CONSTRUCTION CODE OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN

The Code of the Republic of Kazakhstan dated January 9, 2026 № 253-VIII LRK

      Unofficial translation

      This Code regulates public relations related to the architectural, urban planning, and construction activities in the Republic of Kazakhstan, the formation of a full-fledged living environment and human life activities, the planning and development of settlements and inter-settlement territories, and ensuring the safety of construction objects at all stages of their life cycle.

SECTION 1. GENERAL PROVISIONS Chapter 1. GENERAL PROVISIONS

Article 1. Basic concepts used in this Code

      In this Code, the following basic concepts are used:

      1) Emergency construction object – the condition of a construction object at which its further operation must be immediately ceased due to the impossibility of ensuring the safety of people in it;

      2) Author's supervision – an engineering service in architectural, urban planning, and construction activities involving supervision of the construction stage by the author(s) of the construction project, including making changes to it;

      3) Human habitat and living environment – the environment in which a person resides and carries out life activities. The human habitat and living environment include:

      Surrounding environment – the totality of conditions, substances, and material world objects surrounding a person, including the natural and anthropogenic environment;

      Architectural-landscape environment – a space combining natural conditions and architectural forms where a person conducts economic activities and other functions. Usually, this environment is within and outside settlements, determining living conditions and the psychophysical state of a person;

      Accessible (barrier-free) environment – a property of a construction object or service place that allows unobstructed access to the place and use of the service, with parameters ensuring the possibility of using the service;

      Indoor environment – a complex of living conditions in residential premises and working conditions in workplaces (production premises), including social, aesthetic, biological, psychological, and physico-chemical factors including natural radiation, external noise, biotic surroundings, pollution, humidity, air composition and movement, odors, combustion products, natural and artificial lighting, water purity, and others;

      4) As-built geodetic survey – a scheme showing the actual location of buildings, structures, and engineering communications on a land plot, referenced to precise coordinate and elevation systems;

      5) Territory zoning – division of territories during urban planning into functional zones with the establishment of types of urban use for individual zones and possible restrictions on their use;

      6) Territorial-transport planning – planning the development of the transport system of a territory prioritizing sustainable urban mobility and the formation of a barrier-free environment, also considering operational equipment of the territory and technical coverage of communication routes, including planning the placement of infrastructure for all types of transport and routing of the transport network;

      7) Initial materials – materials necessary for the development of project documentation;

      8) Unique construction object – a construction object and its complexes characterized by special architectural, volumetric-planning, structural, engineering, or technological solutions not previously applied separately or collectively, for which no state normative documents or interstate standards (interstate normative documents) for design and construction exist, requiring the development, coordination, and approval of special technical conditions (special norms) for this construction object;

      9) a building – an artificial structure consisting of load-bearing and enclosing structures forming a mandatory above-ground enclosed volume, used depending on its functional purpose for living or staying of people, performing production processes, as well as placement and storage of material values. A building may have an underground part;

      10) Technical inspection of reliability and stability of buildings and structures – a type of expert work determining the actual condition of buildings and structures and their elements, reliability and stability, possibility of further operation, obtaining quantitative assessment of actual quality indicators of structures considering changes over time, to establish the scope of major repairs, modernization, or reconstruction of the construction object, as well as changes in its intended use;

      11) Design code – a set of requirements and rules aimed at forming a harmonious and stylistically unified architectural appearance of settlements, including placement of landscaping elements, informational and advertising structures, small architectural forms, non-stationary objects, non-stationary trade objects used for trade and/or public catering, landscaping, lighting, facades, fences, considering the features of the development area;

      12) Detailed planning project – an urban planning project developed for specific parts of territories and functional zones of settlements, as well as territories located outside settlements;

      13) Territory of a settlement – the space within the established boundary (border) of an urban or rural settlement;

      14) Master plan of a settlement – an urban planning project for comprehensive planning of the development and construction of a city, town, or village, establishing zoning, planning structure of the settlement, and functional organization of its territory considering urban planning regulations, transport and engineering communication systems, landscaping, and improvement;

      15) Architectural appearance of a settlement (its constituent parts) – a spatial-compositional solution of the territory where the placement of construction objects, all elements of development, landscaping, and surrounding environment is aimed at forming a holistic aesthetic architecture, comfortable, accessible, and safe environment;

      16) Objects of special regulation and urban planning regulation – objects of architectural, urban planning, and construction activities whose implementation is complicated without establishing exceptions or additions to generally accepted rules (procedures) for the use of territories, settlement territories, or individual construction objects;

      17) Dilapidated construction object – the condition of a construction object where its structure and foundation no longer meet the specified operational requirements due to physical wear;

      18) General seismic zoning maps – maps compiled for the entire country at a relatively small scale, highlighting zones with different potential seismic hazards, with probabilistic estimates given in peak ground accelerations and points on the seismic intensity scale;

      19) Individual residential house – a detached building intended for personal (family) residence, no higher than three floors including attic and basement, owned by an individual along with outbuildings and other structures and green plantations;

      20) Individual housing construction – construction of individual residential houses by persons on land plots assigned to them in the prescribed manner, either by their own efforts or by contract;

      21) Territory of individual residential development – part of the settlement territory used for individual housing construction, combined with social, cultural, and educational facilities, as well as engineering and transport infrastructure;

      22) Interstate project expertise – a mandatory form of expertise for projects of interest to two or more states participating in an international construction agreement;

      23) Project expertise – expert activity involving analysis and evaluation of construction projects and urban planning projects by establishing compliance (non-compliance) of design solutions with initial materials and permitting documents for design as provided by the legislation of the Republic of Kazakhstan, as well as compliance in design solutions and calculations with urban planning and technical regulations, norms, and provisions of state and interstate normative documents.

      24) Pre-design documentation – documentation preceding the development of design documentation and including programs, reports, justifications, techno-economic calculations, results of scientific research and engineering surveys, technological and structural calculations, sketches, drawings, models, measurements and results of object inspections, as well as other initial materials and materials necessary for decision-making on the development of design documentation and subsequent implementation of construction projects;

      25) Design documentation – a set of textual and graphical documents created during design, which includes:

      landscaping and greening projects. Landscaping and greening projects may be part of the construction project;

      urban planning projects – projects containing solutions for comprehensive urban planning of organization, development, and construction of territories and settlements or their parts (general scheme of territory organization of the Republic of Kazakhstan, interregional territorial development schemes, comprehensive urban planning schemes of territories, master plans of settlements (development and construction schemes of settlements), detailed planning projects);

      construction project – design and estimate documentation containing the relevant requirements of this Code, as well as estimate calculations for organizing and conducting construction, engineering preparation of the territory, landscaping. Construction projects also include conservation and post-utilization projects of construction objects;

      architectural project – a project for erecting a construction object (monument), in the design of which the participation of an architect is necessary;

      26) Design activity (designing) – activity consisting of a complex of interrelated works on the creation of design documentation;

      27) Subjects of expert activity in the field of design – a state expert organization, expert organizations, as well as experts who are their employees or those temporarily engaged by these organizations as freelance experts;

      28) Expert in the field of design – an individual certified in the manner provided by this Code to carry out expert work and employed by a state expert organization or one of the expert organizations;

      29) Design organization – an individual entrepreneur or a legal entity having the right to carry out design activities in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      30) Project management – an engineering service for organizing, planning, coordinating, and controlling design, construction, and commissioning of construction objects, which may include technical supervision and author's supervision;

      31) Engineering infrastructure – a set of enterprises (organizations), construction objects, communications, and engineering and communal service networks creating normal conditions for human life activities, as well as sustainable functioning of production or circulation of goods and services;

      32) Engineering services – services for technical supervision, author's supervision, and project management ensuring preparation and implementation of construction to achieve optimal design indicators;

      33) Duty topographic plan – a digital cartographic base, part of the state urban planning cadastre, containing information about architectural, urban planning, and construction objects, engineering infrastructure, planned construction objects, landscaping and street-road traffic objects, transport network;

      34) Warranty period – the period of operation of construction objects established in accordance with this Code, the Civil Code of the Republic of Kazakhstan, other normative legal acts of the Republic of Kazakhstan, or contract, during which the customer, contractor (general contractor) guarantee the preservation of quality indicators of the construction object in accordance with state normative documents, construction project, and legislation of the Republic of Kazakhstan;

      35) Conservation – a set of measures to ensure the preservation and quality characteristics of structures, materials, and equipment of an unfinished construction object during the period of temporary suspension of its construction;

      36) Transport infrastructure – a set of ground (automobile and/or railway) roads, water (sea and/or river) communication routes with a complex of bridges, tunnels, and other transport structures, road interchanges and overpasses, traffic control devices, communication, engineering support objects for transport operation, vehicle service, cargo and passenger movement, road safety, functional activities of production and service personnel, warehouses and territories, sanitary protection and security zones, as well as lands provided in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan and assigned to these communication routes and objects with real estate located on them;

      37) Apartment building – a detached building with a single foundation on an indivisible land plot with the corresponding designated purpose, consisting of common property of the condominium object, which is joint shared ownership, of two or more apartments, non-residential premises having independent exits to the land plot adjacent to the apartment building or to other parts of the common property of the condominium object;

      38) Street-road network – an object of transport infrastructure, part of settlement territories, limited by red lines and intended for movement of pedestrians, mopeds, electric scooters, bicycles, small electric vehicles, public transport, and other mechanical vehicles, regulation of development and laying of engineering communications, as well as ensuring pedestrian and transport connections of settlement territories as an integral part of their communication routes. The main elements of the street-road network are streets, avenues, lanes, driveways, embankments, squares, pedestrian zones, sidewalks, pedestrian and bicycle paths;

      39) Urban planning space – a territory of urban planning regulation within which any architectural, urban planning, and construction activity is carried out, forming the material environment of human habitat and life activities (population of the country, region, settlement, or part of the settlement);

      40) Urban planning documentation – a system of interrelated documents (including urban planning projects, state and interstate normative documents) necessary for urban planning of development and construction of territories and settlements or their parts;

      41) Urban planning activity (urban planning) – activity in urban planning of organization and development of territories and settlements, their territorial-transport planning and traffic organization, determination of types of urban use of territories, comprehensive design of urban and rural settlements, including the creative process of forming urban planning space, creating an urban planning project, coordinating all related sections of urban planning documentation;

      42) Urban planning regulations – regimes, permissions, restrictions (including encumbrances, prohibitions, and easements) on the use of territories (land plots) and other real estate objects, as well as any permissible changes in their condition, established in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      43) Inter-settlement territories – territories located outside the boundaries (borders) of settlements;

      44) settlement territory – part of the settlement territory intended for placement of residential, public (social-business), and recreational zones, as well as separate parts of engineering and transport infrastructure, and other objects whose placement and activities do not require sanitary protection zones.

      45) Structure – an artificially created volumetric, flat, or linear construction object (aboveground, overwater and/or underground, underwater), having natural or artificial spatial boundaries and intended for performing production processes, placement and storage of material values, or temporary stay (movement) of people, goods, as well as placement (laying, routing) of equipment or communications. A structure may also have artistic-aesthetic, decorative-applied, or memorial purposes;

      46) State construction project bank – a digital resource containing standard projects and design-estimate documentation for the construction of new construction objects that have received a positive conclusion from the comprehensive interdepartmental expertise of construction projects;

      47) State investments in construction (state investments) – investments in the construction of new construction objects, engineering and transport communications, as well as reconstruction (expansion, modernization, technical re-equipment) or major repairs of construction objects, sourced from:

      funds from the republican and/or local budgets, including targeted funds aimed at budget investments and budget lending to quasi-public sector entities;

      targeted funds from non-state loans under state guarantees or state surety;

      funds from the National Fund of the Republic of Kazakhstan;

      funds from quasi- public sector entities, excluding organizations and legal entities whose shareholder (participant, trustee) is the National Bank of the Republic of Kazakhstan;

      funds from autonomous educational organizations.

      State investments also include funds from republican and/or local budgets aimed at co-financing and/or compensating investment costs for public-private partnership projects;

      48) Construction activity (construction) – activity related to the creation of fixed assets for production and non-production purposes by erecting new and/or modifying (expanding, modernizing, technically re-equipping, reconstructing, restoring, major repairing) construction objects (their complexes, communications), installation (dismantling) of related technological and engineering equipment, manufacturing (production) of construction materials, products, and structures, as well as performing conservation works on unfinished construction objects and post-utilization of construction objects that have exhausted their resource;

      49) Construction and installation works – construction activity including:

      earthworks and special works in soils;

      works on post-utilization (demolition) of construction objects with arrangement of temporary engineering networks, roads, storage areas, as well as vertical planning of the territory;

      erection of load-bearing and/or enclosing structures of construction objects (including bridges, transport overpasses, tunnels and subways, overpasses, pipelines, other artificial structures);

      special construction and installation works for laying linear structures;

      installation of external engineering networks and structures, as well as internal engineering systems;

      works on protection and finishing of structures and equipment;

      construction of automobile and railroads;

      installation of technological equipment, including assembly and installation in the design position at the place of permanent operation, individual testing and load testing, as well as dismantling;

      50) Conclusion on the quality of construction and installation works – a document confirming the quality of completed construction and installation works;

      51) technology of information modeling of construction objects – a set of technologies, production processes, and regulations ensuring the possibility of collective creation and management of information about a construction object at all stages of its life cycle;

      52) Certification of construction objects – a technical procedure for inventorying existing development of urbanized territory located in a seismically active zone, describing the structural solution, physical and operational condition of the construction object, and assessing its seismic resistance and structural vulnerability during the inventory process;

      53) Construction object – an artificial environment object in the form of a building or structure, which is the final result of construction activity;

      54) Post-utilization of a construction object – a set of works for dismantling and demolition of a construction object after cessation of its operation (use, application) with simultaneous restoration and secondary use of regenerable elements (structures, materials, equipment), as well as processing of non-regenerable elements and waste;

      55) Act of acceptance of a construction object into operation – a document confirming the completion of construction in accordance with the approved construction project and state (interstate) normative documents and the full readiness of the construction object for operation;

      56) Unique construction object number – an eighteen-digit identification number formed in the automated digital system of the state urban planning cadastre for collecting information about the construction object from obtaining initial materials and permits for project development, reconstruction (redevelopment and re-equipment) to acceptance and commissioning of the construction object for monitoring its life cycle;

      57) Engineering equipment of a construction object (engineering equipment) – a complex of engineering systems and technical devices creating normative or comfortable living (household), labor (stay) conditions for people, ensuring preservation of material values, as well as engineering support for technological equipment and production processes;

      58) Life cycle of a construction object – sequential and interrelated stages of existence of a construction object, including:

      Stage of creation of a construction object – life cycle stage including the following stages: development of pre-design documentation, design, construction, acceptance and commissioning, as well as major repairs and reconstruction;

      Stage of operation of a construction object – life cycle stage covering actions related to the use of the construction object for its intended purpose during the calculated service life and in accordance with safety levels established by previously issued permits and regulations. Includes stages of maintenance and current repair;

      Stage of termination of existence of a construction object – life cycle stage when the construction object no longer performs its functions or does not meet modern requirements and standards, resulting in the stage of post-utilization of the construction object;

      59) Quality of a construction object – a set of characteristics (including aesthetic) of the final construction object delivered to the consumer, reflecting requirements aimed at ensuring the interests and safety of owners (users) and society as a whole throughout the operation stage of the construction object;

      60) Technical complexity of a construction object – the level of responsibility of a construction object according to the degree of technical requirements for reliability and strength of foundations and structures, established by state and/or interstate (international) normative documents depending on the functional purpose of the construction object, features of its load-bearing and enclosing structures, number of floors (structural tiers), seismic hazard or other special geological, hydrogeological, geotechnical conditions of the construction site (area), subdivided into:

      first level of responsibility – increased;

      second level of responsibility – normal;

      third level of responsibility – reduced;

      61) Digital model of a construction object – a set of information provided in electronic form about the construction object, including three-dimensional models, initial materials, permitting, design, as-built, and operational documentation.

      62) Passing permitting procedures in the field of construction – granting the right to a subject of architectural, urban planning, and construction activities to implement their plan for construction and/or modification of construction objects (or their parts);

      63) Building regulation lines (building lines) – boundaries of construction established when placing construction objects with a setback from red and yellow lines or from the boundary of the land plot in the absence of established red and yellow lines;

      64) Undeveloped territories – lands within the boundaries (border) of a settlement where there are no construction objects, transport infrastructure objects, engineering networks, and structures;

      65) Developed territories – territories with construction objects located on them, where further development is possible through post-utilization (demolition) of construction objects;

      66) National institute of technical standardization in construction – a legal entity defined in the manner established by this Code, engaged in the development and improvement of state normative documents;

      67) Estimated construction cost – the amount of money required for construction, determined in the design-estimate documentation (if available) based on project materials and estimate normative documents;

      68) Object of unfinished construction – a construction object not accepted for operation in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities;

      69) Red lines – boundaries separating territories of blocks, microdistricts, and other elements in the planning structure of settlements from streets (driveways, squares). Red lines are used to regulate building boundaries;

      70) Interstate norms (interstate normative documents) – a system of normative-technical documents, rules, and other mandatory requirements, conditions, and restrictions, including interstate construction norms and codes of practice, interstate construction standards, effective based on international treaties ratified by the Republic of Kazakhstan on the territories of the Republic of Kazakhstan and other states;

      71) Automated digital system of the state urban planning cadastre – a digital system of the state urban planning cadastre ensuring collection, accounting, registration, input (filling), processing, storage, access, provision of information and/or data, display, and dissemination of data of the state urban planning cadastre;

      72) State expert organization – a legal entity created by the decision of the Government of the Republic of Kazakhstan in the organizational-legal form of a republican state enterprise on the basis of the right of economic management, performing activities attributed to state monopoly in project expertise, as well as other activities provided by the laws of the Republic of Kazakhstan;

      73) State architectural and construction control and supervision – activities of state bodies exercising state architectural and construction control and supervision aimed at preventing, detecting, suppressing, and eliminating violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, as well as control and supervision over their compliance;

      74) State system of normative documents (state normative documents) – a system of normative legal acts, urban planning and technical regulations, as well as normative technical documents, whose provisions ensure favorable, safe, and other necessary conditions for human habitation and life activities;

      75) Schedule of site visits – a document attached to the notification of the start of construction and installation works, confirming the customer's voluntary agreement to allow the state body exercising state architectural and construction control and supervision to visit the construction site during construction according to an agreed schedule;

      76) Conclusion on compliance of the object with fire safety requirements – a document issued by the territorial body of the authorized civil protection agency confirming the compliance of a constructed object with mass presence of people and buildings over twenty-eight meters high with fire safety requirements before acceptance into operation;

      77) Local expert conclusion – a conclusion of comprehensive interdepartmental expertise of construction projects, issued to the customer at each stage of expert support for the relevant sections (parts) of the construction project, except for the final stage of the project expertise;

      78) Public places – territories and objects accessible or open to the population;

      79) Fire-technical inspection – a type of inspection determining compliance or non-compliance with fire safety requirements of constructed objects with mass presence of people and buildings over twenty-eight meters high;

      80) Restoration – a set of measures ensuring preservation and disclosure of the historical, architectural, and artistic appearance of historical and cultural monuments based on scientifically justified data;

      81) Expert works – works on expertise of design documentation, conducting technical supervision, and technical inspection of reliability and stability of buildings and structures;

      82) Expert conclusion – a document of a state expert organization or expert organization resulting from comprehensive urban planning expertise of urban planning projects and comprehensive interdepartmental expertise of construction projects;

      83) Expert organization – a legal entity accredited in the manner established by this Code, performing comprehensive interdepartmental expertise of construction projects not attributed by the legislation of the Republic of Kazakhstan to state monopoly;

      84) Yellow lines – boundaries of the maximum permissible zones of possible spread of debris (collapses) of construction objects as a result of earthquakes or other natural or man-made emergencies. Yellow lines are used to regulate gaps between construction objects;

      85) Declaration of conformity – a document by which the contractor (general contractor) certifies the compliance of completed works with the approved construction project and requirements of state (interstate) normative documents for the completed construction object;

      86) Architectural and planning assignment – a set of requirements for the purpose, main parameters, and placement of a construction object on a specific land plot (site, route), as well as mandatory requirements, conditions, and restrictions for design and construction established in accordance with urban planning regulations for the given settlement. It may include requirements for color schemes and use of finishing materials for external walls (facades) of construction objects, volumetric-spatial solutions according to sketches (sketch projects) provided by the customer (investor);

      87) Automated register in the field of architectural, urban planning, and construction activities (automated register) – a component of the digital system in the field of architecture, urban planning, and construction, integrated with digital objects of state bodies and other organizations, containing information about subjects of architectural, urban planning, and construction activities in accordance with this Code;

      88) Self-regulatory organization in the field of architectural, urban planning, and construction activities – a single non-profit organization in the form of an association (union) or other organizational-legal form, based on voluntary membership (participation) of private business entities.

      Self-regulatory organization in the field of architectural, urban planning, and construction activities as a single non-profit self-regulatory organization is created according to directions determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      89) Register of certified specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities – a continuously updated unified list of individuals who have passed certification;

      90) Authorized body for architecture, urban planning, and construction – the central executive body that provides leadership and, within its competence, intersectoral coordination in the field of state management of architectural, urban planning, and construction activities;

      91) Work of architecture, urban planning – an object of copyright and intellectual property of the author(s), resulting from creative professional activity aimed at creating an architectural object or forming urban planning space, including the author's concept fixed in the form of a digital model, design documentation, individual drawing, model, sketch, and/or implemented in reality;

      92) Architectural and construction control and supervision – measures aimed at ensuring compliance by subjects of architectural, urban planning, and construction activities with the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities;

      93) Architectural and construction documentation – a set of documents necessary for organizing construction (expansion, modernization, technical re-equipment, reconstruction, restoration, major repairs, conservation, and post-utilization), as well as organizing engineering preparation of the territory, landscaping, greening, and external decoration;

      94) Architectural activity (architecture) – activity related to creating architectural objects, including the creative process of forming the external and internal appearance of a construction object, spatial, compositional, volumetric-planning, and functional organization fixed in the architectural part of design documentation for construction (reconstruction, restoration), and conducting author's supervision during project implementation;

      95) Architectural object – a construction object in the form of a building, structure, their exteriors and/or interiors, monument, landscaping elements, landscape or garden-park art created based on architectural or urban planning projects requiring the participation of an architect;

      96) Areas (zones) of increased seismic hazard – areas defined based on seismic microzoning maps with possible (expected) seismic impact;

      97) Seismic microzoning maps – maps compiled for developing territories of settlements considering the influence of seismotectonic and local engineering-geological conditions;

      98) Estimate normative documents (estimate norms) – estimate norms, cost estimate indicators, indices, and other normative documents on pricing necessary for determining the estimated construction cost, as well as manuals and methodological recommendations;

      99) Customer – an individual or legal entity conducting activities in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan. Depending on the purpose of the activity, the customer may be the project (program) investor, the customer (owner), or their authorized persons;

      100) Technical supervision – an engineering service for supervising construction at all stages of project implementation, including quality, cost, acceptance of completed works, and commissioning of construction objects;

      101) Technical customer – a legal entity engaged by the customer for turnkey construction, acting under a contract to ensure qualified management of the turnkey construction process at all stages;

      102) Technogenic impacts – undesirable or harmful (dangerous) effects on the population, settlements, or inter-settlement territories caused by economic activities without or with the threat of emergencies of natural and man-made nature;

      103) Technogenic disasters – extreme factors related to economic activities causing:

      industrial, transport, and other accidents (incidents);

      fires, explosions, or threats of explosion;

      releases or threats of release of biologically, chemically hazardous, or radioactive substances;

      sudden collapses of construction objects, communications;

      breaches of hydraulic or treatment facilities;

      accidents in power and communication life-support systems;

      104) Turnkey construction – comprehensive works on construction of a construction object and its commissioning, including design, survey, construction and installation (expansion, modernization, technical re-equipment, reconstruction, restoration, major repairs), and other works, as well as the related supply of goods and services, excluding comprehensive non-departmental expertise of construction projects and technical supervision services;

      105) Infill (spot) development – construction of new buildings or structures on historically developed territories;

      106) Standard project – design and estimate documentation for repeated use in design, developed within the budget program of the authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      107) Low-mobility population groups – elderly persons, persons with disabilities, persons experiencing difficulties in independent movement, receiving services, information, or spatial orientation, including those using strollers and/or wheelchairs;

      108) Sketch (sketch project) – a simplified type of design (planning, spatial, architectural, technological, structural, engineering, decorative, or other) solution executed in the form of a scheme, drawing, initial draft (sketch), explaining the concept of this solution.

Article 2. Legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities

      1. The legislation on architectural, urban planning, and construction activities of the Republic of Kazakhstan is based on the Constitution of the Republic of Kazakhstan and consists of the norms of this Code, the Civil Code of the Republic of Kazakhstan, and other normative legal acts of the Republic of Kazakhstan.

      2. International treaties ratified by the Republic of Kazakhstan have priority over this Code. The procedure and conditions for the application of international treaties to which the Republic of Kazakhstan is a party within the territory of the Republic of Kazakhstan are determined by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 3. Goals, Objectives, and Principles of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities

      1.The goals of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities are:

      1) To form an effective management system in the field of architecture, urban planning, and construction;

      2) To ensure an inclusive, favorable, and comfortable environment for all population categories, including providing low-mobility groups with conditions for unhindered access to social, transport, industrial, and other construction facilities;

      3) Transparency, accessibility, and fairness in the implementation of state policy in the field of architecture, urban planning, and construction;

      4) Establishing requirements that ensure safety in architectural, urban planning, and construction activities;

      5) Organizing the implementation of architectural and construction control and supervision;

      6) Developing scientific and scientific-technical activities, training, and improving the qualifications of workers in the field of architecture, urban planning, and construction.

      2.The objectives of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities are:

      1) Ensuring control and supervision at all stages of the life cycle of construction activities;

      2) Automating processes to simplify procedures and introducing digital systems in the field of architecture, urban planning, and construction;

      3) Ensuring comprehensive and sustainable development of the territories of settlements;

      4) Creating conditions for attracting investments in the field of architecture, urban planning, and construction;

      5) Improving the architectural appearance of settlements, as well as modernizing and developing engineering and communication networks;

      6) Improving tools for the formation and transformation of settlement territories, as well as improving the state of the environment;

      7) Ensuring the use of materials, equipment, products, and structures of Kazakh origin in construction.

      3.The principles of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities are:

      1) Legality, equality, and inadmissibility of restricting the rights of subjects of architectural, urban planning, and construction activities;

      2) Balanced consideration of environmental, economic, social, and other factors in the implementation of architectural, urban planning, and construction activities;

      3) Ensuring transparency and comprehensive participation of individual and legal entities in resolving issues in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      4) Creating conditions for the development of self-regulation in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      5) Considering all factors and interrelations when developing urban planning documentation and complying with their requirements when preparing construction projects and developing territories.

Article 4. Main directions of activity in the field of architecture, urban planning, and construction

      1.The main directions of activity in the field of architecture, urban planning, and construction must ensure state, public, and private interests in this field:

      1) State interests – interests of society as a whole to ensure conditions for sustainable development of regions, cities, rural settlements, active mobility, functioning of life-support systems, transport and engineering communications, communications and energy, environmental protection, preservation of historical and cultural heritage objects;

      2) Public interests – interests of the population of certain regions, cities, rural settlements in ensuring favorable living conditions in these territories, improving the ecological situation, preventing dangerous (harmful) impacts resulting from economic and other activities, developing infrastructure of settlements and adjacent territories, preserving historical and cultural heritage objects, natural landscapes;

      3) Private interests – interests of individual and legal entities related to the implementation of architectural, urban planning, and construction activities on land plots owned by them.

      If the architectural, urban planning, and construction activities of individuals and legal entities create an impossibility to use, own, or dispose the construction object (land plot or other real estate) belonging to them (used by them), such activities are subject to restriction in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan.

      2.Architectural, urban planning, and construction activities include:

      1) Conducting engineering surveys for urban planning and construction purposes;

      2) Developing, coordinating, examining, and approving urban planning, architectural-construction, and design-estimate documentation in the prescribed manner;

      3) Construction of new, as well as expansion, technical re-equipment, modernization, reconstruction, restoration, renovation, and major repairs of construction objects, engineering and transport communications;

      4) Engineering preparation of the territory, construction of landscaping and greening objects, planning and engineering preparation of street-road networks, construction of objects and development of measures to improve road safety and provide necessary conditions for pedestrians, mopeds, electric scooters, bicycles, small electric vehicles, and public transport;

      5) Conservation of unfinished construction objects;

      6) Conducting a complex of works on the post-utilization of construction objects;

      7) Conducting scientific research, experimental work, and using their results in the field of architecture, urban planning, and construction;

      8) Implementing architectural and construction control and supervision;

      9) Providing and attracting engineering services;

      10) Establishing requirements that ensure safety in architectural, urban planning, and construction activities.

Article 5. International cooperation in architectural, urban planning, and construction activities

      International cooperation in architectural, urban planning, and construction activities in the Republic of Kazakhstan is carried out through:

      1) Participation in international treaties, international forums, seminars, conferences;

      2) Conducting negotiations and consultations, mutual exchange of information;

      3) Implementation of joint programs, projects, and other activities.

