымдастыру нысаны;

      6) дайын тағам – тұтынылуға дайын тамақ өнімі (тағам);

      7) денсаулық сақтау ұйымы – денсаулық сақтау саласындағы қызметті жүзеге асыратын заңды тұлға;

      8) диеталық емдік тамақтанудың тамақ өнімі – берілген тағамдық және энергетикалық құндылығы, физикалық және органолептикалық қасиеттері бар және емдік диеталар құрамында пайдалануға арналған арнайы тамақ өнімі;

      9) диеталық профилактикалық тамақтанудың тамақ өнімі – құрамында көмірсутегі, май, ақуыз, дәрумен және зат алмасудың басқа да түрлерінің болуы және (немесе) жекелеген заттардың олардың табиғи құрамына қатысты арақатынасы өзгертілген және (немесе) құрамына бастапқыда болмаған заттар немесе компоненттер енгізілген арнайы тамақ өнімі, сондай-ақ аурулардың даму қаупін азайтуға арналған тамақ өнімі;

      10) жеуге жарамсыздық индексі – өткізілген тағамдардың жалпы көлеміне қатысты тамақ ішкеннен кейін табақтарда қалған тамақ қалдықтарының саны;

      11) кейтеринг – білім беру ұйымының материалдық-техникалық базасын пайдаланбай тамақтану бойынша қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын қоғамдық тамақтану объектісінің дайын тағамдарды дайындауды, жеткізуді және өткізуді көздейтін ас блогы жоқ білім беру ұйымдарында тамақтануды ұйымдастыру тәсілі;

      12) күнделікті мәзір – күн сайын осы үшін бөлінген стендте, тиісті білім ұйымының ресми интернет-ресурсында орналастырылатын немесе оқушыларға/тәрбиеленушілерге және олардың заңды өкілдері үшін қолжетімді басқа да коммуникация арналары арқылы таратылатын перспективалы төрт апталық маусымдық мәзірге сәйкес әр күнге арналған мәзір. Онда тағамның атауы, порция көлемі, сондай-ақ тағамдық аллергиясы бар және басқа да ерекше диеталық қажеттіліктері бар оқушыларға/тәрбиеленушілерге арналған тағамдарды ауыстыру көрсетіледі;

      13) ланч-пакеттері – пергаментке оралған құрамында ыстық бутербродтар (жылқы еті немесе сиыр еті немесе тауық еті немесе ірімшік пен көкөністер қосылған қара бидай наны), сондай-ақ табиғи ашытылған сүт өнімдері, жемістер мен сусындар бар тамақ жиынтығы. Ланч-пакеттері тамақ өнімдерімен жанасуға рұқсат етілген қағаз пакеттерге алдын ала оралады;

      14) негізгі ас үй – тағамдарды дайындау және дайын тағамдарды беру процесін білім беру ұйымдары (білім беру ұйымының штат кестесіне кіретін қызметкерлер) немесе тамақтану қызметтерінің өнім берушісі дербес жүзеге асыратын тамақтануды ұйымдастыру моделі;

      15) перспективалы төрт апталық маусымдық мәзір – әртүрлі жас ерекшелігіне арналған тағамдар жиынтығын, олардың порцияларының шығымдылығын (массасын) қамтитын құжат, оқушылардың/тәрбиеленушілердің ерекше диеталық қажеттіліктері, маусымдылықты (қыс-көктем, жаз-күз), тағамдық, энергетикалық құндылық және негізгі дәрумендер мен микроэлементтерге қажеттілік ескеріледі;

      16) тамақ өнімдерінің өнім берушісі – тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатын жеткізуді жүзеге асыратын тамақ өнімдері нарығының операторы;

      17) таратылу мәзірі – тағаммен бұйымдарға арналған технологиялық карточкаларды ескере отырып, перспективалы төрт апталық маусымдық мәзір негізінде ағымдағы күнге жасалған құжат, онда тамақтың толық атауы және олардың әрбір жас ерекшелік тобы үшін теориялық шығымы, әртүрлі жас ерекшелік санаттарындағы оқушылар/тәрбиеленушілер үшін: алымында – бір оқушыға/тәрбиеленушіге, бөлгіште – барлық оқушыларға/тәрбиеленушілерге порциялар саны, мәзірді орындау үшін қажетті азық-түлік саны (салмақ жалпы/нетто);

      18) тез бұзылатын тамақ өнімдерінің бракераж журналы – азық-түлік шикізатының және жартылай фабрикаттар саны, оларды өткізу мерзімі, электрондық не қағаз нысанда жүргізілетін органолептикалық бағалау нәтижелері енгізілетін журнал;

      19) тез бұзылатын тамақ өнімі – жарамдылық мерзімі 5 тәуліктен аспайтын, егер тамақ өнімдерінің жекелеген түрлеріне арналған техникалық регламенттерде өзгеше белгіленбесе, онда адам денсаулығына қауіпті ауру тудыратын микроорганизмдердің, бұзылу микроорганизмдерінің және (немесе) уыттардың түзілуінің қауіпсіздігін сақтау және оның дамуын болдырмау мақсатында сақтаудың және тасымалдаудың (тасудың) арнайы құрылатын температуралық режимдерін талап ететін тамақ өнімі;

      20) технологиялық карта/тарату картасы – тағамның (бұйымның) атауы, ингредиенттердің атауы мен саны, брутто және нетто салмағы, тағамның (бұйымның) жалпы шығым салмағы, тағамдық және энергетикалық құндылығын, органолептикалық көрсеткіштерін көрсетумен тағамның (бұйымның) дайындалуының, ресімделуінің шарттары және берілуінің технологиялық процесінің рецептурасы мен сипаттамасы, тағамдағы (бұйымдағы) аллергендердің болуы және сақтау шарттары көрсетілген құжат;

      21) тірек ас үй – бұл "негізгі ас үй" моделіне ұқсас тамақтануды ұйымдастыру моделі және дайын ыстық тағамды ыстық тамақ дайындау мүмкіндігі жоқ немесе экономикалық тұрғыдан мүмкін болмайтын жақын маңдағы білім беру объектілеріне жеткізу арқылы тамақтандыру функцияларын орындауды көздейді;

      22) швед үстелі – ұсынылған ассортименттен тағамдарды өздігінен таңдау мүмкіндігі берілетін тамақтануды ұйымдастыру моделі;

      23) ыстық тамақ – ыстық сусынды қоспағанда, әр тағамда кемінде бір ыстық тағамның болуын көздейтін ұйымдастырылған тамақ;

      24) тауарға ілеспе құжаттар – Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізілетін тауарларға арналған коммерциялық және көліктік құжаттар;

      25) энтералдық тамақтанудың тамақ өнімі – организмді тағамдық заттар мен энергияда әдеттегі тәсілмен қамтамасыз ету мүмкін болмаған кезде тікелей ауыз арқылы тұтынуға немесе зонд арқылы енгізуге арналған диеталық емдік немесе диеталық профилактикалық тамақтанудың сұйық немесе құрғақ (тұтынуға дайын болғанға дейін қалпына келтірілген) тамақ өнімі.

2-тарау. Денсаулық сақтау ұйымдарында тамақтануды ұйымдастыру тәртібі

      3. Жалпы емдік тамақтануды ұйымдастыру әрбір денсаулық сақтау ұйымында нақты жүзеге асыруды талап ететін мынадай негізгі бөлімдерден:

      1) емдік тамақтануды құру қағидаттары, оны тағайындау жүйесі, тамақтану режимі және тамақтану нормалары енгізілетін ұйымның клиникалық мәселелерінен;

      2) ас мәзірін жасау әдістерін, тағайындауларды есепке алу жүйесін, өнімдерді шығаруды, ас үйде технологиялық процесті ұйымдастыруды, ас үйден тамақ беру жүйесін, тамақ сапасын бақылауды және науқастарға қызмет көрсетуді ұйымдастыруды қамтитын ұйымның техникалық мәселелерінен;

      3) емдік тамақтануға басшылық жасау және кадрлар даярлау мәселелерінен;

      4) ас блоктарын құру және тамақты тасымалдау жүйесі, жабдық пен мүкәммал, ас блогын күтіп-ұстау жөніндегі санитариялық талаптар енгізілетін ұйымның санитариялық-технологиялық мәселелерінен құралады.

      4. Әрбір денсаулық сақтау ұйымында негізгі, тұрақты жұмыс істейтін диеталар белгіленеді және қажет болған жағдайда басқа диеталар қолданылады. Сондай-ақ, арнайы көрсеткіштерге байланысты жазып берілген диетаға сол немесе өзге де түзетулер енгізілуі мүмкін. Диетадағы қосымша тағайындаулар немесе шектеулер белгілі бір емдік қасиеттері бар өнімдерді (сүзбе, бауыр, сүт, қарбыз, алма, сарымсақ) тағайындау арқылы немесе қоректік заттарды (ақуыздар, майлар, көмірсулар, тұздар, дәрумендер) қосу немесе шектеу арқылы жасалады.

      5. Науқас денсаулық сақтау ұйымдарына түскен кезде емдік тамақты кезекші дәрігер тағайындайды. Тағайындалған диета ауру тарихына және сонымен бірге барлық қабылданған науқастарға жиынтық тапсырысқа енгізіледі, ол белгіленген уақытта ас блогына жіберіледі.

      6. Науқасқа диетаны тағайындау кешенді емдеудің нақты міндеттеріне сәйкес жеке жасалады.

      7. Ас блогының диета жөніндегі мейіргері барлық бөлімшелерден алынған мәліметтердің негізінде диетамен тамақтанатын науқастардың болуы жөнінде жиынтық мәліметтер жасайды.

      8. Жиынтық мәліметтердің негізінде диета жөніндегі мейіргер өндіріс меңгерушісінің (бас аспаздың) және бухгалтердің қатысуымен диетолог-дәрігердің басшылығымен келесі күні науқастардың тамақтануына белгіленген нысан бойынша тарату мәзірін жасайды.

      9. Тарату мәзірі азық-түліктің орташа тәуліктік жиынтығын ескере отырып, жеті күндік жиынтық мәзірге (күзгі-жазғы және қысқы-көктемгі) сәйкес жасалады, күн сайын денсаулық сақтау ұйымының басшысы бекітеді және оған диетолог-дәрігер, бухгалтер, өндіріс меңгерушісі (шеф-аспаз) қол қояды. Тарату мәзірінде диета жөніндегі мейіргер алымдағы әр тағамның бір порциясын дайындау үшін тамақ өнімдерінің мөлшерін қояды, бөлгіште бухгалтер (калькулятор) осы тағамның барлық бөліктерін дайындауға қажетті өнімдердің санын көрсетеді.

      10. Қорытынды деректердің негізінде қоймадан (қоймадан) тамақ өнімдерін беруге талап жазып беріледі.

      11. Белгіленген диетаға науқастың жеке басына және патологиялық процестің сипатына байланысты кейбір түзетулер енгізіледі. Мұндай түзетулер белгілі бір емдік қасиеттері бар кейбір өнімдерді (мысалы, сүзбе, бауыр, сүт, алма және басқалары) қосымша тағайындау арқылы, егер қажет болса, диетадан басқа өнімдердің тиісті мөлшерін алып тастау арқылы, сондай-ақ тағамдық заттарды (ақуыздар, майлар, көмірсулар, су, дәрумендер, минералды тұздар) қосу немесе шектеу арқылы жасалады.

      12. Әрбір денсаулық сақтау ұйымында қолданылатын диеталар саны сараланған емдік тамақтану енгізілген сайын, сондай-ақ жаңа клиникалық негізделген диеталар әзірлеу нәтижесінде артады. Барлық жағдайларда жаңа диеталарды нұсқасын білдіретін қосымша әрпі бар сол өз нөмірлерімен белгілеп, диетаның номенклатурасын сақтау қажет.

      13. Аралас тамақтандыратын балаларға қоспаның көлемі жеке есептеледі. Тек емшек сүтімен тамақтанатын балалар бейімделген сүт қоспаларын қабылдамайды. Балаларға арналған сүт қоспасы патологиялық жағдайлар мен ауруларды ескере отырып таңдалады. Балаларға арналған диеталық емдік және диеталық профилактикалық тағам өнімдерінің жекелеген түрлері "Арнайы тамақ өнімдерінің, оның ішінде диеталық емдік және диеталық профилактикалық тағамның жекелеген түрлерінің қауіпсіздігі туралы" (027/2012 КО ТР) Кеден одағының техникалық регламентіне 3-қосымшада белгіленген талаптарға сәйкес келеді.

      14. Барлық денсаулық сақтау ұйымдарында кемінде күніне төрт рет тамақтану режимі белгіленеді, көрсеткіштер бойынша жекелеген бөлімшелерде немесе науқастардың жекелеген санаттары үшін неғұрлым жиі тамақтану (бес-алты рет тамақтандыру) қолданылады.

      15. Науқастардың тамақтану уақыты тамақтану санымен және денсаулық сақтау ұйымдарындағы жалпы күн тәртібімен анықталады.

      16. Бес рет тамақтану кезінде екінші таңғы ас, ал алты рет тамақтану кезінде күндізгі рационды біркелкі немесе аз бөлетін екінші кешкі ас енгізіледі.

      17. Орташа тәуліктік өнімдер жиынтығы денсаулық сақтау ұйымдарында емдік диеталарды дайындау кезінде негіз болып табылады. Денсаулық сақтау ұйымдарында науқастарды тамақтандыру нормалары "Республиканың мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарында тамақтанудың заттай нормаларын және жұмсақ мүкәммалмен жабдықтаудың ең төменгі нормаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 26 қаңтардағы № 128 қаулысымен белгіленеді.

      18. Ас блогында жеті күндік жиынтық мәзірмен көзделген өнімдердің толық жиынтығы болмаған жағдайда, пайдаланылатын емдік рациондардың химиялық құрамы мен энергетикалық құндылығын сақтай отырып, бір өнімді басқасымен алмастыруға болады.

      19. Денсаулық сақтау ұйымдарында дайындалған әрбір тағамға тарату карточкасы жасалады (карточканың сыртына тағамды дайындау технологиясы жазылады).

      20. Денсаулық сақтау ұйымдарында тамақтануға жалпы басшылықты емдеу бөлімінің басшысы немесе оның орынбасары, ал бөлімшелерде – бөлімше меңгерушілері жүзеге асырады.

      21. Көп бейінді денсаулық сақтау ұйымдарында емдік тамақтануды қолдану жөніндегі барлық жұмысты үйлестіру үшін емдік тамақтандыруды ұйымдастырудың негізгі мәселелері бойынша іс-шараларды талқылайтын және белгілейтін емдік тамақтану жөніндегі кеңес (бұдан әрі – Кеңес) құрылады. Кеңестің құрамына денсаулық сақтау ұйымының басшысы немесе оның медициналық бөлім жөніндегі орынбасары, диетолог-дәрігер (өзге де дәрігер-маман), гастроэнтерология (терапия), қарқынды терапия, хирургия, педиатрия бөлімшесі бөлімшелерінің меңгерушілері, диета жөніндегі мейіргер, өндіріс меңгерушісі (шеф-аспаз, аспаз) және мүдделі үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері кіреді.

      22. Кеңестің міндеттеріне емдік тамақтануды жетілдіру, тамақ өнімдерінің орташа тәуліктік жиынтығын жасаудың сақталуын бақылау, емдік тамақтануды тиімді ұйымдастыруды құру, диеталық және энтералдық тамақтанудың жаңа технологияларын енгізу, осы ұйымда енгізуге жататын диеталар номенклатурасын, энтералдық тамақтануға арналған қоспаларды, перспективалық мәзірді, тағамдар картотекасын және энтералдық тамақтануға арналған қоспалар жиынтығын әзірлеу кіреді.

      23. Денсаулық сақтау ұйымдарында емдік тамақтануды ұйымдастыруға байланысты барлық мәселелер жүйелі түрде (жылына кемінде 2 рет) Кеңес отырыстарында тыңдалады және шешіледі.

      24. Денсаулық сақтау ұйымдарында емдік тамақтануға тікелей ғылыми-әдістемелік және ұйымдастырушылық басшылықты диетолог-дәрігер жүзеге асырады. Диетолог-дәрігердің лауазымы көзделмеген денсаулық сақтау ұйымдарында емдік тамақтануға басшылық жасау емдеуші дәрігерлердің біріне немесе диета жөніндегі мейіргерге жүктеледі.