Article 6. Objects of architectural, urban planning, and construction activities

      1.Objects of architectural, urban planning, and construction activities are:

      1) The territory of the Republic of Kazakhstan;

      2) Territories of regions, districts, cities, and rural settlements and their parts;

      3) Functional zones;

      4) Real estate objects, including all types of construction objects with related technological and engineering equipment;

      5) Special economic and industrial zones;

      6) Monuments of history and culture, nature and landscape, the status of which is established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      2. Cities as objects of architectural, urban planning, and construction activities are classified as:

      1) Large (with a population of over 500 thousand inhabitants);

      2) Big (with a population of over 100 thousand to 500 thousand inhabitants);

      3) Medium (with a population of over 50 thousand to 100 thousand inhabitants);

      4) Small (with a population of up to 50 thousand inhabitants).

Article 7. Subjects of architectural, urban planning, and construction activities

      Subjects of architectural, urban planning, and construction activities are state bodies, individuals, and legal entities involved in the formation and development of the human habitat and life activities on the territory of the Republic of Kazakhstan.

      Stateless persons, foreigners, and foreign legal entities may be granted the right to perform works (services) related to architectural, urban planning, and/or construction activities on the territory of the Republic of Kazakhstan in the manner prescribed by the legislation of the Republic of Kazakhstan, unless otherwise provided by the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 8. Rights of subjects of architectural, urban planning, and construction activities

      Subjects of architectural, urban planning, and construction activities have the right to:

      1) Request and receive information (data, materials, or documents) from relevant state bodies and state organizations (except for information or documents of restricted access) necessary for pre-project research, preparation of investment justification for construction, planning of territory development and/or its construction, design and construction of construction objects, as well as their subsequent operation;

      2) Use land plots acquired in ownership or provided for land use for the intended purpose within urban planning regulations, easements, or other normative requirements (conditions, restrictions);

      3) Create self-regulatory organizations in the field of architectural, urban planning, and construction activities in accordance with the Law of the Republic of Kazakhstan "On Self-Regulation," as well as other professional public organizations;

      4) Other rights provided by this Code and the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 9. Duties of subjects of architectural, urban planning, and construction activities

      1. Subjects of architectural, urban planning, and construction activities are obliged to:

      1) Conduct activities in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan, the state system of normative documents, and interstate standards (interstate normative documents);

      2) Prevent actions that contribute to the deterioration of the living environment of the population, infringement of the rights and legitimate interests of other subjects of architectural, urban planning, and construction activities;

      3) Maintain the construction objects they own (possess, use) in proper condition, ensuring their safety for the population, as well as unhindered access for low-mobility groups, and sustainable functioning in accordance with state normative documents and other mandatory requirements;

      4) When designing, constructing, and developing settlements, forming residential areas, and landscaping newly developed and reconstructed territories, in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan and state normative documents, provide access for low-mobility groups to residential, public, and industrial construction objects and their premises.

      When designing and constructing open parking lots for temporary storage of passenger cars located within residential zones, as well as at service institutions and workplaces, provide spaces for personal vehicles of low-mobility groups;

      5) Not cause damage to objects of historical and cultural heritage, nature, and landscapes;

      6) Fulfill other requirements provided by this Code and other laws of the Republic of Kazakhstan.

      2, The feature of "turnkey" construction is its comprehensive nature, expressed in the possibility to include conditions for financing, planning, surveys, justifications, design, construction and related services, management, operation, maintenance, and transfer to the balance of one of the parties.

      The procedure for planning, financing, and implementing "turnkey" construction projects containing state investments in construction is established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 10. Copyright on works of architecture and urban planning

      1. Copyright on works of architecture, urban planning, and related relations are regulated by this Code, the Civil Code of the Republic of Kazakhstan, and the legislation of the Republic of Kazakhstan on copyright and related rights.

      2. Individuals whose creative work results in works of architecture and urban planning are recognized as their authors and are endowed with corresponding copyright.

      3. Property rights of authors of works of architecture and urban planning (except as provided by this Code, the Civil Code of the Republic of Kazakhstan, and copyright legislation of the Republic of Kazakhstan) consist of their exclusive rights to:

      1) Use or permit the use of the work of architecture and urban planning for implementation;

      2) Carry out or permit reproduction, distribution, and adaptation of works of architecture and urban planning;

      3) Transfer these exclusive rights to other persons in the manner prescribed by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      The property rights of authors of works of architecture and urban planning extend to the architectural project, the concept of the urban planning project, as well as the architectural component (part) of the construction project.

      4. Authors of works of architecture and urban planning created in the course of official duties or assignments of the employer are not endowed with property rights unless otherwise provided by contract.

      The contract between the customer (employer) and authors (contractors) must include provisions regulating property rights regarding the use of works of architecture and urban planning created in the course of official duties or assignments.

      5. Authors of works of architecture and urban planning have the right to:

      1) Provide author supervision over the construction (reconstruction, restoration, modernization) process in the prescribed manner, unless otherwise provided by the construction project contract;

      2) Conduct photo and video recording unless otherwise provided by the project documentation contract, and if the construction object does not contain information classified as state secrets.

      6. Protection of personal non-property rights of authors for the works of architecture and urban planning is carried out in the manner determined by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      7. Property rights of authors of works of architecture and urban planning created with state investments belong to the authorized body for architecture, urban planning, and construction affairs and the state expert organization for the formation and maintenance of the state construction project bank, as well as for presenting standard projects and design-estimate documentation developed with state investments.

Chapter 2. ENSURING A FAVORABLE LIVING AND ACTIVITY ENVIRONMENT IN IMPLEMENTATION OF ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES

Article 11. Ensuring a favorable environment in settlements

      Individuals as consumers of the results of architectural, urban planning, and construction activities have the right to:

      1) a favorable living and activity environment applicable to the given locality, as well as accessible to low-mobility population groups within the territory of the settlement, in accordance with the state urban planning policy regarding resettlement and placement of productive forces, urban planning requirements for zoning territories, ecological safety standards, and regulatory legal acts in the field of sanitary and epidemiological well-being of the population, and the level of infrastructure provision in the given locality;

      2) Recreation through allocation (dedication) of recreational zones intended for these purposes, possessing favorable natural-climatic conditions and landscape, proper medical and sanitary-hygienic conditions, and conditions for leisure, including educational, cultural, sports, and entertainment events.

      When selecting territory for public recreation, the presence of objects classified as historical and cultural monuments and natural landscapes must also be considered.

Article 12. Ensuring safety from natural, man-made, and anthropogenic impacts

      1. Implementation of architectural, urban planning, and construction activities must be based on ensuring the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan for the safety of the population, territories, settlements, and construction objects from dangerous (harmful) natural, man-made, and anthropogenic phenomena and processes.

      Measures to fulfill these requirements must be reflected in design-estimate documentation developed according to state normative documents.

      2. State normative documents must require inclusion in urban planning and architectural-construction documentation of sections on measures to protect the population, settlements, and inter-settlement territories from dangerous (harmful) impacts due to natural or man-made emergencies, as well as civil defense engineering-technical measures.

      3. Settlements and territories exposed to dangerous (harmful) impacts from natural emergencies and predicted man-made emergencies must be provided with measures to protect the population and territories from such impacts.

      4. In settlements exposed to dangerous (harmful) impacts of natural, man-made, and anthropogenic nature, monitoring results of such dangerous (harmful) phenomena and processes are recorded in the state urban planning cadastre at the basic level.

Article 13. Ensuring environmental requirements

      1. Architectural, urban planning, and construction activities must be carried out considering their environmental impact assessment according to the classification of objects established by the Environmental Code of the Republic of Kazakhstan and must include measures to ensure environmental requirements.

      These measures are provided and implemented according to standards and/or maximum permissible levels (loads) established by the legislation of the Republic of Kazakhstan for the given type of impact.

      2. Urban planning and architectural-construction documentation must include sections (parts) on environmental protection and ensuring environmental requirements.

      Compliance with the requirements (conditions, restrictions) of approved project documentation for environmental requirements is mandatory for all subjects of architectural, urban planning, and construction activities implementing construction projects.

      Territories with industrial centers or separate production complexes declared ecological disaster zones must be provided with measures to protect the population and environment.

      3. Comprehensive urban planning schemes of territories and interregional territorial development schemes must provide measures for environmental protection and rehabilitation of ecological disaster zones.

      Projects of master plans for settlements and detailed planning projects must contain information about the existing water protection zones and strips of surface water bodies, sanitary protection zones, recreational zones, specially protected natural areas on the projected territory, indicating the presence of approvals of urban planning projects with the relevant authorized bodies in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      In the absence of established water protection zones and strips of surface water bodies, or sanitary protection zones for the projected territory, the task for the development of these urban planning projects must provide for a mandatory special section (part) replacing the missing water protection documentation or sanitary protection zone documentation.

Article 14. Ensuring requirements for road traffic safety

      1. The implementation of architectural, urban planning, and construction activities must be based on the conditions of ensuring the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan for territorial transport planning and road traffic organization.

      Measures to fulfill these requirements must be reflected in documents on territorial transport planning and ensuring road traffic safety organization.

      2. Urban planning projects include sections (parts) of documents on territorial transport planning and road traffic organization.

      Compliance with the requirements (conditions, restrictions) approved in the prescribed manner in documents on territorial transport planning and road traffic organization is mandatory for all subjects of architectural, urban planning, and construction activities.

      3. Settlements and territories must be provided with measures for territorial transport and pedestrian planning and road traffic organization.

      4. In settlements, the results of monitoring road traffic accidents and the capacity of roads and streets are reflected in the state urban planning cadastre at the basic level.

      5. Sections (parts) of urban planning projects contain information from the following documents on territorial transport planning and road traffic organization:

      1) Comprehensive transport scheme – distributes transport work volumes among vehicles, including public transport, proposes comprehensive solutions for the development of street-road networks and public transport networks, and networks of off-street high-speed traffic;

      2) Master scheme of the street-road network – determines financial and economic aspects of implementing tasks for the development of an efficient and safe street-road network in accordance with territorial transport planning documents;

      3) Project for the organization of the street-road network – implements the specified structure of the main street-road network, determines locations of streets, roads, and nodal elements, cross and longitudinal profiles, traffic schemes at nodes ensuring road traffic safety requirements. Defines necessary territories for placement of streets and roads;

      4) Road planning project – determines the location of main elements of streets and roads within the boundaries (red lines), reserved territories considering road traffic safety requirements and transport planning efficiency;

      5) Comprehensive traffic organization scheme – defines the traffic organization system in the settlement.

      The comprehensive traffic organization scheme in the capital is adopted in accordance with the Law of the Republic of Kazakhstan "On the status of the capital of the Republic of Kazakhstan."

      6. Territorial transport planning and road traffic organization are carried out in three stages:

      at the first stage, studies of the current transport and pedestrian situation are conducted, forecasts of transport situation changes for the long term are made, possibilities for the development of transport and pedestrian frameworks of the territory are assessed, proposals from the Ministry of Defense of the Republic of Kazakhstan are requested, a road traffic safety audit is conducted with risk assessment and identification of street-road network hotspots, and conceptual proposals for long-term traffic organization with the allocation of the first phase are formed. For cities with a population over one hundred thousand and other cities with complex transport situations, comprehensive transport schemes with pedestrian routes are developed;

      at the second stage, research results, conceptual proposals, and comprehensive transport schemes with pedestrian routes are formalized as supporting materials and considered within the development of territorial transport planning schemes for the territory of the Republic of Kazakhstan and individual regions (regions, districts, rural districts), master plans of settlements;

      at the third stage, documents provided for in paragraph 5 of this article are developed.

      7. The project for the organization of the street-road network is a linking element between the master plan of the settlement, the road planning project, and the comprehensive traffic organization scheme.

      8. The road planning project is the basis for developing the traffic organization project at individual nodes.

      9. Road design in the territory of the Republic of Kazakhstan must meet the following mandatory requirements ensuring:

      Necessary road capacity considering the prospect of increased traffic intensity;

      Road traffic safety;

      Roads equipped with intelligent transport systems;

      Unhindered and safe movement of public transport, including by allocating separate lanes for it;

      Roads equipped with route medical rescue points;

      Pedestrian sidewalks with crossings considering barrier-free access for low-mobility groups;

      Unhindered and safe movement of bicycles, electric scooters, and electric motor bicycles, including by allocating separate lanes.

Article 15. Ensuring requirements for preservation of historical and cultural heritage objects and natural landscapes

      1. Architectural, urban planning, and construction activities must be based on the conditions of preserving territories and objects recognized as historical and cultural monuments and natural landscapes in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      2. On territories with historical and cultural monuments and natural landscapes, boundaries of special regulation are established, within which architectural, urban planning, and construction activities are prohibited or restricted.

      3. The procedure for land use within these boundaries is regulated by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 16. Requirements for ensuring communication

      When designing and constructing a structure and/or building located in a public (public-business) zone, the customer must ensure:

      the laying of fiber-optic communication lines;

      a separate room with a microclimate control system (ventilation, air conditioning, etc.) for communication operators to place and connect communication equipment.

      Owners of such structures and buildings must ensure equal access for communication operators.

Article 17. Ensuring settlements with infrastructure facilities and creating conditions for their accessibility

      1. Urban planning documentation of a settlement or its part (urban planning projects) must define the composition and structure of social, industrial (production), recreational, engineering, energy, telecommunication (communication and internet), ecological, water, heat energy, gas, agricultural, tourist, cultural, sports, and transport infrastructure, as well as public safety infrastructure, housing and engineering-communication infrastructure for housing, administrative buildings, and business infrastructure.

      2. Settlements must be provided with optimal conditions and means of access for all population categories (including low-mobility groups) to workplaces, public places, objects (structures, buildings, communications) of social, recreational, engineering, and transport infrastructure, including funiculars, elevators, travolators, lifts for persons with disabilities, in accordance with the settlement category, local conditions, and requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. Urban planning documentation of settlements must contain sections on creating conditions to meet the needs of low-mobility groups at social and recreational infrastructure facilities.

      4. Changing the functional purpose of population service facilities that leads to a reduction in the requirements established by state normative documents is not allowed.

      5. When developing urban planning documentation, designing, and building settlements, a unified system of transport communications and street-road network must be provided, interconnected with the planning structure of the settlement and ensuring connection with all its functional zones and external transport facilities.

      6. Project documentation for the development (arrangement, construction) of inter-settlement territories for subsequent economic and/or other activities related to human presence must provide a sustainable and accessible life support system in this territory, including the construction of infrastructure facilities.

      7. When developing design documentation, constructing, operating, and decommissioning trunk communications, main engineering infrastructure facilities, as well as during engineering preparation works of territories, decisions must be made that take into account the interests of adjacent territories and exclude the possibility of hazardous (harmful) phenomena and processes affecting the territory and population.

      8. Approved schemes of republican, interregional, and regional engineering and transport systems serve as the basis for the development of design and estimate documentation, as well as activities aimed at the development (linked with development) of life support systems and the arrangement of settlements.

      9. When ensuring the accessibility of infrastructure facilities for the population, taking into account the needs of low-mobility groups, it is necessary to be guided by state normative documents and national standards.

Article 18. Ensuring urban planning requirements when using land plots

      The use of land plots by owners or land users for development (including laying communications, engineering preparation of the territory, landscaping, greening, and other types of site improvement), as well as for expansion or reconstruction of buildings (structures, facilities), may only be carried out in accordance with urban planning projects approved in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan and with compliance with the designated purpose or servitude, zoning of the territory, red lines and building regulation lines, rules for organizing development and passing permitting procedures in the construction sphere, as well as compliance with prohibitions established in the restricted zone and restricted area near arsenals, bases, and warehouses of the Armed Forces of the Republic of Kazakhstan, other troops and military formations.

      If a land plot falls under expropriation for state needs due to the approval of a new or amendments to an approved master plan or detailed planning project or development and construction scheme of settlements, the owner or land user must use the land plot according to its designated purpose in accordance with urban planning requirements effective before the approval of the new or amended master plan or detailed planning project or development and construction scheme of settlements until the land plots are withdrawn for state needs.

Article 19. Improvement measures

      1. Improvement measures are a set of activities carried out in a certain territory to create conditions for a healthy lifestyle, work, and rest, ensure the safety of people living or working in this territory, improve the appearance of the relevant territory and the construction objects and their parts located on it, as well as further improve the existing living conditions in this territory.

      2. Improvement measures must be preliminarily discussed with interested parties. Local executive bodies provide necessary consultations to persons participating in the improvement.

      3. Preparatory work for improvement is carried out by the local executive body. Preparatory work includes:

      1) conducting preparatory research;

      2) determining the territory subject to improvement;

      3) determining improvement measures;

      4) determining the volume and timing of improvement measures;

      5) discussing the planned improvement;

      6) improvement plan.

      4. Before determining the territory subject to improvement, separate activities related to regulation and construction are carried out as preparatory work.

      5. The territory where improvement measures are planned is determined by the local executive body in accordance with a report justifying the determination of the territory subject to improvement.

      6. The territory subject to improvement must be determined from the point of view of the most effective implementation of improvement measures provided for in paragraph 3 of this article. Within the territory subject to improvement, separate land plots are identified where improvement measures do not apply.

      7. The decision on improvement is approved by the local executive body.

      8. The decision on improvement is posted on the internet resource of the local executive body within ten days from the date of approval.

      9. The improvement measures provided for in this article are carried out at the expense of budget funds and other sources not prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 20. Participation of individuals and legal entities in discussions of decisions on architectural, urban planning, and construction activities

      1. Individuals and legal entities of the Republic of Kazakhstan have the right to complete, timely, and reliable information about the state of the environment and living conditions, its anticipated changes, planned architectural, urban planning, and construction activities, except for information with restricted access.

      2. Informing individuals and legal entities about the state of the environment and living conditions, its anticipated changes, planned architectural, urban planning, and construction activities is carried out by local executive bodies of districts (cities) through mass media, including the internet resource of the local executive body, as well as by holding public discussions with expositions and/or exhibitions of urban planning projects.

      3. Before approving urban planning projects for the development and construction of settlements, individuals and legal entities have the right to participate in discussions, make proposals for changes to decisions affecting private and public interests.

      Public discussions are held to ensure openness, transparency, and publicity of urban planning decisions, to identify and consider the opinions of individuals and legal entities, as well as to prevent possible negative consequences of architectural, urban planning, and construction activities.

      4. The procedure for organizing and conducting public discussions, including deadlines, forms of notifying the population, and the list of documents, is determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      The results of public discussions must be obligatorily considered by the local executive body and the design organization with the publication of the results on the internet resource of the local executive body.

      5. In case of issuance by state bodies of unreliable information (refusal to provide information not related to restricted access information) about the state of the environment and living conditions, its anticipated changes, planned architectural, urban planning, and construction activities, not corresponding to state normative documents or approved urban planning documentation, and directly affecting private and public interests, individuals and legal entities have the right to appeal in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      6. Participation of individuals and legal entities in discussions when making urban planning, architectural, or construction decisions may take the form of:

      1) direct participation;

      2) representation;

      3) public control groups;

      4) other forms not prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      7. In case of violation of the rights and legitimate interests of other persons in the field of architectural, urban planning, and/or construction activities, they have the right:

      1) to cancel, in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, decisions on placement, design, construction (reconstruction), or commissioning of construction objects carried out in violation of the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      2) to demand the introduction of restrictions, suspension, or termination, in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, of activities carried out in violation of the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      3) to appeal, in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, actions (inaction) of local executive bodies of regions (cities of republican significance, the capital), districts (towns of regional significance), as well as expert opinions;

      4) to file lawsuits in court for compensation for harm caused to the health of individuals and/or property in connection with violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan committed by subjects of architectural, urban planning, and construction activities or their officials;

      5) to apply, in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, on other facts of violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 21. Forms of public control in architectural, urban planning, and construction activities

      1. Public control in architectural, urban planning, and construction activities is carried out in the forms of public discussions, public expertise, and public monitoring, as well as in other forms established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      2. The implementation of public control is established by the Law of the Republic of Kazakhstan "On Public Control."

SECTION 2. STATE REGULATION IN ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES Chapter 3. COMPETENCE OF STATE BODIES IN THE FIELD OF ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES

Article 22. Officials and state management bodies in architectural, urban planning, and construction activities

      Officials and state management bodies regulating architecture, urban planning, and construction are:

      1) The President of the Republic of Kazakhstan;

      2) The Government of the Republic of Kazakhstan;

      3) The authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      4) Other central state bodies within their competence on the issues related to architectural, urban planning, and construction activities;

      5) Local representative and executive bodies of regions, cities of republican significance, the capital, districts, and towns of regional significance.

Article 23. Competence of the Government of the Republic of Kazakhstan in architectural, urban planning, and construction activities

      The Government of the Republic of Kazakhstan:

      1) Develops the main directions of state policy in architectural, urban planning, and construction activities and organizes their implementation;

      2) Approves and implements the main provisions of the master scheme for the organization of the territory of the Republic of Kazakhstan;

      3) Establishes boundaries of objects of special regulation of republican and interregional significance;

      4) Approves master plans of cities of republican significance, the capital, and towns of regional significance with a projected population of over one hundred thousand inhabitants, other urban planning and architectural-construction documentation of national, interstate, or interregional significance, and makes amendments to them;

      5) Makes decisions on the design and construction of construction objects of national and interstate significance;

      6) Issues normative legal acts of the Republic of Kazakhstan in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      7) Ensures the implementation of international treaties of the Republic of Kazakhstan in the field of architecture, urban planning, and construction;

      8) Determines the procedure for implementing construction projects (reconstruction, major repairs) of construction objects and complexes of the Republic of Kazakhstan abroad;

      9) Approves interregional territorial development schemes;

      10) Performs other functions assigned to it by the Constitution, this Code, other laws of the Republic of Kazakhstan, and acts of the President of the Republic of Kazakhstan.

Article 24. Competence of the authorized body for architecture, urban planning, and construction

      The authorized body for architecture, urban planning, and construction:

      1) Based on and in execution of the main directions of internal and external state policy defined by the President of the Republic of Kazakhstan, and the main directions of socio-economic policy of the state, defense capability, security, and public order developed by the Government of the Republic of Kazakhstan, forms and implements state policy in the field of architectural, urban planning, and construction activities, and the development of the production base of the construction industry;

      2) Coordinates and provides methodological guidance to local executive bodies in the field of architecture, urban planning, and construction;

      3) Organizes scientific research on pricing in construction and the economy in the field of construction of construction objects funded by state investments;

      4) Organizes the development and adjustment (updating) of the master scheme for the organization of the territory of the Republic of Kazakhstan;

      5) Organizes the development and adjustment (updating) of interregional territorial development schemes and submits them for approval to the Government of the Republic of Kazakhstan;

      6) Controls compliance with the legislation of the Republic of Kazakhstan on the priority use of the potential of the Republic of Kazakhstan in architectural, urban planning, and construction activities;

      7) Organizes the development and approves state normative documents on pricing in construction;

      8) Develops and approves rules for forming and maintaining a list of business entities engaged in the production (manufacture) and supply of construction materials, products, structures, and equipment for monitoring prices in construction;

      9) Develops and approves rules for determining the cost of construction of construction objects funded by state investments;

      10) Develops and approves rules for conducting comprehensive non-departmental expertise of construction projects intended for the construction of new, as well as modification (reconstruction, expansion, technical re-equipment, modernization, and major repairs) of existing buildings and structures, their complexes, engineering and transport communications;

      11) Determines the procedure for approving design and estimate documentation intended for the construction of construction objects funded by state investments;

      12) Develops and approves rules for conducting comprehensive urban planning expertise of urban planning projects;

      13) Accredits legal entities applying for conducting comprehensive non-departmental expertise of construction projects;

      14) Develops and approves rules for addressing real estate objects in the territory of the Republic of Kazakhstan jointly with the authorized body in the field of digitalization;

      15) Approves individual phased plans for the development and coordination of design and estimate documentation for the construction of certain objects of special regulation and/or urban planning regulation;

      16) Exercises state architectural and construction control and supervision in accordance with this Code and the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      17) Develops and approves rules for conducting engineering and geological surveys;

      18) Creates the state urban planning cadastre and controls its maintenance;

      19) Provides normative-technical and methodological support for the activities of subjects of architectural, urban planning, and construction activities, as well as the state enterprise maintaining the state urban planning cadastre;

      20) Withdraws and/or cancels architectural-planning assignments and approved sketch projects;

      21) Makes decisions on applying measures to violators in connection with violations and deviations from the norms of the legislation of the Republic of Kazakhstan, state normative documents, conditions, and restrictions established in architectural, urban planning, and construction activities;

      22) Certifies state construction inspectors;

      23) Approves qualification requirements for carrying out licensed activities in the field of architecture, urban planning, and construction;

      24) Conducts activities to ensure the rational use of territories and natural resources during urban development of territories of national and interregional significance;

      25) Approves rules for organizing development and passing permitting procedures in the construction sphere;

      26) Approves rules for organizing activities and performing functions of the customer;

      27) Develops and approves rules for determining the cost of works for conducting comprehensive interdepartmental expertise of construction projects, as well as comprehensive urban planning expertise of urban planning projects;

      28) Develops and approves rules and permitting requirements for accrediting legal entities providing engineering services and expert work on technical supervision and technical inspection of the reliability and stability of buildings and structures at objects of the first and second levels of responsibility;

      29) Accredits legal entities providing engineering services on technical supervision and expert work on technical inspection of the reliability and stability of buildings and structures at objects of the first and second levels of responsibility.

      30) Develops and approves rules for the accreditation of legal entities managing projects in the field of architecture, urban planning, and construction;

      31) Develops and approves rules for maintaining the portal for organizing the development and expertise of projects based on the "one window" principle;

      32) Determines the list of requirements, the violation of which entails the application of operational response measures, and also determines specific types of operational response measures for specific violations of requirements, indicating the duration of such measures (if necessary).

      The list of requirements, the violation of which entails the application of operational response measures, includes requirements subject to state control in accordance with Article 143 of the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan;

      33) Selects priority directions for fundamental and applied scientific research in the field of architecture, urban planning, and construction;

      34) Determines the procedure for implementing turnkey construction projects;

      35) Develops and approves rules for the development of design codes;

      36) Approves requirements for heads of expert organizations conducting comprehensive interdepartmental expertise of construction projects;

      37) Develops and approves rules defining the procedure and cost of providing consulting services in the field of design;

      38) Develops and approves rules for determining the technical complexity of construction objects;

      39) Develops and approves rules for the development, coordination, and approval of urban planning projects (master plans of settlements, detailed planning projects);

      40) Develops and approves rules for conducting competitions for the right to certify specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities and a standard form of contract for certification rights;

      41) Organizes and conducts competitions for the right to certify specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      42) Develops and approves qualification requirements for participants in the certification competition of specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      43) Develops and approves the procedure for certification and qualification requirements for candidates applying for certification;

      44) Develops and approves a standard charter for the certification center;

      45) Determines directions for self-regulatory organizations in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      46) Develops and approves rules for registration in the automated digital system of the state urban planning cadastre of urban planning projects, pre-project and design-estimate documentation, as well as objects of architectural, urban planning, and construction activities;

      47) Develops and approves rules for maintaining and providing information and/or data from the state urban planning cadastre;

      48) Develops and approves rules for preparing expert opinions on comprehensive interdepartmental expertise of construction projects, as well as comprehensive urban planning expertise of urban planning projects;

      49) Develops and approves rules for creating expert commissions (expert groups) and involving specialists (experts) (specialized institutes and organizations) to participate in comprehensive interdepartmental expertise of construction projects, as well as comprehensive urban planning expertise of urban planning projects;

      50) Develops and approves rules for accrediting expert organizations;

      51) Develops and approves rules defining the procedure for maintaining the portal and digital systems for organizing construction based on the "one window" principle;

      52) Develops and approves normative legal acts, normative and methodological documents in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      53) Exercises control and supervision over the activities of local executive bodies for architecture, urban planning, and construction and state architectural and construction control and supervision regarding the proper performance of functions assigned to them by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      54) Maintains the register of licenses in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      55) Issues orders and applies administrative measures established by the Code of the Republic of Kazakhstan on administrative offenses to local executive bodies for architecture, urban planning, and construction activities and state architectural and construction control and supervision;

      56) Develops and approves forms of acts of state inspectors on suspension of activities in the construction field;

      57) Coordinates actions of central and local executive bodies on providing information and/or data for inclusion in the database of the state urban planning cadastre;

      58) Develops and approves rules for exercising control and supervision over the activities of local executive bodies for architecture, urban planning, and construction and state architectural and construction control and supervision;

      59) Develops and approves rules for certification of state construction inspectors performing architectural and construction control and supervision;

      60) Develops and approves rules for determining the procedure for monitoring construction (planned for construction) objects and complexes.

      61) Oversees the activities and coordinates the actions of central and local executive bodies in implementing state policy in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      62) Develops and approves standard rules for the improvement of territories of cities and settlements;

      63) Develops and approves state normative documents in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      64) Maintains registers of accredited organizations in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      65) Approves qualification requirements for chief architects and chief state construction inspectors;

      66) Develops and approves rules for the development, coordination, and approval of the master scheme for the organization of the territory of the Republic of Kazakhstan;

      67) Develops and approves rules for the development, coordination, and approval of interregional territorial development schemes;

      68) Develops and approves rules for the formation and maintenance of the state construction project bank and the provision of standard projects and design-estimate documentation;

      69) Exercises control and supervision over the compliance of developed and approved urban planning projects (detailed planning projects, development and construction schemes of settlements) with the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities;

      70) Approves rules for forming the architectural appearance and urban planning of cities of republican significance, the capital, and towns of regional significance with special status in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan;

      71) Develops and approves rules for conducting technical inspections of the reliability and stability of buildings and structures;

      72) Develops and approves rules for issuing decisions on carrying out the complex of works for decommissioning (demolition) of construction objects;

      73) Develops and approves forms of acceptance acts for construction objects into operation in coordination with the authorized state body responsible for state regulation and control of activities in the field of state registration of rights to real estate and state technical inspection of real estate;

      74) Develops and approves forms of conclusions on the quality of construction and installation works and compliance of completed works with the construction project, declaration of conformity;

      75) Exercises other powers provided for by this Code, other laws of the Republic of Kazakhstan, acts of the President of the Republic of Kazakhstan, and the Government of the Republic of Kazakhstan.

Article 25. Competence of maslikhats of regions, cities of republican significance, and the capital in architectural, urban planning, and construction activities

      1. Maslikhats of regions:

      1) Approve the concept (master plan) for the development of a settlement, the general plan project of towns of regional significance with a projected population of over one hundred thousand residents and its adjustments;

      2) Approve comprehensive urban planning schemes of the region's territory and districts submitted by the regional akimat;

      3) Approve general plans of towns of regional significance with a projected population of up to one hundred thousand residents and their adjustments;

      4) Approve the rules for landscaping and engineering support of the region, as well as rules for the preservation and maintenance of the housing stock, other residential and civil construction objects, and engineering communications;

      5) Approve the rules submitted by the regional akimat for the creation, maintenance, and protection of green spaces not included in the forest fund of the Republic of Kazakhstan within the boundaries of settlements in the region;

      6) Approve housing renovation programs;

      7) Exercise other powers in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan to ensure the rights and legitimate interests of citizens.

      2. Maslikhats of cities of republican significance and the capital:

      1) Approve the concept (master plan) for city development, the general plan project, projects for establishing and changing city boundaries and suburban zones, as well as district boundaries within the city;

      2) Approve the rules for landscaping and engineering support of the city submitted by the city akimat;

      3) Approve the rules for landscaping and engineering support of the city, as well as the rules for preservation and maintenance of the housing stock, other residential and civil construction objects, and engineering communications;

      4) Approve, in coordination with the authorized body for architecture, urban planning, and construction, the rules for forming the architectural appearance (components of the settlement) and urban planning of cities of republican significance and the capital;

      5) Approve the rules submitted by the city akimat for the creation, maintenance, and protection of green spaces not included in the forest fund of the Republic of Kazakhstan within the city boundaries;

      6) Approve housing renovation programs;

      7) Exercise other powers in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan to ensure the rights and legitimate interests of citizens.

Article 26. Competence of maslikhats of towns of regional significance in architectural, urban planning, and construction activities

      1. Maslikhats of towns of regional significance with a projected population of over one hundred thousand residents:

      1) Approve projects for establishing and changing town boundaries and suburban zones, boundaries of subordinate settlements;

      2) Approve urban planning projects that have passed comprehensive urban planning expertise, as well as the rules for landscaping and engineering support of the town territory;

      3) Approve the rules for preservation and maintenance of the housing stock, other residential and civil construction objects, and engineering communications under the administrative subordination of the town of regional significance with a population over one hundred thousand residents;

      4) Approve, in coordination with the authorized body for architecture, urban planning, and construction, the rules for forming the architectural appearance (constituent parts of the settlement) and urban planning of town of regional significance with special status according to the Law of the Republic of Kazakhstan;

      5) Exercise other powers in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan to ensure the rights and legitimate interests of citizens.

      2. Maslikhats of towns of regional significance with a projected population up to one hundred thousand residents:

      1) Approve the general plan project of the settlement (town of regional significance with population up to one hundred thousand), projects for establishing and changing town boundaries and suburban zones;

      2) Approve the rules for landscaping and engineering support of the town and suburban zone, as well as maintenance of the housing stock, other residential and civil construction objects, and engineering communications under the administrative subordination of the town of regional significance with population up to one hundred thousand residents;

      3) Exercise other powers in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan to ensure the rights and legitimate interests of citizens.

Article 27. Competence of maslikhats of district in architectural, urban planning, and construction activities

      Maslikhats of district:

      1) Approve urban development projects for development and construction of towns of district significance, including general plans of rural settlements with population over five thousand, development and construction schemes (simplified general plans) for settlements with population up to five thousand;

      2) Approve engineering support and communication schemes;

      3) Exercise other powers in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan to ensure the rights and legitimate interests of citizens.

Article 28. Competence of akimats of regions, cities of republican significance, and the capital in architectural, urban planning, and construction activities

      1. Competence of regional akimats includes:

      1) Coordination of activities for implementing comprehensive urban planning schemes of the region's territory and districts, approved general plans of settlements in the region;

      2) Implementation of state policy in architecture, urban planning, construction, and development of the construction industry production base;

      3) Submission for approval to the regional maslikhat of the general plan project of a town of regional significance with population over one hundred thousand residents for subsequent submission to the Government of the Republic of Kazakhstan;

      4) Organization of development and submission to the Government of the Republic of Kazakhstan for approval of general plans of towns of regional significance with population over one hundred thousand, coordinated with the regional maslikhat;

      5) Organization of development and submission for approval to the regional maslikhat of comprehensive urban planning schemes of the region and districts, as well as general plan projects for towns of regional significance with population up to one hundred thousand and their adjustments, coordinated with maslikhats of towns of regional significance with population up to one hundred thousand and having passed comprehensive urban planning expertise;

      6) Coordination of interregional territorial development schemes of two or more regions (or parts thereof), agglomerations;

      7) Submission for approval to the regional maslikhat of rules for landscaping and engineering support of territories, as well as rules for preservation and maintenance of housing stock, other residential and civil construction objects, and engineering communications;

      8) Submission for approval to the regional maslikhat of rules for creation, maintenance, and protection of green spaces not included in the forest fund of the Republic of Kazakhstan within settlement boundaries;

      9) Coordination of general plan projects of cities of republican significance and the capital regarding their development within the region's territory, reserve territories, suburban zones, and other territories within their influence zone;

      10) Coordination of general plan projects of towns of regional significance with population over one hundred thousand;

      11) Informing the population about planned construction or other urban planning changes;

      12) Control and implementation of urban planning projects that have passed comprehensive urban planning expertise;

      13) Decisions on development of territories, expansion, technical re-equipment, modernization, reconstruction (replanning, re-equipment, repurposing), restoration, and major repairs of construction objects, engineering and transport communications, as well as engineering preparation of territories, landscaping, greening, conservation of unfinished construction objects, and utilization of construction objects of regional significance;

      14) Accounting and registration of demolition acts of construction objects of regional significance;

      15) Accounting of acceptance acts of construction objects into operation with mandatory consideration of access for people with limited mobility;

      16) Assistance to state bodies exercising state architectural and construction control and supervision in the region;

      17) Providing information for the automated digital system of the state urban planning cadastre and its use in providing public services;

      18) Submission of monthly reports to the authorized body for architecture, urban planning, and construction on land allotments and purpose changes in land use;

      19) Monitoring construction objects (planned for construction) and complexes under construction as determined by the authorized body in architecture, urban planning, and construction;

      20) Coordination with national accredited sports federations of technical specifications and design tasks for sports facilities intended for international and republican level competitions.

      21) Implementation of state architectural and construction control and supervision, application of administrative measures established by the Code of the Republic of Kazakhstan on Administrative Offenses to violators of architectural and urban planning discipline at construction sites;

      22) Licensing in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      23) Decision-making on the application of measures provided by the laws of the Republic of Kazakhstan to violators in connection with violations and deviations from the norms of the legislation of the Republic of Kazakhstan, state regulatory documents, conditions, and restrictions established in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      24) Organization and supervision of the quality of design documentation;

      25) Review and approval of pre-project documentation and construction projects financed from local budgets, as well as the republican budget allocated for financing local budget investment projects;

      26) Accreditation of project management organizations in the field of architecture, urban planning, and construction;

      27) Coordination of boundaries of restricted zones and prohibited areas near arsenals, bases, and warehouses of the Armed Forces of the Republic of Kazakhstan, other troops, and military formations;

      28) Submission for approval to the akimat of the capital or city of republican significance of the general plan project of a settlement located in the suburban zone;

      29) Submission for approval to the authorized body for architecture, urban planning, and construction of qualification requirements for chief architects of regions and state construction inspectors;

      30) Development and submission for approval to the regional maslikhat of housing renovation programs;

      31) Ensuring the provision and/or modernization of engineering, communication, and social infrastructure to renovation objects in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      32) Interaction and cooperation with state bodies on matters within their competence;

      33) Exercise other powers in the interests of local government as assigned to local executive bodies by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      2. Competence of akimats of cities of republican significance and the capital:

      1) Implementation of state policy in architecture, urban planning, construction, and development of the construction industry production base;

      2) Implementation of the city’s general plan;

      3) Organization of development and submission for approval to the maslikhat of the city general plan project, projects for establishing and changing city boundaries and suburban zones, as well as district boundaries within the city;

      4) Submission of city general plan projects for approval to the Government of the Republic of Kazakhstan;

      5) Submission for approval to the maslikhat of the city rules for landscaping and engineering support of subordinate territories;

      6) Submission for approval to the city maslikhat of the rules for creation, maintenance, and protection of green spaces not included in the forest fund of the Republic of Kazakhstan within city boundaries;

      7) Submission to the maslikhat of recommendations for establishing rules for preservation and maintenance of housing stock, other residential and civil construction objects, and engineering communications;

      8) Informing the population about planned construction or other urban planning changes;

      9) Approval and implementation of detailed planning projects developed for the development of the approved city general plan;

      10) Decision-making on development of a territory, expansion, technical re-equipment, modernization, reconstruction (replanning, re-equipment, repurposing), restoration, and major repairs of construction objects, engineering and transport communications, as well as engineering preparation of territories, landscaping, greening, conservation of unfinished construction objects, and postutilization of construction objects considering vulnerability to natural disasters (floods, earthquakes, mudflows, landslides, and avalanches);

      11) Accounting and registration of demolition acts of construction objects of city significance;

      12) Accounting of acceptance acts of construction objects into operation with mandatory consideration of access for people with limited mobility;

      13) Assistance to state bodies exercising state architectural and construction control and supervision;

      14) Organization of preservation of housing stock, communications, historical and cultural monuments, and control over their maintenance (use, operation);

      15) Providing information for the automated digital system of the state urban planning cadastre and its use in providing public services;

      16) Maintenance and updating of the topographic plan of cities of republican significance and the capital in the automated digital system of the state urban planning cadastre for monitoring territory development;

      17) Monitoring construction objects and complexes under construction or planned for construction as determined by the authorized body in architecture, urban planning and construction;

      18) Coordination with national accredited sports federations of technical specifications and design tasks for sports facilities intended for international and republican level competitions;

      20) Implementation of state architectural and construction control and supervision, application of administrative measures established by the Code of the Republic of Kazakhstan on Administrative Offenses to violators of architectural and urban planning discipline at construction sites;

      20) Licensing in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      21) Decision-making on the application of measures provided by the laws of the Republic of Kazakhstan to violators in connection with violations and deviations from the norms of legislation of the Republic of Kazakhstan, state regulatory documents, conditions, and restrictions established in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      22) Organization and supervision of the quality of design documentation;

      23) Review and approval of pre-project documentation and construction projects financed from local budgets, as well as republican budget funds allocated for local budget investment projects;

      24) Accreditation of project management organizations in architecture, urban planning, and construction;

      25) Coordination of boundaries of restricted zones and prohibited areas near arsenals, bases, and warehouses of the Armed Forces of the Republic of Kazakhstan, other troops, and military formations;

      26) Participation in the development of state urban planning policy applied in suburban zones;

      27) Participation in the development of general plan projects of settlements located in suburban zones;

      28) Coordination of general plan projects of settlements located in suburban zones regarding:

      Determination of projected population size;

      Ensuring employment of the population;

      Provision of drinking water and electricity sources to the population;

      29) Submission for approval to the authorized body in architecture, urban planning, and construction of qualification requirements for chief architects and state construction inspectors of cities of republican significance and the capital;

      30) Development and submission for approval to the city maslikhat of housing renovation programs;

      31) Ensuring provision and/or modernization of engineering, communication, and social infrastructure to renovation objects in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      32) Development and approval of design codes for cities of republican significance and the capital;

      33) Approval of the rules for administration of the design code of cities of republican significance and the capital;

      34) Provision of land plots in the established manner for individual housing construction in areas defined by approved urban planning projects;

      35) Informing citizens about the rules for construction and operation of individual residential houses, other buildings, and land use;

      36) Interaction and cooperation with state bodies on matters within their competence;

      37) Determination of the possibility (or impossibility) of granting land rights in cities of republican significance and the capital in accordance with Article 44-2 of the Land Code of the Republic of Kazakhstan;

      38) Issuance of motivated refusals regarding the impossibility of granting land rights in cities of republican significance and the capital in accordance with Article 44-2 of the Land Code of the Republic of Kazakhstan;

      39) Development and submission for approval to the authorized body architecture, urban planning, and construction of the rules for forming the architectural appearance and urban planning of the city in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan;

      40) Exercise other powers in the interests of local government bodies assigned to the local executive bodies by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 29. Competence of akimats of districts and towns of regional significance in architectural, urban planning, and construction activities

      1. Competence of district akimats includes:

      1) Coordination of activities for implementing the approved comprehensive urban planning scheme of the district territory (district planning project), general plans of rural settlements, and development and construction schemes of settlements in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      2) Informing the population about planned construction or other urban planning changes;

      3) Decision-making on construction, engineering preparation of the territory, landscaping and greening, conservation of unfinished construction objects, and conducting complex works on utilization of construction objects of district significance;

      4) Accounting and registration of demolition acts of buildings and structures of district significance;

      5) Accounting of acceptance acts of construction objects into operation with mandatory consideration of access for people with limited mobility;

      6) Maintenance and updating of duty topographic plans of subordinate settlements in the automated digital system of the state urban planning cadastre for monitoring territory development;

      7) Organization of preservation of housing stock, communications, historical and cultural monuments of district significance, and control over their maintenance (use, operation);

      8) Organization of development and submission for approval to the district maslikhat of urban development projects for district-level towns, general plans of rural settlements with population over five thousand, and development and construction schemes (simplified general plans) for settlements with population up to five thousand, having passed comprehensive urban planning expertise;

      9) Organization of development and approval of detailed planning projects having passed comprehensive urban planning expertise;

      10) Implementation of urban planning projects;

      11) Review and approval of pre-project documentation and construction projects financed from local budgets and republican budgets allocated for local budget investment projects;

      12) Monitoring construction objects and complexes under construction or planned for construction as determined by the authorized body in architecture, urban planning, and construction;

      13) Submission of monthly reports to the regional akimat on land allotments and purpose changes in land use;

      14) Decision-making on reconstruction (re-equipment, replanning) of existing buildings;

      15) Providing information for the automated digital system of the state urban planning cadastre and its use in providing public services;

      16) Interaction and cooperation with state bodies on matters within their competence;

      17) Development and approval of design codes of settlements;

      18) Approval of the rules for administration of design codes of settlements;

      19) Informing citizens about the rules for construction and operation of individual residential houses, other buildings, and land use;

      20) Interaction and cooperation with state bodies on matters within their competence;

      21) Exercise other powers in the interests of local government as assigned to local executive bodies by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      2. Competence of akimats of towns of regional significance with projected population over 100,000 includes:

      1) Coordination of activities for implementing the approved general plan of the town, in the manner, approved by the legislation of the Republic of Kazakhstan, comprehensive urban planning scheme of adjacent territories of the region and district, attributed to the town's zone of influence by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      2) Organization of development and submission for approval to the maslikhat of a town regional significance of projects for establishing and changing town boundaries and suburban zones, boundaries of subordinate settlements;

      3) Submission for approval to the relevant maslikhat of urban planning projects having passed comprehensive urban planning expertise, as well as rules for landscaping and engineering support of the town territory in accordance with article 26 of this Code;

      4) Submission to the maslikhat of a town of regional significance of recommendations for establishing rules for preservation and maintenance of housing stock, other residential and civil construction objects, and engineering communications;

      5) Informing the population about planned construction or other urban planning changes;

      6) Providing information for the automated digital system of the state urban planning cadastre and its use in providing public services;

      7) Maintenance and updating of duty topographic plans of the town and subordinate settlements in the automated digital system of the state urban planning cadastre for monitoring territory development;

      8) Approval and implementation of detailed planning projects having passed comprehensive urban planning expertise;

      9) Decision-making on development of territory, expansion, technical re-equipment, modernization, reconstruction (replanning, re-equipment, repurposing), restoration, and major repairs of construction objects, engineering and transport communications, as well as engineering preparation of territories, landscaping, greening, conservation of unfinished construction objects, and postutilization of construction objects of local significance;

      10) Accounting and registration of demolition acts of construction objects of local significance;

      11) Accounting of acceptance acts of construction objects into operation with mandatory consideration of access for people with limited mobility;

      12) Organization of preservation of housing stock, communications, historical and cultural monuments, and control over their normative maintenance (use, operation);

      13) Monitoring of construction objects (planned for construction) and complexes under construction in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      14) Submission for approval to the authorized body for architecture, urban planning, and construction of qualification requirements for the chief architect of the town of regional significance;

      15) Development and approval of design codes of towns of regional significance;

      16) Approval of rules for administration of design codes of towns of regional significance;

      17) Determination of the possibility (or impossibility) of granting land rights in towns of regional significance in accordance with Article 44-2 of the Land Code of the Republic of Kazakhstan;

      18) Issuance of motivated refusals regarding the impossibility of granting land rights in towns of regional significance in accordance with Article 44-2 of the Land Code of the Republic of Kazakhstan;

      19) Development and submission for approval to the authorized body for architecture, urban planning, and construction of the rules for forming the architectural appearance and urban planning of a town of regional significance with special status in accordance with the Law of the Republic of Kazakhstan;

      20) Submission for approval to the authorized body for architecture, urban planning, and construction of qualification requirements for the chief architect of the town;

      21) Provision in the established order of land plots for individual housing construction in areas defined by approved urban planning projects;

      22) Informing citizens about rules for construction and operation of individual residential houses, other buildings, and land use;

      23) Interaction and cooperation with state bodies on matters within their competence;

      24) Exercise other powers in the interests of local government assigned to the local executive bodies by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. Competence of akimats of towns of regional significance with projected population up to 100,000 includes:

      1) Coordination of activities for implementing the general plan of the town, approved by the legislation of the Republic of Kazakhstan, comprehensive urban planning scheme of adjacent territories (district planning project), attributed by the legislation of the Republic of Kazakhstan to the town's zone of influence;

      2) Organization of development and submission for approval to the maslikhat of a town of regional significance of the general plan project, projects for establishing and changing town boundaries and suburban zones, and boundaries of subordinate settlements;

      3) Submission in accordance with article 26 of this Code for approval to the relevant maslikhat of urban planning projects having passed comprehensive urban planning expertise, as well as the rules for landscaping and engineering support of the town territory;

      4) Submission to the maslikhat of a town of regional significance of recommendations for establishing rules for preservation and maintenance of housing stock, other residential and civil construction objects, and engineering communications;

      5) Informing the town population about planned construction or other urban planning changes;

      6) Providing information for the automated digital system of the state urban planning cadastre and its use in providing public services;

      7) Maintenance and updating of duty topographic plans of the town in the automated digital system of the state urban planning cadastre for monitoring territory development.

      8) Approval and implementation of the detailed planning project that has passed comprehensive urban planning expertise;

      9) Decision-making on the development of the territory, expansion, technical re-equipment, modernization, reconstruction (replanning, re-equipment, repurposing), restoration, and major repairs of construction objects, engineering and transport communications, as well as engineering preparation of the territory, landscaping and greening, conservation of unfinished construction objects, and carrying out a set of works on the posrutilization of construction objects of local significance;

      10) Accounting and registration of demolition acts of construction objects of local significance;

      11) Accounting of acceptance acts of construction objects into operation with mandatory consideration of access for people with limited mobility;

      12) Organization of preservation of the housing stock, communications, historical and cultural monuments, and control over their maintenance (use, operation);

      13) Monitoring of construction objects and complexes under construction (planned for construction) in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      14) Provision of land plots in the established manner for individual housing construction in the territories defined in accordance with approved urban planning projects;

      15) Informing citizens about the rules for construction and operation of individual residential houses, other buildings, and land use;

      16) Interaction and cooperation with state bodies on matters within their competence;

      17) Submission for approval to the authorized body for architecture, urban planning, and construction of qualification requirements for chief architects of town of regional significance;

      18) Development and approval of design codes for towns of regional significance;

      19) Approval of rules for administration of design codes of towns of regional significance;

      20) Determination of the possibility (or impossibility) of granting land rights in towns of regional significance in accordance with Article 44-2 of the Land Code of the Republic of Kazakhstan;

      21) Issuance of motivated refusals regarding the impossibility of granting land rights in towns of regional significance in accordance with Article 44-2 of the Land Code of the Republic of Kazakhstan;

      22) Exercise other powers in the interests of local government as assigned to local executive bodies by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 30. Local executive bodies for architecture, urban planning, construction, and state architectural and construction control and supervision

      1. Local executive bodies for architecture, urban planning, construction, and state architectural and construction control and supervision are executive bodies funded from the local budget and are divided into:

      1) Regional (cities of republican significance, the capital) bodies of:

      architecture and urban planning;

      construction (single customer service);

      state architectural and construction control and supervision;

      2) District (towns of regional significance) bodies of:

      architecture and urban planning;

      construction (single customer service).

      2. The competence of local executive bodies for architecture, urban planning, construction, and state architectural and construction control and supervision is established in accordance with Articles 28 and 29 of this Code.

      3. Heads of executive bodies funded from the local budget of cities of republican significance, the capital, and towns of regional significance, performing functions in the field of architecture and urban planning, are ex officio the chief architects of cities of republican significance, the capital, and towns of regional significance.

      Heads of executive bodies funded from the local budget of regions, performing functions in the field of architecture and urban planning, are ex officio the chief architects of regions.

      Heads of executive bodies funded from the local budget of districts, performing functions in the field of architecture and urban planning, are ex officio the chief architects of districts.

Article 31. Chief architects of regions, cities of republican significance and the capital, districts, and towns of regional significance

      1. Chief architects of regions, cities of republican significance and the capital, districts, and towns of regional significance carry out their activities in accordance with the norms of this Code, requirements of state regulatory documents, normative legal acts in the field of sanitary and epidemiological well-being of the population, fire safety, and other mandatory requirements.

      2. The responsibilities of chief architects of regions, cities of republican significance and the capital, districts, and towns of regional significance include:

      1) Creating conditions for sustainable development of territories by ensuring timely development and adjustment of urban planning documentation for approval in the prescribed manner;

      2) Creating conditions for territorial planning while ensuring the rights and legitimate interests of individuals and legal entities, society, landowners, and real estate owners;

      3) Creating conditions for attracting investments in the implementation of approved urban planning documentation for the most rational and efficient use of territories;

      4) Conducting constant and regular monitoring of territory development, including site visits and visual inspections, as well as analysis and evaluation of data from digital systems and resources;

      5) Formation and maintenance of a list of unfinished construction objects;

      6) Timely submission of information about unauthorized or illegal construction objects identified during monitoring, as well as changes in the architectural appearance of settlements (components of settlements), reconstruction (replanning, re-equipment, repurposing) of buildings, individual premises and/or parts of buildings, and violations or deviations from issued or agreed initial materials to state bodies exercising state architectural and construction control and supervision for appropriate measures;

      7) Timely informing the population about the state of the living environment and its expected changes, planned architectural, urban planning, and construction activities, and ensuring participation of individuals and legal entities in the consideration of urban planning changes and documentation before their approval;

      8) Regular updates and changes to the duty topographic plan;

      9) Initiating lawsuits in court for the demolition of unauthorized or illegal construction objects, as well as for bringing the architectural appearance of settlements (components of settlements) into compliance with approved requirements, preservation of historical and cultural heritage objects and/or landscapes.

      3. Chief architects of regions performing functions in architecture and urban planning are responsible for the overall coordination of activities of lower-level (towns of regional significance and/or district) architecture and urban planning bodies.

Article 32. Architectural and urban planning councils (architectural and urban planning council)

      1. The architectural and urban planning council is a permanent advisory and consultative body established under the akimats of regions, cities of republican significance, and the capital to coordinate actions for implementing a unified urban planning policy, improving the quality of the living environment and human life, ensuring sustainable development, and forming a modern architectural appearance of settlements.

      2. The architectural and urban planning council includes representatives of the local executive body, architects and specialists from research organizations, representatives of design, public, and other organizations, including those representing the interests of persons with disabilities.

      The composition of the architectural and urban planning council is formed by the local representative body of the region, city of republican significance, and the capital.

      The working body of the architectural and urban planning council is the local executive body for architecture and urban planning.

      3. Architectural and urban planning councils carry out their activities in accordance with the standard regulation on the architectural and urban planning council, approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      4. Representatives of the architectural and urban planning council are members of the agglomeration council.

      5. Members of the architectural and urban planning councils are not entitled to participate in voting when considering issues related to construction objects in which they:

      1) were customers or performers of design and pre-design documentation;

      2) are entities performing construction and installation works or providing engineering services;

      3) are affiliated with persons specified in sub-paragraphs 1) and 2) of this paragraph.

Chapter 4. GENERAL SAFETY REQUIREMENTS AND SPECIAL REGULATION IN ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES

Article 33. Safety requirements for construction objects

      1. When designing construction objects, all necessary safety conditions for buildings and structures must be considered to protect human life, health, and environment throughout the entire life cycle, from the start of operation to the stage of post-utilization of buildings and structures.

      2. When designing construction objects, basic safety requirements established by state normative documents must be observed, and all possible risks to human life and health and the environment must be identified and taken into account, including during normal operation, natural or man-made emergencies, and potential violations during construction and installation works.

      3. During construction and installation works, the customer is obliged to implement the full range of safety measures defined by the project documentation and state normative documents, as well as to ensure control and supervision of their implementation at all stages of construction.

      4. Subjects of architectural, urban planning, and construction activities are obliged to comply with all safety requirements for construction objects established by this Code and state normative documents.

      Acceptance and commissioning of construction objects that do not meet established safety requirements are not allowed.

Article 34. Requirements for ensuring seismic safety

      1. Design and construction must be carried out according to project documentation that includes measures to ensure seismic safety, as well as conditions for emergency evacuation of people during an earthquake.

      2. To reduce damage to construction objects from earthquakes, the following main requirements must be met:

      1) compliance with state normative documents for design and construction in seismic zones;

      2) selection of a favorable site for construction, including hydrogeological conditions and the level of seismic hazard, as well as compliance with development requirements considering seismic microzonation maps (if available);

      3) ensuring accessibility of detailed information on seismic hazards of territories intended for construction development.

Article 35. Safety requirements for construction materials and products

      1. Construction materials and products must be suitable for use on construction objects and comply with the requirements of state normative documents establishing a set of mandatory safety requirements.

      2. Subjects of architectural, urban planning, and construction activities within their competence must ensure control and supervision over the quality of the used construction materials and products.

Article 36. Special regulation of architectural, urban planning, and construction activities

      1. Architectural, urban planning, and construction activities are subject to special regulation and urban planning regulation in cases where, without the introduction of special rules for land use, it is impossible or difficult to ensure the interests of individuals, legal entities, society, and the state.

      2. Special regulation and urban planning regulation are carried out through:

      1) introduction of special rules for land use;

      2) introduction of special state normative documents;

      3) introduction of a special procedure for the development, approval, and implementation of urban planning documentation;

      4) development of special schemes and projects for the protection of territories and settlements from harmful impacts.

Article 37. Objects of architectural, urban planning, and construction activities subject to special regulation and urban planning regulation

      1. Objects of special regulation and urban planning regulation are divided into:

      1) territorial objects of special regulation and urban planning regulation;

      2) settlements of special regulation and urban planning regulation;

      3) objects requiring special regulation and urban planning regulation.

      2. Territorial objects of special regulation and urban planning regulation include:

      1) zones of ecological disaster and/or emergency ecological situations;

      2) specially protected natural areas;

      3) water protection zones and belts;

      4) territories with objects of historical and cultural heritage and unique and rare landscapes;

      5) territories for health, resort, recreational, and reserve purposes;

      6) suburban zones;

      7) agglomeration territories;

      8) regime zones and other territories classified by the laws of the Republic of Kazakhstan as zones of special regulation and urban planning regulation.

      3. Settlements of special regulation and urban planning regulation include:

      1) the capital of the Republic of Kazakhstan and cities of republican significance;

      2) towns with a population exceeding one hundred thousand residents;

      3) settlements, their parts, or adjacent territories having historical and cultural value or protected landscapes, as well as settlements in state nature reserves and national parks;

      4) settlements with military towns, border departments, and other closed facilities;

      5) settlements located in areas with special (extreme) natural-climatic, geotechnical, or hydrogeological conditions, as well as in zones of ecological and man-made disasters or exposed to other adverse phenomena and processes.

      4. Real estate objects of special regulation and urban planning regulation include:

      1) monuments of history and culture and their ensembles;

      2) objects of the state nature reserve fund;

      3) structures necessary for the performance of special state or economic tasks, including objects that pose a known danger to human life and health or the environment;

      4) buildings and structures specially designed for the residence, stay, and work of persons with disabilities.

      5. Objects requiring special regulation and urban planning regulation are determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      For each object requiring special regulation and urban planning regulation, an individual phased plan for the development and approval of design and estimate documentation is approved.