      25. Аурухана асханасын басқару дәрігердің басшылығымен жұмыс істейтін диета жөніндегі мейіргерге жүктеледі. Диета жөніндегі мейіргердің функциясына ас үйдегі санитариялық-гигиеналық және технологиялық процесті бақылау, асүйге және қоймаға азық-түлік келіп түскен кезде олардың сапасын тексеру, тамақ өнімдерінің дұрыс сақталуын, асүйден тамақты дұрыс шығаруды бақылау, буфеттерде тамақ таратуды ұйымдастыру, сондай-ақ ас блогының қызметкерлеріне профилактикалық медициналық қарап-тексеруді уақтылы жүргізілуін және алдын ала және мерзімдік медициналық қарап-тексеруден өтпеген адамдардың жұмысқа жіберілмеуін бақылау кіреді.

      26. Тамақты тікелей дайындау аға аспаз-бригадирдің басшылығымен жүргізіледі.

      27. Тамақ өнімдерін қазанға салу диетолог-дәрігердің (диета жөніндегі мейіргердің) қатысуымен жүргізіледі. Алдын ала тамақ өнімдері қоймадан (қоймадан) салмағы бойынша алынғанына қарамастан өлшенеді.

      28. Дайын тағамды бөлімшеге берер алдында бақылауды кезекші дәрігер және айына 1 рет – басшы (немесе оның емдеу жұмысы жөніндегі орынбасары) жүргізеді, сондай-ақ кезекші дәрігер жүргізетін сынамаға қарамастан диетолог-дәрігер, диета жөніндегі мейіргер, өндіріс меңгерушісі (немесе шеф-аспаз) жүзеге асырады.

      29. Ас үйдің өндірістік персоналын оқыту жоспарына санитариялық минимум бойынша сабақтар кіреді.

      30. Денсаулық сақтау ұйымдарында тамақ дайындауға арналған тамақ өнімдері олардың сәйкестігін растайтын құжаттар (ветеринариялық сертификат, ветеринариялық анықтамалар, сәйкестік туралы декларация, сәйкестік сертификаты, мемлекеттік тіркеу туралы куәлік) болған кезде қабылданады.

      31. Мыналарға:

      1) тамақ өнімдерін өндіру үшін салқындатылған құс етін, механикалық жолмен сүйектен сылынып алынған құс етін және құс етінен жасалған құрамында коллагені бар шикізатты қоспағанда, құс етін диеталық емдік және диеталық профилактикалық тамақтануға пайдалануға;

      2) балалар тағамы үшін диеталық емдік және диеталық профилактикалық тамақ өнімдерін өндіру үшін құрамында генетикалық түрлендірілген организмдер (бұдан әрі – ГТО) және (немесе) ГТО-дан алынған компоненттер бар азық-түлік шикізатын пайдалануға жол берілмейді.

      32. Денсаулық сақтау ұйымдарының ас блоктарында:

      1) қоғамдық тамақтану кәсіпорындары мен денсаулық сақтау объектілері үшін қолданыстағы санитариялық қағидаларда көзделген ас блогының құрылғысы, санитариялық күтіп-ұстау және тамақ дайындау технологиясы бойынша талаптар;

      2) тамақ өнімдерін сақтау шарттары мен мерзімдері бойынша талаптар;

      3) ас блогы, тарату және буфет қызметкерлерін міндетті профилактикалық және медициналық тексеру туралы талаптар қатаң сақталады.

      33. Тамақ өнімдерін орталықтандырылған жеткізу болмаған кезде оларды тасымалдау үшін арнайы (жабық) көлік бөлінеді. Арнайы көлікті басқа мақсаттарға (киім-кешекті, жабдықты, науқастарды тасымалдау) пайдалануға жол берілмейді.

      34. Дайын тамақты ас блогынан буфет бөлімшелеріне тасымалдау үшін термостар, термос арбалар, мармит арбалар немесе тығыз жабылатын ыдыстар пайдаланылады.

3-тарау. Білім беру ұйымдарында тамақтануды ұйымдастыру тәртібі

      35. Осы тараудың талаптары санаториялық ұйымдардан басқа "Білім беру ұйымдары түрлерінің номенклатурасын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 22 ақпандағы № 50 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8390 болып тіркелген) сәйкес білім беру ұйымдарындағы таматану ұйымдарына қолданылады.

      36. Тамақтануды ұйымдастыру:

      1) білім беру ұйымының бейініне, оқушылардың/тәрбиеленушілердің болу уақытына, олардың жас ееркшеліктеріне сәйкес тамақтануды ұйымдастыру тәсілін, нысанын, моделін, режимін (жиілігін) және кестесін айқындауды;

      2) білім беру саласындағы басқару органдарын, білім беру ұйымдарының әкімшілігін/құрылтайшыларын, тамақтану қызметтерінің өнім берушілерін қоса алғанда, тамақтану ұйымының барлық қатысушыларының өзара іс-қимылын;

      3) білім беру ұйымдарында тамақтануды ұйымдастыруға жауапты адамдарды айқындауды;

      4) перспективалы төрт апталық маусымдық мәзірді, тарату мәзірін және мәзірді жасауды;

      5) оқушыларды/тәрбиеленушілерді, оның ішінде бюджет қаражаты есебінен ыстық тамақпен қамтамасыз етілетін ерекше диеталық қажеттіліктері бар оқушыларды өз қаражаты немесе басқа да тартылған қаражат есебінен есепке алуды жүргізуді;

      6) асхананы (ас блогын) жабдықтауды және жарақтандыруды тиісті жұмыс жағдайында қолдауды, оларды тұрақты жаңартуды, ыдыс-аяқтың, жиһаздың жеткілікті санын, энергиямен қамтамасыз ету, сумен жабдықтау және суды бұру, желдету және ауаны баптау жүйелерінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз етуді;

      7) тамақтануды ұйымдастыру бойынша есепке алу-есептік құжаттамасын жүргізу осы Стандарттарға № 2 қосымшаға және Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2023 жылғы 25 тамыздағы № 236 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 33339 болып тіркелген) Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарда құжаттама жасау, құжаттаманы басқару және электрондық құжат айналымы жүйелерін пайдалану қағидаларының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады;

      8) тамақ өнімдерінің және дайын тағамдардың сапасы мен қауіпсіздігіне, тамақтануды ұйымдастыруға, Қазақстан Республикасының тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі саласындағы және халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнамасының сақталуына өндірістік бақылауды жүзеге асыруды көздейді.

      37. Тамақтануды ұйымдастыру тәсілдері:

      1) білім беру ұйымдарының (штаттық кестеге сәйкес қызметкерлерінің) тағамды өздері дайындауы және дайын тағамды өткізуі;

      2) білім беру ұйымдарында тамақтану қызметінің өнім берушісі аутсорсинг немесе кейтеринг жағдайында тамақтануды ұйымдастыруы болып табылады.

      Мектепке дейінгі балалар ұйымдарында аутсорсинг немесе кейтеринг ұйымдастыруға жол берілмейді, оқу-сауықтыру ұйымдарында кейтеринг ұйымдастыруға жол берілмейді.

      3) балалардың мектепке дейінгі ұйымдарын қоспағанда, азық-түлік өнімдерін буфет арқылы бөлшек саудада сатуды ұйымдастыру болып табылады.

      38. Тамақтандыруды ұйымдастырудың технологиялық нысандары мыналар болып табылады:

      1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 17 ақпандағы № ҚР ДСМ-16 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 26866 болып тіркелген) "Қоғамдық тамақтану объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларының (бұдан әрі – № 16 санитариялық қағидалар) талаптарына сәйкес келетін негізгі ас үй (ас блогы);

      2) дайын тағамдарды (дайын таамақты) арнайы жылу оқшаулағыш қораптарда, тамақ өнімдеріне арналған контейнерлерде жеткізуді көздейтін тірек ас үй. Тірек ас үйінің ас блогы № 16 санитариялық қағидалардың талаптарына сәйкес келеді, білім беру ұйымдарына тамақ жеткізу және айналымдағы ыдыстар мен лас ыдыстарды қабылдау үшін олардың қозғалыс ағынын сақтай отырып, бөлек шығатын дайын тағамдарды (дайын тамақты) өлшеп-орау және буып-түю аймағымен қамтамасыз етіледі;

      3) буфеттік тамақтану дайын өнімнің шектеулі ассортиментін өткізуді көздейді, жоғары дайындықтағы жартылай фабрикаттардан тағамдар дайындауға жол беріледі. Білім беру ұйымдарындағы буфеттерде сатуға арналған тамақ өнімдеріне қойылатын талаптарды осы Стандарттарға 3-қосымшаға сәйкес белгіленген.

      39. Тамақтануды ұйымдастырудың модельдері мыналар болып табылады:

      1) тағамдардың бір жиынтығын айқындайтын және тұтынушылардың тағам нұсқаларын өз бетінше таңдауын көздемейтін бір салалық мәзір (немесе стандартты мәзір);

      2) бірнеше тағам жиынтығы бар көп салалық мәзір "швед үстелі", "ланч-пакеттері" типі бойынша тамақтың нұсқасын өз бетінше таңдауды көздейді. Тағамдарды беруді асхана (ас блогы) қызметкері жүзеге асырады.

      "Швед үстелі" бойынша тамақтануды ұйымдастыру моделі білім беру ұйымының таңдауы бойынша қолданылады және мектепке дейінгі балалар ұйымдарына қолданылмайды. "Ланч-пакеттер" бойынша тамақтануды ұйымдастыру моделі ас блогы жоқ шағын жинақталған мектептер мен білім беру ұйымдарында қолданылады.

      40. Оқушылардың/тәрбиеленушілердің тамақты тұтыну процесі барлық жастағы оқушылар/тәрбиеленушілер белгіленген кесте бойынша тамақ алатындай және оны тұтынуға жеткілікті уақыт болатындай етіп ұйымдастырылады.

      41. Тамақтану режимін (жиілігін) ұйымдастырудың нұсқалары мыналар болуы мүмкін:

      бір реттік – ыстық тамақ;

      екі реттік – таңғы ас пен түскі ас немесе түскі және кешкі ас (екі ыстық тамақ);

      үш реттік – таңғы ас, түскі және түстен кейінгі тағамдар немесе таңғы ас, түскі және кешкі ас немесе түскі ас, түстен кейінгі тағамдар және кешкі ас (екі ыстық тамақ және бір жеңіл тамақ немесе үш ыстық тамақ);

      төрт реттік – таңғы ас, түскі ас, түстен кейінгі тағамдар, кешкі ас немесе таңғы ас, екінші таңғы ас, түскі ас, кешкі ас (үш ыстық тамақ және бір тағам);

      бес реттік – таңғы ас, екінші таңғы ас, түскі ас, түстен кейінгі тағамдар, кешкі ас (үш ыстық тамақ және екі тағам);

      алты реттік – таңғы ас, екінші таңғы ас, түскі ас, түстен кейінгі тағамдар, кешкі ас, екінші кешкі ас (үш ыстық тамақ және үш жеңіл тағам).

      42. Күндіз төрт сағаттан және одан жоғары болатын білім беру ұйымдарында оқушылар/тәрбиеленушілер міндетті ыстық тамақпен қамтамасыз етіледі.

      Бір реттік ыстық тамақты ұйымдастыру кезінде тамақ қабылдау кез келген оқу ауысымының екінші сабағынан кейін үзілістен ерте емес, тамақ ішуге кемінде 10-нан 30 минутқа дейін беріле отырып қамтамасыз етіледі.

      Бұл ретте төрт сағаттан сегіз сағатқа дейін болған кезде тамақтану режимі (жиілігі) білім беру ұйымы басшысының шешіміне байланысты бір немесе екі рет көзделеді. Оқушылар/тәрбиеленушілер сегіз сағаттан он екі сағатқа дейін болатын білім беру ұйымдарында кемінде үш рет тамақтану, он екі сағаттан артық – кемінде төрт рет тамақтану, тәулік бойы болатын – кемінде бес рет тамақтану көзделеді.

      43. Барлық тамақтану арасындағы аралық 3,5 – 4 сағаттан аспайды.

      44. Тамақ алатын, оның ішінде ерекше диеталық қажеттіліктері бар оқушылардың/тәрбиеленушілердің тізімін қалыптастыруды сынып жетекшісі (тәрбиеші) не оны алмастыратын адам жүзеге асырады, ол күн сайын тамақтануды одан әрі ұйымдастыру үшін жауапты адамға жинақтау үшін тиісті ақпарат береді.

      Тамақтануды ұйымдастыруға жауапты тұлға білім беру ұйымы басшысының бұйрығымен тағайындалады және тамақтануды ұйымдастыру мәселелері бойынша асхана (ас блогы) қызметкерлерінің және тамақтану қызметтерінің өнім берушілерінің жұмысын, асхананың (ас блогының), буфеттің санитариялық-гигиеналық жай-күйін, тамақ өнімдерінің сапасын, қауіпсіздігін, сақталу жағдайларын, мерзімдерін, перспективалы төрт апталық маусымдық мәзірдің, күнделікті тарату-мәзірі мен мәзірдің сақталуын үйлестіруді және бақылауды жүзеге асырады; білім беру ұйымының басшысына тамақтану режимі, тәсілі, нысаны мен кестесі, оқушылардың/тәрбиеленушілердің ауызсу режимін қамтамасыз ету бойынша ұсыныстар береді; ыстық тамақпен қамтамасыз етілетін, оның ішінде ерекше диеталық қажеттіліктері бар оқушылардың/тәрбиеленушілердің жалпы есепке алуын жүргізеді; бракераж комиссиясының жұмысына қатысады; ас блогы қызметкерлерінің профилактикалық медициналық қарап-тексеруден уақтылы өтуіне бақылау жүргізеді және олардың денсаулығының жай-күйін күнделікті тексеруді қамтамасыз етеді; оқушылардың/тәрбиеленушілердің, олардың заңды өкілдерінің тамақтану сапасына қатысты пікірлері мен ұсыныстарын есепке алуды жүргізуді қамтамасыз етеді.

      45. Медицина қызметкері тиімді тамақтану қағидаттарын енгізуді және сақтауды жүзеге асырады; бракераж комиссиясының жұмысына қатысады; ас блоктарында тарату алдында №16 санитариялық қағидалардың талаптарына сәйкес журналға жазбалар енгізе отырып, дайын тағамдар мен аспаздық бұйымдардың сапасын органолептикалық бағалауды күн сайын жүргізеді; ерекше диеталық қажеттіліктері бар оқушылардың/тәрбиеленушілердің тізімін қалыптастырады және тамақтануды ұйымдастыруға жауапты тұлғаға береді және диеталық тамақтануды қамтамасыз етуді бақылауды жүзеге асырады; оқушылар арасында аурулардың алдын алу, салауатты өмір салтын насихаттау және қалыптастыру бойынша оқыту семинарларын, тренингтер мен дәрістерді ұйымдастырады және өткізеді, олардың заңды өкілдері мен педагогтерін оқушылар мен тәрбиеленушілердің денсаулығын қорғауға тарту, білім беру және түсіндіру іс-шараларын өткізе отырып, оқушылар мен тәрбиеленушілердің денсаулығын сақтау шеңберіндегі санитариялық қағидалар талаптарының сақталуын қамтамасыз етеді; перспективалық мәзірге өзгерістер енгізген және тамақ өнімдерін ауыстырған жағдайда дайын тағамдардың шығуын, салу нормаларын, тағам рационының химиялық құрамы мен энергетикалық құндылығын бақылайды; ас блогы персоналаның денсаулық жағдайына апта сайын іріктеп бақылауды жүзеге асырады.

      Медицина қызметкерінің аталған функцияларын білім беру ұйымында диеталық мейіргер болған кезде сол орындайды.

      Білім беру ұйымдарында бракераж журналында нәтижелерін белгілей отырып, оларды тарату алдында дайын тағамдар мен аспаздық өнімдердің сапасын күнделікті органолептикалық бағалау бойынша медицина қызметкерлерінің жұмысы үшін жағдайлар қамтамасыз етіледі.