      6. The regime of special regulation and urban planning regulation is established by this Code and other laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 38. Special regulation of architectural, urban planning, and construction activities in zones of ecological disaster and/or emergency ecological situations

      1. Territories contaminated with harmful substances, harmful microorganisms, and other biological agents exceeding permissible concentrations, chemical and/or radioactive and other harmful substances exceeding permissible levels, where the residence of the population and economic activities pose a threat to human life and health, are subject to conservation and special treatment. Depending on the degree of contamination and the method of rehabilitation of these territories, the Government of the Republic of Kazakhstan may introduce a special regime for their use or establish another functional purpose.

      2. To ensure the safety of settlement territories, measures must be taken to comply with civil protection requirements, prevent natural and man-made emergencies, and combat acts of terrorism.

      3. The terms for introducing special regulation of architectural, urban planning, and construction activities in zones of ecological disaster and/or emergency ecological situations are established by the authorized body for architecture, urban planning, and construction. During the period of the special regulation regime in the zones of ecological disaster and/or emergency ecological situations, architectural, urban planning, and construction activities are carried out in accordance with the measures provided for in Article 36 of this Code.

Chapter 5. TECHNICAL STANDARDIZATION IN ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES

Article 39. System of technical standardization in architectural, urban planning, and construction activities

      1. The system of technical standardization in architectural, urban planning, and construction activities is a set of state normative documents.

      2, Subjects of technical standardization in architectural, urban planning, and construction activities are individuals defined in Article 7 of this Code, who, in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan or international treaties ratified by the Republic of Kazakhstan, are vested with rights and obligations in the field of architectural, urban planning, and construction activities.

      3. Objects of technical standardization in architectural, urban planning, and construction activities include:

      1) settlement systems, settlements, and their constituent parts;

      2) construction objects, their separate parts and premises, architectural objects, processes of design, construction, reconstruction, renovation, restoration, technical re-equipment, expansion, repair, and operation;

      3) urban planning, architectural and construction, and other design and estimate documentation;

      4) engineering equipment of construction objects;

      5) construction materials, products, and structures.

Article 40. State system of normative documents

      1. State regulation of architectural, urban planning, and construction activities carried out on the territory of the Republic of Kazakhstan is ensured by this Code and the state system of normative documents (state normative documents).

      2. State normative documents are developed on a general scientific, technical, and methodological basis to ensure:

      1) safety of construction objects for the life and health of people and animals, as well as the environment during the life cycle of the construction object;

      2) reliability and quality of construction materials, products, structures, foundations, and engineering systems of construction objects;

      3) protection of construction objects and people from adverse effects considering the risk of natural or man-made emergencies;

      4) comfortable conditions for people staying at construction objects;

      5) energy efficiency of construction objects;

      6) mutual understanding of subjects of technical standardization in architectural, urban planning, and construction activities and elimination of technical barriers.

      3, The procedure for the development, coordination, approval, registration, and enforcement (suspension, cancellation) of state normative documents is established by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      4, The organization of work to improve state normative documents is ensured by the authorized body for architecture, urban planning, and construction based on a prospective nomenclature and an approved thematic work plan.

      5, Improvement of the state system of normative documents is carried out by the national institute of technical standardization in construction with the involvement of specialized technical committees in the field of technical standardization and other subjects of architectural, urban planning, and construction activities.

Article 41. Types of state normative documents

      1. State normative documents cover the following aspects:

      1) organizational and methodological support of construction;

      2) basic provisions of reliability of construction objects, internal climate, and protection from adverse factors;

      3) urban planning, construction objects;

      4) engineering support of construction objects and their complexes or parts, as well as their external networks;

      5) construction structures and foundations;

      6) construction materials and products;

      7) mobile construction objects, construction equipment, and inventory;

      8) pricing in construction and estimates;

      9) state urban planning cadastre;

      10) architectural and construction control and supervision, conformity assessment.

      2. State normative documents include:

      1) normative legal acts of the Republic of Kazakhstan establishing mandatory requirements for the organization of activities and regulating relations of subjects of architectural, urban planning, and construction activities:

      requirements, rules, procedures, and other normative legal acts;

      technical regulations;

      guiding documents in construction;

      normative documents for maintaining the state urban planning cadastre;

      urban planning regulations;

      2) normative technical documents establishing mandatory safety requirements for certain types of construction objects and/or their life cycle processes in accordance with technical regulations:

      building codes, including building codes and rules (during the period of parallel validity with the term determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction);

      technical codified norms establishing requirements for objects of technical standardization in architectural, urban planning, and construction activities;

      normative documents on pricing in construction;

      typical technological maps;

      3) normative technical documents of voluntary application of:

      codes of practice;

      technological design standards;

      normative technical manuals;

      standardization documents in architectural, urban planning, and construction activities, industry;

      manuals and methodological recommendations.

      At the same time, normative technical documents of voluntary application must take into account the requirements of technical regulations and building codes or separate independent issues not regulated by mandatory norms.

      When choosing normative technical documents of voluntary application, their requirements are mandatory, including ensuring access for people with limited mobility.

      3. State normative documents also include interstate normative documents introduced into force in the territory of the Republic of Kazakhstan:

      1) interstate norms (interstate normative documents);

      2) interstate codes of practice for design and construction;

      3) interstate standards.

      4. International, regional standards, and standards of foreign states are applied in the design and construction of construction objects in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan in the field of standardization.

      5. State normative documents are developed and approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction, except in cases specified in paragraph 6 of this article.

      The authorized body for architecture, urban planning, and construction organizes the development of state normative documents.

      6. The authorized body for architecture, urban planning, and construction reviews draft standardization documents within its competence and prepares recommendations for the development, amendment, revision, and cancellation of national, interstate standards, national classifiers of technical and economic information, and standardization recommendations for submission to the authorized body in the field of standardization.

Article 42. National institute of technical standardization in construction

      1. To coordinate work on improving state normative documents, the authorized body for architecture, urban planning, and construction selects an organization on a competitive basis as the national institute of technical standardization in construction.

      2. The rules for conducting the competition to select the organization as the national institute of technical standardization in construction and the qualification requirements for participants are developed and approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      3. The national institute of technical standardization in construction:

      1) conducts scientific research to improve state normative documents;

      2) forms and submits to the authorized body for architecture, urban planning, and construction a prospective list of state normative documents to be improved, proposes the development and revision of technical regulations and standardization documents in architectural, urban planning, and construction activities to the plans of relevant authorized state bodies;

      3) performs work on improving state normative documents;

      4) provides technical support for technical standardization activities in architectural, urban planning, and construction activities;

      5) forms a fund of normative technical documents, interacts with state bodies and other subjects of technical standardization in the field architectural, urban planning, and construction activities, and submits one copy of approved normative technical document, as well as information on adoption, amendments, and cancellation of a normative technical document, to the National standardization body for placement in the Unified state fund of normative technical documents in accordance with the Law of the Republic of Kazakhstan "On Standardization."

Article 43. Activities of specialized technical committees in the field of technical standardization

      1. Specialized technical committees in the field of technical standardization are formed by the authorized body for architecture, urban planning, and construction to involve competent specialists and practitioners in the process of improving state normative documents.

      These specialized technical committees are created and operate under the national institute of technical standardization in construction.

      The regulations and procedures for work of the specialized technical committees in the field of technical standardization are determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      2. According to their assigned objects of technical standardization, the specialized technical committees in the field of technical standardization:

      1) prepare recommendations for the development, revision, amendment, and cancellation of normative technical documents;

      2) participate in the development and revision of normative technical documents in their respective fields;

      3) participate in the work of technical committees (subcommittees, working groups) in the field of technical standardization of international and regional organizations;

      4) perform other functions established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. This article does not apply to technical committees on standardization regulated by the Law of the Republic of Kazakhstan "On Standardization."

Article 44. Pricing in construction

      1. Pricing in construction is the process of forming the estimated cost of construction at the stages of pre-project documentation and construction project development, as well as forming the contract price during contractor selection and service provision, including the construction process itself.

      2. The estimated cost of construction is determined using estimate normative documents to form the volume of funds for implementing state investments.

      3. In cases not covered by paragraph 2 of this article, the estimated cost of construction is determined using estimate normative documents if provided by the legislation of the Republic of Kazakhstan or a contract.

      4. The estimated cost of construction is used to form the maximum contract price for construction works on new and (or) modification (expansion, modernization, technical re-equipment, reconstruction, restoration, major repairs) of existing buildings, structures, complexes, communications, as well as conservation and post-utilization of a construction object.

      5. Estimate normative documents used to determine the estimated cost of construction are not applied during contract execution.

      6. Price monitoring (tariffs, costs) in construction is conducted to provide information on prices (tariffs, costs) in construction and to implement provisions of normative documents on pricing in construction.

      7. Contract price of construction is determined according to civil legislation of the Republic of Kazakhstan, laws of the Republic of Kazakhstan on public procurement, procurement of separate quasi-public sector entities, state property, and in accordance with international treaties of the Republic of Kazakhstan within investment projects financed by international organizations of which the Republic of Kazakhstan is a member.

      8. Estimated cost of construction and contract price for construction objects located outside the Republic of Kazakhstan and financed by state investments are determined by procedures set by the Government of the Republic of Kazakhstan.

      9. Normative documents on pricing in construction must ensure:

      1) planning of construction costs funded by state investments;

      2) reliability of estimated costs of construction in pre-project and project documentation funded by state investments.

      10. Measures to implement provisions of normative documents on pricing in construction include:

      1) analysis and updating of existing estimate norms;

      2) development of estimate norms in construction considering development of effective construction technologies;

      3) updating estimate normative documents based on monitoring, processing of current prices of construction materials, products, structures, and equipment.

Article 45. Architectural, urban planning, and construction catalogs

      1. Architectural, urban planning, and construction catalogs are digital resources containing up-to-date information on:

      1) normative legal acts and normative technical documents;

      2) standard building and structure projects and standard design solutions of enterprises;

      3) construction structures, materials, products, and equipment of intersectoral application;

      4) work production technologies;

      5) normative documents on pricing in construction.

      2. Development, maintenance, and updating of digital resources of architectural, urban planning, and construction catalogs are carried out by the national institute of technical standardization in construction.

      3. The procedure for forming and maintaining architectural, urban planning, and construction catalogs is established by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

Chapter 6. ARCHITECTURAL AND CONSTRUCTION CONTROL AND SUPERVISION

Article 46. State architectural and construction control and supervision

      1. State bodies exercising state architectural and construction control and supervision are:

      1) The authorized body for architecture, urban planning, and construction, which exercises state architectural and construction control and supervision over the activities of local executive bodies in architecture, urban planning, construction, and state architectural and construction control and supervision;

      2) The local executive body of the region, city of republican significance, or the capital, which exercises state architectural and construction control and supervision over compliance by subjects (objects) of control and supervision with the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities.

      2. State architectural and construction control (hereinafter referred to as control in this article) is carried out in the form of inspections and preventive control with visits to the subject (object) of control and supervision in accordance with the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan.

      Preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision is carried out in accordance with the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan and this Code.

      3. State architectural and construction supervision in the field of architectural, urban planning, and construction activities (hereinafter referred to as supervision in this article) is the activity of local executive bodies of the region, city of republican significance, or the capital, exercising state architectural and construction control and supervision, to check compliance by subjects (objects) of control and supervision with the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, with the right to apply operational response measures provided for in Article 50 of this Code, without initiating administrative proceedings.

      Subjects (objects) of control and supervision are:

      1) Local executive bodies for architecture, urban planning, construction, and state architectural and construction control and supervision;

      2) Individuals and legal entities to whom the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities applies.

      4. State architectural and construction control and supervision are assigned the following functions:

      1) Monitoring of construction (reconstruction, expansion, modernization, major repairs) and commissioned construction objects;

      2) Taking measures established by the legislation of the Republic of Kazakhstan against subjects of control and supervision who have violated the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities or have not eliminated identified violations following state architectural and construction control and supervision;

      3) Exercising control and supervision over the activities of the subject (object) of control and supervision;

      4) Informing local executive bodies for architecture, urban planning, and construction, state expert organizations, and/or expert organizations no later than three working days about detected unauthorized or illegal construction (constructed) objects;

      5) Informing the state body responsible for state regulation and control in the field of state registration of rights to real estate and state technical examination of real estate about the need to impose encumbrances on real estate rights in the legal cadastre in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan on the state registration of rights to real estate, based on the violations detected by state architectural and construction control and supervision.

      The state body responsible for state regulation and control in the field of state registration of rights to real estate and state technical examination of real estate must impose encumbrances on real estate rights in the legal cadastre within one working day from receiving information from state architectural and construction control and supervision.

      The basis for removing encumbrances on real estate rights is confirmation from the state body exercising state architectural and construction control and supervision that the identified violations have been eliminated.

      5. The objects specified in paragraph 4 of Article 98 of this Code State are not subject to the state architectural and construction control and supervision by the local executive body of the region, city of republican significance, or the capital exercising state architectural and construction control and supervision, except for conducting unscheduled inspections.

Article 47. Officials exercising state architectural and construction control and supervision

      1. Officials exercising state architectural and construction control and supervision include:

      1) State construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      2) State construction inspectors of regions, cities of republican significance, and the capital, exercising state architectural and construction control and supervision.

      2. State construction inspectors of the state body exercising state architectural and construction control and supervision must be certified in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      State construction inspectors have badges in the form approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      The badge is issued to the state construction inspector after passing the certification procedure.

      No one has the right to interfere with the work of a state construction inspector while performing state architectural and construction control and supervision.

      Interference with or obstruction of officials exercising state architectural and construction control and supervision entails liability established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      3. Qualification requirements for chief state construction inspectors of regions, cities of republican significance, and the capital are subject to approval by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      4. State construction inspectors are obliged to:

      Exercise state architectural and construction control and supervision in accordance with the procedure established by the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan and this Code;

      Identify and analyze causes of violations of state normative documents and requirements (conditions, restrictions) committed by subjects of architectural, urban planning, and construction activities in the territory of the Republic of Kazakhstan;

      Develop measures to improve architectural and construction control and supervision;

      Participate in the acceptance stage of construction objects into operation.

Article 48. Preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision

      1. Preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision is carried out by local executive bodies of regions, cities of republican significance, and the capital, exercising state architectural and construction control and supervision, based on the study and analysis of reports submitted by the subject of control and supervision, monitoring of construction (planned for construction) objects, information from authorized state bodies, as well as data obtained from state digital systems and digital resources about the activities of the subject (object) of control and supervision.

      2. Preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision is conducted regarding subjects (objects) of control and supervision.

      3. The purposes of preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision are timely suppression and prevention of violations in the field of architecture, urban planning, and construction.

      4. If violations are identified as a result of preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision, a conclusion on the elimination of identified violations is issued without initiating an administrative offense case.

      The deadline for fulfilling the requirements of the conclusion on the elimination of identified violations is at least ten working days from the day following the day of its delivery (receipt).

      The form of the conclusion on the elimination of identified violations is approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      5. The conclusion on the elimination of identified violations is sent to the subject of control and supervision no later than seven working days from the day the violations were identified by one of the following methods:

      1) Personally, to the representative and/or official of the subject (object) of control with a delivery receipt;

      2) By registered mail with delivery notification;

      3) Electronically to the user’s personal account on the "digital government" web portal;

      4) To the email address of the subject of control and supervision if such address was previously provided to the local executive body of the region, city of republican significance, the capital exercising state architectural and construction control and supervision, or by other means of communication ensuring confirmation of delivery.

      6. Execution of the conclusion on the elimination of identified violations is recognized as the proper elimination of the violations specified in the conclusion within ten working days from the day following the day of its delivery (receipt).

      7. Deadlines for eliminating violations specified in the conclusion may be extended upon the request of the subject of control and supervision for up to one month, but no more than once. The request must be submitted no later than three working days from the day of delivery (receipt) of the conclusion by one of the methods specified in paragraph 5 of this article.

      The execution of violations specified in the conclusion on elimination of the identified violations must be feasible depending on the type and nature of the violations and justified in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities.

      The local executive body of the region, city of republican significance, the capital exercising state architectural and construction control and supervision, within three working days from the day of receipt of the request on extension of the terms for elimination of the violations specified in the conclusion on the elimination of the identified violations shall decide on the extension or refusal of extension with reasoned justification.

      8. After the deadline for eliminating violations specified in the conclusion on the elimination of the identified violations, the inspected subject of control and supervision must provide information on the elimination of violations to the local executive body of the region, city of republican significance, the capital exercising state architectural and construction control and supervision within the time period established in the conclusion on the elimination of the identified violations.

      If necessary, the subject of control and supervision attaches materials proving the fact of elimination of violation to the provided information on elimination of the identified violations.

      9. The presence of violations or failure to eliminate violations within the established period is the grounds for selecting subjects (objects) of control and supervision for preventive control with a visit to the subject (object) of control and supervision.

      Results of preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision are recorded and accounted for in the digital system for organizing construction under the "one window" principle.

      10. In case violations are identified as a result of preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision, operational response measures may be applied in accordance with the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan and this Code.

      11. Preventive control without visiting the subject (object) of control is conducted at least once per quarter.

      12. In case of violation of the rights and legitimate interests of the inspected subject (object) of control and supervision based on the results of preventive control without visiting the subject (object) of control and supervision, the inspected subject of control and supervision has the right to appeal decisions, actions (inaction) of state construction inspectors of regions, cities of republican significance, and the capital, exercising state architectural and construction control and supervision, in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 49. State architectural and construction control over the activities of local executive bodies for architecture, urban planning, construction, and state architectural and construction control and supervision

      1. The purpose of state architectural and construction control over the activities of local executive bodies for architecture, urban planning, construction, and state architectural and construction control and supervision (hereinafter – the inspected state bodies) is to ensure the development and adjustment of urban development projects for the development and construction of settlements in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan, quality construction, issuance of initial materials for the development of construction projects, as well as changes to existing construction objects, approval of sketches (sketch projects), permits, accreditation, and fulfillment of other mandatory requirements in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, ensuring favorable, safe, and other necessary living and working conditions.

      2. The authorized body for architecture, urban planning, and construction exercises control over the activities of the inspected state bodies through scheduled and unscheduled inspections with visits to the inspected state bodies (construction objects funded by state investments) (hereinafter – inspection) and remote control to verify proper fulfillment of functions by the inspected state bodies, assigned by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. Grounds for unscheduled inspections include:

      1) Appeals from individuals and legal entities regarding violations of legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities with supporting evidence;

      2) Prosecutor’s demands regarding facts of harm or threat of harm to life, health, environment, rights, and interests of individuals, legal entities, or the state;

      3) Appeals from state bodies regarding violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities;

      4) Instructions from law enforcement bodies based on grounds provided by the Criminal Procedure Code of the Republic of Kazakhstan;

      5) Information about gross violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities detected during remote control.

      Gross violations include violations specified in subparagraphs 13), 15), 21), and 23) of paragraph 1, subparagraphs 9), 10), 12), 19), 21), and 37) of paragraph 2 of Article 28, subparagraphs 3), 5), 8), 9), and 10) of paragraph 1, subparagraphs 8), 9), 11), and 17) of paragraph 2, and subparagraphs 8), 9), 11), and 20) of paragraph 3 of Article 29 of this Code.

      6) Instructions from the Head of the Presidential Administration of the Republic of Kazakhstan or his deputies, Prime Minister of the Republic of Kazakhstan or his deputies, and appeals from deputies of the Parliament of the Republic of Kazakhstan regarding violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities.

      Unscheduled inspections are not conducted based on anonymous appeals.

      Facts and circumstances related to specific inspected state bodies that served as grounds for the unscheduled inspection are subject to unscheduled inspection.

      4. Scheduled inspection is conducted once a year according to an annual plan approved by the first head of the authorized body for architecture, urban planning, and construction no later than December 10 of the year preceding the inspection year.

      The authorized body for architecture, urban planning, and construction publishes the annual plan on its website by December 25 of the preceding the year of inspection and in the digital system of the organization for construction under "one window" principle.

      Changes and additions to the annual plan of the scheduled inspections are made in cases of liquidation, reorganization of the inspected state body, renaming, redistribution of powers between state bodies, occurrence of nature, man-made and social emergencies, introduction of a state of emergency, occurrence or threat of occurrence of an epidemic spread, foci of quarantine objects and especially dangerous harmful organisms, infectious, parasitic diseases, poisonings, radiation accidents and related restrictions, as well as by the decision of the first head of the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      If an automated risk management and assessment system exists, the list is generated automatically in the digital system to organize construction under “one window” principle.

      5. Sources for including the inspected state bodies in the annual plans of scheduled inspections include:

      1) Violations detected during remote control;

      2) Results of previous inspections of the inspected state bodies.

      6. Inspections are conducted based on an inspection appointment act of the authorized body for architecture, urban planning, and construction (hereinafter – an inspection appointment act).

      The inspection appointment act specifies:

      1) Number and date of the act;

      2) Name of the state body;

      3) Full name (if specified in the ID) and position of authorized persons conducting the inspection;

      4) Information about specialists, consultants, and experts involved;

      5) Name and location of the inspected state body;

      6) Name and location of construction object funded by budget (if visited);

      7) Grounds and subject of inspection;

      8) Type of inspection;

      9) Inspection period;

      10) Period under inspection;

      11) Rights and obligations of the inspected state body, provided for in this article;

      12) Signature of the person authorized to sign acts.

      7. State construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction arriving for inspection must present to the inspected state body:

      1) an inspection appointment act;

      2) Official ID or identification card.

      The inspection begins on the date the inspected state body receives the inspection appointment act.

      The composition of officials conducting the inspection may be changed by decision of the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      8. The inspection period is set considering the volume of work and tasks and must not exceed:

      1) for unscheduled inspections - 20 working days;

      2) for scheduled inspections - 30 working days.

      9. If tests, expert evaluations, or a large volume of work are required, the inspection period may be extended once by the person authorized to sign the inspection appointment acts for the periods specified by paragraph 8 of this article.

      If extended, the authorized body for architecture, urban planning, and construction, no later than the end of the term of the inspection, issues an additional act on extension of the period of inspection indicating the number and registration date of the previous inspection appointment act and the reasons for the extension, notifying the inspected state body electronically.

      In cases of receiving information and documents from authorized bodies, including foreign states, conducting tests, examinations, the introduction of quarantine, state of emergency (situation), the inspection period may be suspended by the decision of the first head of the authorized body for architecture, urban planning, and construction or his deputy.

      Notification of suspension or resumption of the inspection is sent to the inspected state body one day prior suspension or resumption via electronic document exchange.

      An act of suspension or resumption is issued in case of suspension or resumption of inspection.

      Calculation of the period of the suspended inspection continues from the day of its resumption.

      10. Based on the results of the inspection, the state construction inspector of the authorized body for architecture, urban planning, and construction shall prepare inspection results report in a form approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      The inspection results report shall include:

      1) date, time, and place of the report preparation;

      2) name of the state body;

      3) date and number of the inspection appointment act on which the inspection was based (additional acts on extension, suspension, or resumption of terms, if any);

      4) full name (if available in the ID) and position of the person(s) who conducted the inspection;

      5) name and location of the inspected state body;

      6) name and location of the construction site funded by state investments (if visited);

      7) date, place, and period of the inspection;

      8) information on the inspection results, including identified violations and their nature;

      9) instructions for eliminating identified violations with deadlines for their elimination;

      10) signature of the official(s) who conducted the inspection.

      Submission of the inspection results report to the inspected state body marks the completion of the inspection period, but no later than the deadline specified in the inspection appointment act (additional act on extension, suspension, or resumption of terms, if any).

      11. The deadline for fulfillment of the inspection results report is at least ten calendar days from the date of delivery (receipt) of the inspection results report.

      If additional time is needed, the inspected state body may apply to the authorized body for architecture, urban planning, and construction within three working days from the day of receipt of the report to extend the deadline for eliminating violations, not exceeding six months.

      In the application to extend the deadline for eliminating violations, the inspected state body must specify measures to be taken to eliminate the violations and objective reasons for the extension.

      The authorized body for architecture, urban planning, and construction within three working days from the day of receipt of the application to extend the deadline for eliminating violations, taking into account the reasons specified in the application, shall decide on the extension of the deadline or refusal to extend the dealine, providing a reasoned explanation.

      12. The inspection results report is prepared electronically and sent to the inspected state body via electronic document exchange.

      The authorized body for architecture, urban planning, and construction notifies the state body responsible for legal statistics and special records within its competence about the results of the conducted state control in the manner established by the General Prosecutor’s Office.

      In case of absence of violations of the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan during the inspection, a corresponding entry is made in the inspection results report.

      13. After the deadline for eliminating violations, specified in the inspection results report, the inspected state body must provide information and supporting materials confirming elimination of the violations within the period specified in the inspection results report.

      In case of failure to provide information on the elimination of identified violations, as well as failure to provide such information within the established deadline according to part one of this paragraph, the state construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction shall, within their authority, take measures to hold the persons responsible for the violations accountable in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan.

      14. State construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction have the right during control to:

      1) unimpeded access to the inspected state body’s premises and construction site (if visited), constructed at the expense of state investments, upon presentation of documents, specified in paragraph 7 of this article;

      2) obtain copies of documents in paper or electronic form to attach to the inspection results report, and access to automated databases (digital systems) relevant to the subject of inspection;

      3) conduct audio, photo, and video recording;

      4) use technical control equipment, devices of recording, photo, and video recording equipment relevant to the subject of inspection;

      5) involve specialists, consultants, and experts;

      6) conduct tests and/or expert examinations.

      15. The inspected state body has the right to:

      1) to deny access to the inspection to state construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction who have arrived to conduct the inspection, in cases of:

      exceeding or expiration of the terms specified in the inspection appointment act (additional act on extension, suspension, or resumption of the term, if any), which do not correspond to the terms established by this article;

      appointment by the authorized body for architecture, urban planning, and construction of an inspection of the inspected state body, in relation to which an inspection on the same issue for the same period was previously conducted;

      assignment of the inspection to persons who do not have the appropriate authority to conduct it;

      2) not to provide documents and information if they do not relate to the subject of the inspection or to the period specified in the inspection appointment act;

      3) to appeal the inspection results report, as well as the actions (or inaction) of the state construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction, in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      16. The inspected state body must:

      1) Ensure unhindered access for state construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction to the territory and premises of the inspected state body, as well as to the construction site funded by state investments (if visited);

      2) While complying with legally protected confidentiality requirements, provide state construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction with copies of documents (information) on paper and electronic media for attachment to the inspection results report, as well as grant access to automated databases (digital systems) in accordance with the subject of the inspection;

      3) Prevent any changes or additions to the inspected documents during the inspection period, unless otherwise provided by the laws of the Republic of Kazakhstan;

      4) Ensure the safety of persons arriving to conduct the inspection.

      17. Remote control is conducted without visits through:

      1) Monitoring, analyzing, and comparing data obtained from state digital systems, mass media, reports submitted by the inspected state body, and other documents established by the laws of the Republic of Kazakhstan;

      2) Requesting the necessary information related to the subject of remote control.

      If a violation is detected as a result of remote control, an act on the results of remote control is drawn up and sent to the inspected state body within no later than ten working days from the date the violation was detected, in a form approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction, via electronic document exchange, without initiating an administrative offense case.

      18. The act on the results of remote control shall indicate:

      1) the number, date, and place of the act preparation;

      2) the name of the state body;

      3) the name and location of the inspected state body;

      4) the grounds and subject of the remote control;

      5) the period and terms of the remote control;

      6) information on the results, including identified violations and their nature;

      7) instructions for eliminating identified violations with deadlines;

      8) the signature of the official who conducted the remote control.

      The deadline for compliance with the violations indicated in the remote-control act is at least ten working days from the date of delivery of the act on the results of the remote control via electronic document exchange.

      Upon expiration of the deadline for eliminating the identified violations indicated in the remote-control results act, the inspected state body is obliged to provide the authorized body for architecture, urban planning, and construction with information and supporting materials confirming the elimination of the identified violations.

      In case of failure to provide information on the elimination of identified violations, as well as failure to provide such information within the established deadline according to part one of this paragraph, the state construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction shall, within their authority, take measures to hold the persons responsible for the violations accountable in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan.

      19. The requirements to eliminate violations identified as a result of inspections and/or remote control are mandatory for execution.

      In case of non-compliance with the requirements to eliminate violations identified as a result of inspections and/or remote control, the authorized body for architecture, urban planning, and construction has the right to file a lawsuit to compel the inspected state body to comply with the requirements to eliminate the violations identified during the inspection and (or) remote control.

      20. In case of detection of serious violations specified in part two of subparagraph 5) of paragraph 3 of this article during remote control, the remote control is terminated, and an unscheduled inspection is appointed in accordance with subparagraph 5) of paragraph 3 of this article.

      21. If, as a result of the inspection, it is found that the inspected state body has violated the requirements imposed on it by the legislation of the Republic of Kazakhstan, and there is sufficient evidence indicating signs of an administrative offense, the state construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction shall, within their authority, take measures to hold the persons responsible for the violations accountable in accordance with the Code of the Republic of Kazakhstan on Administrative Offenses.

      In cases of systematic failure or improper fulfillment by the inspected state body of the requirements imposed by the legislation of the Republic of Kazakhstan, the authorized body for architecture, urban planning, and construction shall submit a recommendation to the akim of the capital, city of republican significance, region, district, or town of regional significance to take measures to eliminate the causes and conditions contributing to the violation of legality and the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities.

      The recommendation to take measures to eliminate the causes and conditions contributing to the violation of legality and the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities is mandatory for execution.

      22. In case of violation of the rights and legitimate interests of the inspected state body during the inspection and/or remote control, the inspected state body has the right to appeal the decisions, actions (or inaction) of the state construction inspectors of the authorized body for architecture, urban planning, and construction in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      Filing a complaint does not suspend the execution of the inspection and/or remote-control results report.

Article 50. Measures of operational response and the procedure for their application

      1. During and/or based on the results of state control, the local executive bodies of the region, city of republican significance, and the capital of the state architecture and construction control and supervision apply measures of operational response in cases of detection of activities, work, or services of the subject (object) of control and supervision that pose a direct threat to the rights and legitimate interests of individuals and/or legal entities, life and health of people, the environment, or the national security of the Republic of Kazakhstan.

      2. Measures of operational response are the methods of influence on the subjects (objects) of control and supervision applied during and/or based on the results of inspections, preventive control with or without visiting the subject (object) of control and supervision, the types of which are provided for in this article.

      Measures of operational response are applied in cases of violations by the subjects of control and supervision of the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities.

      3. Operational response measures include the following types:

      1) suspension of construction;

      2) suspension of activity or certain types of activity;

      3) prohibition of construction or certain types of construction carried out in violation of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities and/or state regulatory documents;

      4) suspension of the validity of a permit and/or its annex;

      5) revocation (withdrawal) of a permit and/or its annex.

      4. The basis for applying an operational response measure is a violation of the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, which are the subject of state control in accordance with Article 143 of the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan.

      5. The local executive body of the region, city of republican significance, and the capital, which carries out state architectural and construction control and supervision, also applies operational response measures upon detection via the digital system for organizing construction under the "one window" principle of violations of state regulatory documents and/or deviations from approved construction projects (design solutions) in accordance with paragraphs 3 and 4 of this article.

      6. The local executive body of the region, city of republican significance, and the capital, which carries out state architectural and construction control and supervision, during and/or based on the results of inspections, preventive control with or without visiting the subject (object) of control and supervision, upon detection of violations that are grounds for applying operational response measures, issues a resolution on the application of operational response measures in a form approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      The resolution on the application of operational response measures is issued and delivered to the subject of control and supervision in accordance with Article 153 of the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan.

      If the inspection is conducted via an automated registry, the resolution on the application of operational response measures is generated automatically in that registry.

      7. In case of refusal to accept the resolution on the application of operational response measures when delivered in person, a corresponding entry is made in it, and a video recording is made to document the refusal to accept the resolution on the application of operational response measures. The resolution on the application of operational response measures is sent by registered mail with delivery confirmation to the legal address, location, or actual address of the subject of control and supervision.

      8. Refusal to receive the resolution on the application of operational response measures is not a reason for non-compliance with it.

      9. Violations detected during and/or based on the results of inspections, preventive control with or without visiting the subject (object) of control and supervision, which are grounds for applying operational response measures, are reflected in the inspection results report and/or preventive control report with a visit to the subject (object) of control and supervision, in the order to eliminate identified violations, or in the conclusion following preventive control without a visit to the subject (object) of control and supervision.

      If the inspection is conducted via an automated registry, the inspection results report is not issued.

      10. The subject of control and supervision is obliged to eliminate the identified violations of requirements that are grounds for applying operational response measures within the deadlines specified in the order to eliminate identified violations or in the conclusion on the elimination of identified violations.

      11. Upon expiration of the deadlines for eliminating violations identified during and/or based on the results of inspections, preventive control with or without visiting the subject (object) of control and supervision, an unscheduled inspection is conducted to monitor the elimination of identified violations that are grounds for applying operational response measures.

      The effect of the resolution on the application of operational response measures ceases if the local executive body of the region, city of republican significance, or the capital, which carries out state architectural and construction control and supervision, confirms the elimination of identified violations that are grounds for applying operational response measures based on the act on the results of the unscheduled inspection in accordance with subparagraph 2-1) of part one of paragraph 5 of Article 144 of the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan.

      12. If the identified violations that are grounds for applying operational response measures are not eliminated, measures are taken based on the results of the unscheduled inspection to hold the persons responsible for the violations accountable in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan.

      13. Before the deadlines specified in the order or conclusion on the elimination of identified violations expire, the subject of control and supervision must provide information on the elimination of identified violations with supporting materials proving the fact of elimination.

     
If the information specified in part one of this paragraph is provided, an unscheduled inspection is conducted in accordance with part two of paragraph 11 of this article.

      14. If the subject of control and supervision disagrees with the results of the inspection and/or preventive control with or without visiting the subject (object) of control and supervision, which resulted in the application of operational response measures, it may file a complaint to recognize the resolution on the application of operational response measures as invalid and to cancel it.

      The complaint is submitted to the higher state authority in the manner provided by Chapter 29 of the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan or to the court in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      Filing a complaint does not suspend the execution of the resolution on the application of operational response measures.

      15. Grounds for declaring invalid the resolution on the application of operational response measures and its cancellation are:

      1) absence of grounds for applying operational response measures;

      2) application of an operational response measure on a basis not corresponding to that measure;

      3) application by the local executive body of the region, city of republican significance, and the capital of state architectural and construction control and supervision of operational response measures on issues beyond their competence;

      4) failure to comply with the procedure for coordinating and adopting operational response measures established by Article 153 of the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan.

      16. Information about the application of operational response measures is sent to the state body responsible, within its competence, for activities in the field of state legal statistics and special records, in the manner determined by the General Prosecutor's Office of the Republic of Kazakhstan.

Article 51. State architectural and construction control through an automated digital system

      1. State architectural and construction control through an automated digital system is carried out in an automated registry in the form of verification for compliance with qualification or permit requirements for issued permits, and requirements for submitted notifications in accordance with the Law of the Republic of Kazakhstan "On Permits and Notifications." The verification is conducted on an ongoing basis by monitoring information about the subject (object) of control and supervision, including data obtained through integration with digital systems of state bodies and other organizations.

      2. In case of detection of violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities based on the verification of compliance with qualification or permit requirements for issued permits and requirements for submitted notifications, the automated registry generates and sends to the subject of control and supervision a notification to eliminate the identified violations indicating:

      1) the number and date of the notification;

      2) the name of the state body;

      3) the name of the subject (object) of control and supervision and its location;

      4) the identified violations and requirements for their elimination with the specified deadline for compliance;

      5) the signature of the official.

      3. In case of failure to eliminate the violations specified in the notification to eliminate identified violations, operational response measures are applied in the form of suspension of the permit and/or annex to the permit in accordance with Article 50 of this Code.

      Revocation (withdrawal) of the permit and/or annex to the permit is carried out for non-compliance with the operational response measure in the form of suspension of the permit and/or annex to the permit in accordance with Article 50 of this Code.

      In case of violation of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities two or more times within a year, the subject of control and supervision is subject to an operational response measure in the form of revocation (withdrawal) of the permit and/or annex to the permit in accordance with Article 50 of this Code.

      4. The notification to eliminate identified violations and the resolution on the application of operational response measures are automatically generated by the automated registry and sent to the users' personal accounts on the "digital government" web portal and the digital system in the field of construction, architecture, and urban planning.

Article 52. Automated registry

      1. The automated registry contains information and data about individuals and legal entities engaged in activities in the field of architectural, urban planning, and construction activities.

      2. The procedure for maintaining the automated registry is determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

Article 53. Author’s supervision

      1. Author’s supervision is carried out by the author(s) of construction projects on all construction sites, except those specified in paragraph 1 of Article 133 of this Code.

      2. Author’s supervision conducted during construction is carried out in accordance with the rules for providing engineering services in architectural, urban planning, and construction activities, approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction, and based on a contract.

      Author’s supervision is mandatory throughout the entire period of construction (reconstruction, restoration, expansion, technical re-equipment, modernization, major repairs) of the construction object or its conservation, funded by means provided in the design and estimate documentation in accordance with state regulatory documents.

      Upon completion of construction, the person performing author’s supervision issues the customer a conclusion on the compliance of the completed works with the approved construction project.

      3. The author(s) of the construction project have the right to delegate the conduct (implementation) of author’s supervision over the construction to:

      1) a specialist (employee) holding a certificate for the right to provide engineering services;

      2) the customer for independent selection of an engineering services provider for author’s supervision, holding the appropriate certificate for the right to provide engineering services.

      4. Persons performing author’s supervision have the right to:

      1) free access to the relevant construction site;

      2) familiarize themselves with documentation related to the construction site;

      3) demand from the customer and contractor (general contractor) strict compliance with design solutions provided by the approved construction project, as well as the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan and state regulatory documents;

      4) issue written instructions for mandatory elimination by the customer, contractor (general contractor) of violations of state regulatory documents and/or deviations from design solutions provided by the approved construction project, detected during construction.

      5. Persons performing author’s supervision are obliged to:

      1) ensure control over the accurate implementation of design solutions during construction as provided by the approved construction project;

      2) regularly and properly maintain the author’s supervision log;

      3) control the execution of their instructions entered in the author’s supervision log;

      4) participate in the preparation and signing of acts of inspection of major types of hidden works and intermediate acceptance of critical structures in accordance with the requirements of state regulatory documents;

      5) timely make decisions on justified changes to the approved construction project in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      6) in case of non-fulfillment or improper fulfillment of instructions by the contractor (general contractor), inform the customer or their authorized person about this, as well as notify the relevant local executive body carrying out state architectural and construction control and supervision;

      7) fill out annexes to the act of acceptance of the construction object for operation;

      8) submit the construction project and expert conclusions on the relevant construction projects to the relevant local executive body carrying out state architectural and construction control and supervision for review.

Article 54. Technical supervision

      1. Technical supervision is mandatory on all construction sites, except those specified in Article 121 and paragraph 1 of Article 133 of this Code, in accordance with the rules for providing engineering services in architectural, urban planning, and construction activities, approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      Upon completion of construction, persons performing technical supervision issue the customer a conclusion on the quality of construction and installation works, agreed with the local executive body of the region, city of republican significance, or the capital, carrying out state architectural and construction control and supervision.

      If a construction site visit schedule is not provided, the customer ensures access for the local executive body carrying out state architectural and construction control and supervision to the construction site to determine readiness of the construction object for operation.

      2. Technical supervision is carried out by the customer independently or with the involvement of an accredited legal entity or specialist holding a certificate for providing engineering services for technical supervision, funded by means provided in the construction project.

      3. Administrators of budget programs (customers) for technical supervision of construction projects financed by state investments have the right to engage market specialists holding the appropriate certificate for providing engineering services.

      4. Persons performing technical supervision have the right to:

      1) free access to the relevant construction site;

      2) familiarize themselves with documentation related to the construction site;

      3) demand from the contractor (general contractor) strict compliance with design solutions and calculations provided by the approved construction project, as well as the requirements of organizational and technological documents defining the technological process of construction and installation works;

      4) issue written instructions for mandatory elimination by the contractor (general contractor) of violations of state (interstate) regulatory documents, deviations from design solutions provided by the approved construction project, and/or requirements of organizational and technological documents, with the right to suspend construction and installation works to enforce instructions within the established deadlines;

      5) if necessary, during acceptance of completed works for payment, conduct testing by an accredited testing laboratory (center) on the basis of ownership or lease rights of the quality of completed construction and installation works, their volume, materials, products, structures, and equipment used.

      5. Persons performing technical supervision are obliged to:

      1) ensure supervision over compliance by the contractor (general contractor) with the requirements of state (interstate) regulatory documents and organizational and technological documents defining the technological process of construction and installation works;

      2) ensure quality performance of construction and installation works on a daily (continuous) basis;

      3) regularly and properly maintain the technical supervision log;

      4) participate in the preparation and signing of acts of inspection of hidden works and intermediate acceptance of critical structures in accordance with the requirements of state regulatory documents;

      5) submit monthly reports on the status and progress of construction to the relevant local executive body carrying out state architectural and construction control and supervision;

      6) in case of non-fulfillment or improper fulfillment of instructions by the contractor (general contractor), inform the customer and the relevant local executive body carrying out state architectural and construction control and supervision;

      7) control the execution of their instructions entered in the technical supervision log;

      8) submit the construction project and expert conclusions on the relevant construction projects to the relevant local executive body carrying out state architectural and construction control and supervision for review.

      6. Upon detection of violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities at objects of all levels of responsibility, the accredited legal entity performing engineering services for technical supervision is held liable for the violations.

      At the objects specified in paragraph 4 of Article 98 of this Code, the person performing engineering services for technical supervision is held liable for violations.

      7. At the objects of all levels of responsibility, technical supervision must be carried out by accredited legal entities having at least three employees holding certificates for providing engineering services for technical supervision at the corresponding level of responsibility.

      Specialists holding technical supervision certificates carry out activities at the objects specified in paragraph 4 of Article 98 of this Code.

      8. Specialists and accredited legal entities performing technical supervision must have, on the basis of ownership or lease rights, measuring and control instruments, normative documentation, and an accredited testing laboratory (center) owned or engaged for testing purposes.

Article 55. Licensing in the field of architectural, urban planning, and construction activities

      1. Certain types of activities in the field of architecture, urban planning, and construction are subject to licensing in accordance with this Code and the legislation of the Republic of Kazakhstan on permits and notifications.

      2. Individuals and legal entities engaged in design activities (design) and construction and installation works are divided into the following categories:

      Category I – carry out the activities specified in this paragraph at construction sites of all levels of responsibility within the framework of the existing license;

      Category II – carry out the activities specified in this paragraph at construction sites of the second and third levels of responsibility, as well as work at construction sites of the first level of responsibility within the framework of the existing license under subcontract agreements;

      Category III – carry out the activities specified in this paragraph at construction sites of the third level of responsibility, as well as work at construction sites of the first and second levels of responsibility within the framework of the existing license under subcontract agreements.

      The classification of individuals and legal entities into a certain category is carried out by the licensor when issuing a license in accordance with the qualification requirements for survey activities, design activities (design), and construction and installation works, and is indicated in the special conditions of the license.

      3. Applicants who have submitted an application for a license for design activities (design), survey activities, and construction and installation works, and licensees engaged in these activities, must have specialists certified in the field of architectural, urban planning, and construction activities in accordance with the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      Specialists certified in the field of architectural, urban planning, and construction activities are not allowed to work part-time in other organizations engaged in similar activities.

      4. Installation, commissioning of technological equipment and/or materials by manufacturers or other persons according to documentation confirming the appropriate qualification and/or authority are carried out in cases and procedures established by the Law of the Republic of Kazakhstan "On Permits and Notifications," without a license in the field of architecture, urban planning, and construction.

      5. Licensing in the field of architectural, urban planning, and construction activities is carried out by local executive bodies of regions, cities of republican significance, and the capital, which exercise state architectural and construction control and supervision.

      6. Licenses and/or annexes to licenses in the field of architectural, urban planning, and construction activities are subject to reissuance in cases and procedures provided by the Law of the Republic of Kazakhstan "On Permits and Notifications," as well as when there is a change in the composition of the founders of the legal entity-licensee.

      7. When reissuing a license and/or annex to a license due to changes in the composition of the founders of the legal entity-licensee, the licensor verifies the applicant's compliance with the qualification requirements for licensing in the field of architectural, urban planning, and construction activities.

Article 56. Accreditation in the field of architectural, urban planning, and construction activities

      Legal entities engaged in the following activities are subject to accreditation:

      Engineering services for technical supervision;

      Expert work on technical examination of the reliability and stability of buildings and structures at objects of the first and second levels of responsibility;

      Engineering services for project management;

      Expert work on comprehensive interdepartmental examination of construction projects.

Article 57. Certification of specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities

      1. Certification of specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities is a procedure conducted by a certification center to assess the compliance of a candidate seeking certification with professional standards in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction. Upon completion of certification, a certificate of a specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities of the form established by the authorized body for architecture, urban planning, and construction is issued.

      The list of professions of specialists (experts) subject to certification in the field of architectural, urban planning, and construction activities is determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      2. A candidate seeking certification as a specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities is an individual who meets the qualification requirements established by the authorized body for architecture, urban planning, and construction and has applied to the certification center for recognition of his professional qualifications.

      3. The procedure for recognizing a specialist (expert) as meeting professional qualifications in the field of architectural, urban planning, and construction activities is carried out in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      4. A certification center is recognized as a legal entity in the form of an association of individuals and/or legal entities for certifying specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities.

      The contract with the recognized winner of the competition for the right to certify specialists (experts) and control over its execution is carried out by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      The term of the contract for the right to conduct certification of specialists (experts) is three years.

      Certification centers are established for each specific direction of work and services in the field of architectural, urban planning, and construction activities.

      5. A certificate of a specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities is a document of the established form certifying the completion of the certification procedure and confirming professional qualifications.

      A certificate of a specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities is entered into the register of certified specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      6. The validity of the certificate of a specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities is no more than five years, depending on the list of professions in the field of architectural, urban planning, and construction activities.

      Termination of the validity of a certificate of a specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities occurs for one of the following reasons:

      1) non-compliance with requirements in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      2) lack of continuous practical activity within the scope of the certificate for two years;

      3) voluntary request by the certificate holder to terminate the certificate;

      4) confirmation of violation of legislation of the Republic of Kazakhstan in the field of architectural, urban planning, and construction activities and state regulatory documents.

      In the event of termination of the certificate of a specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities, except for the grounds provided in subparagraphs 2) and 3) of part two of this paragraph, re-obtaining the certificate is possible after two years from the date of termination of the certificate.

      7. A candidate disagreeing with the certification results may appeal to the certification center’s appeals commission within three working days.

      The appeals commission of the certification center considers the appeal in accordance with the rules for assessing professional knowledge in the field of architectural, urban planning, and construction activities, approved by the certification center in agreement with the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      In case of disagreement with the decision of the appeals commission of the certification center, the candidate has the right to appeal to the court.

Article 58. Rights and obligations of participants in the certification of specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities

      1. The certification center has the right to:

      1) participate in the improvement of regulatory legal acts related to the certification of specialists (experts) by submitting recommendations to state bodies;

      2) represent and protect the rights and legitimate interests of certified specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      3) exercise other rights provided by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      2. The certification center is obliged to:

      1) conduct certification of specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      2) issue a certificate of a specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities with the inclusion of data in the register of certified specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      3) develop and approve the procedure for internal control (monitoring) of the activities of certified specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities in coordination with the authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      4) approve the schedule for advanced training of certified specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      5) enter information into the register of certified specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities about violations committed by specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities from the moment of detection of the violation and notify the authorized body for architecture, urban planning, and construction;

      6) take measures against certified specialists (experts) for violations of legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, including revoking certificates;

      7) monitor the activities of certified specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities;

      8) perform other duties as provided by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      3. A specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities has the right to:

      1) appeal to the certification center for protection of their rights and interests;

      2) challenge certification and monitoring results;

      3) enjoy other rights provided by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      4. A specialist (expert) in the field of architectural, urban planning, and construction activities is obliged to:

      1) undergo advanced training;

      2) fulfill other duties provided by the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 59. Project management in the field of architecture, urban planning, and construction

      1. To organize project management, the customer (investor) has the right to engage an accredited legal entity providing engineering services for project management.

      An accredited legal entity providing engineering services for project management may be engaged by the customer (investor) at any stage of the construction project creation.

      2. The procedure for providing engineering services for project management and qualification requirements for accredited legal entities are approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      3. Cost calculations for engineering services for project management financed by state investments are performed according to state regulatory documents.

      State regulatory documents used for calculating the costs of engineering services for project management financed by other types of investments are of a recommendatory nature.

      4. The accredited legal entity providing project management engineering services conducts technical supervision independently or with the involvement of an accredited legal entity providing engineering services for technical supervision.

      5. When providing project management engineering services, it is necessary to:

      1) provide engineering services stipulated in the contract with the customer (investor) necessary for successful project implementation and contract fulfillment;

      2) ensure timely and proper preparation of technical conditions and as-built geodetic surveys;

      3) organize contractor tenders, develop technical specifications, determine participant qualifications, and evaluate their recommendations;

      4) ensure contracts with contractors for design, construction, and suppliers of equipment and construction materials, products and structures;

      5) inform the customer (investor) of problems arising or potentially arising in contract implementation;

      6) ensure planning and control over design, construction, and commissioning of construction objects according to contracts;

      7) provide monthly reports on project risks, completion plans, and construction progress to the customer and local executive bodies exercising state architectural and construction control and supervision;

      8) with participation of persons providing author’s supervision, timely decide on justified changes to the approved construction project in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      9) Inform the customer in case of non-fulfillment or improper fulfillment of obligations by the contractor (general contractor), as well as notify the relevant local executive body responsible for state architectural and construction control and supervision.

Article 60. Technical inspection of the reliability and stability of buildings and structures

      1. During the construction of buildings and structures, including roads, a technical inspection of their reliability and stability must be conducted.

      2. The technical inspection of reliability and stability of buildings and structures is carried out by the customer with the involvement of accredited legal entities authorized to perform expert work on the technical inspection of reliability and stability of buildings and structures at all levels of responsibility, as well as individuals holding a specialist certificate for such expert work for technical inspection of reliability and stability of buildings and structures, based on a contract.

      3. Administrators of budget programs (customers) conducting technical inspections of the reliability and stability of buildings and structures financed by state investments have the right to engage accredited legal entities to perform expert work on the technical inspection of reliability and stability of buildings and structures at the objects of the first and second levels of responsibility.

      4. During the inspection of the reliability and stability of buildings and structures, the persons conducting the technical inspection issue the customer a report on the condition of the buildings and structures with recommendations in accordance with the rules for conducting technical inspections of reliability and stability of buildings and structures, approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      5. Technical inspection of the reliability and stability of buildings and structures must be carried out by legal entities accredited to perform expert work on the technical inspection of reliability and stability of buildings and structures at objects of the first and second levels of responsibility and having at least three specialists certified to perform expert work on technical inspection of reliability and stability of buildings and structures at the objects of the first and second levels of responsibility, as well as one specialist (expert) certified in the examination of design and estimate documentation specializing in the "structural part," and a survey engineer, all of whom operate at the objects of the first and second levels of responsibility.

      Individuals certified to perform expert work on technical inspection of reliability and stability of buildings and structures may independently conduct inspections at the construction objects of the third level of responsibility.

      The persons referred to in parts one and two of this paragraph are required to have, on the basis of ownership or lease rights, an administrative and production facility, computers equipped with licensed software for performing verification calculations, measuring and control instruments, normative documentation, and an accredited testing laboratory (center) (engaged).

      6. Accreditation of legal entities to perform expert work on the technical inspection of the reliability and stability of buildings and structures at the objects of the first and second levels of responsibility is carried out by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      7. Technical inspection of the reliability and stability of buildings and structures at the objects of all levels of responsibility is carried out in the following cases:

      1) Detection of defects or damage in critical structural elements posing a risk of failure, non-compliance with the quality indicators of the applied construction materials, products, and structures;

      2) Consequences of fires or emergencies;

      3) Issuance of violation elimination acts following state architectural and construction control and supervision;

      4) Adjustments to the construction project related to changes in the structural scheme of buildings and structures, and production technology;

      5) Expiry of normative service life of buildings and structures;

      6) Economic feasibility assessments for major repairs or reconstruction;

      7) Increase in regulated natural and climatic impacts (snow loads, wind loads);

      8) Occurrence of the established deadlines for technical inspection during the technical operation of construction objects (regularly);

      9) Conservation or suspension of unfinished construction for over six months;

      10) Expansion, modernization, reconstruction, re-equipment, restoration, major repairs, or change of purpose of a construction object.

      8. Persons referred to in parts one and two of paragraph 5 of this article, when conducting technical inspections of the reliability and stability of buildings and structures, have the right to:

      1) free access to the construction site, whether under construction or completed, to perform the necessary technical inspection work;

      2) receive from the customer all necessary documentation to carry out the technical inspection work.

      3) perform all work necessary to conduct the technical inspection.

      9. Persons referred to in parts one and two of paragraph 5 of this article, when conducting technical inspections of the reliability and stability of buildings and structures, are obliged to:

      1) carry out the technical inspection in accordance with the requirements of state normative documents;

      2) ensure the quality performance of technical inspection work in accordance with the normative requirements for the types of inspections performed;

      3) when conducting the technical inspection, engage an accredited testing laboratory (center) (in case of absence of their own accredited testing laboratory (center));

      4) use testing, measurement, and control instruments that have been verified in accordance with the methodology for verification of measuring instruments;

      5) perform verification calculations based on the actual condition of the buildings and structures and their elements.

      10. When conducting the technical inspection of the reliability and stability of buildings and structures, specialists holding a certificate authorizing them to perform technical inspection of the reliability and stability of buildings and structures must be instructed on the special safety rules in effect at the given construction site.

      11. A specialist holding a certificate authorizing him to perform technical inspections of the reliability and stability of buildings and structures is responsible for the quality of the inspections conducted, the correctness of the decisions made, and the completeness of the recommendations developed. The recommendations issued by the persons referred to in parts one and two of paragraph 5 of this article must ensure the reliability and stability of buildings and structures and their elements based on the results of the technical inspection.

      12. All conclusions listed in the report on the condition of buildings and structures are mandatory for the customer to implement.

      13. The customer is responsible for the accuracy of the initial materials and archival materials provided to the persons referred to in parts one and two of paragraph 5 of this article for conducting the technical inspection.

Chapter 7. DIGITALIZATION AND INFORMATION SUPPORT OF ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES

Article 61. State digital systems for supporting architectural, urban planning, and construction activities

      1. State digital systems for supporting architectural, urban planning, and construction activities are created to provide informational support for the activities of subjects involved in architectural, urban planning, and construction activities, to ensure the digitalization of processes, as well as the efficiency of information formation and exchange in the field of architectural, urban planning, and construction activities.

      2. State digital systems for supporting architectural, urban planning, and construction activities are subject to integration and operation on the "one window" principle on the platform of the state expert organization portal in accordance with Article 114 of this Code.

      3. The procedure for maintaining state digital systems for supporting architectural, urban planning, and construction activities on the "one window" principle, including the mandatory use of these systems, their main functions, and data exchange between them, is determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      At the same time, the authorized body must ensure free access for interested parties to the functionality of the state digital systems for supporting architectural, urban planning, and construction activities as determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction in coordination with the authorized body in the field of digitalization.

      4. State digital systems for supporting architectural, urban planning, and construction activities ensure data exchange within the framework of integration with other state digital systems, digital objects of the "digital government," as well as digital systems of quasi-public sector entities for the implementation of state functions or provision of state services.

      State digital systems for supporting architectural, urban planning, and construction activities must be integrated (if necessary) with other state and non-state digital systems in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      5. Integration of the automated digital system of the state urban planning cadastre with digital objects and ensuring interaction between them is carried out based on the standard data transmission protocols used in the Republic of Kazakhstan.

Article 62. Technology of information modeling of construction objects

      1. The technology of information modeling of construction objects is applied in architectural, urban planning, and construction activities in accordance with the list of types of construction objects approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction, for which its application is mandatory during creation and operation.

      2. Requirements for the process of managing information about a construction object using the technology of information modeling of construction objects, including requirements for the composition of digital models at the stages of the life cycle of the construction object, are determined by state normative documents.

SECTION 3. ARCHITECTURE AND URBAN PLANNING Chapter 8. STATE URBAN PLANNING CADASTRE

Article 63. Subject and purpose of the state urban planning cadastre

      1. The state urban planning cadastre contains information on quantitative and qualitative indicators, including urban planning regulations, cartographic, statistical, and textual information about existing, planned, and designed objects of architectural, urban planning, and construction activities, urban planning, and development of territories and settlements.

      2. The state urban planning cadastre is divided by levels into:

      1) republican;

      2) regional;

      3) district;

      4) basic (settlements, including cities of republican significance and the capital).

      3. The information of the state urban planning cadastre is a state digital resource.

      The state digital resource of the state urban planning cadastre contains information, including databases of public and restricted access.

Article 64. State urban planning cadastre

      1. The state urban planning cadastre is maintained according to a unified system of collection, processing, accounting, registration, entry (filling), inventory, storage, and provision of information and/or data on objects of architectural, urban planning, and construction activities throughout the territory of the Republic of Kazakhstan.

      2. The maintaining of the state urban planning cadastre is a state monopoly and is carried out by a republican state enterprise on the basis of the right of economic management, established by the decision of the Government of the Republic of Kazakhstan.

      Prices for goods (works, services) specified in part one of this paragraph are established by the authorized body for architecture, urban planning, and construction in coordination with the antimonopoly authority.

      3. Collection, processing, accounting, registration, entry (filling), inventory, storage, and provision of information and/or data of the state urban planning cadastre are carried out by methods of remote sensing of the earth, ground surveys and observations, inventory of engineering communications, use of stock data, as well as information obtained through informational interaction with the digital system of the state urban planning cadastre.

      4. The accounting units of the state urban planning cadastre are existing, under construction, and designed objects of architectural, urban planning, and construction activities, assigned in the prescribed manner to subjects of architectural, urban planning, and construction activities.

      For each object of architectural, urban planning, and construction activity, spatial referencing is fixed, allowing determination of its exact location (cadastral number of the land plot (if available), area, scale, coordinate systems).

      5. The list of types of activities technologically related to the production of goods, works, services for maintaining the state urban planning cadastre is approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction in coordination with the antimonopoly authority.

      Prices for types of activities technologically related to the production of goods, works, services for maintaining the state urban planning cadastre are established by the subject of the state monopoly in coordination with the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

Article 65. Accounting and updating information of the state urban planning cadastre

      1. Sources of initial information (data) for accounting, registration, and updating of the state urban planning cadastre are:

      1) central state bodies and local executive bodies;

      2) state expert organization and expert organizations;

      3) entities of natural monopolies, quasi-public sector providing mandatory services to individuals and legal entities;

      4) customers submitting pre-project and project documentation, topographic and as-built geodetic surveys;

      5) data from land, water, and other sectoral cadastres, registers, and other digital objects.