      Білім беру ұйымдарының медицина қызметкерлері тамақтану мәселелері бойынша бес жылда бір реттен сиретпей біліктілікті арттырудан өтеді. Біліктілікті арттыру мамандандырылған білім беру бағдарламаларына, конференцияларға, семинарларға және мастер-кластарға қатысу нысанында жүзеге асырылады. Біліктілікті арттыру бағдарламасы балалар мен жасөспірімдердің дұрыс тамақтануының негізін, теңгерімсіз тамақтанумен байланысты аурулардың алдын алуды және білім беру ұйымдарында тамақтануды ұйымдастыруды қамтиды.

      46. Білім беру ұйымдарындағы тамақтану объектілерінде:

      1) өндірістік үй-жайларда тамақ өнімдерінің ластану көздерін жоюды қиындататын аймақтарды ұйымдастыруға;

      2) сынап термометрлерін пайдалануға;

      3) мынадай:

      техникалық регламенттердің талаптарына сәйкес келмейтін;

      сапасыздықтың айқын белгілері бар (бүліну, шіру, ластану);

      қадағалауды қамтамасыз ететін тауарға ілеспе құжаттамасы, оның ішінде техникалық регламенттерде көзделген өнімнің қауіпсіздігін растайтын сәйкестікті бағалау (растау) туралы құжаттары жоқ;

      белгіленген жарамдылық мерзімі жоқ немесе жарамдылық мерзімі өткен;

      таңбалануы жоқ немесе таңбалауда сақтау шарттары жоқ немесе таңбалауда көрсетілген оны сақтаудың температуралық-ылғалдылық режимдеріне және (немесе) тауарға ілеспе құжаттамаға сәйкес келмейтін;

      ветеринариялық сәйкестендіру белгілері (ұшалардағы, жарты ұшалардағы, төрттен бір бөлік етке, заңнамада осындай сәйкестендіру көзделетін жануарларды сою өнімдеріне арналған таңбасы) жоқ;

      ашылған, герметикалығы бұзылған, зақымданған, ластанған тамақ өнімдерімен жанасуға арналмаған қаптамадағы;

      термиялық және (немесе) өзге де өңдеуден өткен өнеркәсіптік емес (үйде) дайындалған тамақ өнімі болып табылатын;

      вакууммен қаптамаланған;

      жәндіктердің, кеміргіштердің іздері, сондай-ақ тамақ өнімдерінің өзінде жәндіктер мен кеміргіштер тікелей табылған;

      құрамында тыйым салынған және қолдануға шектеулер бар тағамдық қоспалар, хош иістендіргіштер, ингредиенттер және азық-түлік (тағамдық) шикізаты бар;

      Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің бірі уақытша санитариялық шаралар енгізген тамақ өнімі болып табылатын;

      санитариялық-эпидемиологиялық сараптама нәтижелері бойынша инфекциялық аурулардың немесе жаппай инфекциялық емес аурулар мен уланулардың пайда болуы мен таралуына, оның ішінде адам денсаулығы мен тіршілік ету ортасы үшін қауіпті деп танылған кезде қауіп төндіретін;

      тасымалдау (сақтау) шарттары мен режимін бұзылған тамақ өнімдерін қабылдауға, пайдалануға (қолдануға), сақтауға, тасымалдауға және өндіруге;

      4) санитариялық жарамсыздыққа жатқызылған тамақ өнімдерін тұтынушыларға жіберуге және өткізуге жол берілмейді. Мұндай өнімдер кейіннен кәдеге жарату үшін арнайы таңбаланған контейнерге жиналады;

      5) тоңазытқыш камералар үй-жайларының ішкі беттерінде, тоңазытқыш жабдықтардың салқындатылатын ыдыстарында, тамақ өнімдері бар қаптамаларда қар мен мұздың қатуына (мұздың пайда болуына);

      6) тамақ өнімдерін су құбырлары мен кәріз құбырларының, жылумен жабдықтау аспаптарының жанында сақтауға;

      7) тамақ өнімдерін тікелей еденге, тамақ өнімдерінің көліктік қаптамасына оралмаған күйде жинауға және сақтауға жол берілмейді.

      47. Тамақ өнімдерін сатып алу перспективалы төрт апталық маусымдық мәзірді, рецептураны, азық-түліктің қолжетімділігін ескере отырып жүзеге асырылады.

      48. Тағамдарды дайындау үшін пайдаланылатын азық-түлік (тағам) шикізатының, жартылай фабрикаттардың, тамақ өнімдерінің және қосалқы материалдардың әрбір партиясы қабылдау, сақтау, тасымалдау және өткізу кезінде қадағалануды қамтамасыз ететін тауарға ілеспе құжаттамамен, сондай-ақ қауіпсіздікті растайтын сәйкестікті бағалау (растау) туралы құжаттармен бірге жүреді. Сәйкестік сәйкестікті декларациялау (өңделмеген, арнайы, сірке суынан басқа барлық өнімдер мен сусындар); ветеринариялық-санитариялық сараптау (өңделмеген өнімдер), мемлекеттік тіркеу арқылы (арнайы балалар және диеталық өнімдер) расталады.

      49. Тез бұзылатын тамақ өнімдері үшін тауарға ілеспе құжаттамада өндірілген уақыты мен күні, сақтау шарттары (температура, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы) және өнімнің жарамдылық мерзімі көрсетіледі.

      50. Тамақ өнімі дайындаушының қаптамасында (ыдысында) сақталады, өндірістік үй-жайларға тасымалдау кезінде тамақ өнімрі таза, таңбаланған цехішілік қаптамаға (ыдысқа) ауыстырылады.

      Дайындаушының қаптамасындағы консервілерді қоспағанда, тамақ өнімін өндірістік үй-жайларда көліктік қаптамада (ыдыста) сақтау жүргізілмейді.

      51. Ерекше иісі бар тамақ өнімі (дәмдеуіштер, балық) бөгде иістерді қабылдайтын тамақ өнімдерінен (шикі ет, сары май, ірімшік, тұз, қант және кондитерлік өнімдер) бөлек сақталады және тасымалданады.

      52. Білім беру ұйымдарында тамақ өнімін өндіру (дайындау) кезінде жол берілмейтін азық-түлік (тағам) шикізатының тізбесі осы Стандарттарға 4-қосымшаға сәйкес айқындалған.

      53. Өнім берушілерден тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатын алуды және бракераждауды олардың түсуіне қарай асхана қоймашысы немесе өнім мен шикізатты қабылдауға жауапты тұлға жүргізеді. Өнім берушіден келіп түскен тез бұзылатын тамақ өнімдері мен жартылай фабрикаттардың бракераж журналы №16 Санитариялық қағидаларда көрсетілген нысанға сәйкес жүргізіледі. Жарамдылық мерзімі 5 тәуліктен асатын шикі ет (сиыр еті, жылқы еті, бұзау еті, құс еті), балық, сүт, айран және басқа да сүт қышқылы өнімдері, қаймақ, тауық жұмыртқасы сияқты азық-түлік өнімдері мен азық-түлік шикізатын бракераждау нәтижелері осы Стандарттарға 5-қосымшаға сәйкес келіп түсетін тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатын есепке алу және пайдалану журналына енгізіледі.

      54. Сапасыздығы анықталған, мәлімделген талаптарға сәйкес келмеген, тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатына тауарға ілеспе құжаттар болмаған жағдайда бракераж актісі ерікті түрде жасалады.

      Сапасыз тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізаты Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 15 ақпандағы № 140 қаулысымен бекітілген Адамның өмірі мен денсаулығына және жануарларға, қоршаған ортаға қауіп төндіретін тамақ өнімдерін кәдеге жарату және жою ережесіне сәйкес кәдеге жаратылады.

      55. Тамақ өнімін тасымалдау (тасымалдау) "Тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі туралы" Кеден одағының техникалық регламентінің (КО ТР 021/2011) (бұдан әрі - Техникалық регламент), № 16 санитариялық қағидалардың және Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2021 жылғы 11 қаңтардағы № ҚР ДСМ-5 бұйрығымен бекітілген "Жолаушылар мен жүктерді тасымалдауға арналған көлік құралдарына қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларының (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22066 болып тіркелген) талаптарына сәйкес жүзеге асады.

      56. Тамақ өнімдерін сақтау кезінде Техникалық регламенттің талаптарына сәйкес өндіруші белгілеген сақтау шарттары мен жарамдылық мерзімі сақталады.

      57. Тамақ өнімдерін өндіру, буып-түю, сақтау және өткізу шарттары, ыдыстарды, мүкәммалды, жабдықтарды жуу ережелері № 16 санитариялық қағидаларға сәйкес талаптар қойылады.

      58. Білім беру ұйымдарында осы Стандарттарға 6-қосымшаға сәйкес тамақ өнімдерін дайындауға және өткізуге жол берілмейді.

      59. Білім беру ұйымдарында осы Стандарттарға 7-қосымшаға сәйкес тамақ өнімдерін өткізуге жол берілмейді.

      60. Мыналарға:

      1) дайын тағамдарды қалдықтармен араластыруға, оның ішінде алдыңғы күннен бастап, келесі күні дайын тағамдарды өткізуге;

      2) салқын тағамдарды, гастрономиялық, кондитерлік бұйымдар мен сусындарды салқындатылатын витринадан (тоңазытқыш жабдықтан) тыс үлестік түрде өткізу үшін таратуға орналастыруға және белгіленген жарамдылық мерзімдері мен сақтау шарттарын бұза отырып өткізуге;

      3) басқа күндері кейіннен өткізу үшін сатылмаған дайын тағамдарды, тез бұзылатын аспаздық бұйымдарды мұздатуға;

      4) тамақтану объектісінен тыс сатуға арналған салат өнімдерін, бірінші, екінші тағамдарды тұздықтармен (өсімдік майларын қоспағанда) араластыруға жол берілмейді. Тағамға арналған тұздықтар жеке тұтынушылық қаптамада жеткізіледі;

      5) тамақты, аспаздық бұйымдарды дайындауға, қызмет көрсетуге, порциялауға және таратуға бөгде адамдарды, сондай-ақ көрсетілген қызмет түрлеріне жауапты болып табылмайтын персоналды тартуға;

      6) дайындалған сәтінен бастап екі сағаттан артық таратуда болған дайын тағамдарды сатуға жол берілмейді.

      61. Дайын тағамдарды сату (беру) оларды дайындау және органолептикалық бағалау аяқталғаннан кейін жүзеге асырылады.

      62. Тамақтанудың әртүрлілігін, оқушыларға/тәрбиеленушілерге ұсынылатын алмастырылмайтын тамақ өнімдері мен пайдалы тағамдардың жеткілікті айналу циклін қамтамасыз ету мақсатында жас ерекшелігіне қарай тағамдардың шығымын көрсете отырып, перспективалы төрт апталық маусымдық (жаз–күз, қыс–көктем) мәзір және буфет ассортименті жасалады. Мектепке дейінгі және мектеп жасындағы балалар үшін жас ерекшелігіне байланысты тағамдардың массалық шығымы осы Стандарттарға 8-қосымшаға сәйкес ұсынылған.

      63. Перспективалы төрт апталық маусымдық мәзір "Әлеуметтік көмек көрсетілетін азаматтарға әлеуметтік көмектің мөлшерін, көздерін, түрлерін және оны беру қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 12 наурыздағы № 320 қаулысында және осы Стандарттарға № 1 және № 9 қосымшаларда белгіленген тамақтану нормаларына сәйкес келеді, сондай-ақ тәрбиеленушілердің/оқушылардың ерекше диеталық қажеттіліктерін (бар болса), маусымдылығын, өңірде өндірілетін отандық өнімнің ассортиментін, дұрыс тамақтану рационын қалыптастыру қағидаттарын ескереді. Перспективалы төрт апталық маусымдық мәзір негізінде күнделікті мәзір және тарату-мәзірі жасалады.

      64. Жергілікті атқарушы органдардың қаражаты есебінен жүзеге асырылатын білім беру ұйымдарындағы міндетті бір реттік ыстық тамаққа арналған перспективалы төрт апталық маусымдық мәзір мен буфет өнімдерінің ассортименттік тізбесін денсаулық сақтау органдары бекітеді.

      Қалған білім беру ұйымдарында перспективалы төрт апталық маусымдық мәзір мен буфет өнімдерінің ассортименттік тізбесі осы Стандарттардың талаптарын сақтай отырып, дербес бекітіледі.

      65. Бір реттік ыстық тамаққа арналған перспективалы төрт апталық маусымдық мәзір Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі әзірлеген типтік мәзір негізінде әзірленеді. Оқушылардың/тәрбиеленушілердің және олардың заңды өкілдерінің пікірлерін/ұсыныстарын, өңірде өндірілетін отандық өнім ассортиментін ескере отырып, тағамдық құндылығын сақтай отырып, осы Стандарттарға 10-қосымшаға сәйкес химиялық құрамы бойынша баламалы өнімдерді ауыстыра отырып, типтік мәзірді өзгеріссіз пайдалануға, сондай-ақ түзетулер енгізуге жол беріледі.

      66. Білім беру ұйымының басшысы денсаулық сақтау органы бекіткен перспективалы мәзірге сәйкес күн сайын тарату-мәзірін және алдағы күнге арналған мәзірді бекітеді, мәзір асханада және оқушылардың заңды өкілдері үшін қолжетімді жерде, сондай-ақ білім беру ұйымының ресми интернет-ресурсында орналастырыла отырып орналастырылады.

      67. Тамақтандыруды ұйымдастыру кезінде тамақтандыру қызметтерінің өнім берішісі (кәсіпкерлік субъектісін қоса алғанда) білім беру ұйымдарында тамақтануды ұйымдастыруға тартқан кезде тарату-мәзірін және мәзірді тамақтану объектісінің басшысы (кәсіпкерлік субъектісі) бекітеді, тамақтану ұйымдастырылатын білім беру ұйымының басшысымен келісіледі.

      68. Мәзірде бір атаудағы тағамдарды, гарнирлерді немесе аспаздық өнімдерді бір күн ішінде және келесі күнтізбелік екі күнде, оның ішінде "швед үстелі" жүйесін қолданған кезде қайталауға жол берілмейді.

      69. Дайын тағамдарда осы Стандарттарға сәйкес қосылған тұз, қант мөлшерінің шектеулі мөлшері көзделеді. Пісіру кезінде тек йодталған тұз қолданылады. Тамақты дайындау үшін тұзды қолданған кезде 2-3 жастағы балалар үшін бір балаға тәулігіне 2 граммнан (бұдан әрі – г.) аспайтын және тамақтану жиілігіне байланысты, 4-6 жастағы балалар үшін бір балаға тәулігіне 2,5 г. аспайтын, 1-4 сынып оқушылары үшін бір балаға тәулігіне 3 г. аспайтын, 5-11(12) сынып оқушылары үшін бір балаға күніне 4 г. аспайтын тәуліктік норма ескеріледі. Асхана үстелдеріне тағамды тағы тұздауды болдырмау үшін тұз салғыш қойылмайды.

      Тағамдарды дайындау үшін қантты қолданған кезде тамақтану жиілігіне байланысты тәуліктік норма 2-3 жастағы балалар үшін бір балаға күніне 17 г. аспайды, 4-6 жастағы балалар үшін бір балаға күніне 22 г. аспайды, 1-4 сынып оқушылары үшін бір балаға күніне 26 г. аспайды, 5-7 сынып оқушылары үшін бір балаға күніне 31 г. аспайды, 8-11(12) сынып оқушылары үшін бір балаға 34 г. аспайды.

      100 г. дайын тағамға 0,3 г-нан аспайтын тұзға (дайын өнімнің салмағының 0,3%), 5 г-нан аспайтын қантқа (дайын өнімнің салмағының 5%) рұқсат етіледі.

      70. Білім беру ұйымдарында тамақтануды жоспарлау кезінде тағам рационында өсімдіктен алынған өнімдердің (көкөністер, жемістер, дәнді дақылдар, бұршақ дақылдары, жидектер, жаңғақтар, тұқымдар) кемінде 75%-ы көзделеді.

      71. Білім беру ұйымдарындағы мәзірге көкөністер мен жемістерді қосу жиілігі тәулік бойы 5 есе немесе одан да көп тамақтану жиілігімен жемістердің екі порциясына үш порция көкөніс арақатынасымен бес порцияны құрайды.