      Basic subjects of the state urban planning cadastre are determined in accordance with the rules for maintaining and providing information and/or data from the state urban planning cadastre, approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      2. The format and data structure for providing information and/or data to the automated digital system of the state urban planning cadastre are established by the normative document on maintaining the state urban planning cadastre, approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      3. Accounting and registration in the automated digital system of the state urban planning cadastre of pre-project and project documentation, including the review and registration of materials from engineering and geodetic surveys (topographic surveys of project documentation and as-built geodetic surveys at the stage of acceptance of the construction object for operation) for compliance with the normative legal acts of the Republic of Kazakhstan and state normative documents to ensure the digital basis of urban planning activities, are carried out by individuals and legal entities on a paid basis.

      Costs for registering the materials specified in part one of this paragraph in the automated digital system of the state urban planning cadastre are determined according to the prices for goods (works, services) produced and/or sold by the subject of the state monopoly.

      Entry of information of the state urban planning cadastre by state bodies, organizations providing state services, as well as organizations providing mandatory services to individuals and legal entities, is carried out at the expense of budget funds allocated for these purposes.

      4. Entities of natural monopolies, quasi-public sector providing mandatory services to individuals and legal entities, place and update information in the automated digital system of the state urban planning cadastre about reserves, availability of free and accessible capacities, volumes, places, throughput capacities of engineering networks on their balance sheet, according to the rules for maintaining and providing information and/or data from the state urban planning cadastre.

      5. Local executive bodies of cities of republican significance, the capital, districts, towns of regional significance in architecture and urban planning, and entities of natural monopolies accept applications for the issuance of architectural and planning assignments with technical conditions for connection to the networks of the natural monopoly entity or for increasing the volume of regulated services, as well as issue the results of their consideration through the State Corporation "Government for Citizens" via the "digital government" web portal or the automated digital system of the state urban planning cadastre.

Article 66. Monitoring of objects of architectural, urban planning, and construction activities

      1. Monitoring of objects of architectural, urban planning, and construction activities is a system for tracking their life cycle.

      2. Monitoring of objects of architectural, urban planning, and construction activities is conducted through the automated digital system of the state urban planning cadastre.

      3. Local executive bodies of regions, cities of republican significance, the capital, districts, and towns of regional significance maintain a current topographic plan in the automated digital system of the state urban planning cadastre, which is updated and modified on a continuous basis.

      4. Monitoring of construction objects and complexes planned for construction is carried out by local executive bodies for architecture, urban planning, and construction in the automated digital system of the state urban planning cadastre on an ongoing basis.

      5. For the purpose of monitoring a construction object, a unique construction object number is generated in the automated digital system of the state urban planning cadastre.

      The assignment of a unique number to a construction object is performed automatically by the automated digital system of the state urban planning cadastre at the stage of providing state services, supplying initial materials during the development of construction and reconstruction projects (replanning and re-equipment), approval of sketches (sketch projects), and acceptance of construction objects for operation.

      The procedure for assigning a unique number to a construction object is established by a normative document on maintaining the state urban planning cadastre, approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

Article 67. Provision and use of information from the state urban planning cadastre

      1. Provision of information from the state urban planning cadastre is carried out according to the rules for maintaining and providing information and/or data from the state urban planning cadastre.

      2. Data from the state urban planning cadastre are to be used for:

      1) development and implementation of urban planning and architectural-construction documentation, including urban planning projects;

      2) development and modification of objects of architectural, urban planning, and construction activities;

      3) evaluation of investment activities;

      4) issuance of initial materials and permitting documents;

      5) implementation of architectural and construction control and supervision, environmental protection;

      6) provision of mandatory services to individuals and legal entities by entities of natural monopolies and the quasi-public sector in accordance with the Entrepreneurial Code of the Republic of Kazakhstan;

      7) urban planning as a tool for monitoring and accounting for the placement of objects of architectural, urban planning, and construction activities within the territory of an administrative-territorial unit;

      8) registration and deregistration of civil defense protective structures.

      3. Individuals and legal entities use data from the state urban planning cadastre in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      Information from the state urban planning cadastre that does not contain state secrets or other restrictions is provided to interested individuals and legal entities on a paid basis. Provision of information from the state urban planning cadastre to state bodies, entities of natural monopolies, the quasi-public sector providing mandatory services to individuals and legal entities, as well as organizations providing mandatory services, is carried out free of charge at the expense of budget funds allocated for these purposes.

      4. Basic subjects of the state urban planning cadastre, as determined by the rules for maintaining and providing information and/or data from the state urban planning cadastre, bear responsibility for the quality, accuracy, and completeness of the information and/or data entered into the automated digital system of the state urban planning cadastre.

Chapter 9. URBAN PLANNING OF DEVELOPMENT AND DEVELOPMENT OF TERRITORIES AND SETTLEMENTS

Article 68. Urban planning regulations

      1. Urban planning regulations for the use of construction objects, as well as any changes in their condition during the maintenance of the state urban planning cadastre, are characterized by types, kinds, and parameters of preferences, prohibitions, restrictions, and other regimes effective within the established period.

      The source of urban planning regulations is the urban planning and architectural-construction documentation approved in the manner prescribed by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      2. The classifier of urban planning regulations and their indicators are established at the republican and local levels in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. The system of urban planning regulations for maintaining the state urban planning cadastre must cover the following types:

      1) designation and/or change of functional use of the territory (land plot) and related real estate during architectural, urban planning, and construction activities;

      2) intensity of development and improvement (construction) of the territory (land plot) and settlements;

      3) ensuring the balance of development and improvement (construction) of the territory (land plot) and settlements;

      4) impact of the improvement (construction) of the territory (land plot) and settlements on the environment.

      4. The designation and/or change of functional use of the territory (land plot) and related real estate during architectural, urban planning, and construction activities are implemented in urban planning regulations of the following types:

      1) functional designation and/or change of the territory (land plot);

      2) functional designation of construction objects under construction and reconstruction;

      3) change of functional use of existing construction objects.

      5. Development and improvement (construction) of territories (land plots) and settlements must be reflected in urban planning regulations of the following types:

      1) scale of developed territories (land plots);

      2) prohibitions, permissions, and restrictions on certain types of architectural, urban planning, and construction activities for the given territory (land plot);

      3) loads on the territory (land plot) resulting from architectural, urban planning, and construction activities;

      4) development regimes and changes of architectural, urban planning, and construction objects resulting from architectural, urban planning, and construction activities;

      5) formation of the planning structure and architectural appearance of the settlement (its constituent parts);

      6) formation (improvement) of social, recreational, transport, and engineering infrastructure of the settlement or its part.

      6. The balance of development and improvement (construction) of the territory (land plot) and settlement must be ensured by urban planning regulations of the following types:

      1) resource conditions for the development of architectural, urban planning, and construction objects;

      2) environmental conditions of territories (land plots) and settlements;

      3) engineering conditions for the life support of the population.

      7. The impact of improvement (construction) of territories (land plots) and settlements on the environment is regulated by urban planning regulations of the following types:

      1) placement of environmentally and epidemiologically significant objects;

      2) placement of construction objects representing technogenic hazards;

      3) placement of human habitat relative to sources of hazardous natural phenomena;

      4) sanitary, fire safety, and other mandatory requirements;

      5) engineering and transport conditions.

      8. Information on urban planning regulations is subject to entry into the state urban planning cadastre.

Article 69. Levels and types of urban planning projects

      1. The spatial organization of settlement and placement of productive forces on the territory of the Republic of Kazakhstan, regions, development and improvement of inter-settlement territories, planning of development and construction of settlement territories, including their zones of influence or individual parts of a settlement, are carried out comprehensively based on urban planning projects.

      Urban planning projects are an integral part of the state urban planning cadastre and are subject to mandatory entry into the automated digital system of the state urban planning cadastre in accordance with the rules for registration in the automated digital system of the state urban planning cadastre of urban planning projects, pre-project and design-estimate documentation, as well as objects of architectural, urban planning, and construction activities. Information on the development, implementation, and updating of urban planning projects is mandatorily entered into the automated digital system of the state urban planning cadastre.

      2. Compliance with urban planning decisions established by approved urban planning projects is mandatory when preparing design assignments, architectural and planning assignments, and when developing architectural projects and construction projects.

      3. Urban planning projects are divided into:

      1) projects for the organization and planning of development of territories of national significance;

      2) projects for urban planning development of territories of regional significance;

      3) projects for urban planning development and construction of settlements (including their suburban territories or without them);

      4) projects for urban planning development of inter-settlement territories for the construction of industrial complexes or other closed-type objects.

      4. Urban planning projects of national significance include:

      1) the master plan for the organization of the territory of the Republic of Kazakhstan;

      2) interregional territorial development schemes.

      5. Urban planning projects of regional significance include:

      1) comprehensive urban planning schemes for the territories of regions;

      2) comprehensive urban planning schemes for the territories of districts.

      6. Urban planning projects for the development and construction of settlements include:

      1) master plans of towns with a projected population of over one hundred thousand people;

      2) master plans of towns with a projected population of up to one hundred thousand people;

      3) master plans of settlements with a population of over five thousand people;

      4) development and construction schemes of settlements (simplified master plan) with a population of up to five thousand people;

      5) projects for urban planning development of individual parts of settlement territories (detailed planning projects).

      7. The development of urban planning projects of national significance within the framework of the state assignment is carried out by a republican state enterprise on the basis of the right of economic management in the field of state urban planning and cadastre, established by the resolution of the Government of the Republic of Kazakhstan.

      8. Financing for the development and adjustment of master plans (development and construction schemes) of settlements is carried out exclusively at the expense of local budgets.

      The technical assignment for the development of urban planning projects for the development and construction of settlements is subject to consideration by the architectural and urban planning council.

      The selection of developers for urban planning projects for the development and construction of settlements is carried out in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan on public procurement.

Article 70. Master plan for the organization of the territory of the Republic of Kazakhstan

      1. The master plan for the organization of the territory of the Republic of Kazakhstan (hereinafter referred to as the master plan) is developed based on the documents of the State planning system of the Republic of Kazakhstan, the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, as well as taking into account internal and external factors affecting the prospective organization of the territory of the Republic of Kazakhstan.

      The adjustment of the master plan is carried out in cases provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, as well as amendments and additions to the documents of the State planning system of the Republic of Kazakhstan in accordance with the rules approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      2. The master plan includes:

      1) a system of settlement and placement of productive forces;

      2) development of social, recreational, engineering, and transport infrastructure;

      3) development of territories and objects of special regulation of republican and interregional significance;

      4) classification of territories by types of economic specialization and predominant use;

      5) zoning with the definition of priorities and restrictions on its use in urban planning activities;

      6) a set of measures to improve the ecological situation in the regions, preserve territories with objects of historical and cultural heritage and/or protected landscape objects, as well as to protect territories from the impact of hazardous (harmful) natural, technogenic, and anthropogenic phenomena and processes.

      3. The master plan highlights the main provisions containing the key decisions and recommendations of the master plan.

      4. The master plan is developed for a period of at least twenty years and is subject to monitoring at least once every five years by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      5. The development of the master plan is carried out in accordance with the rules for the development, coordination, and approval of the master plan for the organization of the territory of the Republic of Kazakhstan.

Article 71. Interregional territorial development schemes

      1. Interregional territorial development schemes are developed in accordance with the master plan and are intended for mutually coordinated (consolidated) architectural, urban planning, and construction activities in the territories of two or more regions (or their parts), agglomerations, and define:

      1) zoning of the territory;

      2) design solutions for the comprehensive development of the settlement system and placement of productive forces, transport, engineering, social, and recreational infrastructure of regional and interregional significance;

      3) design solutions for the rational use of natural resources and economic activities, resource provision, and improvement of the ecological situation;

      4) design solutions for the protection of territories from the impact of natural and technogenic emergencies and civil defense measures;

      5) design recommendations for the formation of territories of active economic development with the definition of measures for their infrastructure provision;

      6) other provisions established by the assignment for the development of the interregional territorial development scheme.

      2. The establishment of agglomeration boundaries is carried out based on the approved interregional territorial development scheme.

      3. Interregional territorial development schemes are developed in accordance with the rules for the development, coordination, and approval of interregional territorial development schemes.

Article 72. Interstate regional development schemes

      Interstate regional development schemes, developed based on international treaties and approved by the interested parties, serve as the basis for mutually coordinated (consolidated) architectural, urban planning, and construction activities in the territories of regions of the Republic of Kazakhstan and adjacent foreign states.

      The procedure for the development, coordination, and approval of interstate regional development schemes, as well as the adoption of measures to support their implementation by the participating states, is established in accordance with international treaties.

Article 73. Comprehensive schemes for urban planning of territories

      1. The organization (development, improvement, construction) of the territory of a region or district is carried out based on a comprehensive scheme for urban planning of territories.

      Comprehensive schemes for urban planning of territories are developed in accordance with the master plan and the corresponding interregional territorial development scheme.

      2. Comprehensive schemes for urban planning of territories define the goals of state urban planning policy, taking into account the socio-economic, production-economic, and natural-climatic conditions of the given region, its zoning, and also establish the main directions:

      1) improvement of the settlement system;

      2) development of settlements, production, transport, engineering, social, and recreational infrastructure;

      3) protection of territories from the impact of hazardous (harmful) natural, anthropogenic, and technogenic phenomena and processes;

      4) improvement of the ecological situation;

      5) preservation of objects of historical and cultural heritage and/or protected landscape objects;

      6) protection of water bodies from pollution, contamination, and depletion.

      Taking into account preferences, prohibitions, restrictions, and other regimes of land use, functional zoning of territories and the intensity of their use are determined.

      3. Comprehensive schemes for urban planning of territories must contain recommendations for establishing the boundaries of administrative-territorial units, suburban zones, and reserve territories.

      4. Comprehensive schemes for urban planning of territories are developed by order of the local executive body in accordance with the rules for the development and coordination of comprehensive schemes for urban planning of territories, approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      5. Approval of comprehensive schemes for urban planning of territories is carried out in the manner established by this Code and the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 74. Territories of settlements

      1. The spatial basis of urban and rural settlements is the territory within the established boundaries (limits) on the land surface and/or water surface of the settlement.

      2. The regime and procedure for the use of settlement territories are determined in accordance with the zoning of territories established by approved urban planning documentation.

Article 75. Boundary (limit) of settlements

      1. The boundary (limit) of a settlement defines its territory (urban planning space) and is established (changed) based on the approved master plan or development and construction scheme (simplified master plan) of the given settlement in the manner established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      2. The composition, content, and procedure for developing projects of boundaries (limits) of settlements are determined in accordance with normative legal acts, state normative documents, and other documents of the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      3. Projects of boundaries (limits) of large and major cities may be developed as part of comprehensive schemes for urban planning of territories.

      4. The boundary (limit) of a settlement established on the ground is subject to entry by the local executive body into the national spatial data infrastructure.

Article 76. Master plans of settlements

      1. The development and construction of settlement territories are carried out based on approved master plans of settlements or development and construction schemes of settlements (simplified master plans) in the prescribed manner.

      2. Master plans of settlements are the main urban planning document defining the comprehensive planning of the settlement’s development and are developed in accordance with the approved master plan, the corresponding interregional territorial development scheme, and the comprehensive urban planning scheme of the territories of regions and districts.

      Settlements with a population of over five thousand residents must have valid master plans of the settlement approved in the prescribed manner.

      Settlements with a population of up to five thousand residents may have, as the main urban planning document, an approved development and construction scheme of the settlement (simplified master plan) in the prescribed manner. The composition, content, procedure for development, and coordination of development and construction schemes of settlements (simplified master plans) are determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      3. The master plan of a settlement defines:

      1) the main directions for the development of the settlement territory, including social, recreational, industrial, transport, and engineering infrastructure, taking into account a comprehensive assessment of the territory, natural-climatic, ecological, established and projected demographic and socio-economic conditions;

      2) functional zoning and restrictions on the use of territories;

      3) the ratio of built-up and undeveloped territories of the settlement;

      4) zones of preferential alienation and acquisition of land plots, reserve territories;

      5) measures to protect the territory from the impact of hazardous (harmful) natural, technogenic, and anthropogenic phenomena and processes, and to improve the ecological situation;

      6) main directions for the development of the transport section of the master plan, including sections (parts) of documents on territorial transport planning and traffic organization;

      7) main directions of engineering and technical civil defense measures;

      8) technical and economic indicators of the settlement’s development;

      9) measures to protect water bodies from pollution, contamination, and depletion;

      10) other measures to ensure the sustainable development of the settlement.

      4. When developing and approving the master plan of a settlement, seismic microzonation maps, as well as maps of mudflow, landslide, and avalanche hazards and risks, are taken into account.

      5. The master plan of a settlement with historical urban planning value must be developed taking into account the historical and architectural reference plan and accompanied by projects of the historical development zone and monument protection.

      6. For cities of republican significance, the capital, and regional centers, a development concept (master plan) is developed as part of the master plan of settlements.

      The development concept (master plan) of the settlement is subject to public discussion and approval by the relevant maslikhat (local representative body).

      The formation of the development concept (master plan) of the settlement is carried out for a period of up to thirty years.

      7. The master plan or development and construction scheme (simplified master plan) of a settlement is valid until the approval of a new master plan or development and construction scheme (simplified master plan) of the settlement or approval of amendments to the current master plan or development and construction scheme (simplified master plan) of the settlement in parts not contradicting the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      8. Adjustment of the master plan of a settlement is carried out in cases provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, amendments and additions to the documents of the State planning system of the Republic of Kazakhstan in accordance with the rules approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      9. Monitoring of the implementation of the master plan of a settlement is carried out by the local executive body once every five years.

      Based on the monitoring results, a report is prepared in the form approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction, which is posted on the internet resource of the local executive body and sent for consideration to the architectural and urban planning council and the relevant maslikhat.

      10. Master plans of settlements are developed for a period of up to twenty years.

      11. The composition and volume of initial materials necessary for the development of master plans of settlements are established by state normative documents.

      Initial materials of master plans of settlements must be entered into the state urban planning cadastre before conducting a comprehensive urban planning examination of urban planning projects in accordance with the rules for conducting a comprehensive urban planning examination of urban planning projects.

Article 77. Sectoral development schemes of settlement territories

      Sectoral development schemes of settlement territories are developed taking into account population changes based on approved urban planning projects for:

      1) development of power supply, gas supply, communications, irrigation, water supply, and sewerage;

      2) development of types of transport and ensuring transport accessibility;

      3) placement of objects of economic sectors;

      4) protection of territories from hazardous geological and hydrogeological processes;

      5) protection from seismic impact;

      6) civil protection of the population;

      7) environmental protection;

      8) protection of objects of historical and cultural heritage;

      9) landscaping and greening of territories;

      10) other issues of territorial development.

Article 78. Detailed planning projects

      1. Projects for urban planning development of individual parts of settlement territories (detailed planning projects) are developed based on the master plan of the settlement approved in the prescribed manner.

      Development of individual parts of settlement territories without an approved detailed planning project is prohibited.

      2. Detailed planning projects are developed in accordance with the elements of the planning structure established in the master plans of settlements, urban planning regulations, the unified architectural appearance of the settlement, and the design code.

      The main components of the design code are a harmonious external appearance and unity of architectural style elements, color scheme, building height, finishing materials, creating a visual sense of certain integrity, compositional unity, and completeness of construction objects.

      3. The detailed planning project establishes:

      1) main directions of planning organization of territories with zoning;

      2) red, yellow lines and building regulation lines, water protection zones and strips;

      3) reservation of territory for placement of social facilities (hospitals, general education schools, preschool organizations, parks, boulevards, squares, and other public facilities), cultural and communal services, street-road network and transport services, including placement of electric charging stations, and routing of engineering communications;

      4) cross sections of streets;

      5) landscaping and greening of the territory;

      6) urban planning restrictions;

      7) engineering communications plan;

      8) road infrastructure development plan;

      9) plans for construction of communication facilities, communication lines, and other engineering infrastructure objects, as well as reservation of territory for communication needs.

      4. Adjustment (updating) of detailed planning projects is possible no more than once every two years.

      Adjustment (updating) of detailed planning projects for implementing densification development is prohibited if norms on density, building height, provision of general education schools and preschool organizations, primary health care facilities, and life support facilities are not met.

      The requirements specified in part one of this paragraph do not apply to cases of natural or technogenic emergencies that necessitate changes in the territorial development of the settlement. In such cases, adjustment (updating) of the detailed planning project is made based on a decision of the Government of the Republic of Kazakhstan in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      5. When developing and approving a detailed planning project, seismic microzonation maps, as well as maps of mudflow, landslide, and avalanche hazards and risks, are taken into account.

      Design of residential buildings, social, and cultural facilities higher than three stories is not allowed in mudflow- and landslide-prone areas.

      In mudflow- and landslide-prone areas of the city of Almaty, construction of new construction objects related to residential zones, public (business) zones, and industrial (production) zones of the settlement is prohibited, except for the construction of engineering networks, roads, and communications.

      6. The composition and volume of initial materials necessary for the development of detailed planning projects are established by state normative documents.

      Initial materials of detailed planning projects must be entered into the state urban planning cadastre before conducting a comprehensive urban planning examination of urban planning projects in accordance with the rules for conducting a comprehensive urban planning examination of urban planning projects.

Article 79. Rules for organization of development and the procedure for obtaining permits in the field of construction

      1. The rules for the organization of development and the procedure for obtaining permits in the field of construction apply throughout the territory of the Republic of Kazakhstan.

      2. The rules for the organization of development and the procedure for obtaining permits in the field of construction establish the order and deadlines for:

      the preparation and issuance of documents necessary for the construction of new and modification of existing construction objects, and the functional designation of premises;

      the commissioning of construction objects by subjects of architectural, urban planning, and construction activities;

      the design and development of the territory of settlements and inter-settlement areas.

      3. The rules for the organization of development and the procedure for obtaining permits in the field of construction must take into account the requirements to ensure barrier-free access for people with limited mobility.

Chapter 10. TERRITORIAL ZONING

Article 80. Zoning of settlement territories

      1. Zoning of territories defines the type of use of a specific territory, individual functional zones, establishes restrictions on their use in urban development projects for the development and construction of settlements, and ensures:

      1) a favorable living environment and human activity;

      2) prevention of excessive concentration of population and industrial facilities;

      3) protection from environmental pollution, including specially protected natural areas;

      4) protection of territories with historical and cultural monuments;

      5) protection of the territory from the impact of hazardous (harmful) natural, technogenic, and anthropogenic phenomena and processes, as well as emergencies;

      6) reduction of the impact of undesirable natural phenomena.

      2. Depending on their role in the administrative-territorial structure, socio-economic conditions, and production-economic specialization, the following types of functional zones may be established in the territories of settlements:

      1) residential zones;

      2) public (social and business) zones;

      3) recreational zones;

      4) zones of engineering and transport infrastructure;

      5) industrial (production) zones;

      6) zones for agricultural use;

      7) special purpose zones;

      8) zones of regulated territories;

      9) suburban zones;

      10) sanitary protection zones;

      11) reserve territories.

      3. The territory of residential, public (social and business), recreational zones, and zones of engineering and transport infrastructure must be landscaped considering accessibility for people with limited mobility.

Article 81. Residential zone

      1. The residential zone of a settlement is intended for development with residential buildings, including individual houses.

      2. The residential zone must be provided with standalone and/or integrated (attached) social, engineering, and transport infrastructure facilities.

      3. The residential zone must be provided with parking lots and garages for vehicles, with the necessary parking area corresponding to the number of apartments, children's and sports grounds, including consideration of accessibility for people with limited mobility.

      4. In the residential zone, it is permitted to place hotels, above-ground and underground garages (parking lots), open parking lots for temporary storage of passenger cars, electric charging stations, as well as production facilities whose placement and operation do not affect the environment and do not require sanitary protection zones.

      5. In some cases, gardening and dacha cooperative territories located within the boundaries of the settlement may also be considered part of residential zones.

Article 82. Adjacent land plot of a multi-apartment residential building

      1. The construction project of a multi-apartment residential building, in accordance with urban development projects for the development and construction of settlements, must include an adjacent land plot of the multi-apartment residential building, adjoining the building, and intended for landscaping, greening, placement of sports and playgrounds, access roads, parking lots, sidewalks, small architectural forms, and other facilities.

      The adjacent land plot of the multi-apartment residential building, together with the landscaping elements located on it, is included in the common property of the condominium object.

      2. If the adjacent land plot of the multi-apartment residential building is not included in the common property of the condominium object, it is held in communal ownership as public land in settlements.

      3. Maintenance and landscaping of public lands not included in the common property of the condominium object are carried out at the expense of the local budget.

Article 83. Public (social and business) zone

      1. The public (social and business) zone of a settlement is intended for the placement of administrative, research, and public institutions and their complexes, hotels and hotel complexes, centers of business and financial activity, cultural, educational, healthcare, sports facilities, commercial activities, trade and public catering, household services, open parking lots for transport and electric charging stations at these facilities, above-ground and underground garages (parking lots), and other buildings and structures that do not require special measures provided by sanitary-epidemiological and environmental requirements.

      2. Residential buildings, including individual houses, may be included in the list of construction objects permitted for placement in the public (social and business) zone.

Article 84. Recreational zone

      1. Recreational zones in settlements are intended for organizing and arranging places for public recreation and include gardens, forest parks, parks and squares, zoos, water bodies, beaches, aquaparks, landscape architecture objects, other places of recreation and tourism, as well as leisure and/or health-related construction objects.

      2. Specially protected natural areas located within the boundaries of the settlement may be included in the recreational zone.

      3. The placement (construction) of new and expansion of existing industrial enterprises and their complexes, communal facilities, and other buildings and structures not directly related to the functioning of the recreational zone is prohibited in the recreational zone.

      4. The change (conversion) of a recreational zone into a residential or other zone is carried out based on the results of public discussions.

Article 85. Zones of engineering and transport infrastructure

      1. Zones of engineering and transport infrastructure in a settlement are intended for the placement and operation of communications and transport and communication facilities, main pipelines, engineering supply networks, engineering equipment, and other objects of engineering and transport infrastructure.

      Prevention from their harmful (dangerous) impact is ensured by maintaining necessary distances from residential areas (plots), buildings, and structures of housing and civil purposes, as well as other mandatory requirements and restrictions in accordance with state regulatory documents. Communications and facilities that have a direct harmful impact on human health and their living environment during operation must be located outside settlements.

      2. The territories of engineering and transport infrastructure facilities must be landscaped taking into account the technical and operational characteristics of these facilities. The responsibilities for landscaping and maintenance of the territories lie with the owners of the engineering and transport infrastructure facilities and other persons who legally use them.

Article 86. Industrial (production) zones

      1. Industrial (production) zones are intended for the placement of industrial enterprises and their complexes, including administrative and household complexes, other production, communal, and warehouse facilities that ensure the functioning of engineering and transport infrastructure, as well as temporary accommodation of workers of such enterprises.

      2. The placement of production, communal, warehouse facilities, as well as engineering and transport infrastructure facilities on residential territory is allowed only if their placement and operation do not pose a threat to the population, do not have a harmful impact on the environment, and do not require the establishment of sanitary protection zones. Otherwise, a sanitary protection zone must be provided.

      3. The responsibilities for landscaping and maintenance of the industrial (production) zone, as well as the territories of production facilities located on residential territory, lie with the owners of the facilities and other persons who legally use them.

Article 87. Agricultural use zones

      1. Agricultural use zones within the boundaries of a settlement are intended for agricultural activities or designated for these purposes and may be used until their type of use is changed in accordance with the approved master plan (development and construction scheme) of the settlement.

      2. In cases where the placement and operation of an agricultural use zone within the boundaries of a settlement may have an adverse impact on the population or the environment, a sanitary protection zone must be provided.

Article 88. Special purpose zones

      1. Within the boundaries of a settlement, the placement of special purpose zones is permitted, allocated for cemeteries, crematoriums, animal burial grounds (biothermal pits), solid waste landfills, waste processing enterprises, treatment facilities, and other objects whose use is impossible without establishing special standards and rules.

      2. The necessity of establishing sanitary protection zones separating the objects specified in paragraph 1 of this article from residential and recreational areas, housing and civil buildings and structures, and infrastructure facilities of the settlement is determined by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. The responsibilities for the maintenance of the special purpose zone lie with the owner of the enterprise (land user) and other persons who legally use them, unless otherwise provided by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 89. Regulated territory zones

      1. Zones of regulated territories must be provided for the placement of military and other objects subject to a special regime.

      When designing and constructing buildings located in the adjacent zone of regulated territories (objects) protected by the State Security Service of the Republic of Kazakhstan, the following parameters must be observed:

      within a radius of 500 meters – height not more than 7 meters;

      within a radius of 1000 meters – height not more than 16 meters;

      within a radius of 1500 meters – height not more than 28 meters.

      2. The procedure for the use of regulated territory zones and adjacent territories is established by the Government of the Republic of Kazakhstan in accordance with state regulatory documents, unless otherwise provided by the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 90. Suburban zones

      1. Suburban zones include lands adjacent to the boundary (border) of a town, intended for the development of the territory of that town, other settlements included in the suburban zone, as well as for performing sanitary protection functions, placement of recreational areas for the population, gardening, and dacha cooperatives.