      72. Жылдың әр мезгілінде жаңа піскен, мұздатылған, кептірілген, ашытып-тұздалған, өңделген көкөністер, жемістер мен жидектер көзделеді. Өңделген көкөністердегі тұздың мөлшері дайын өнімнің салмағының 0,3%-нан аспайды. Өңделген және кептірілген көкөністер, жемістер мен жидектер қант, тәттілендіргіштер қоспай көзделеді.

      73. Астық өнімдерінен жасалған бұйымдар: ботқалар мен макарон өнімдері тәуелсіз тағамдар түрінде немесе гарнир ретінде ұсынылады. Диеталық талшықтары жоғары дәнді дақылдарға басымдық беріледі.

      74. Нан, нан-тоқаш өнімдері, ұннан жасалған аспаздық өнімдер қара бидай және (немесе) тұтас дәнді бидай, бидай, аралас, глютенсіз ұн негізіндегі, құрамында талшығы көп, кебек, дәндер қосылған қамырдан дайындалады.

      Жоғары және бірінші сұрыпты бидай ұны фортификацияланған түрде қолданылады.

      75. Бұршақ өнімдері (жасыл бұршақ, фасоль, бұршақ, жасымық, маш, ноқат) тағамдарға, гарнирлерге немесе жеке тағамдарға қосымша ретінде көзделеді.

      76. Буфеттер ассортиментіне дәрумендермен және микроэлементтермен байытылған сүт және сүт өнімдерінен дайындалған тағамдарды қосуға рұқсат етіледі. Сүт пен айран майдың массалық үлесі 1 - ден 3,2%-ға дейін, йогурт – 1,5-тен 3%-ға дейін, ірімшіктер – 45%-дан кем емес, қаймақ-10-15% - ға дейін көзделеді.

      77. Ет тағамдарын дайындау үшін жылқы еті, бұзау еті, сиыр еті, сондай-ақ қабығы аршылған құс еті (тауық еті, күркетауық) қолданылады. Етті қайта мұздатуға жол берілмейді.

      Ет тағамдары көкөніс гарнирлерімен және (немесе) салаттармен біріктіріледі.

      78. Өсімдік майы салаттар мен тағамдарды дайындау үшін қолданылады.

      Сары майдың майлылығы кемінде 72% көзделеді.

      79. Тазартылған жаңғақтар мен дәндер порцияға бөлінеді және (немесе) дайын тағамдардың құрамында, глазурьсіз, қант, тұз, синтетикалық хош иістендіргіштер мен хош иістендіргіштер қосылмайды. 5 жасқа дейінгі балаларға бүтін жаңғақтар тыныс алу жолдарына түспеу үшін қауіпсіз түрде – ұнтақталған, ұсақталған түрде тағамға қосылып ұсынылады.

      80. Сусындар ретінде газдалмаған ауыз су, сүт, сүт қышқылы сусындары, жеміс шайлары, компоттар, дайын өнімнің салмағының 2,5% аспайтын қант қосылған термиялық өңделген жеміс-жидек сусындары пайдаланылады.

      81. Тамақ дайындау кезінде қайнату, пісіру, бумен пісіру, бұқтыру сияқты тәсілдер қолданылады.

      82. Қараша-мамыр кезеңінде тәрбиеленушілер/оқушылар тәулік бойы болатын білім беру ұйымдарында дайын тағамдарды "С" дәруменімен дәрумендеу: сусындарға – оларды өткізер алдында +15°С-тан аспайтын температураға дейін салқындатқаннан кейін, кейіннен №16 санитариялық қағидалармен бекітілген нысан бойынша объектінің есепке алу құжаттамасына деректерді енгізе отырып, өткізу температурасына дейін араластыру және салқындату жүргізіледі.

      "С" дәруменімен дәрумендеу жүргізіледі:

      мектеп жасына дейінгі балалар үшін (6 жасқа дейін) – "С" дәруменіне күнделікті қажеттіліктің 30% (30 миллиграмм (бұдан әрі – мг), яғни бір балаға 9,0 мг;

      7-10 жастағы балалар үшін тәуліктік норма есебінен – "С" дәруменіне тәуліктік қажеттіліктің 30% - ы (45 мг), яғни бір балаға 13,5 мг;

      11-18 жастағы балалар үшін – "С" дәруменіне күнделікті қажеттіліктің 30% (75 мг), яғни бір балаға 22,5 мг.

      Дәруменделген тағамдар ысытылмайды.

      83. Тәрбиеленушілер/оқушылар сапа және қауіпсіздік көрсеткіштері бойынша нормалау құжаттарының талаптарына сәйкес келетін, тамақтану кезінде және кез келген басқа уақытта тұрақты негізде қолжетімді тәсілмен ауыз сумен қамтамасыз етіледі. Бөтелкедегі ауызсу сәйкестікті бағалау (растау) туралы құжатпен бірге жүреді.

      84. Өндірістің технологиялық операцияларына орындалатын жұмыстардың сипатына сәйкес келетін кәсіптік даярлығы (біліктілігі, мамандығы) бар персонал тартылады.

      85. Тамақтану қызметтерінің өнім берушілері ас блогы қызметкерлерінің сандық және сапалық құрамының конкурстық құжаттамада мәлімделген деректерге сәйкестігін қамтамасыз етеді.

      86. Лауазымдық міндеттеріне оқушылардың/тәрбиеленушілердің тамақтануын ұйымдастыру, оның ішінде тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатын сақтау және тасымалдау (тасу) жататын барлық қызметкерлер Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 16 қарашадағы № ҚР ДСМ-195/2020 бұйрығымен бекітілген Халықтың декреттелген тобындағы адамдарды гигиеналық оқыту қағидаларына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21654 болып тіркелген) және "Міндетті медициналық қарап-тексерулерге жататын адамдардың нысаналы топтарын, сондай-ақ оларды жүргізу тәртібі мен мерзімділігін, зертханалық және функционалдық зерттеулердің көлемін, медициналық қарсы көрсетілімдерді, зиянды және (немесе) қауіпті өндірістік факторлардың, жұмысқа орналасқан кезде орындау кезінде міндетті алдын ала медициналық қарап-тексерулер және мерзімдік міндетті медициналық қарап-тексерулер жүргізілетін кәсіптер мен жұмыстардың тізбесін және "Алдын ала міндетті медициналық қарап-тексерулерден өткізу" мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 15 қазандағы № ҚР ДСМ-131/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21443 болып тіркелген) сәйкес міндетті профилактикалық медициналық тексеруден және гигиеналық оқытудан өтеді.

      87. Ас блогы өндірісінің меңгерушісі жұмыс ауысымы басталар алдында тамақ өнімдерін дайындаумен, тамақты бөлумен және оларды таратумен айналысатын персоналды және тамақ өнімдерімен, оның ішінде азық-түлік шикізатымен тікелей жанасатын персоналды қол терісінің және дененің ашық беттерінің іріңді ауруларының (оның ішінде іріңді кесулермен, күйіктермен, сызаттар), инфекциялық аурулардың белгілері, жоғарғы тыныс алу жолдарының аурулары болуына күнделікті қарап-тексеруді жүргізеді. Қарап-тексеру нәтижелері № 76 санитариялық қағидаларының және № 59 санитариялық қағидаларының талаптарына сәйкес ас блогының қызметкерлерін қарап-тексеру нәтижелеріне журналына тіркеледі. Қарап-тексеру күні құжаттамада ескерілген персоналдың тізімі ауысымдағы осы күнге жұмыс істейтіндердің санына сәйкес жасалады.

      Өндіріс меңгерушісі болмаған кезде жауапты тұлға тағайындалады.

      Медицина қызметкері ас блогы персоналының денсаулық жағдайына және осы тармақтың талаптарының орындалуына апта сайын іріктеп бақылау жүргізеді.

      88. Орталықтандырылған ыстық сумен жабдықтау болмаған кезде жуу раковиналарына ыстық су жіберетін су жылытқыштар орнатылады.

      89. Таза асханалық ыдыс шкафтарда немесе торларда сақталады. Таза ас құралдары залда арнайы жәшіктерде-кассеталарда тұтқаларын жоғары қаратып сақталады. Оларды подностарда шашыратып сақтауға тыйым салынады. Ас құралдарына арналған кассеталар күн сайын жуылады және кептіріледі.

      90. Подностар әр қолданғаннан кейін сүртіледі. Ластанған және пішіні бұзылған подностар пайдаланылмайды.

      91. Ыдыс жууға арналған мүкәммал (щеткалар, шүберектер) жұмыс аяқталғаннан кейін тазартылады, жуғыш заттар қосылған ыстық суға малынады, ағынды сумен жуылады және кептіріледі. Зеңі және көрінетін ластануы бар, сондай-ақ өңделуі мүмкін емес губкалы материалдан жасалған ыдыс жууға арналған мүкәммал пайдаланылмайды.

      92. Тоңазытқыш камералары, тоңазытқыш жабдықтары ластануына, қар мен мұздың (мұздың) пайда болуына және мұздануына қарай, тамақ өнімдерінен босатылғаннан кейін, тоңазытқыштың тамақ өнімдерінің жаппай түсуіне дайындық кезеңінде, көгеру анықталған кезде және сақталған тамақ өнімдерінің көгеруі кезінде тазартылады, жуылады және дезинфекцияланады.

      93. Білім беру ұйымдарының тамақтану объектілерінде меншік нысанына қарамастан, білім беру ұйымының басшысы немесе тамақтану қызметтерінің өнім берушісі (ұйымдастыру іс-шараларын, зертханалық зерттеулер мен сынақтарды қоса алғанда) бекітілген өндірістік бақылау бағдарламасына сәйкес жүзеге асыратын өндірістік бақылауды ұйымдастырады және жүргізеді.

      Осындай өнімнің қауіпсіздік талаптарына байланысты тамақ өнімдерін өндіру (дайындау) процестерін жүзеге асыру кезінде дайындаушы дайындалған тағамның өнім сапасы мен қауіпсіздігі көрсеткіштеріне сәйкестігін растайтын қағаз және (немесе) электрондық ақпарат тасығыштарда құжаттаманы жүргізуді және сақтауды қамтамасыз ете отырып, ХАССП қағидаттарына (ағылшын транскрипциясында НАССР – Hazard Analysis and Critical Control Points) негізделген рәсімдерді әзірлейді, енгізеді және қолдайды.

      94. Өндірістік бақылау бағдарламасы, тамақ өнімдерін өндіру (дайындау) кезінде оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі рәсімдер өндірістің технологиялық процесіне, тамақ өнімдерінің рецептурасына өзгерістер енгізілген кезде кезең-кезеңімен қайта қаралады.

      95. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 7 сәуірдегі № 62 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 32276 болып тіркелген) "Өндірістік бақылауды жүзеге асыруға қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларына сәйкес білім беру ұйымдарының тамақтану объектілерінде тамақ өнімдерін өндіру (дайындау), өлшеп орау, сақтау, тасымалдау және өткізу және бақылау жүргізу процесінде зертханалық және аспаптық зерттеулер (сынақтар) жүргізіледі.

      96. Ас блогында өндірістік бақылау жүргізу кезіндегі негізгі сыни бақылау нүктелері:

      1) жеткізілетін тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізаты, олардың сапасы мен қауіпсіздігі, тасымалдау шарттары;

      2) технологиялық процесс басталғанға дейін тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатын сақтау шарттары мен ұзақтығы;

      3) негізгі технологиялық процестер;

      4) қолданылатын жабдық пен мүкәммал;

      5) технологиялық жабдықтың (тоңазытқыш, жылу) жарамдылығы;

      6) шикізаттың, дайын өнімнің, ыдыстардың, азық-түлік емес материалдар мен қалдықтардың негізгі ағындарының қозғалысы;

      7) дайын өнімді және оның айналымын сақтау шарттары мен ұзақтығы;

      8) тәуліктік сынамаларды іріктеу және сақтау;

      9) жанасатын материалдарды, жуу және дезинфекциялау құралдарын пайдалану;

      10) қызметкерлердің денсаулық жағдайы, кәсіптік (гигиеналық) даярлығы және жеке гигиенасы, медициналық қарап-тексерулердің болуы, жұмысқа жіберілуі;

      11) сумен жабдықтау сапасы, кәріз, желдету, жарықтандыру жағдайлары;

      12) дезинфекциялық, дезинсекциялық және дератизациялық іс-шаралардың жүйелілігі;

      13) тамақ және қатты тұрмыстық қалдықтарды кәдеге жарату тәртібі.

      97. Тағамдарды органолептикалық бағалау кезінде сыртқы түрі, консистенциясы, түсі, иісі мен дәмі бойынша тағамдар мен аспаздық, ұннан жасалған кремді емес кондитерлік және нан-тоқаш өнімдерін бағалау жүзеге асырылады.

      98. Дайын тағамдарды органолептикалық бағалау кезінде білім беру ұйымының медицина қызметкері немесе оны алмастыратын адам дайын тағамдарды таратудан 30 минут бұрын сынама алады. Сынаманы алу үшін ас блогында жеке халат бөлінеді.

      99. Сынама тамақты беру/өткізу алдында тікелей қазаннан, кастрюльден немесе басқа да ыдыстан тағам тұтынылатын температурада ас мәзірінде келтірілген тағамдардың тізбесіне сәйкес бір порциядан аспайтын көлемде ыдысты біркелкі араластырғаннан кейін алынады. Сынаманы алу қазаннан шөмішпен (бірінші тағамдар үшін), қасықпен (екінші тағамдар үшін) жүргізіледі. Сынаманы жеке қасықпен алатын адам дайын тағамды шөміштен немесе (екінші тағам үшін) табақтардан алады және оны қасыққа ауыстырады, оның көмегімен ол тамақ сынамасын тікелей жүргізеді. Дайын тағамды алу үшін қолданылатын қасықты әр тағамнан кейін ыстық сумен жуу керек.

      100. Сынама алынғаннан кейін тағамдарды органолептикалық бағалау журналында дайындалған тағамның сапасы туралы белгі қойылады, бракеражды өткізу уақыты көрсетіледі, журналға қол қойылғаннан кейін әрбір дайын тағамды жеке өткізу мүмкіндігі туралы рұқсат беріледі.

      101. Білім беру ұйымдарындағы тамақтану сапасын мерзімді бағалауды бракераж комиссиясы жүргізеді. Бракераж комиссиясы тағамның сапасына, өнімдердің дұрыс салынуына және дайын тағамдардың шығымына, олардың температурасына, рецептураға сәйкестігіне (тағамның құрамдас бөліктерінің болуы), "дейін тұтыну" күнімен көрсетілетін жарамдылық мерзіміне іріктеп бағалау жүргізеді, тәуліктік сынамалардың іріктелуіне және сақталуына бақылауды қамтамасыз етеді, тілектер мен пікірлер журналындағы жазбаларды зерделейді, айына бір реттен сиретпей жеуге жарамсыздық индексіне талдау жүргізеді.

      Бракераждық комиссияның құрамы мен ережесі әкімшілікті, медицина қызметкерін, өндіріс меңгерушісін, ата-аналар комитетін міндетті түрде қоса отырып білім беру ұйымы басшысының бұйрығымен айқындалады. Бракераж комиссиясының жұмысын білім беру ұйымының басшысы үйлестіреді.

      102. Бірінші, үшінші тағамдардың порцияларының санын анықтау үшін ыдыстың көлемі анықталады, ол табада, қазанда, басқа ыдыста сыртынан көрсетіледі.

      103. Бір балаға арналған тағамның нақты шығымдылығын анықтау үшін үстелден бес-он порция өлшенеді және бір порцияның орташа салмағы есептеледі.

      104. Жеуге жарамсыздық индексі мына формула бойынша есептеледі:

      Жеуге жарамсыздық индексі килограммен (бұдан әрі – кг) берілген тамақ қалдығының массасын кг-мен берілген тамақ массасына бөліп, оны 100%-ға көбейткенге тең болады.

      Тамақ қалдықтары қалдықтарды жинауға арналған контейнердің массасын есепке алмай өлшенеді. Табақтардағы тамақ қалдықтарын, өндірістік және тағамдық емес қалдықтарды (ыдыс, қаптама) жинау индексті өлшеу кезінде бөлек жүргізіледі.

      Жеуге жарамсыздық индексін өлшеу нәтижелерін түсіндіру: 10% - дан аз – оңтайлы индекс, 10-30% - тамақтануды ұйымдастыруды бақылауды және қолданыстағы мәзірді талдауды қажет ететін тәуекел аймағындағы индекс, 30% -дан астам берілген тағамды бағалау және мәзірді түзету бойынша шұғыл шараларды қажет ететін тәуекелі жоғары аймақтағы индекс.

      105. Тамақтануды ұйымдастыруды бақылау сапасын арттыру үшін білім беруді басқару органдарында жұмыс істейтін тамақтану сапасын бақылау жөніндегі ведомствоаралық сараптамалық топтардың құрамына тамақтану жөніндегі мамандар (диетологтар, нутрициологтар) енгізіледі.

      106. Барлық дайындалған тағамдардың әр партиясының тәуліктік сынамалары күн сайын қалдырылады. Тәуліктік сынаманы алуды ас блогының тағайындалған жауапты тұлғасы (персоналы) дезинфекцияланған мүкәммалды пайдалана отырып, әрбір тағам және (немесе) аспаздық бұйым үшін тамақ өнімдерімен жеке жанасуға арналған арнайы бөлінген дезинфекцияланған және таңбаланған ыдыстарға (тығыз жабылатын) жүзеге асырады. Бөлшектелген тағамдар, аспаздық өнімдер бір данадан, тұтас бір порция өлемінде қалдырылады. Салқын тағамдар, бірінші және үшінші тағамдар (сусындар), гарнирлер кемінде 200 г мөлшерінде таңдалады. Дайын тағамдардың дайын және (немесе) жеткізілетін порцияларының саны органолептикалық бағалау мен тәуліктік сынамаға арналған порцияны ескереді.

      Сынамалар оқушыларға/тәрбиеленушілерге тамақ берілгенге дейін қазаннан алынады. Тәуліктік сынамалар арнайы тоңазытқыш жабдықта немесе дайын тамақ өнімдерін сақтауға арналған тоңазытқыш жабдықтың арнайы бөлінген орнында + 4-тен + 6°С дейінгі температурада, іріктеу күні мен уақытын көрсете отырып 48 сағаттан кем емес, сондай-ақ демалыс күндерінен кейін (демалыс күндерінің санына қарамастан) дайындалған тағаммен – сәйкесінше таңғы ас, түскі ас, түстен кейінгі тағамдармен немесе кешкі аспен ауыстырылғанға дейін ас блогында сақталады.

      Сақтау мерзімі өткеннен кейін тәуліктік сынамалар тамақ қалдықтары ретінде кәдеге жаратылады.

      107. Ас блоктары мен буфеттері жоқ шағын жинақталған мектептерде санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды болған жағдайда тек қана стационарлық қоғамдық тамақтану объектілерінде дайындалған, кейтеринг нысанында тағамдармен, аспаздық өнімдермен тамақтануды ұйымдастыруға жол беріледі.

      Ас блоктары мен буфеттері жоқ шағын жинақталған мектептерде кейтеринг нысанында тамақтануды ұйымдастыру кезінде оқушыларды тамақтандыруды мақсаты бойынша қатаң пайдаланылатын бір арнайы бөлінген үй-жайда (бұдан әрі – тамақ ішуге арналған үй-жай) жүзеге асыруға жол беріледі.

      Тамақ ішуге арналған үй-жайға кіреберісте білім алушылар мен персонал ң қолдарын жууы үшін салқын және ыстық су үздіксіз келтірілген раковиналар орнатылады. Орталықтандырылған сумен жабдықтау және кәріз жүйесі болмаған кезде қолмен су құйылатын қолжуғыштарды орнатуға жол беріледі. Білім алушылар мен персонал қолдарын жууына арналған барлық раковиналар қолды жууға және кептіруге арналған құрылғылармен және құралдармен жабдықталады.

      Тамақ ішуге арналған үй жайда процестердің реттілігі мен ағынын сақтауды ескере отырып, учаскелерді бөле отырып аймақтарға бөлу қамтамасыз етіледі:

      1) тамақты бөлуге және таратуға арналған аймақ;

      2) тамақтану аймағы;

      3) тұтыну қалдықтарын жинауға арналған сыйымдылықтары бар бір жұмыс күні ішінде уақытша сақтауға арналған аймақ (орын).

      108. Медицина қызметкері немесе тағайындалған жауапты адам тамақты таратпас бұрын дайын тағамдардың сапасына органолептикалық бағалау жүргізеді, нәтижелері журналға енгізіліп, тамақ ішуге рұқсат беріледі.

      109. Сапасыздық, талап етілетін параметрлерге сәйкес келмеу фактілері анықталған жағдайда дайын тағамдарды өнім берушіге қайтару жүзеге асырылады, ауыстыру қайтарылған сәттен бастап екі сағаттан кешіктірілмей қамтамасыз етіледі, қайтару және ауыстыру фактісі осы Стандарттарға 11-қосымшаға сәйкес дайын өнімдерін кері қайтару және ауыстыру журналында тіркеледі.

      110. Кейтерингтік қызмет көрсету кезінде оқушылардың бір мезгілде пайдалану қажеттіліктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін ыдыс-аяқтардың саны пайдаланылады. Асхана ыдыстары мен ас құралдары жиынтықтарының саны бір рет тамақтану үшін қолдануға арналған порциялар санына сәйкес көзделеді. Тамақтану кезінде асхана ыдыстары мен ас құралдарының, шәй және шыны ыдыстардың, ластанған немесе жарамсыз болған жағдайла оларды ауыстыру үшін сусындарға арналған бір реттік ыдыстардың қоры қамтамасыз етіледі. Асхана ыдыстарын жуу және зарарсыздандыру тамақтану объектісінде жүзеге асырылады.

      111. Дайын тамақ өнімдерін жеткізу изотермиялық қаптамада (контейнерлерде), әрбір қаптама бірлігіне жапсырылған немесе желімделген мынадай ақпараты бар таңбалау жапсырмасымен жүзеге асырылады: тамақ өнімдерінің атауы, тамақтану объектісінің атауы мен мекенжайы, тамақ өнімдерін дайындау күні мен сағаты, таратудың аяқталу уақыты, сақтау шарттары мен жарамдылық мерзімі, тегі, аты және әкесінің аты жауапты тұлға. Жапсырмалар тамақтану аяқталғанға дейін сақталады. Жеткізу осындай өнімді сақтау шарттары мен жарамдылық мерзімдерін ескере отырып жүзеге асырылады, бірақ пісіру сәтінен бастап дайын тағамдарды сату сәтіне дейін екі сағаттан аспайды.

      112. Оқушыларды тамақтандыруға арналған ланч-пакеттерді жеткізу кезінде тамақ ішуге арналған үй-жай оларды жылытуға арналған жабдықтармен (пеш, конвектомат) жарақтандырылады, ланч- пакеттерге қойылатын талаптар осы Стандарттарға 12-қосымшаға сәйкес белгіленген.

      113. Жеткізілген тамақ өнімдерінің әрбір партиясы кейтеринг объектісінің есепке алу құжаттамасында өнімнің атауын, дайындау, жеткізу күні мен сағатын, таратудың (босатудың) аяқталу уақытын көрсете отырып тіркеледі.

      114. Барлық дайындалған тағамдардың әрбір партиясының тәуліктік сынамалары күн сайын тоңазытқышта тамақтануға арналған үй-жайда қалдырылады. Дайын тағамдардың жеткізілетін порцияларының саны органолептикалық бағалау және тәуліктік сынама алу үшін порциялар ескеріледі. Органолептикалық бағалау және тәуліктік сынама үшін порцияларды беру өнім берушінің есебінен жүзеге асырылады.

      115. Ас блоктары жоқ білім беру ұйымдарында буфеттерде ыстық тамақ ұйымдастыруға жол беріледі.

      116. Буфет үшін мынадай үй-жайлар көзделеді:

      тамақ дайындауға және әзірлеуге, дайын өнімді таратуға және ыдыс жууға арналған аймақтары бар ас үй;

      үстелдер мен орындықтармен жабдықталған асхана;

      ас үйдегі қойма немесе аймақ;

      түскі ас залындағы тұрмыстық үй-жай немесе аймақ.

      117. Орталықтандырылған сумен жабдықтау жүйесі болмаған кезде ішкі су құбыры мен суды бұру құрылғысы бар жергілікті ауызсу көздерінің суы пайдаланылады. Ағынды суларды қабылдау үшін гидравликалық тығыны бар қақпақпен жабдықталған жергілікті су өткізбейтін септик (шұңқыр) жабдықталады, септикті (шұңқырды) тазалау олардың үштен екі бөлігінің көлемі толуы бойынша жүргізіледі.

      118. Буфетте кіреберісте немесе түскі ас залында оқушылар қолдарын жууы үшін салқын және ыстық су үздіксіз келтірілген раковина/раковиналар орнатылады, қолмен су құылтын қолжуғыштарды орнатуға жол беріледі. Қол жууға арналған раковиналар қолды жууға және кептіруге арналған құрылғылармен және құралдармен жабдықталады.

      119. Буфет ас үйінің жұмыс аймағы механикалық жолмен іске қосылатын сору-сыртқа тарату желдеткішімен жабдықталады. Терезе желдеткіштерімен жабдықтауға рұқсат етіледі.

      120. Буфетте азық-түлік қорын сақтауға тез бұзылатын өнімдерді тоңазытқыш жабдықта міндетті түрде сақтай отырып, ас үй аймағында жол беріледі.

      121. Буфеттердегі ыстық тағамдардың ассортименті мынадай технологиялық жабдықтардың ең аз жиынтығының болуын ескере отырып, оларды жоғары дайындықтағы жартылай фабрикаттардан дайындауды көздейді: пеші бар электр плитасы, электр су жылытқышы, оларды сақтауға және кептіруге арналған сөрелері бар екі секциялы ыдыс жуатын ванна, персоналдың қолын жууға арналған раковина, шикі және дайын өнімдерге арналған кесу үстелдері.

      122. Білім беру ұйымдарында осы Стандарттардың талаптарына сәйкес оқушылардың/тәрбиеленушілердің тамақтануын ұйымдастыру үшін жағдайлар жасалады.

      123. Білім беру ұйымының медицина қызметкері ерекше диеталық қажеттіліктері бар, оның ішінде тағамдық аллергиясы, глютен мен лактозаға төзбеушілігі бар оқушылардың/тәрбиеленушілердің тізімін тұрақты түрде өзектендіре отырып қалыптастырады, оны тамақтануды ұйымдастыруға жауапты тұлғаға береді және диеталық тамақтануды ұйымдастыруды бақылауды жүзеге асырады. Білім беру ұйымдарында ерекше диеталық қажеттіліктері бар оқушыларды/тәрбиеленушілерді тамақпен қамтамасыз ету ерекшеліктеріне қойылатын талаптар осы Стандарттарға 13-қосымшада көзделген.

      124. Белгілі бір диеталық тағамды алуды қажет ететіндердің саны және оны алу ұзақтығы оқушыларды/тәрбиеленушілерді жыл сайынғы тереңдетілген медициналық тексерудің нәтижелері бойынша немесе олардың заңды өкілдері ұсынатын медициналық анықтамалар негізінде анықталады, онда оқушының/тәрбиеленушінің ерекше диеталық қажеттіліктері диагноз қоюмен, ұсынылған диетамен, тиісті тамақ өнімдеріне, сусындар мен тағамдарға шектеулермен және оларды алып тастаумен және оларды энергетикалық және тағамдық құндылығы жағынан ұқсас тамақ өнімдерімен ауыстырумен белгіленеді.

      125. Оқушылардың/тәрбиеленушілердің диеталық тамақтануын ұйымдастыруды тамақтандыру қызметтерінің өнім берушілері немесе білім беру ұйымдарының басшылары тамақтануды өз бетінше ұйымдастыру кезінде жүзеге асырады.

      126. Мәзірде осы Стандарттарға 14-қосымшаға сәйкес дайын тағамдарда/өнімдерде аллергиялық әсерлерге немесе жағымсыз әсерлерге әкелетін заттардың құрамы көрсетіледі. Мәзірдегі аллергиялық әсерлерге немесе жағымсыз әсерлерге әкелетін заттардың болуы туралы ақпарат оқушыларға/тәрбиеленушілерге және олардың заңды өкілдеріне қолжетімді тәсілмен жеткізіледі.

      127. Құрамында глютені жоқ тағамдар мен бұйымдарды дайындау кезінде жекелеген кесу мүкәммалын, ас үй және асхана ыдыстарын пайдалана отырып, сондай-ақ осы Стандарттарға 15-қосымшаға сәйкес құрамында глютені бар тамақ өнімдерін қоспағанда, мұндай тағамдарға глютеннің түсуін болдырмау жөніндегі талаптарды сақтау қажет.

      128. Шектеу іс-шаралары, оның ішінде карантин бүкіл білім беру ұйымында не жеке сыныпта, топта, ауысымда енгізіледі.

      129. Шектеу іс-шараларын, оның ішінде карантинді енгізу кезеңіне білім беру ұйымдарындағы ас блоктарына мынадай санитариялық-эпидемиологиялық талаптар қойылады:

      1) сыныптар, топтар бойынша бекітілген кестелерге сәйкес қашықтық, асханалар мен буфеттерде шоғырлануды болдырмау қағидатын сақтай отырып тамақтануды ұйымдастыру;

      2) ішуге арналған бір рет қолданылатын стакандарды/жеке бөтелкелерді пайдалана отырып, ауызсу режимін ұйымдастыру;

      3) ас блогының үй-жайларын, асхана залын, ас үй ыдыстарын, жабдықтар мен мүкәммалды күн сайын дезинфекциялау (ауысымына кемінде 2 рет), жанасу беттерін (есік тұтқалары, тұтқалар, үстелдер, орындықтар) міндетті түрде дезинфекциялау;

      4) дезинфекциялық құралдарды қолдана отырып, ас блогының, түскі ас залының үй-жайларын күніне кемінде екі рет және қажеттілігіне байланысты ылғалды жинау жүргізу;

      5) жуу, дезинфекциялау құралдары мен антисептиктердің азаймайтын қорымен қамтамасыз ету;

      6) асханаларға, буфеттерге, санитариялық тораптарға барған кезде тәрбиеленушілердің/оқушылардың жеке гигиена шараларын сақтауын тұрақты бақылау;

      7) мамандандырылған ұйымдардың күштерімен шектеу іс-шараларын, оның ішінде карантинді алып тастау кезінде қорытынды дезинфекциялау;

      8) ас блогының, асханалардың, буфеттердің қызметкерлері арасында жеке және (немесе) өндірістік гигиена қағидаларын сақтау және олардың мүлтіксіз орындалуын бақылау қажеттігі туралы апта сайын нұсқама беру;

      9) персонал арасында инфекциялық аурулардың (респираторлық, ішек, дене температурасының жоғарылауы) белгілерінің болуын күнделікті бақылау.

      130. Оқушыларда/тәрбиеленушілерде салауатты тамақтанудың тұрақты әдеттерін қалыптастыру мақсатында білім беру ұйымдарында мынадай білім беру іс-шаралары өткізіледі:

      1) тәрбиеленушілерде/оқушыларда салауатты өмір салтына, салауатты/дұрыс тамақтану қағидаттарына, оның ішінде тұзды, бос қанттарды тұтынуды азайтуға, транс майларды тұтынудан бас тартуға саналы көзқарасты қалыптастыруға бағытталған денсаулық бұрыштарының жұмыс істеуін ұйымдастыру және қолдау;

      2) теңдестірілген тамақтану қағидаттары және оның денсаулыққа әсері туралы көрнекі материалдарды (плакаттар, жадынамалар, буклеттер) әзірлеу, іліп қою және тарату;

      3) оқушылар арасында салауатты тамақтануға саналы көзқарасты дамытуға бағытталған "қауіпсіздік сабақтары" оқу бағдарламасы шеңберінде білім беру ұйымдарында жылына кемінде 2 рет сынып сағаттарын өткізу;

      4) оқушылармен/тәрбиеленушілермен, олардың заңды өкілдерімен тамақтану кезіндегі мінез-құлық ережелері туралы, тамақтанудың денсаулыққа әсері туралы, визуалды материалдарды пайдалана отырып, қабылдау үшін қолжетімді түрде дұрыс тамақтану қағидаттары туралы ағарту іс-шараларын өткізу;

      5) тәрбиеленушілер/оқушылар арасында салауатты өмір салтын және дұрыс тамақтануды насихаттауға бағытталған конкурстар мен акцияларды ұйымдастыру;

      6) салауатты тамақтану қағидаттары туралы насихаттау және ақпараттандыру мақсатында "Салауатты тамақтану апталығын" ұйымдастыру;

      7) асханаларда, буфеттерде тамақты артық тұздаудан бас тарту есебінен тұзды тұтынуды азайтуды қамтамасыз ету (асхана үстелдерінен тұз салғыштарды алып тастау);

      8) тәрбиеленушілердің/оқушылардың, олардың заңды өкілдерінің хабардарлығын арттыру үшін салауатты тамақтану қағидаттары туралы ақпараттық материалдарды таратуда қазіргі заманғы мессенджерлерді пайдалану.