      2. The establishment of the boundaries of suburban zones is carried out based on approved urban planning documentation in accordance with this Code and the land legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 91. Sanitary protection zone

      1. In cases of placement and operation of production, communal, and warehouse facilities, as well as special purpose facilities that may pose a threat to the population and/or have a harmful impact on the environment, an appropriate sanitary protection zone must be provided. Sanitary-epidemiological requirements for the sanitary protection zone are established by regulatory legal acts in the field of sanitary-epidemiological well-being of the population.

      2. The placement (construction) of residential buildings, educational organizations, healthcare and recreational institutions, sports and wellness facilities, including agricultural activities, gardening, horticulture, and agricultural production, is prohibited in the sanitary protection zone.

      3. The responsibilities for maintaining the sanitary protection zone lie with the owners of the facilities for which it is intended.

      4. When designing a construction project within the framework of a comprehensive interdepartmental examination of the construction project, the sanitary protection zone is established in accordance with regulatory legal acts in the field of sanitary-epidemiological well-being of the population.

      5. Changes to the sanitary protection zone of construction objects that have been commissioned are carried out by the state body in the field of sanitary-epidemiological well-being of the population, structural subdivisions of other state bodies engaged in sanitary-epidemiological well-being activities, in accordance with regulatory legal acts in the field of sanitary-epidemiological well-being of the population.

      6. When determining functional zones within the zoning of settlement territories in master plans of settlements, as well as in detailed planning projects, the requirements for sanitary protection zones are taken into account.

      7. Information about established and changed sanitary protection zones is submitted to the local executive body:

      1) by the customer – in the case specified in paragraph 4 of this article, based on approved design and estimate documentation and a positive conclusion of the comprehensive interdepartmental examination of construction projects regarding the sanitary protection zone;

      2) by the developer of the sanitary protection zone project – in the case specified in paragraph 5 of this article, based on the sanitary-epidemiological conclusion on the construction project for changing the sanitary protection zone.

      Local executive bodies ensure the formation, collection, storage, and updating of spatial data on established and changed sanitary protection zones on the state geoportal of the National Spatial Data Infrastructure in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan in the field of geodesy, cartography, and spatial data for subsequent publication on the public cadastral map of the unified state real estate cadastre and entry into the state land cadastre.

      8. The provision of information specified in paragraph 7 of this article is carried out in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 92. Reserve territories

      1. Reserve territories are intended for the development of settlements or the development (improvement) of inter-settlement territories.

      2. Reserve territories are determined and approved as part of comprehensive territorial urban planning schemes, master plans of settlements, and detailed planning projects.

      3. Reserve territories are used only according to their designated purpose as settlements and their parts develop.

      4. Temporary use of reserve territories is carried out in the manner determined by the Government of the Republic of Kazakhstan.

Chapter 11. SCIENTIFIC SUPPORT FOR ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES

Article 93. Provision of scientific and scientific-technical activities in the field of architecture, urban planning, and construction

      Individuals and legal entities carry out scientific and/or scientific-technical activities in the field of architecture, urban planning, and construction in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan on science and technological policy.

Article 94. Scientific and technical council

      1. To develop proposals and recommendations for improving state regulatory documents, as well as for priority directions of research and experimental design work, and to evaluate scientific and technical projects and programs in the field of architecture, urban planning, and construction, a scientific and technical council is established under the authorized body for architecture, urban planning, and construction. The scientific and technical council consists of representatives of authorized state bodies, specialized technical committees in the field of construction standardization, leading research and design organizations, industry associations, unions, and other subjects of architectural, urban planning, and construction activities.

      2. The composition and regulations of the scientific and technical council are determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

SECTION 4. ARCHITECTURAL AND CONSTRUCTION DESIGN Chapter 12. PRE-DESIGN PREPARATION AND ENGINEERING SURVEYS

Article 95. Development of pre-design documentation

      1. Before the development of design documentation for the construction, reconstruction, and restoration of construction objects, pre-design documentation is developed, which determines the necessity, technical feasibility, environmental impact assessment (in cases and procedures provided by the legislation of the Republic of Kazakhstan), economic feasibility of investments in construction, reconstruction, and restoration of construction objects, requirements for the land plot, options for volumetric-planning and technological solutions, information on engineering loads, as well as sources and volumes of financing, calculations to determine the effectiveness of investments, social, environmental, and other consequences of construction, reconstruction, restoration, and operation of construction objects.

      2. Pre-design documentation, for which design and estimate documentation has not been developed and approved within three or more years after its approval in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, is considered outdated and is used for implementation only after adjustment and re-approval in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. Pre-design documentation prepared by foreign legal entities or individual specialists for the development of territories and/or construction on the territory of the Republic of Kazakhstan, except for pre-design documentation for objects of special economic zones and special industrial zones, must be developed under the conditions and stages of pre-design work established by this Code, state regulatory documents, and the assignment for the development of the construction project, as well as in compliance with mandatory requirements established by state regulatory documents, including fire and industrial safety requirements, unless otherwise provided by international treaties ratified by the Republic of Kazakhstan.

      4. The procedure for the development, coordination, approval, and composition of feasibility studies for construction is determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

Article 96. Financing of the development of pre-design documentation

      1. The pre-design documentation provided for in paragraph 1 of Article 95 of this Code is developed at the expense of:

      1) state investments allocated for these purposes for the relevant financial year – when planning investments for the construction, reconstruction, and restoration of construction objects;

      2) the customer’s own funds – when planning investments for the construction, reconstruction, and restoration of construction objects.

      2. The costs for the development of pre-design documentation when planning investments for the construction, reconstruction, and restoration of construction objects are included in the construction cost as expenses related to obtaining initial materials.

      The costs for the development of pre-design documentation when planning investments for the construction, reconstruction, and restoration of construction objects, as provided for in paragraph 1 of this article, include costs for their registration in the automated digital system of the state urban planning cadastre.

      3. If the customer decides, based on the results of the development of the pre-design documentation, that the investment in construction, reconstruction, and restoration of construction objects is impractical and/or unjustified, the costs for the development of the pre-design documentation when planning investments for construction, reconstruction, and restoration of construction objects shall be written off at the expense of the main source provided for the implementation of design and survey works.


Article 97. Engineering Surveys

      1. The results of engineering surveys must be reliable and comprehensive enough to establish the design values of parameters and other design characteristics of the construction project, as well as the planned measures to ensure its safety.

      The calculation data included in the engineering surveys results must be well-founded and contain a forecast of changes in their values during the construction and operation of the construction project.

      When analyzing and evaluating the quality of design documentation, expert organizations are required to verify the relevance of the engineering surveys and compliance of the compilation of these results with the applicable standards, including completeness, composition, scope, methods and technologies, used in the engineering-geological surveys.

      2. The results of engineering surveys (topographic surveys of urban development projects, topographic surveys during the design phase, and also executive geodetic survey at the stage of acceptance of the construction project into operation) shall be entered by customers into the automated digital system of the state urban planning cadastre prior to project review in accordance with the rules for registration in the automated digital system of the state urban development cadastre of urban development projects, pre-project and design-estimate documentation, as well as objects of architectural, urban development and construction activities.

      3. The process of preparing engineering surveys for construction projects shall be managed through a portal for organizing development and review of the projects using a “one-stop” principle, which is mandatory for construction projects funded by public investment.

      4. The preparation of design documentation, also construction and reconstruction of construction projects without completion of the relevant engineering surveys shall be prohibited.

Chapter 13. DESIGN ACTIVITIES

Article 98. Design and estimate documentation

      1. Construction, as well as installation of utilities, site engineering, landscaping and planting shall be carried out using design and estimate documentation, developed in accordance with approved urban development projects.

      In cases stipulated by paragraph 4 of this article, construction may be carried out without design and estimate documentation or using preliminary designs.

      2. The compliance of the design values ​​of the parameters and other characteristics of the construction project with safety requirements, as well as the planned measures to ensure its safety must be substantiated by references to the requirements of this Code and state regulatory documents.

      3. In the absence of these requirements the compliance of the design values ​​and characteristics of the construction project with safety requirements, as well as the planned measures to ensure its safety must be substantiated by one or more of the following methods:

      1) research results;

      2) calculations and (or) tests performed in accordance with certified or otherwise validated methodologies;

      3) modeling of scenarios involving the occurrence of hazardous (harmful) natural, man-made and (or) anthropogenic processes and phenomena, including in cases of an adverse combination of such processes and phenomena;

      4) assessment of the risk of occurrence of hazardous (harmful) natural, man-made and (or) or anthropogenic processes and phenomena.

      The results of engineering surveys must be taken into account in the substantiation.

      4. Without design and estimate documentation based on sketches (sketch designs), the customer (owner) in consultation with local executive bodies of cities of republican status, the capital regions (cities of regional significance) may carry out:

      1) construction of individual residential buildings no higher than two stories, except for construction in areas (zones) of high seismic hazard as indicated on seismic microzoning maps, as well as mudflow, landslide and avalanche hazard and risk maps;

      2) construction of utility buildings on land plots, designated for private subsidiary farming, gardening, and vegetable gardening;

      3) construction of on-site communication lines;

      4) landscaping of land plot, designated for private farming and summer cottages that do not require changes to existing utility networks;

      5) construction of a fish pond with a water surface area of ​​one pond no more than 0.15 hectares; construction of fish farming facilities in water protection zones; installation of other facilities (mobile container, block and modular complexes, structures built from prefabricated structures) for aquaculture;

      6) construction of mobile container, block, and modular complexes, as well as single-story buildings (structures) for retail, catering, and consumer service businesses, constructed from prefabricated structures;

      7) in the event of a state of emergency and (or)emergency situations, restoration work and construction of prefabricated buildings and structures no more than two stories high, classified as construction projects falling under the third level of responsibility;

      8) construction of buildings and structures for temporary, seasonal, or auxiliary purposes (warehouses and storage facilities (with a span of up to 6 meters, a height of up to 7 meters, and an area of ​​up to 2,000 square meters inclusive), requiring special conditions for the storage of goods and materials), not hazardous in terms of fire, explosion, gas, chemically aggressive, poisonous, and toxic substances, greenhouses, hotbeds, pavilions, communication facilities, lighting, fencing and similar structures;

      9) construction of temporary residential and (or)utility premises for seasonal work and pasture livestock farming;

      10) construction of open-air parking lots for up to fifty motor vehicles, also garages with bays for up to two vehicles;

      11) major repairs of linear utility lines and structures thereon that do not require changes to their position, depth (height) marks, pipe diameters;

      12) construction of hardscape and fencing of areas;

      13) construction of outdoor sports facilities, sidewalks and paving around buildings (structures);

      14) repair and replacement of units of process or engineering equipment whose service life expired and that do not require reconstruction or repurposing of the enterprise (workshop);

      15) protection of utility networks against electrochemical corrosion;

      16) construction of detached single-story buildings (structures) to accommodate individual business entities with a total area of up to 20 square meters;

      17) reconstruction of individual residential buildings no higher than two stories, not requiring the allocation of additional land (land addition), not exceeding two stories after reconstruction;

      18) remodeling (conversion) of non-industrial premises carried out in existing buildings and not requiring changes to load-bearing structures;

      19) construction of power supply networks with an installed capacity of up to 200 kW for business entities;

      20) construction and installation of automatic security and fire alarm systems within administrative, commercial, and industrial buildings;

      21) construction of water supply and wastewater disposal networks for individual residential homes;

      22) construction of on-site networks and installation of in-building domestic gas supply systems for individual residential homes or detached single-story buildings (structures) intended to accommodate business facilities with a total area of up to 20 square meters;

      23) selective major repairs of an apartment building.

      When reconstructing (re-planning, converting)) residential and non-residential premises in residential buildings (residential structures) that do not require the allocation of additional land (land additions), do not involve any changes to load-bearing structures, utility systems, communications, do not impair architectural aesthetics, fire safety, explosion protection, sanitary qualities and do not have a harmful impact on the environment during operation, approval of preliminary designs by local executive bodies for architecture and urban planning in cities of national status, the capital, regions and cities of oblast status is not required.

      Local executive bodies for architecture and urban planning in cities of national status, the capital, regions and cities of oblast significance shall maintain records of approved preliminary designs.

      5. The development procedure, mandatory composition and content of design and estimate documentation shall be established by state regulatory documents.

      6. Construction, expansion, reconstruction, modernization, conservation and post-utilization of transport infrastructure facilities specified in paragraph 5 of Article 23-1 of the Law of the Republic of Kazakhstan “On Transport in the Republic of Kazakhstan” shall be carried out according to the design specifications and design documentation, approved by the Ministry of Defense of the Republic of Kazakhstan.

      7. The procedure for approving design and estimate documentation shall be determined in accordance with this Code and other regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan.

      8. The rules and procedures for contracting work in the implementation of design and estimate documentation shall be established in accordance with this Code and the Civil Code of the Republic of Kazakhstan.

      9. Design and estimate documentation on which construction has not commenced within three or more years after its approval in accordance with the procedure, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, shall be deemed obsolete and shall be used for implementation after it has been revised, subjected to a repeat comprehensive external expert review of the construction project and reapproved in the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      10. Revisions to design and estimate documentation in cases, where a justified need arises for amendments and additions thereto shall be carried out in the procedure, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      11. The design organization that developed the design and estimate documentation shall be engaged for the corrections.

      In the event that the author(s) of the design and estimate documentation refuse to provide the design supervision, the design organization is determined in accordance with the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      12. If at the customer’s decision there is a justified need to amend the design and estimate documentation, approved in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan, no amendment to the pre-design documentation (if any) is required.

      13. The inclusion of design and estimate documentation in the national archival collection, guarantees of ownership of said documents, as well as rights to use and restrictions on their use shall be established in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      14. Design and estimate documentation, prepared by foreign legal entities or individual specialists for construction on the territory of the Republic of Kazakhstan, with the exception of design and estimate documentation for facilities in special economic zones and special industrial zones, must be developed under the conditions and according to the stages of design work, in the composition and scope of design and estimate documentation, established by this Code, state regulatory documents and the design assignment, also in compliance with the mandatory requirements established by state regulatory documents, including fire and industrial safety requirements, unless otherwise provided by international treaties ratified by the Republic of Kazakhstan.

      Deviations from this rule are permitted:

      1) by decision of the customer (investor), provided that the customer (investor) fulfills all of the following mandatory conditions:

      compliance with fire and explosion safety standards, structural reliability, sustainable operation of the construction site and occupational safety, as established by the legislation of the Republic of Kazakhstan and state regulatory documents, which must be confirmed by a comprehensive external expert review of construction projects;

      providing suppliers of goods (works and services) with the necessary information in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan and state regulatory documents;

      2) during the design, construction, reconstruction, technical upgrading, or expansion of a construction site included in the unified industrialization map.

      15. Design and estimate documentation without the estimate section must be entered into the automated digital system of the state urban planning cadastre in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      16. The design and estimate documentation development process is organized on the portal for organizing the development and review of projects based on the “single-window” principle, which is mandatory for construction projects financed by public investment.

Article 99. Construction Project

      1. The design for new construction projects, their complexes and utility and transport communications must include an urban planning feasibility for the location of the construction project, as well as economic, architectural, spatial planning, functional, technological, structural, engineering, environmental, energy-saving, energy efficient and other solutions to the extent, necessary for carrying out construction and commissioning of the construction project.

      Construction projects also include design and cost estimate documentation, prepared on the basis of the technical survey results and intended for:

      1) major repairs of construction projects or restoration of buildings and structures;

      2) reconstruction, expansion, modernization, or technical upgrading of existing construction projects;

      3) decommissioning of construction projects, except for the demolition of unsafe structures;

      4) conservation (re-conservation) of unfinished construction projects, whose construction has been suspended.

      2. Construction project design solutions and indicators, approved in the procedure, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, shall be binding during the project’s implementation.

      The title of the construction project must indicate the type of construction activity, include the name of the construction facility and correspond to the source materials, issued for its development.

      3. A construction project shall be developed:

      1) on the basis of the design specifications, approved by the customer, materials on the selection and allocation (permit for use) of the land plot (site, route), technical specifications for engineering and public utilities for the construction project, engineering survey results and other source materials, including the results of the customer’s pre-design activities;

      2) in accordance with investment substantiation for construction (feasibility studies), approved in the procedure, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, and where necessary a list of building materials, products, structures, engineering equipment and devices used in the construction project agreed upon with the contractor;

      3) in accordance with the architectural planning assignment of local executive bodies of cities of republican status, the capital and regions (cities of oblast status).

      4. In cases provided for in paragraph 4 of Article 100 of this Code, the construction project design is an outline sketch (preliminary design).

      5. The procedure for approval, as well as amendments to an approved construction project, shall be governed by this Code and state regulatory documents.

      6. In the event of a reduction in the standard construction duration in the design specifications the construction project shall be developed taking into account additional resources.

Article 100. Architectural design

      1. Architectural design is an independent project for the creation of a structure (monument), as well as a component of the design and cost estimate documentation for construction, which contains the architectural concept, architectural and artistic, compositional and spatial planning solutions, comprehensively taking into account social, economic, functional, engineering, technical, fire safety, explosion safety, sanitary and hygienic and environmental requirements, as well as energy efficiency requirements and other requirements for the construction project to the extent, necessary for the development of the construction design or other construction documentation.

      2. An architectural design shall be developed:

      1) on the basis of the design specifications, approved by the customer, materials regarding selection of the site (route), the results of engineering surveys and the technical specifications for the utility support of the construction project;

      2) in accordance with approved urban planning projects;

      3) in accordance with the architectural and planning specifications of the local executive bodies of cities of republican status, the capital and regions (cities of oblast status).

      3. Compliance with the architectural design shall be mandatory during the construction project development.

      Changes to architectural designs may be made with the consent of the author(s) or with their participation. If such changes result in deviations from the requirements of the architectural and planning specifications, approval must be obtained from the local executive bodies of cities of republican status, the capital, or regions (cities of regional status) that issued the assignment.

      4. If it is necessary to simplify the development of a construction project for the construction objects specified in paragraph 4 of Article 98 of this Code, the architectural design in accordance with the architectural and planning specifications may be executed in the form of a sketch (preliminary design).


Article 101. State Construction Projects Bank

      1. Development and maintenance of the state construction project database, as well as the provision of model designs and design and estimate documentation for reference from the state construction project database shall be performed by a state expert organization on the rules developed and approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      2. The state expert organization shall develop and maintain the state construction project database, also provide standard designs and design and estimate documentation from the state construction project database for reference.

      3. Submission of model projects and design and cost estimates for linking from the state construction project database is performed by a state expert organization gratuitously.

      4. Users of the state construction project database are entities implementing construction projects funded by state investments.

Article 102. Design organizations

      1. The design organization shall have the right to:

      1) engage other individuals and (or) legal entities to fulfill its obligations;

      2) request and receive the necessary materials and information from the design documentation customer in accordance with the procedures, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      3) participate in the review of the project documentation by the customers;

      4) participate in the expert review of projects and receive an expert opinion on the developed design documentation;

      5) act as a third party in the contract for the expert review of projects as the developer of the design documentation.

      2. Responsibilities of the design organization:

      1) ensuring a high architectural and technical standard and cost effectiveness of design solutions;

      2) monitoring and ensuring compliance with the project deadlines, specified in the contract;

      3) participating in the preparation of the design specifications by the customer or, if provided for in the contract, preparing the specifications at the customer’s request;

      4) determining in consultation with the customer the scope, phases, and cost of pre-design, design and other work, specified in the contract, drawing up schedules for their completion;

      5) ensuring that the design documentation complies with the design specifications and the working documentation for the approved construction project;

      6) compiling the design documentation in accordance with state regulatory documents and submitting it to the customer. Amending the design documentation on the basis of comments from coordinating organizations and expert review bodies if a justified need arises;

      7) submitting the developed design documentation to the customer;

      8) providing the design supervision at all the construction project stages until the commissioning of the construction project;

      9) providing technical documentation for the construction project within the timeframes established by the approved schedule, if an additional contract exists, determining the scope of construction and installation work, the composition and quantity of equipment, products and materials, and preparing a consolidated estimate and construction costs summary;

      10) compliance with the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities during the design implementation;

      11) ensuring the safety and confidentiality of documents received from the customer and third parties during the development of design documentation;

      12) non-disclosure of confidential information received from the customer and third parties during the development of design documentation, except in cases stipulated by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      13) provision of the required materials and information on developed sections (parts) of design documentation at the customer’s request during the project review;

      14) submission of design and (or) other documentation to the state body, exercising state architectural and construction control and supervision for review in accordance with the procedure, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      15) performance of other functions, stipulated by the contract and the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. When developing design documentation, the design organization shall be held civilly liable under the legislation of the Republic of Kazakhstan:

      1) for the quality and validity of decisions made, also for the performance of the functions assigned to it by this Code;

      2) for deficiencies in the design documentation, including those discovered during the operational phase of the construction project;

      3) for inadequate quality and scope of work, performed both by its own forces and by subcontractors engaged by it;

      4) for breaking the deadlines for completion of work stipulated by the contract;

      5) for the untimely elimination or failure to eliminate defects in response to a reasoned written claim from the customer and (or) those identified during the project approval and review process.

Chapter 14. PROJECT REVIEW

Article 103. Types of project review

      1. Project reviews are classified into the following types:

      1) comprehensive non-departmental review of construction projects, carried out by expert organizations;

      2) comprehensive non-departmental review of construction projects, classified as a state monopoly, carried out by a state expert organization;

      3) comprehensive urban development review of urban development projects, conducted by a state expert organization.

      2. Interstate review of projects shall be established in accordance with an international treaty and shall be conducted by international expert commissions, established by the authorized body for architecture, urban planning and construction and the authorized bodies of the interested states.

Article 104. Project reviews classified as a state monopoly

      The following types of project reviews are classified as a state monopoly:

      1) comprehensive urban planning review of urban planning projects;

      2) comprehensive interdepartmental review of construction projects for:

      the construction of new buildings and structures, reconstruction, expansion, modernization, technical upgrading and major repairs of construction facilities, their complexes, utility and transport communications, falling under the first level of responsibility, regardless of funding sources;

      construction of new buildings and structures, as well as reconstruction, expansion, modernization, and technical upgrading of construction projects classified under the second level of responsibility, regardless of funding sources;

      construction of new buildings and structures classified under the third level of responsibility, financed by state investments;

      Construction projects classified as confidential or marked “for official use only”;

      standard projects.

Article 105. Comprehensive extradepartmental examination of construction projects

      1. Comprehensive extradepartmental examination of construction projects shall be carried out by certified experts in the relevant sections (parts) of the construction project.

      2. On the results of the comprehensive extradepartmental examination of construction projects a positive or negative expert opinion shall be issued, based on the contract concluded with the customers. The issuance of other types of expert opinions shall be prohibited.

      Positive expert opinions constitute the basis for approval of the reviewed construction projects.

      3. The following construction projects shall be subject to comprehensive extradepartmental examination:

      1) design and cost estimate documentation, intended for the construction of buildings and structures, their complexes, engineering and transport communications, financed by state investments, as well as those constructed without state investment, but providing in accordance with the procedure, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, for a share of state ownership in the volume of products, manufactured or services provided;

      2) design and cost estimate documentation, intended for the construction of facilities financed without state investment, with the exception of the construction of third-level criticality facilities specified in paragraph 4 of Article 98 of this Code.

      4. The construction facilities referred to in paragraph 4 of Article 98 of this Code, as well as feasibility studies, intended for the construction of buildings and structures, complexes thereof, engineering and transport communications are not subject to a comprehensive extradepartmental expert examination of construction projects.

      5. When re-using approved construction projects, as well as linking existing standard projects, intended for mass construction a comprehensive extradepartmental examination of construction projects is carried out in terms of linking these projects to a specific location and conditions.

      6. Approval and further implementation of a construction project, subject to a comprehensive extradepartmental review of construction projects, without a positive expert opinion shall be prohibited.

      7. The customer of a construction project is also the customer of the comprehensive extradepartmental review of construction projects pertaining to that project and may not delegate these powers to third parties.

      8. The customer of construction projects, subject to a comprehensive extradepartmental review of construction projects, but unrelated to a state monopoly, has the right to select at its own discretion any expert organization to conduct the comprehensive extradepartmental review of construction projects.

      9. Customers shall submit a complete set of documents, required by state regulations for the comprehensive extradepartmental review of construction projects. The customer is responsible for the accuracy of the documents submitted for the comprehensive extradepartmental review of construction projects.

      10. Both the design and estimate constituents of the construction project are subject to the comprehensive external review, with the exception of construction projects, financed without government investment, on which the customer has the right to waive the review of the estimate constituent of the construction project.

      11. In accordance with the rules, approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction, the state expert organization and expert organizations shall establish expert commissions (expert groups) and shall have the right to engage specialists or specialized organizations, including foreign ones.

      Specialists or specialized organizations, who directly or indirectly participated in the preparation and (or) development of the construction projects under consideration, or who are representatives of the design organizations that developed them shall not be permitted to be included in expert commissions (expert groups) or otherwise engaged in the comprehensive external review of construction projects.

      12. If the customer disagrees with the results of the comprehensive external review of construction projects, the customer has the right to appeal the expert opinion in court.

      13. In civil and criminal proceedings, as well as administrative offense cases, a forensic examination may be conducted in accordance with the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan regarding the findings of a comprehensive expert review of construction projects.

      14. A comprehensive external expert review of construction projects shall also be conducted if it is necessary to amend the design and estimate documentation, due to a poorly developed and previously approved project and (or) unjustified deviations from the approved construction project, identified during construction.

      15. For individual construction projects, requiring special regulation and urban planning regulations, comprehensive extradepartmental review of construction projects shall be carried out in accordance with individual plans for the phased development and approval of design and estimate documentation for the construction of individual construction projects, requiring special regulation and urban planning regulations.

      The procedure for developing and approving individual plans for the phased development and approval of design and estimate documentation for the construction of individual construction projects, requiring special regulation and urban planning regulations shall be governed by the rules for conducting comprehensive extradepartmental review of construction projects, intended for the construction of new buildings, as well as modifications (reconstruction, expansion, technical re-equipment, modernization and major repairs) of existing buildings and structures, their complexes and utility and transport communications.

      16. The state expert organization and expert organizations shall submit expert opinions to state bodies, exercising state architectural and construction control and supervision in the manner, determined by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      17. The process of conducting comprehensive extradepartmental examination of construction projects is organized on the platform of the portal for organizing the development and expert examination of projects, using the “single-window” principle.

Article 106. The cost and timing of a comprehensive extradepartmental review of construction projects

      1. Comprehensive extradepartmental review of construction projects shall be conducted on the basis of contracts concluded by project examination customers with a state expert organization or expert organizations, with the costs attributed to the cost of developing the construction project in question.

      2. The cost of expert work performed by a state expert organization, regardless of the funding source, shall be established in accordance with the rules, approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      3. The cost of expert work, performed by expert organizations shall be determined in accordance with the rules approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction and (or) in the contract between the customer and the expert organization.

      4. The procedure and timeframes for conducting a comprehensive extradepartmental examination of construction projects shall be determined by the rules for conducting a comprehensive non-departmental examination of construction projects, intended for the construction of new buildings, as well as alterations (reconstruction, expansion, technical re-equipment, modernization and major repairs) of existing buildings and structures, their complexes, engineering and transport communications.

Article 107. Comprehensive urban planning expertise of urban planning projects

      1. Comprehensive urban planning expertise of urban development projects shall be performed by a state expert organization comprised of certified experts in the relevant sections (parts).

      2. Urban planning projects shall undergo a comprehensive urban planning examination of urban planning projects in accordance with the procedure determined by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      3. Urban development projects shall be submitted for comprehensive urban development review by the project’s customers along with a full set of documents in accordance with the rules for conducting comprehensive urban development review of urban development projects. The customer is responsible for the accuracy of the documents, submitted for the comprehensive urban development review of urban development projects.

      4. Comprehensive urban planning review of urban planning projects consists in analyzing and assessing the quality of urban planning projects by establishing the conformity (non-conformity) of design solutions with the conditions of the initial design materials, stipulated by the legislation of the Republic of Kazakhstan, including checking the availability of the minutes of public hearings and discussions of the urban planning project with the public as part of the source materials, as well as compliance in design solutions and calculations with the requirements of urban planning and technical regulations, norms and provisions of state and interstate regulatory documents.

      5. When amendments and (or) additions are made to approved urban development projects (adjustments), a comprehensive urban development review of the urban development projects is conducted in accordance with this article.

      6. The following are the customers of the comprehensive urban development review of urban development projects:

      the authorized body for architecture, urban development, and construction –on projects of national significance;

      local executive bodies – on projects of regional significance and projects for the development and construction of populated areas.

      The customer of an urban development project is also the customer of the comprehensive urban development review of the urban development projects on this urban development project without the right to delegate this authority to third parties.

      7. On the results of the comprehensive urban planning review of urban development projects a positive or negative expert opinion shall be issued based on the contract, concluded with the customer, in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning and construction. The issuance of other types of expert opinions shall be prohibited.

      8. Positive expert conclusions of the comprehensive urban planning review of urban development projects shall constitute the basis for approving the urban development projects.

      9. The validity term of the expert conclusion on an urban development project is limited to the duration of that project.

      10. In case of disagreement with the results of the comprehensive urban planning examination of urban development projects the customer has the right to appeal the expert conclusion in court.

      11. The process of conducting a comprehensive urban planning review of urban planning projects is organized on the portal for project development and review on a “one-window” basis.

      12. The state expert organization shall forward information on the issued negative conclusions on urban planning projects to the authorized body for architecture, urban planning and construction in accordance with the procedure determined by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

Article 108. Costs and terms of comprehensive urban planning expertise of urban planning projects

      1. Comprehensive urban planning expertise of urban development projects shall be carried out on the basis of the contract concluded between the customer and the state expert organization, with the costs included in the development cost of the project in question.