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
1-қосымша

      Білім беру ұйымдарындағы тамақтану нормалары

      Білім беру ұйымдарындағы тағамның энергетикалық және қоректік (тағамдық) құндылығы (макро - және микроэлементтер саны) оқушылардың/тәрбиеленушілердің Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі айқындаған негізгі тағамдық заттар мен энергияға физиологиялық қажеттілік нормаларына сәйкес балалардың жалпы жас ерекшелік қажеттілігіне сәйкес келеді.

Тәрбиеленушілер/оқушылар үшін энергияны, ақуызды, майды және көмірсуды тұтыну нормасы (тәулігіне)

      1-кесте

ЖЖасы
((жас)

ЖЖынысы

Энергия ккал/тәул.

Ақуыз, г

Май

Көмірсу




ббарлығы, г.

жалпы калорияға %

г/кг
дене массасы

барлығы, г

жалпы калорияға %

барлығы, г

жалпы калорияға %

1-2


1200

30

10,0

2,20

49

37,0

159

53,0

2-3


1400

39

11,0

2,20

50

32,0

200

57,0

4-6


1800

50

11,0

2,08

60

30,0

266

59,0

7-10


2100

63

12,0

2,03

65

28,0

315

60,0

11-14

М

22450

773

112

1,1,5

777

228

368

60,0

115-18

Ю

32700

981

112

1,1,32

984

228

405

60,0

Тәрбиеленушілер/оқушылар үшін минералды заттарды тұтыну нормалары (тәулігіне)

      2-кесте

Жасы
(жасыл)

Кальций мг

Фосфор мг

Магний мг

Темір мг

Мырыш мг

Йод микрограмм (бұдан әрі – мкг)

Селен мкг

Мыс мкг

Калий
Мг.

Натрий
г.
г

Хлор
г

Су
ллитр (бұдан әрі –л.)

1-3 жас

700

400

80

10

5

90

17

350

400

1

0,8

0,6-0,8

4-6 жас

800

500

100

10

5

90

22

450

600

1,2

1,1

0,9-1,3

7-10 жас

1000

800

200

12

8

120

24

700

900

1,2

1,7

1-1,7

10-18 жас

1300

1200

300

18

9

150

40

825

2000

1,5

2,1

1,3-2,3

Оқушылар/тәрбиеленушілер үшін дәрумендерді тұтыну нормасы (тәулігіне)

      3-кесте

Жасы
(жас)

Майда еритін дәрумендер1

Суда еритін дәрумендер


АА (РЭ),
мкг

D,
D
мкг

ЕЕ,
(ТЭ) г
м

К,
мкг

СC,
мг

тиамин
В1, мг

рибофлавин
В2,
мг

ниацин В3 (НЭ), мг

пиридоксин В6, (мг)

В12,
(мкг)

Фолат,
(мкг)

пантотен. қышқылы, В5, (мг)

биотин В 7,
(мкг)

1-3 жас

400

10

6

30

30

0,5

0,5

6

0,5

0,9

150

2

8

4-6 жас

450

10

7

55

30

0,6

0,6

8

0,6

1,2

200

3

12

7-10 жас

600

10

11

60

45

0,9

0,9

12

1,0

1,8

300

4

20

10-18

800

10

15

75

70

1,2

1,2

16

1,3

2,4

400

5

25

Тәуліктік рациондардың энергетикалық құндылығын (%- бен) тамақтану бойынша ұсынылатын бөлу

      4-кесте

Тамақтану

4-реттік тамақтану

5- реттік тамақтану

6-реттік тамақтану

Таңғы ас

25

20

25

25

2-таңғы ас

-

15

-

10

Түскі ас

40

35

35

30

Бесін

15

10

10

10

Кешкі ас

20

20

20

20

2-кешкі ас



10

5

      Ескертпе: Білім беру ұйымдарында бір реттік ыстық тамақтандыруды ұйымдастырған кезде, тамақтың калориялығы тәуліктік калориялық норманың 25-30%-ын құрауы тиіс.

Жеке тамақтану бойынша шамамен калориялылығы

      5-кесте

Жас ерекшелік тобы

Таңғы астың, кешкі астың энергетикалық құндылығы, ккал

Түскі астың энергетикалық құндылығы, ккал

Тәуліктік энергия,
ккал

1-2

300-360

360-420

1200

2-3

350-420

420-490

1400

4-6

450-540

540-630

1800

7-10

525-630

630-735

2100

11-14

613-735

735-858

2450

15-18

675-810

810-945

2700

Жеке тамақтану бойынша ақуыздың шамамен алынған мөлшері

      6-кесте

Жас ерекшелік тобы

Таңертеңгі асқа, кешкі асқа арналған ақуыз мөлшері, г.

Түскі асқа арналған ақуыздың мөлшері, г.

Ақуыздың тәуліктік талабы, г.

1-2

8-9

9-11

30

2-3

10-12

12-14

39

4-6

13-15

15-18

50

7-10

16-19

19-22

63

11-14

18-22

22-26

73,5

15-18

20-24

24-28

81

Жеке тамақтану бойынша майдың шамамен алынған мөлшері

      7-кесте

Жас ерекшелік тобы

Таңертеңгі асқа, кешкі асқа арналған майдың мөлшері, г.

Түскі асқа арналған майдың мөлшері, г.

Майдың тәуліктік талабы, г.

1-2

12-14

14-17

49

2-3

13-15

15-18

50

4-6

15-18

18-21

60

7-10

16-20

20-23

65

11-14

19-23

23-27

77

15-18

21-25

25-29

84

Жеке тамақтану бойынша көмірсулардың шамамен алынған мөлшері

      8-кесте

Жас ерекшелік тобы

Таңертеңгі асқа, кешкі асқа арналған көмірсудың мөлшері, г.

Түскі асқа арналған көмірсудың мөлшері, г.

Көмірсудың тәуліктік талабы, г.

1-2

40-48

48-56

159

2-3

50-60

60-70

200

4-6

67-80

80-93

266

7-10

79-95

95-110

315

11-14

93-111

111-130

370

15-18

101-122

122-142

405

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
2-қосымша

Тамақтануды ұйымдастыру бойынша құжаттардың тізбесі

      1) білім беру ұйымдарында тамақтануды ұйымдастыру жөніндегі бұйрық;

      2) тегін ыстық тамақ алатын, оның ішінде ерекше диеталық қажеттіліктері бар тәрбиеленушілерді/оқушыларды күнделікті есепке алу журналы;

      3) перспективалы төрт апталық маусымдық мәзір;

      4) күнделікті мәзір;

      5) тарату-мәзірі;

      6) тамақ пен бұйымдарға арналған технологиялық карталар;

      7) тамақтану нормаларының орындалуын бақылау ведомосі;

      8) тез бұзылатын тамақ өнімдері мен жартылай фабрикаттардың бракераж журналы;

      9) тамақ пен аспаздық бұйымдардың сапасын органолептикалық бағалау журналы;

      10) тағамдық рационының тағамдық және энергетикалық құндылығын есептеу журналы;

      11) "С-дәрумендеу" журналы;

      12) ас блогы қызметкерлерін қарап-тексеру нәтижелерінің журналы;

      13) тоңазытқыш жабдығының температурасын есепке алу журналы;

      14) бактерицидтік шамның жұмысын есепке алу журналы;

      15) күрделі жинауды жүргізуді есепке алу және бақылау журналы;

      16) дайын тамақ өнімдерін кері қайтару және ауыстыру журналы.

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
3-қосымша

Білім беру ұйымдарында орналастырылған буфеттерде сатуға арналған тамақ өнімдеріне қойылатын талаптар

      1. Бутербродтар, нан-тоқаш және пісірілген аспаздық өнімдер, қытырлақ нан мыналардан дайындалады:

      1) қара бидай және/немесе аралас, тұтас бидай, бидай, глютенсіз ұннан жасалған нан негізінде;

      2) қатты ірімшікпен, сары маймен, шөптермен, жаңа немесе құрғақ табиғи дәмдеуіштермен, жаңғақтармен, тұқымдармен, тұз қосылмаған;

      3) осы қосымшаның 4-тармағында көрсетілген көкөністермен және/немесе жемістермен;

      4) майонез мен кетчупты қоса алғанда, тұз бен тұздықсыз;

      5) дайын өнімнің салмағынан 5%-дан аспайтын қант бар тамақ өнімдерінен,

      6) нан-тоқаш және ұн аспаздық өнімдері дайындау кезінде қамырына дайын өнімнің салмағының 5%-дан аспайтын қант және дайын өнімнің салмағының 0,3%-дан аспайтын тұз қосып;

      7) тәттілендіргіштер қосылмай дайындалады.

      2. Порциялық қаптамадағы салат:

      1) осы қосымшаның 4-тармағында көрсетілген көкөністермен және/немесе жемістермен;

      2) күрделі емес салаттар (өсімдік тұзы мен майын есептемегенде төрт компоненттен артық емес) таратар алдында дайындалады және дәмделеді, порцияланғаннан кейін 30 минуттан артық сақталмайды. Температурасы +15ºС-тан жоғары емес үй-жай немесе салқындатылатын жұмыс беті бар үстелдер болған жағдайда, порцияланғаннан кейін сақтау бір сағат ішінде жүзеге асырылуы мүмкін;

      3) құрамында тұзы аз, яғни құрамындағы тұз дайын өнімнің салмағының 0,3%-дан аспайтындай дайындалады.

      3. Сүт және сүт өнімдері: пастерленген сүт, қышқыл сүт өнімдері, оның ішінде дәрумендермен және микроэлементтермен байытылған немесе соя, күріш, сұлы, жаңғақ негізіндегі сүт өнімдері:

      1) құрамында дайын өнімнің салмағынан 5%-дан аспайтын қант бар;

      2) тәттілендіргіштер қосылмаған;

      4. Көкөністер мен жемістер:

      1) балғын және қайта өңделген түрінде;

      2) қант пен тәттілендіргіштер қосылмаған;

      3) құрамында тұзы бар өңделген көкөністер дайын өнімнің салмағының 0,3%-нан аспайды;

      4) тікелей тамақ ішуге дайындалған;

      5) порциямен өлшеп-оралған.

      5. Тұтынушы қаптамасында газдалмаған ауыз су.

      6. Жергілікті жерде дайындалған сусын:

      1) жеміс шайы, компоттар, жеміс-жидек сусыны;

      2) құрамында дайын өнімнің салмағының 2,5%-нан аспайтын қанты бар, тәттілендіргіштерді қоспай дайындалады.

      7. Ұннан жасалған кремді емес кондитерлік өнімдер.

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
4-қосымша

Білім беру ұйымдарында тамақ өнімдерін өндіру (дайындау) кезінде жол берілмейтін азық-түлік (тамақ) шикізатының тізбесі

      1) қайта мұздатылған сойылған өнім беретін жануарлар мен құстар өнімдері;

      2) қайта мұздатылған балық және балықтық емес балық аулау объектілерінен алынған шикізат;

      3) тұздалған майшабақ (аз тұздалған);

      4) жануарлардың өнім бермейтін түрлерінің өнімі (оның ішінде ет, қосалқы өнімдер), механикалық сылынып алынған өнім беретін жануарлардың еті және механикалық сылынып алынған құс еті;

      5) құс етінен алынған коллагені бар шикізат;

      6) жарамдылық мерзімі 6 айдан асатын жануарлардың сіңірі алынған етінің, сондай-ақ қосалқы өнімдердің (бауыр, тіл, жүрек) әр түрінен мұздатылған блоктар;

      7) дәнекер және май тінінің массалық үлесі 20%-дан асатын сіңірі алынған сиыр еті;

      8) шошқа, қой, бұқа, қабан және арық жануарлардың еті;

      9) бауырды, тілді, жүректі және қанды қоспағанда, өнім беретін жануарлар мен құстың қосалқы өнімдері;

      10) қабығы ластанған және (немесе) зақымдалған жұмыртқа, сондай-ақ сальмонеллез бойынша қолайсыз шаруашылықтан алынған жұмыртқа; суда жүзетін құстардың жұмыртқасы мен еті;

      11) өнім беретін ауыл шаруашылығы жануарларының ауруы бойынша қолайсыз шаруашылықтан алынған, сондай-ақ бастапқы өңдеуден және пастерлеуден өтпеген сүт, сүт өнімдері, термиялық өңдеусіз пастерленбеген сүт, сүзбе және қаймақ;

      12) құрамында сүт майы алмастырғыштары бар өнімдер: спредтер, құрамында сүт бар өнімдер;

      13) құрамында ет емес ингредиенттері бар ет өнімдері;

      14) асқын тотығы 2 ммольден астам белсенді оттегі/кг майы бар өсімдік майы (зәйтүн майын қоспағанда); асқын тотығы 2 ммольден астам белсенді оттегі/кг майы бар зәйтүн майы;

      15) өсімдік майы: мақта;

      16) гидрогенизацияланған майлар мен тоң майлар;

      17) ащы дәмдеуіштер (бұрыш, желкек, қыша);

      18) саңырауқұлақтар;

      19) табиғи тағамдық дәмдеуіштер мен хош иістендіргіштерден басқа тәттілендіргіштер, дәм күшейткіштер, консерванттар, синтетикалық бояғыштар мен хош иістендіргіштер бар тамақ өнімдері (аскөк, ақжелкен, балдыркөк, зире, насыбайгүл, тәтті, ақ және хош иісті бұрыш, орегано, даршын, ваниль, кориандр, қалампыр, лавр жапырағы, пияз, сарымсақ);

      20) дайын өнімнің салмағының 0,3%-дан астамы тұзы бар тамақ өнімдері немесе азық-түлік шикізаты;

      21) құрамында қант қосылған дайын өнімнің салмағының 5%-нан асатын тамақ өнімдері немесе азық-түлік шикізаты;

      22) өнеркәсіптік өндірістің балық, ет, жеміс-көкөніс және басқа да консервілері;

      23) үй өндірісінің өнімдері;

      24) йодталмаған тұз;

      25) құрамында темірі бар дәрумендермен, жоғары және бірінші сұрыпты бидай ұнының минералдарымен байытылмаған;

      26) түрлі қоспамен ластанған немесе нан қорының зиянкестерімен залалданған жарма, ұн, кептірілген жемістер;

      27) құрамында ГТО бар азық-түлік (тамақ) шикізаты;

      28) техникалық регламенттің 10-қосымшаға сәйкес пестицидтер қолданып алынған азық-түлік (тамақ) шикізаты;

      29) бензой, сорбин қышқылы мен олардың тұзын пайдалану.

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
5-қосымша

Келіп түсетін тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатын есепке алу және пайдалану журналы

Азық-түлік шикізаты мен тамақ өнімдерінің келіп түскен күні мен сағаты

Тамақ өнімдерінің атауы

Келіп түскен азық-түлік шикізаты мен тамақ өнімдерінің саны (кг, л, дана)

Келіп түскен азық-түлік шикізаты мен тамақ өнімдерін органолептикалық бағалау нәтижелері

Азық-түлік шикізаты мен тамақ өнімдерін өткізудің соңғы мерзімі

Азық-түлік шикізаты мен тамақ өнімдерін нақты өткізу күні мен сағаты

Жауапты тұлғаның Т.А.Ә, (бар болса) қолы

Ескертпе









  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
6-қосымша

Білім беру ұйымдарында дайындауға және өткізуге рұқсат етілмейтін тамақ өнімдерінің тізбесі

      1) қатық, сүзбе, айран;

      2) ет салмасы қосылған құймақ;

      3) флотша дайындалған макарон;

      4) зельцы, форшмак, сілікпе, паштет;

      5) кремі бар кондитерлік өнімдер;

      6) кремді емес қантты кондитерлік өнімдер;

      7) жеміс сусыны, квас;

      8) фритюрде қуырылған өнімдер;

      9) жұмсақ пісірілген жұмыртқа, глазурь жұмыртқасы, пастерленбеген жаңа піскен жұмыртқа меланжі омлеті;

      10) күрделі (төрт компоненттен көп) салаттар, қаймақ пен майонез қосылған салаттар;

      11) окрошка;

      12) саңырауқұлақтар;

      13) өнеркәсіптік емес (үйде) дайындалған тамақ өнімдері, оның ішінде көкөніс, жеміс, ет, балық, саңырауқұлақ консервілері;

      14) тез дайындалатын құрғақ тағам концентраттарына негізделген бірінші және екінші тағам;

      15) фаст-фудтар: гамбургерлер, хот-догтар, пиццалар, наггетстер, чипсілер (чипсондар), дәмі бар тұздалған крекер;

      16) ащы тұздықтар, кетчуптер, ащы дәмдеуіштер (бұрыш, желкек, қыша);

      17) термиялық өңдеусіз пастерленбеген сүт, сүзбе және қаймақ;

      18) технологиялық өңделген ет және балық өнімдері (шұжық өнімдері, ысталған ет);

      19) кофе және кофе сусыны;

      20) дайын өнімнің салмағының 0,3%-дан астам тұзы бар тамақ өнімдері;

      21) қосылған қант мөлшері дайын өнімнің салмағының 5%-нан асатын тамақ өнімдері;

      22) ет кесіндісінен, диафрагмадан, қаннан, бастың жұмсақ етінен жасалған орамалар, тағамдар, аспаздық өнімдер;

      23) кептірілген және кепкен балық;

      24) дайын өнімнің салмағынан 25%-дан астам қант қосылған балалар тағамына арналған өнеркәсіптік печенье;

      25) дайын өнімнің салмағының 0,5%-дан астамы бар балалар тағамына арналған нан-тоқаш өнімдері;

      26) диеталық емдік және диеталық профилактикалық тамақтануға арналған арнайы тамақ өнімдерін қоспағанда, құрамында 0,2%-дан астам этил спирті, өрік сүйегінің дәні, сірке суы, тәттілендіргіштер бар балалар тағамына арналған тамақ өнімдері.

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
7-қосымша

Білім беру ұйымдарында өткізуге рұқсат етілетін тамақ өнімдерінің тізбесі

      1) ет салынған құймақ;

      2) зельцы, форшмак, сілікпе, пашет;

      3) кремі бар кондитерлік өнімдер;

      4) кремді емес қантты кондитерлік өнімдер;

      5) балмұздақ;

      6) тағамдық концентраттар;

      7) сағыз;

      8) тәтті алкогольсіз және энергетикалық (сергітетін) сусындар, газдалған, емдік және емдік-асханалық минералды су, концентрацияланған диффузиялық шырын (қаптамаланған минералды және ауызсуды қоспағанда), жеміс, көкөніс, жеміс-жидек, жеміс-көкөніс пастерленген шырын, дәмдік қоспасы бар ауызсу;

      9) фритюрде қуырылған өнімдер;

      10) өнеркәсіптік емес (үйде) дайындалған тамақ өнімдері;

      11) фаст-фудтар: гамбургерлер, хот-догтар, пиццалар, наггетстер, чипсілер (чипсондар), дәмі бар тұздалған крекер;

      12) ащы тұздықтар, кетчуптер, ащы дәмдеуіштер (бұрыш, желкек, қыша);

      13) термиялық өңделмеген пастерленбеген сүт, сүзбе және қаймақ;

      14) технологиялық өңделген ет және балық өнімдері (шұжық өнімдері, ысталған ет);

      15) кофе және кофе сусыны;

      16) құрамында сүт майы алмастырғыштары бар өнімдер: спредтер, құрамында сүт бар өнімдер;

      17) дайын өнімнің салмағының 25%-дан астам қанты бар балалар тағамына арналған өнеркәсіптік печенье;

      18) дайын өнімнің салмағының 0,5%-дан астамы бар балалар тағамына арналған нан-тоқаш өнімдері.

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
8-қосымша

Мектеп жасына дейінгі балалар үшін жас ерекшелігіне байланысты тағамдардың шығымының ұсынылатын массасы

      1-кесте


Порция массасы (граммен)

Тамақтану, тамақ

3 жасқа дейін

3-7 жас

Бірінші тағам

150

200

Екінші тағам



Гарнир

100

120

Ет, котлет, балық, құс еті

50

60

Көкөніс, жұмыртқа, сүзбе, ет тағамы және ботқа

130

150

Салат

30

40

Үшінші тағам

150

180

Мектеп жасындағы балалар үшін жас ерекшелігіне қарай тағамның шығымының ұсынылатын массасы

      2-кесте

Тамақтану, тамақ

Порция массасы (граммен)

6-10 жас

11-14 жас

15-18 жас

Бірінші тағам

200

250

300

Екінші тағам




Гарнир

130

150

180

Ет, котлет, балық, құс еті

70

90

100

Күрделі ет, балық тағамдары

200

220

250

Көкөніс, жұмыртқа, сүзбе тағамы, ботқа

180

200

250

Салат

60

80

100

Үшінші тағам

200

200

200

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
9-қосымша

      Тағамның тағамдық және энергетикалық құндылығы әрбір өнімнің бір порциясының таза массасы негізінде есептеледі. Бір порцияның таза салмағы - жеуге жарамсыз бөлігін алып тастау үшін салқын өңдеуден кейінгі шикізаттың салмағы.

Бес күндік білім беру ұйымдарында бір балаға бір реттік ыстық мектеп тамағын ұйымдастыру үшін тамақ өнімдерінің негізгі топтарын тұтыну жиілігі

      1-кесте


Аптасына қабылдау жиілігі

Апталық порция саны

Ескертпе

Өнім топтары




Ет (сиыр, жылқы)

Аптасына 2 рет

2 порция

салқындатылған / мұздатылған майсыз ет порция тері (100 г етке 15 г майдан аз ), сүйексіз порция массасы

Құс еті

Аптасына 2 рет

2 порция

салқындатылған / мұздатылған, терісі мен сүйегі жоқ порция массасы

Балық

Аптасына 1рет

1 порция

балықтың әр түрлі сорттары, тұздалған және тұздалған майшабақтан басқа, мұздан ерітілген балықтың массасы - сүйексіз терісі бар филеге немесе терісі мен сүйегі жоқ филеге кесілген

Бұршақ дақылдары

Аптасына 2 рет

2 порция

тағамға немесе салаттарға қосымша ретінде

Дәнді, макаронды.
Тағамдарды дайындау үшін қолданылатын ұн осы топтың жалпы санына кіреді

Аптасына 3 рет

3 порция

Құрамындағы тағамдық талшығы жоғары жарма мен макарон

Әртүрлі маусымдық көкөністер (картоптан басқа)

күнделікті

6 порция

салаттар, көкөніс кесінділері сияқты, гарнирлер мен негізгі тағамдардың бөлігі ретінде

Әртүрлі жемістер мен жидектер

күнделікті

5 порция


Кептірілген жемістер мен жидектер, Кептірілген итмұрын, жаңғақтар, тұқымдар

Аптасына 3 рет

3 порция

қант пен тәттідәмдеуіштер қосылмаған

Картоп

Аптасына 1 рет

1 порция

қайнатылған, пісірілген, бұқтырылған картоп, картоп езбесін дайындау үшін

Нан

күнделікті

5 порция

тұздың мөлшері дайын өнімнің салмағының 0,5% - нан аспайды

Жұмыртқа

Аптасына 1 рет (бірнеше порция терге бөлуге болады)

1 порция

Суға пісірілген, омлет құрамында, басқа да күрделі тағамдар

Сүт және сүт өнімдері

күнделікті

5 порция

дайын өнім мөлшеріне 5% аспайтын қант салмағы қосылған.

Сары май

күнделікті

5 порция

майлылығы 72% кем емес

Өсімдік майлары

күнделікті

5 порция

тазартылған күнбағыс, жүгері немесе зәйтүн

Тұз

Аптасына 5 рет

5 порция

дайын тағамдар мен тағамдардағы тұз мөлшері шектеулі, тек йодталған тұз қолданылады

Қант

Аптасына 5 рет

5 порция

тағамдар мен сусындарды дайындау кезінде қант пен бал қосумен шектеледі

Бес күндік мектепке дейінгі ұйымдарда бір балаға таңғы асқа, түскі асқа немесе кешкі асқа тамақ өнімдерінің негізгі топтарын тұтыну жиілігі

      2-кесте

Өнім топтары

Аптасына қызмет көрсету

Қабылдау кезеңі

Ескертпе





Ұшаның салқындатылған/мұздатылған майсыз еті (сиыр еті) (100 г етке 15 г майдан аз), екінші тағамдарға жылқы етін пайдалануға рұқсат етіледі

Аптасына үш порция

Түскі ас немесе кешкі ас

Түскі ас кезінде еттің бір бөлігі бірінші және екінші тағамға қолданылады: ет-сүйек сорпасы бірінші тағамдарға, ал жұмсақ ет екінші тағамдарға қолданылады.

Салқындатылған/мұздатылған құс еті

Аптасына төрт порциясы

Түскі ас немесе кешкі ас

Түскі ас кезінде құстың бір бөлігі бірінші және екінші тағамға қолданылады: ет-сүйек сорпасы бірінші тағамдарға, ал жұмсақ ет екінші тағамдарға қолданылады.

Балық

Аптасына екі порциясы

Түскі ас немесе кешкі ас

балықтың әр түрлі сорттары, тұздалған және тұздалған майшабақтан басқа, мұздан ерітілген балықтың массасы сүйексіз терісі бар филеге немесе терісі мен сүйегі жоқ филеге кесілген

Бұршақ дақылдары

Аптасына үш порциясы

Таңғы ас немесе кешкі ас

Бірінші тағамға, салаттарға қосымша тағам ретінде

Дәнді және макарон.
Тағам дайындау үшін қолданылатын ұн осы топтың жалпы санына кіреді.

Аптасына он порция

Кез келген тамақ өніміне

Дәнді дақылдар мен макарон өнімдері, жоғары тағамдық талшықтармен байытылған.

Әртүрлі маусымдық көкеністер (картоптан басқа)

Аптасына он бес порция

Кез келген тамақ өніміне

Тұздалған көкөністер 4 жастан асқан балаларға аптасына үш реттен көп емес ұсынылуы мүмкін

Әртүрлі маусымдық жеміс -жидектер

Аптасына он порция

Кез келген тамақ өніміне


Кептірілген жемістер мен көкеністер, кептірілген итмұрын

Аптасына жеті порция

Кез келген тамақ өніміне

Қант пен тәтті дәмдеуіштер қосылмаған

Картоп

Аптасына он төрт порция

Кез келген тамақ өніміне


Нан

Аптасына он бес порция

Кез келген тамақ өніміне

Тұздың мөлшері дайын өнімнің өнім салмағының 0,5% -нан аспайды

Жұмыртқа

Аптасына екі порция

Кез келген тамақ өніміне

Суға пісірілген, омлет құрамында, басқа да күрделі тағамдар

Сүт және сүт өнімдері

Аптасына ре екі порцияк, аптасына бір порция

Кез келген тамақ өніміне

қосылған қанттың мөлшері дайын өнім салмағының 5 %-нан аспайды

Сары май

Аптасына он бес порция

Кез келген тамақ өніміне

Майлылығы 72 % кем емес

Өсімдік майлары

Аптасына он порция

Кез келген тамақ өніміне

Тазартылған күнбағыс, жүгері немесе зәйтүн

Тұз

Аптасына он бес порция

Кез келген тамақ өніміне

дайын тағамдар мен тағамдардағы тұз мөлшері шектеулі, тек йодталған тұз қолданылады

Қант

Аптасына он бет порция

Кез келген тамақ өніміне

Үш жасқа дейінгілерге қант қосуға жол берілмейді. Тағамдар мен сусындарды дайындау кезінде қант пен бал қосумен шектеледі

Тәтті дәмдеуіштер мен қант қосылмаған жеміс шәйы

Аптасына бір порция

Таңғы асқа

3 жасқа дейінгілерге шәй ұсынылмайды.

Бес күндік мектепке дейінгі балалар мекемелерінде бір балаға жеңіл тағам және екінші таңғы ас өнімдеріне негізгі тағам топтарын тұтыну жиілігі

      3- кесте


Апталық порция саны

Қабылдау кезеңі

Ескертпе

Өнім топтары




Әртүрлі маусымдық көкөністер

Аптасына бес порция

жеңіл тағам немесе екінші таңғы ас кезінде


Әртүрлі маусымдық жемістер мен көкөністер

Аптасына бес порция

жеңіл тағам немесе екінші таңғы ас кезінде


Кептірілген жемістер мен жидектер, кептірілген итмұрын

Аптасына екі порция

жеңіл тағам немесе екінші таңғы ас кезінде

Қант пен тәттідәмдеуіштер қосылмаған

Бидай ұны

Аптасына бес порция

жеңіл тағам немесе екінші таңғы ас кезінде

Нан-тоқаш және ұннан жасалған кремді емес кондитерлік өнімдер үшін

Сүт және сүт өнімдері

Аптасына бес порция

жеңіл тағам немесе екінші таңғы ас кезінде

қосылған қант мөлшері дайын өнім салмағының 5%-ынан аспайды

Жеті күндік мектепке дейінгі ұйымдарда тамақ өнімдерінің негізгі топтарын тұтыну нормаларының ерекшеліктері

      Жас ерекшелік топтары бойынша порция мөлшерлері мен тағам топтарының сипаттамалары 2 және 3-кестелерде келтірілген:

      4-кесте

Тұтыну өнімдерінің топтары

Жеке тағамдарды қабылдау құрамының жиілігіне қосу

Салқындатылған/мұздатылған сиыр еті, жылқы еті

кешкі ас немесе түскі ас кезінде аптасына бес порция

Салқындатылған/мұздатылған құс еті

кешкі немесе түскі, таңғы ас кезінде аптасына алты порция

Балық

кешкі ас немесе түскі ас уақытысында аптасына екі порция

Картоптан басқа, әртүрлі маусымдық көкөністер

Күнделікті төрт порциядан, 4 жастан бастап балаларға тұздалған көкөністерді жиілігі аптасына үш реттен беру ұсынылады

Әртүрлі маусымдық жеміс -жидектер

Күнделікті екі порциядан

Кептірілген жемістер мен жидектер, кептірілген итмұрын

Жеңіл тағам немесе екінші таңғы ас кезінде аптасына 3 порциядан, сондай-ақ кешкі ас немесе түскі ас, таңғы ас кезінде аптасына жеті порция

Бұршақ дақылдары

Салаттарға, бірінші тағамдарға, аптасына үш порциядан қосымша тағам ретінде

Дәнді дақылдар мен макарон

кешкі немесе түскі, таңғы ас кезінде аптасына екі порция

Картоп

аптасына бес порция

Нан

кешкі немесе түскі, таңғы ас кезінде күнделікті үш порциядан

Жұмыртқа

Аптасына үш порциядан

Сүт және сүт өнімдері

Аптасына он үш порция

Нан-тоқаш және ұннан жасалған кондитерлік өнімдер үшін

Жеңіл тағам немесе екінші таңғы ас кезінде күнделікті бір порциядан

Сары май, (майлылығы 72 пайыздан кем емес)

Күнделікті үш порциядан

Өсімдік майлары (май)

Күнделікті екі порциядан

Тұз

Күнделікті үш порциядан

Қант

Күнделікті үш порциядан

Тәттілендіргіштер мен қант қосылмаған жеміс шәйы

Аптасына алты порция . 3 жасқа дейінгілерге шәй ұсынылмайды, басқа сусындармен алмастырылады.

Бес күн тамақтандыратын бес күндік білім беру ұйымдарында бір балаға өнімдерінің негізгі топтарын тұтыну жиілігі

      5-кесте


Аптасына порция саны

Қабылдау кезеңі

Ескертпе

Өнім топтары




Ұшаның салқындатылған/мұздатылған майсыз еті (сиыр еті) (100 г етке 15 г майдан аз), екінші тағамдарға жылқы етін пайдалануға рұқсат етіледі

аптасына төрт порция

түскі немесе кешкі ас

Түскі ас кезінде еттің бір бөлігі бірінші және екінші тағамға қолданылады: ет-сүйек сорпасы бірінші тағамға, ал жұмсақ еті екінші тағамға қолданылады

Салқындатылған/мұздатылған құс еті

аптасына төрт порция

түскі немесе кешкі ас

Түскі ас кезінде құстың бір бөлігі бірінші және екінші тағамға қолданылады: ет - сүйек сорпасы бірінші тағамға, ал жұмсақ еті екінші тағамға қолданылады

Балық

аптасына екі порция

түскі немесе кешкі ас

балықтың әр түрлі сорттары, тұздалған және тұздалған майшабақтан басқа, мұздан ерітілген балықтың массасы сүйексіз терісі бар филеге немесе терісі мен сүйегі жоқ филеге кесілген

Бұршақ дақылдары

аптасына үш порция

таңғы ас немесе түскі ас немесе кешкі ас

гарнирге, салаттарға, бірінші тағамдарға арналған тағам ретінде

Дәнді және макарон өнімдері.
Тағам дайындау үшін пайдаланылатын ұн осы топтың жалпы санына кіреді

аптасына он порция

кез келген тағамға

Құрамындағы тағамдық талшығы жоғары жарма мен макарон

Көкөністер әр түрлі маусымдық (картоптан басқа)

аптасына он бес порция

кез келген тағамға

салаттар, көкөніс кесектері сияқты, гарнирлер мен негізгі тағамдардың бөлігі ретінде. Тұздалған көкөністерді аптасына үш реттен артық ұсынуға болмайды

Әр түрлі маусымдық жемістер мен жидектер

аптасына он порция

кез келген тағамға


Кептірілген жемістер мен жидектер, Кептірілген итмұрын

аптасына жеті порция

кез келген тағамға

Қант пен тәттілендіргіштер қосылмаған

Картоп

аптасына төрт порция

кез келген тағамға


Нан

аптасына он бес порция

кез келген тағамға

тұздың мөлшері дайын өнімнің салмағының 0,5%-нан аспайды

Жұмыртқа

аптасына үш порция

кез келген тағамға

пісірілген, омлет құрамында, басқа да күрделі тағамдар

Сүт және сүт өнімдері

аптасына бір порциядан он порция

кез келген тағамға

қосылған қант мөлшері бойынша дайын өнім салмағынан 5%-дан аспайды

Сары май

аптасына он бес порция

кез келген тағамға

кемінде 72% май

Өсімдік майы

аптасына он порция

кез келген тағамға

тазартылған күнбағыс, жүгері немесе зәйтүн

Тұз

аптасына он бес порция

кез келген тағамға

дайын тағамдар мен тағамдағы тұз мөлшері шектеулі, тек йодталған тұз қолданылады

Қант

аптасына он бес порция

кез келген тағамға

тағамдар мен сусын дайындау кезінде қант пен бал қосумен шектеледі

Қант пен тәттілендіргіштер қосылмаған жеміс шайы

аптасына екі порция

таңғы асқа


Бес күн тамақтанатын бес күндік білім беру ұйымдарында бір балаға екінші таңғы және түстен кейінгі тағамдарға арналған тамақ өнімдерінің негізгі топтарын тұтыну жиілігі

      6-кесте


Қабылдау жиілігі

Аптасына порция саны

Ескертпе

Өнім топтары




Әртүрлі маусымдық көкөністер

аптасына бес порция

екінші таңғы ас немесе түстен кейінгі тағамдар кезінде


Әртүрлі маусымдық жемістер мен жидектер

аптасына бес порция

екінші таңғы ас немесе түстен кейінгі тағамдар кезінде


Кептірілген жемістер мен жидектер, Кептірілген итмұрын

аптасына үш порция

екінші таңғы ас немесе түстен кейінгі тағамдар кезінде

Қант пен тәттілендіргіштер қосылмаған

Сүт және сүт өнімдері

аптасына бес порция

екінші таңғы ас немесе түстен кейінгі тағамдар кезінде

қосылған қант мөлшері бойынша дайын өнім салмағының 5%-ынан аспайды

Бидай ұны

аптасына үш порция

екінші таңғы ас немесе түстен кейінгі тағамдар кезінде

Нан-тоқаш және ұннан жасалған кремді емес кондитерлік өнімдер үшін

Жаңғақтар

аптасына бір порция

екінші таңғы ас немесе түстен кейінгі тағамдар кезінде

қант, бал және тұз қоспай немесе ыдысқа порциялық. Аллергия болған жағдайда рұқсат етілмейді

      Ескертпе: төрт мезгіл тамақтануды ұйымдастырған кезде тағамның біреуі (екінші таңғы ас немесе түстен кейінгі тағам) берілмейді.

Жеті күндік (тәулік бойы) білім беру ұйымдарында, оның ішінде білім берудің оқу-сауықтыру ұйымдарында тамақ өнімдерінің негізгі топтарын тұтыну нормаларының ерекшелігі

      Жас ерекшелігі және сипаттамалары бойынша тағам топтарының порция мөлшері 5 және 6-кестелерде берілді.

      7-кесте

Азық-түлік тобы

Жеке тамақтану құрамына енгізу жиілігі

Салқындатылған/мұздатылған сиыр еті, жылқы еті

түскі немесе кешкі ас кезінде аптасына бес порция

Салқындатылған/мұздатылған құс еті

таңғы ас, түскі немесе кешкі ас кезінде аптасына алты порция

Балық

түскі немесе кешкі ас кезінде аптасына екі порция

Картоптан басқа әр түрлі, маусымдық көкөністер

күніне төрт порция, бір апта ішінде маринадталған көкөністер аптасына төрт реттен асырмай ұсынылады

Әртүрлі маусымдық жемістер мен жидектер

күніне үш порция

Кептірілген жемістер мен жидектер, Кептірілген итмұрын

аптасына он порция

Бұршақ дақылдары

аптасына үш порция тағамға, салаттарға, бірінші тағамға қосымша ретінде

Дәнді және макарон өнімдері

таңғы ас, түскі немесе кешкі ас кезінде күнделікті екі порция

Картоп

аптасына бес порция

Нан

таңғы ас, түскі және кешкі ас кезінде күн сайын үш порция

Жұмыртқа

аптасына бес порция

Сүт және сүт өнімдері

аптасына он үш порция

Нан-тоқаш және ұннан жасалған кремді емес кондитерлік өнімдерге арналған ұн

екінші таңғы ас немесе түстен кейінгі тағам кезінде күн сайын бір порция

Жаңғақ

аптасына екі порция

Құрамында кем дегенде 72 пайыз майы бар сары май)

күніне үш порция

Өсімдік майы (май)

күніне екі порция

Тұз

күніне үш порция

Қант

күніне үш порция

Қант пен тәттілендіргіштер қосылмаған жеміс шайы

аптасына алты порция.

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
10-қосымша

Өнімді ауыстыру кестесі

Ауыстыруға жататын өнім

Салмағы граммен

Алмастырғыш өнім

Салмағы граммен

1

Сиыр еті

100,0

1-санаттағы сүйекті блокты ет: жылқы еті, қоян еті

100,0

1-санаттағы сүйексіз блокты ет: жылқы еті, қоян еті

80,0

1-санаттағы жылқы еті

104,0

құс ішек немесе жартылай ішек

100,0

бұзылмаған құс

120,0

бауыр, бүйрек, тіл, жүрек 1-санаттағы ішкі өнімдер

116,0

күркетауық төс еті

80,0

жаңа ауланған балықтар

150,0

жартылай майлы сүзбе

250,0

жаңа сауылған сүт

600,0

2

Қаймағы алынбаған сүт

100,0 мл

айран

100,0 мл

қантсыз қоюландырылған стерильді сүт

40,0 мл

жаңа алынған кілегей

20,0 мл

сүзбе қалың

30,0

3

Қаймақ

100,0

жаңа алынған кілегей

133,0 мл

жаңа сауылған сүт

667,0 мл

4

Сүзбе

100,0

жаңа сауылған сүт

333,0 мл

ірімшік

40,0

йогурт

100,0

қаймақ

50,0

кілегей

66,0 мл

5

Ірімшік

100,0

сиыр майы

50,0

жаңа алынған қаймақ

125,0

сүзбе

250,0

ірімшік

200,0

жаңа сауылған сүт

825,0

жұмыртқа

3 дана.

6

Жұмыртқа

1 дана.

ірімшік

33,0

қаймақ

40,0

сүзбе

80,0

7

Басы кесіп алынған жаңа ауланған балық

100,0

жас ет

67,0

балық филесі

70,0

сүзбе

168,0

ірімшік

50,0

8

Балғын жемістер

100,0

кептірілген итмұрын

20,0

кептірілген алма

20,0

кептірілген өрік

8,0

қара өрік

17,0

мейіз

22,0

қарбыз

300,0

қауын

200,0

9

Картоп

100

қызылша

190

сәбіз

240

қырыққабат пайдаланылған

370

макарон, вермишель 1с

25

Ботқа жармасы

25

бидай наны 1с

35

қара бидай наны қарапайым пішінді

55

10

1-сұрыптағы ұннан пісірілген қара бидай наны

100

қара бидай наны қарапайым,
ж/с ұннан пісірілген пішінді бидай наны

100
70

бидай ұны 1с

70

макарон, вермишель 1с

70

Ботқа жармасы

70

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
11-қосымша

Дайын тамақ өнімдерін кері қайтару және ауыстыру журналы

ККүні

Өнім/тағам атауы, көлемі/саны

Сапасыздық, талап етілетін параметрлерге сәйкессіздік фактісін анықтау уақыты

Кері қайтару/ауыстыру себебі

Кері қайтару уақыты

Ауыстыру уақыты

Тамақтануды ұйымдастыру үшін жауапты тұлғаның қолы

Экспедитордың қолы









  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
12-қосымша

Ланч-пакетке қойылатын талаптар

      Ланч-пакет мынадан тұрады:

      1) пергаментке оралған қайнатылған порцияланған сиыр еті/жылқы еті/тауықтың төс еті/күркетауық/жартылай қатты ірімшік, қайнатылған немесе шикі көкөністер, шөптер қосылған сары маймен майланған нан, лаваш немесе пита негізіндегі жабық ыстық бутерброд;

      2) ұсақ орауыштағы өнеркәсіптік өндірілген ашытылған сүт өнімі (йогурт);

      3) маусымдық жеміс;

      4) сусын (сүт, айран, итмұрын сусыны, кептірілген жемістер, жидектер).

      Ланч-пакеттерін дайындау сәтінен бастап өткізу сәтіне дейінгі уақыт 2 сағаттан аспайды. Таратар алдында бутербродтар пеште 180-200°C температурада 8-10 минут қыздырылады.

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
13-қосымша

Білім беру ұйымдарында ерекше диеталық қажеттілігі бар оқушыларды/тәрбиеленушілерді тамақтанумен қамтамасыз ету ерекшелігі

Арнайы диеталық қажеттіліктің себептері

Оқушыларға/балаларға, олардың заңды өкілдеріне міндетті түрде ұсынылатын ақпарат

Тағамдардың энергетикалық құндылығын түзету (калория)

Азық-түлік өнімдерін, олардың мөлшерін алып тастау, шектеу немесе ауыстыру

Қант диабеті

тағамдағы, сусындағы, бір тағамдағы көмірсу мөлшері

қажет етілмейді

қажет етілмейді

Азық-түлікке аллергия

дайын тағамда аллергеннің болуы

қажет етілмейді

құрамында тағамдық аллерген бар тағамды алып тастау немесе оларды ауыстыру

Целиакия ауруы (глютенге төзімсіздік)

дайын тағамда глютен мен оның іздерінің болуы

қажет етілмейді

құрамында глютен және оның іздері бар тағамды алып тастау немесе оларды ауыстыру

Лактаза жеткіліксіздігі (лактозаға жол берілмейді)

дайын тағамда лактозаның болуы

қажет етілмейді

құрамында лактоза бар тағамды алып тастау немесе оларды ауыстыру

Метаболизмнің туа біткен бұзылысы (фенилкетонурия)

тағамда немесе сусында өсімдік немесе жануар ақуызының болуы

қажет етілмейді

емдеуші дәрігердің ұсынысы негізінде диеталық тамақтану қажет

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
14-қосымша

Аллергиялық реакцияларға немесе төзімсіздікке әкеп соғатын заттардың құрамы және дайын тағамдар/өнімдер туралы ақпарат

Аллерген немесе төзімсіз зат индексі

Аллергендер немесе төзімсіз заттардың индексін ашып жазу

Г

глютен немесе оның іздері

Л

лактоза

Ж

жарма өнімдері

ШӨ

шаян тәрізділер өнімдері

Жм

жұмыртқа

Б

балық

Жж

жержаңғақ

СБ

соя бұршақтары

СӨ

сүт өнімдері

Ж

жаңғақтар

Бк

балдыркөк

Қ

қыша

К

күнжіт

ЛП

люпин

М

моллюскалар

АЦ

аспартам және аспартам-ацесульфама тұзы

      Ескертпе: 1. Дайын тағамның/өнімнің құрамында аллергеннің немесе төзімсіз заттың болуы туралы ақпарат мәзірде міндетті түрде дайын тағамның/өнімнің атауынан кейін жақшадағы тиісті индекспен көрсетіледі (қаймақ қосылған сүзбе (Л, СӨ), бұл ыдыста лактоза мен сүт өнімдерінің болуын көрсетеді)

      2. Аллерген немесе төзімсіз заттардың индексін ашып жазу туралы ақпарат мәзірдің жанында орналастырылады

  Денсаулық сақтау және білім
беру ұйымдарында тамақтану
стандарттарына
15-қосымша

      1. Құрамында глютені бар тағамдар

      1) бидай, оның ішінде жарма, булгур, кус-кус;

      2) қара бидай;

      3) арпа;

      4) сұлы;

      5) тритикале;

      6) құрамында бидай, қара бидай, арпа, сұлы ұны, крахмал бар нан, нан-тоқаш және кондитерлік өнімдер (оның таңбалауында оның құрамында глютен іздері болуы мүмкін деп көрсетілген), арпа патокасы;

      7) құрамында бидай, қара бидай, сұлы ұны, крахмал бар макарон өнімдері (оның таңбалауында оның құрамында глютен іздері болуы мүмкін);

      8) құрамында бидай, қара бидай, арпа, сұлы ұны, крахмал бар ет, балық тағамдары мен бұйымдары (оның таңбалауында оның құрамында глютен іздері болуы мүмкін екендігі көрсетілген);

      9) құрамында бидай, қара бидай, арпа немесе сұлы бар сүт өнімдері;

      10) арпа, бидай немесе қара бидай уыты негізіндегі сусын;

      11) қуырылған астық (арпа, қара бидай, бидай) және цикорий сусыны.

      2. Таңбалауында глютен іздерінің болуы көрсетілген тамақ өнімдері

      1) кетчуптар, қыша;

      2) сүт өнімдері;

      3) картоп және жүгері өнімдері;

      4) түйіршіктелген шәй, еритін какао қоспасы;

      5) құрғақ дәмдеуіштер;

      6) кептірілген көкөністер мен жемістер;

      7) шоколад.

      3. Құрамында глютен жоқ тамақ өнімдерінің тізімі

      1) көкөністер;

      2) картоп;

      3) жүгері;

      4) асқабақ;

      5) жемістер;

      6) жидектер;

      7) бұршақ дақылдары;

      8) дәнді дақылдар: күріш, киноа, тары, амарант, құмай;

      9) жаңғақ,

      10) қарақұмық;

      11) тұқым;

      12) жұмыртқа;

      13) ет

      14) балық;

      15) сүт өнімдері;

      16) өсімдік майы;

      17) су;

      18) жеміс және көкөніс шырыны;

      19) шай;

      20) какао.