      2. The cost of work performed by the state expert organization shall be determined in by the rules approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      3. The procedure and timeframes for conducting the comprehensive urban planning assessment of urban development projects shall be determined in accordance with the procedure approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction and specified in the contract for its conduct.

Article 109. Expert organizations

      1. Expert organizations shall conduct comprehensive, extradepartmental assessments of construction projects for:

      major repairs of existing construction objects, their complexes, utility and transport communications, related to the second level of responsibility, regardless of funding sources;

      major repairs of existing construction objects, their complexes, utility and transport communications, reconstruction, expansion, modernization and technical re-equipment of construction facilities, falling under the third responsibility level, financed by public investment;

      construction of new buildings and structures, reconstruction, expansion, modernization, technical re-equipment and major repairs of existing construction facilities, their complexes, utility and transport communications, falling under the third responsibility level, financed by private investment.

      Expert organizations implement procedures and operations related to a comprehensive extradepartmental examination of a construction project on the portal platform for organizing the development and examination of projects on a “single window” basis in the manner established by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      2. Expert organizations are authorized to conduct an expert review of the complete set of documents for a construction project as a whole or for individual sections (parts) of the construction project, issuing local expert opinions in accordance with the procedure established by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      Local expert opinions on individual sections (parts) of a construction project do not constitute grounds for approving the construction project as a whole, but are used as part of a consolidated expert opinion.

      3. Comprehensive extradepartmental expert examinations of construction projects not classified as a state monopoly shall be conducted by expert organizations.

      4. Expert organizations may not be engaged in any activities other than the expert activities provided for in this Code.

      5. Expert organizations provide consulting services in design for construction projects specified in paragraph 1 of this article.

Article 110. Design experts

      Design experts are not authorized to conduct expert work on their own, except when they are engaged as external experts under a contract with another expert organization or a state expert organization, or when they perform an expert review of a project’s individual sections (parts) on behalf of the leadership of the state expert organization or an expert organization.

Article 111. Rights, obligations and responsibilities of design experts

      1. The rights and obligations of the state expert organization and expert organizations are established by this Code and other laws of the Republic of Kazakhstan.

      2. A design expert shall have the right to:

      1) participate in the examination of projects as part of expert commissions (expert groups);

      2) request and receive necessary materials and information from the project examination customers;

      3) conduct expert reviews of projects in specific sections (parts) in accordance with the specialization indicated in the certificate of the expert authorizing expert activities in design, drawing up the corresponding sections of the expert opinion thereon;

      4) initiate revocation by a state expert organization or an expert organization of the previously issued expert opinions in cases provided for by this Code;

      5) engage in educational, scientific and (or) other creative activities.

      3. A design expert shall be prohibited from:

      1) conducting expert reviews of projects, in which the expert had a direct or indirect involvement, or that were carried out with the participation of the expert’s spouse and (or) close relatives, also issuing expert opinions not provided for by this Code;

      2) engage in other types of business activities related to architectural, urban planning and construction activity;

      3) having employment, financial and (or) other dependent relationships with other entities engaged in architectural, urban planning and construction activity.

      Violation of the requirements of this paragraph by a design expert, unless it constitutes a criminal or administrative offense, shall entail a disciplinary sanction under the laws of the Republic of Kazakhstan in the form of a warning regarding inadequate job performance or termination of the employment contract at the employer’s initiative.

      4. The design expert is obligated:

      1) to be employed by a state expert organization or one of the expert organizations to pursue their professional activities;

      2) observe confidentiality and protect official and commercial secrets during project reviews, unless otherwise provided by the laws of the Republic of Kazakhstan;

      3) systematically improve their professional qualifications;

      4) observe professional ethics;

      5) implement project review procedures and operations on the portal platform for organizing the development and review of projects using “one-window” principle in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      5. In the event of detection of poorly conducted project assessments the design experts shall be held liable under the laws of the Republic of Kazakhstan.

      For poor-quality construction projects or urban development projects that have received a positive expert opinion, design experts shall be held liable along with the corresponding developers of the construction or urban development projects.

Article 112. Independence of design experts

      1. Design experts shall be independent in their design review activities.

      2. No one shall have the right to interfere with the work of design experts during the acceptance of design documentation for review, the examination of projects, or the preparation and execution of expert conclusions on them, unless otherwise provided by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      3. Interference in the work of design experts shall entail liability under the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 113. Requirements for expert organizations

      1. Expert organizations must comprise at least five design experts specializing in the areas corresponding to the main sections (parts) of the construction project: architecture, structural part, engineering networks and systems (by types of engineering networks and systems), technological part (depending on the intended use of the construction facility) and cost estimation.

      2. Following their state registration the expert organizations are required to:

      1) undergo accreditation in accordance with the rules for the accreditation of expert organizations;

      2) as part of their record-keeping procedures maintain records of the date of receipt of the construction project for comprehensive external expert review and the date on which expert conclusions were issued.

Article 114. State expert organization

      1. The state expert organization shall be managed by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      2. The state expert organization shall conduct expert reviews of projects, falling under the state monopoly, provided for in Article 104 of this Code.

      3. The state expert organization as the operator shall maintain a portal for organizing the development and examination of projects on a one-window basis as required by the rules, established by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      4. The state expert organization shall provide consulting services in the field of design for construction projects, falling under the state monopoly, provided for in Article 104 of this Code.

Article 115. Revocation of expert conclusions and termination of expert work

      1. A state expert organization or expert organizations shall revoke a previously issued expert conclusion in compliance with the procedure, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan in the following cases:

      1) the customer’s failure to comply with the conditions (requirements) specified in the conclusions of the expert opinion being revoked;

      2) receipt of acts from state bodies, exercising architectural and construction control and supervision and other authorized state bodies, as well as final and binding judicial decisions, confirming:

      changes or cancellations of the source materials that served as the basis for the development of the design documentation or the act of the state body, on the basis of which the source materials were issued during the development of the construction project, urban development project, or the project appraisal;

      inaccuracy (falsification, forgery, counterfeiting, etc.) of the source materials that served as the basis for the development of the construction project or urban development project;

      3) identification of facts of a poorly conducted project appraisal.

      2. In the event of received reports from state bodies, exercising architectural and construction control and supervision, and other authorized state bodies, as well as final and binding court decisions referred to in subparagraph 2) of paragraph 1 of this article, during the project review the expert work shall be terminated, and the construction project and urban development project shall be returned to the customer without further review.

      3. Technical errors (arithmetic, grammatical, misprints, clerical errors) in the expert opinion may be corrected in the form of an addendum to it in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

SECTION 5. CONSTRUCTION (RECONSTRUCTION), OPERATION AND POST-UTILIZATION (DEMOLITION) OF CONSTRUCTION SITES

Chapter 15. STATE REGULATION OF THE CONSTRUCTION (RECONSTRUCTION) PROCESS

Article 116. Customers and contractors (general contractors)

      1. The primary parties to contractual work in construction (including design, survey, expert and research work for construction and manufacture (production) of building materials, products and structures to order), unrelated to public procurement, shall be the customer or their authorized representative and the contractor (general contractor).

      2. Contractors (general contractors) shall be individuals and (or) legal entities (including joint ventures) licensed to carry out certain types of activities in architecture, urban planning and construction.

      3. For the construction projects, including unique construction projects and major investment projects, and for “pilot” projects, carried out as part of the treasury support for public procurement, the customer of the construction project (program) may engage accredited legal entities providing engineering services for project management.

      4. For construction projects, whose contract work does not fall under public procurement, the customer has the right to enter into a construction contract using standard construction contract forms developed by international associations of consulting engineers.

      5. The payment procedure for completed contract work is determined by state regulatory documents and (or) the construction contract.

Article 117. Rights and obligations of the customer

      1. The Customer has the right to:

      1) monitor the progress and quality of the contractor’s (general contractor’s) contract work and compliance with the deadlines;

      2) refuse to accept from the contractor any contract work, performed in violation of the requirements, stipulated in the construction contract, the construction project, state (interstate) regulatory documents, and other requirements prescribed by the regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan;

      3) monitor the activities of persons, performing technical supervision and design supervision, or of an accredited legal entity, providing engineering services for project management;

      4) refuse to receive relevant documents from persons performing technical supervision and design supervision, or an accredited legal entity providing engineering services for project management, if any discrepancies are identified therein;

      5) when filing a notification of the commencement of construction and installation work, submit a schedule for site visits during the construction period via the portal and digital systems to organize construction on a “single-window” basis.

      The schedule for site visits during the construction period is subject to approval by the local executive body of the oblast, city of national status, or capital city exercising state architectural and construction control and supervision.

      The approval procedure and the form of the schedule for site visits during the construction period shall be approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction;

      6) exercise other rights prescribed by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      2. The Customer is obligated to:

      1) transfer the approved design and estimate documentation to the contractor (general contractor) prior to the commencement of contract work;

      2) provide the construction site with all necessary permits required by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      3) ensure that the construction project comprises technical supervision and design supervision, or an accredited legal entity providing project management engineering services;

      4) take action against the contractor (general contractor) for failure to comply with or untimely and poor-quality compliance with the instructions of persons providing technical supervision and design supervision, or an accredited legal entity providing engineering services for project management;

      5) ensure working conditions for persons performing technical supervision and design supervision or project management;

      6) ensure compliance with the requirements of state control and supervisory authorities;

      7) ensure access to the construction site for officials, exercising state architectural and construction control and supervision to monitor the activities of persons performing technical supervision and design supervision, or for an accredited legal entity providing project management engineering services;

      8) submit design and as-built technical documentation or other documents for the construction site to the state body, exercising state architectural and construction control and supervision for review;

      9) Within three business days of the date of approval of the construction project acceptance certificate, submit to the State Corporation “Government for Citizens” at the location of the construction project the approved acceptance certificate for the construction project together with attached technical specifications of the construction project, the executive geodetic survey of the actual location of utility networks and (or) construction facilities, declarations of conformity and conclusions on the quality of construction and installation works and the conformity of the completed works with the approved construction project in accordance with the forms, developed and approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction, and a conclusion on the facility’s compliance with fire safety requirements;

      10) register a condominium facility of an apartment building accepted for operation, with the mandatory inventory of the common property of the condominium facility of an apartment building in accordance with the Law of the Republic of Kazakhstan On Housing Relations;

      11) prior to the commencement of sales of apartments, non-residential premises, parking spaces, and storage rooms of an apartment building into individual (separate) ownership ensure the state registration of the apartment building;

      12) within six months from the registration date of the construction facility accepted for operation, ensure gratuitous transfer of external utility networks and structures of the construction project to municipal ownership in accordance with the design and estimate documentation;

      13) at its own expense ensure inclusion of the land plot in the common property of the apartment building condominium or in the common property of the construction project in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      14) ensure the registration of pre-project and design documentation, as well as engineering survey materials (topographic surveys of urban development projects, topographic surveys at the design stage, and as-built geodetic surveys at the stage of acceptance of the construction project into operation) in the automated digital system of the state urban development cadastre;

      15) perform other duties, stipulated by the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 118. Rights and obligations of the contractor (general contractor)

      1. The contractor (general contractor) has the right to:

      1) require the customer to provide the necessary conditions for the performance of work within the concluded construction contract;

      2) require the customer to provide the construction site with all necessary permits required by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      3) demand termination of the construction contract in case of non-fulfillment by the customer within two months of the requirements established by subparagraphs 1) and 2) of this paragraph;

      4) demand termination of the construction contract in the event of a six-month absence of funding or non-compliance of funding with the schedule for funding of construction and installation work as part of the construction project (design and estimate documentation) for a construction period of more than one year;

      5) claim compensation for damages (direct costs incurred) in the event of unjustified withdrawal or revocation of expert opinions or source materials;

      6) claim compensation from the customer for losses incurred, including additional costs caused by downtime or postponement of the contract work, or an increase in the cost of the contract work;

      7) terminate the construction contract and demand compensation for losses caused by its termination in cases of unsuitability or poor quality of materials, equipment, or technical documentation provided by the customer, possible adverse consequences for the customer, resulting from the implementation of the customer’s instructions regarding the method of performing the contract work, as well as other circumstances beyond the contractor’s (general contractor’s) control that threaten the suitability or durability of the results of the contract work being performed or make it impossible to complete it on time;

      8) require the customer to pay an advance or a deposit in the cases and in the amounts specified in the laws of the Republic of Kazakhstan or in the construction contract;

      9) refuse to perform additional contract work in cases, where such work falls outside the scope of the contractor’s (general contractor’s) professional activities or cannot be performed by the contractor (general contractor) for reasons beyond their control;

      10) require the customer to revise the estimates, if for reasons beyond the contractor’s control the cost of the contract work exceeds the estimate by at least ten percent;

      11) require the customer to reimburse reasonable expenses, incurred by the contractor in connection with the identification and correction of defects in the design and cost estimate documentation, except in cases, where such documentation was prepared at the contractor’s (general contractor’s) request;

      12) to terminate the construction contract and demand from the customer the payment of the contract price in proportion to the portion of the contract work completed, as well as compensation for losses not covered by this amount in cases, when it is discovered that it is impossible to use the materials (parts, structures) or equipment provided by the customer without compromising the quality of the contract work being performed and the customer’s failure to comply with the contractor's (general contractor's) request for their replacement within a reasonable time;

      13) to exercise other rights under the laws of the Republic of Kazakhstan.

      2. The contractor (general contractor) shall:

      1) perform the contracted work in accordance with the approved design and cost estimate documentation, provided by the customer and the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      2) carry out all types and forms of its own production quality control of construction (incoming, operational, interim, acceptance, laboratory, geodetic and others);

      3) ensure proper and timely records management;

      4) promptly rectify deficiencies (defects and incomplete work), identified during the construction process;

      5) conduct laboratory quality control of the contracted work being performed (or already performed) and of the construction materials, products and structures used at the request of the state architectural and construction control and supervision authorities;

      6) ensure that persons, performing technical supervision and design supervision, or providing project management engineering services are granted access to the construction site;

      7) ensure access to the construction site for officials, conducting state architectural and construction control and supervision to monitor the activities of persons, performing technical supervision and design supervision, or an accredited legal entity, providing project management engineering services;

      8) submit design and as-built technical documentation or other documents, related to the construction project to the state authority, exercising state architectural and construction control and supervision for review;

      9) comply with the instructions of the state authority, exercising state architectural and construction control and supervision, the directions of persons performing technical supervision and design supervision or the accredited legal entity, providing project management engineering services;

      10) prevent any obstruction or interference with the work of the state body, exercising state architectural and construction control and supervision;

      11) perform other duties, prescribed by the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 119. Selection of a contractor

      1. The selection of a contractor (general contractor) by the customer or its authorized representative to perform contract work unrelated to public procurement may be carried out:

      1) without a competitive bidding process, unless otherwise provided for this project (programme) by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      2) based on the results of a closed or open competitive bidding process (tender);

      3) with or without preliminary qualifying of bidders for participation in the competitive bidding process (tender).

      2. The main participants in competitions (tenders) for construction work are:

      1) the organizer (host) of the competition (tender), represented by the customer or the customer’s authorized representative, acting on the customer’s behalf;

      2) the competition jury (tender commission)—a permanent or temporary peer body of the organizer (host) of the competition (tender);

      3) bidders-persons admitted to the competition (tender), who have officially filed an application to the organizer (host) of the competition (tender) expressing their intention to participate in an open competition (tender), as well as persons who have accepted an invitation to participate in a closed competition (tender).

      3. At the time of the decision to conduct a competition (tender) for the selection of a contractor (general contractor), also at the start of the construction project (programme), the customer must:

      1) possess the necessary financing sources for construction or the right to dispose of the necessary funds during the period, required to implement the construction project (programme). This provision shall not apply if the tender conditions include a requirement for construction financing by the contractor (general contractor);

      2) hold the appropriate title to the land plot (site or route for construction) or a decision by the local executive body to allocate it.

      4. If the conditions of the tender (competition) for selecting the contractor (general contractor) stipulate that the preparation of the feasibility study for investment and development of design and estimate documentation are the responsibility of the customer, then at the time of the tender (competition) for contract work, the customer must have duly approved investment feasibility study and design and estimate documentation that have undergone a comprehensive external review of construction projects.

      5. The venue for organizing and conducting an open competition (tender) to select a contractor (general contractor) shall be on the territory of the Republic of Kazakhstan, unless otherwise provided for by international treaties, ratified by the Republic of Kazakhstan.

      6. The procedure and conditions of the competition (tender) shall be determined by the customer or, at the customer’s request, by the organizer (administrator) of the competition (tender), unless otherwise provided by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      7. The following persons shall not be admitted to the competitions (tenders):

      1) individuals and legal entities that are not permitted to conduct business activities in the Republic of Kazakhstan in accordance with the procedures, established by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      2) legal entities declared bankrupt;

      3) persons who are organizers (sponsors) of a competition (tender) or members of the competition jury (tender commission).

      8. The customer, the organizer (sponsor) of a competition (tender), and the competition jury (tender commission) have no right to require the applicant to provide information that is their commercial secret.

      9. The declaration of a competition (tender) for contract work as valid and the approval (recognition) by the customer of any of the competition (tender) participants as the winner shall constitute the ground for concluding a construction contract between them for the performance of contract work, stipulated by the terms of the competition (tender).

      10. The customer, the organizer (host) of the competition (tender) for contract work and the jury of the competition (tender commission) shall bear liability for failure to fulfill or improper fulfillment of their obligations, as established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      11. Contract work unrelated to public procurement shall be performed on the basis of a construction contract concluded between the customer or its authorized representative and the contractor (general contractor) selected by the customer.

      A construction contract concluded in accordance with paragraph 9 of this article shall necessarily specify the types and volumes of contract work (services) that the contractor (general contractor) intends to subcontract. However, subcontracting of more than two-thirds of the total cost of all contract work (contract price) stipulated by the construction contract is not permitted.

      The maximum volumes of contract work (services) performed (rendered) under public procurement that may be transferred to subcontractors (co-contractors) for the performance of work or provision of services shall be determined in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan on public procurement.

      12. The obligations and responsibilities of the customer to the contractor (general contractor) and the contractor (general contractor) to the customer are established by the construction contract, unless otherwise provided by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      13. The construction contract shall establish warranty periods for the stable operation of the construction project after its commissioning, which determine the financial liability of the contractor (general contractor).

      If warranty periods are not established by the construction contract, the rule provided for in Part Two, Paragraph 1, Article 122 of this Code shall apply.

Article 120. Main requirements for the construction process

      1. The procedures and requirements established by this article must be completed and met at the relevant stages of the construction process.

      The terms and amounts of construction financing must correspond to the terms and amounts of contract work (services) specified in the duly approved design and estimate documentation.

      The list of types of contract work (services), included in the construction and installation work shall be approved by the authorized body for architecture, urban planning and construction.

      2. A client, intending to implement a construction project, shall be obliged under the land legislation of the Republic of Kazakhstan to obtain a resolution on granting the appropriate land title from the local executive bodies of the oblast, city of republican status, the capital, regions and a city of oblast status. If the customer has the appropriate title to the land plot and functional zone in accordance with the approved urban development project, no additional decisions from the local executive bodies of the oblast, city of republican status, the capital, regions and a city of oblast status are required for the construction of the construction project.

      The performance of contract work at a construction site shall be permitted only on land plots for which the appropriate title to land or private property has been granted in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      Construction of antenna-mast structures and/or supports for cellular or satellite communication equipment, including places for cellular or satellite communication equipment, is permitted provided that there is a lease agreement for the land plot and/or part of it with the owner of the land plot, regardless of the designated purpose of the land plot.

      The design, construction, and maintenance of engineering infrastructure (roads, bridges, power lines, and other communications) to tourism facilities located on specially protected natural territories of republican and local significance, as well as to tourism facilities and tourist accommodation sites located outside populated areas, are permitted, taking into account animal migration routes, without granting the right of land use or private ownership, on the basis of an agreement for the long-term use of specially protected natural territory plots for the design, construction, and maintenance of engineering infrastructure for tourism facilities, concluded with a nature protection organization.

      The agreement for the long-term use of specially protected natural territory plots for the design, construction, and maintenance of engineering infrastructure (roads, bridges, power lines, and other communications) for tourism facilities is concluded on the basis of a model agreement approved by the Government of the Republic of Kazakhstan.

      The agreement for the long-term use of specially protected natural territory plots for the design, construction, and maintenance of engineering infrastructure (roads, bridges, power lines, and other communications) for tourism facilities specifies the name of the works to be carried out, the time limits and conditions for their performance, environmental requirements for environmental protection, measures for the reclamation of disturbed land, and the time limits for carrying them out.

      3. The validity periods of decisions of local executive bodies of a region, city of republican significance, capital, districts, and towns of regional significance on granting the relevant right to a land plot, from the date of adoption of the decision until the start of construction, are established in accordance with the land legislation of the Republic of Kazakhstan, taking into account the standard duration of design and approval of the construction project in the prescribed manner, and are indicated in the permit document.

      4. In cases where it is impossible to obtain a positive decision on granting the relevant right to a land plot, the local executive bodies of a region, city of republican significance, capital, districts, and towns of regional significance are obliged, within ten days from the date of application, to provide the applicant (customer) with a reasoned refusal indicating the norms (provisions, conditions, restrictions, easements) of the legislation of the Republic of Kazakhstan with which the intended construction would conflict.

      5. The decision of the local executive bodies of a region, city of republican significance, capital, districts, and towns of regional significance on granting the relevant right to a land plot, and the architectural and planning assignment, are the grounds for the customer to prepare the design assignment for the intended construction object.

      The design assignment is prepared by the customer or its authorized person (developer) and approved by the customer.

      The design assignment is an integral part of the contract for the preparation of pre-design and/or design and estimate documentation.

      The design assignment must include the required parameters of the construction object and the source materials, including information from maps of seismic microzonation and mudflow, landslide, and avalanche hazards and risks.

      6. Providers of engineering and utility services in the area of the proposed construction, upon request of the local executive body of a region, city of republican significance, capital, district, or town of regional significance, shall provide, in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction, technical conditions for connection to engineering supply sources and utility services in the requested (calculated) parameters required for the construction and sustainable operation of the construction object subsequently put into operation.

      The issued technical conditions may be amended during their period of validity by the consumer submitting a written request (application) for new technical conditions for connection to engineering supply sources and utility services.

      Construction projects for external engineering networks and structures developed in accordance with the technical conditions for connection to engineering supply sources and utility services issued by engineering and utility service providers and having received a positive conclusion from the comprehensive non-departmental expert review of construction projects are not subject to additional approval with engineering and utility service providers or local executive bodies for architecture, urban planning, and construction.

      7. The imposition by providers of engineering and utility services of unreasonable requirements for the customer’s (consumer’s) participation (equity participation) in the expansion (reconstruction, modernization, technical re-equipment) of engineering (utility) infrastructure facilities when issuing technical conditions is not permitted.

      In cases where the existing level of provision of engineering (utility) infrastructure in a given settlement or construction area does not allow services to be provided in the parameters requested by the customer (consumer), issues related to the costs associated with the expansion (reconstruction, modernization, technical re-equipment) of infrastructure facilities to cover the additional loads of connected subscribers shall be resolved between the providers (producers) and the customer (consumer) on a contractual and reimbursable basis.

      8. The local executive bodies of the capital, cities of republican significance, and districts (towns of regional significance) in charge of architecture, urban planning, and construction shall, on the basis of a decision granting the relevant right to a land plot or on the basis of the customer’s existing right to a land plot, issue to the customer an architectural and planning assignment with technical conditions for connection to engineering supply sources and utility services.

      When approving the sketch design, the local executive body of the capital shall verify its compliance with the integrated traffic management scheme in accordance with the rules for development and the passage of permitting procedures in the field of construction.

      Before adopting a decision to issue the architectural and planning assignment with technical conditions for connection to engineering supply sources and utility services and to approve the sketch design, an appropriate analysis shall be carried out, including using digital systems, to ensure that there is no violation of the norms and requirements (conditions, rules, restrictions) established by Article 146 of this Code.

      9. The composition and scope of the source materials required for issuing the architectural and planning assignment shall be established by state regulatory documents.

      In cases where, for the construction of a new building or the reconstruction (replanning, re-equipment, modernization, restoration) of a construction object, no allocation (addition) of a land plot is required, and also if there is no need to connect to engineering supply sources and utility services for these purposes, the architectural and planning assignment shall contain a corresponding note.

      10. Design and estimate documentation developed in accordance with the design assignment, the architectural and planning assignment, and other source materials shall undergo approval, comprehensive non-departmental expert review of the construction project, and approval in accordance with the requirements established by state regulatory documents.

      Design and estimate documentation developed for construction on a water body, within water protection zones and strips, shall be subject to approval in the manner established by the water legislation of the Republic of Kazakhstan.

      11. Before commencing construction and installation works, the customer is obliged to notify the state bodies exercising state architectural and construction control and supervision of the commencement of construction and installation activities in the manner established by the Law of the Republic of Kazakhstan “On Permits and Notifications.”

      If construction and installation works are planned on water bodies, within water protection zones and strips, the conditions for carrying out the works shall be subject to approval in the manner established by the water legislation of the Republic of Kazakhstan.

      At the same time, energy transmission organizations are not required to be notified of the commencement of construction and installation works for the technological connection to their own networks of electrical installations with an installed capacity of up to 200 kW by business entities.

      12. The construction process shall be accompanied by architectural and construction control and supervision in accordance with the provisions of Chapter 6 of this Code.

      13. In cases where the time limits for construction and installation works are shorter than those taken into account in the approved design and estimate documentation, the contractor (general contractor) retains the right to payment for the work at the fixed price provided for in the construction contract (estimate).

      14. The construction object shall be commissioned in accordance with the provisions of Chapter 18 of this Code.

      The act of commissioning the construction object, approved in the prescribed manner, shall serve as the basis for entering the identification and technical information of buildings, structures, and/or their components into the digital system of the legal cadastre for newly created immovable property, and for registration of rights to immovable property.

      15. The procedure and time limits for preparing and issuing the documents necessary for the construction of new and modified construction objects shall be established by the rules for development and the passage of permitting procedures in the field of construction.

      16. To ensure the safety of aircraft flights and compliance with flight safety requirements, taking into account the possible negative effects of aerodrome equipment and aircraft flights on human health and the activities of individuals and legal entities, construction within the aerodrome territory shall be carried out in accordance with the restrictions provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan on the use of the airspace of the Republic of Kazakhstan and aviation activities.

Article 121. Activities of a technical customer in the implementation of "turnkey" construction projects

      1.For the implementation of "turnkey" construction projects for technically and technologically complex facilities of the first and second levels of responsibility, the construction customer has the right to engage a technical customer.

      2. The technical customer acts as the customer for the contractor (general contractor) and performs the following functions:

      participates in the planning of the construction project implementation;

      performs engineering survey work;

      develops design and estimate documentation;

      determines the contractor (general contractor) for the implementation of construction and installation works and concludes a construction contract, or carries out construction and installation works independently;

      provides contractors (general contractors) with the necessary source materials and documentation;

      exercises control over the quality and volumes of work performed, the presence of engineering and technical personnel, and material and technical equipment provided for by the design and estimate documentation;

      accepts the completed work;

      ensures the maintenance of executive and technical documentation;

      ensures the commissioning of the construction object.

      The procedure and requirements for the activities of a technical customer are determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      3. The technical customer bears responsibility established by the laws of the Republic of Kazakhstan for the improper performance of their functions.

Article 122. Warranty period

      1.The warranty period for construction objects is established in accordance with this Code, the Civil Code of the Republic of Kazakhstan, and other regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan, or by contract.

      In all other cases, the warranty period is established depending on the standard operational life of the construction object when concluding a contract between the customer and the contractor (general contractor) for construction, but it cannot be less than five years, with the exception of the warranty period for load-bearing structures, roofs, and exterior walls (facades) of buildings, which must be at least ten years, from the date of commissioning of the construction object. This warranty period limit does not apply to temporary structures and facilities for auxiliary purposes intended for the personal use of individuals.

      The provisions of this paragraph do not apply to construction materials and products, equipment, and structures for which the manufacturers have specified other warranty periods.

      2. Responsibility for non-conformities and violations identified during the established warranty period lies with the contractor (general contractor), who is obligated to eliminate them.

      3. If the non-conformities and violations identified during the warranty period were caused by normal wear and tear of the construction object or its parts, non-compliance with the rules for the operation and maintenance of the construction object, or circumstances beyond the control of the contractor (general contractor) of the construction and installation works, the latter shall be released from liability.

      4. Disputes and mutual claims regarding measures and the degree of responsibility related to warranty periods are resolved in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 123. Quality in construction

      1.The norms and provisions establishing requirements for ensuring proper quality in construction, construction objects, and construction products are regulated by this Code, the Civil Code of the Republic of Kazakhstan, and other regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan, and apply to all types of volumetric, planar, and linear structures (constructions, buildings and their complexes, communications), including the technological and engineering equipment related to them, as well as to all types of works (services) for their design, construction, and manufacture (production) of construction materials, products, and structures.

      2. Safety and quality in construction are ensured by:

      1) compliance with safety requirements established by technical regulations and standardization documents for construction products;

      2) licensing of subjects of architectural, urban planning, and construction activities and certification of specialists in the field of architecture, urban planning, and construction;

      3) expert review of investment justifications for construction and design and estimate documentation;

      4) state architectural and construction control and supervision, technical supervision, and author’s supervision;

      5) standardization documents for products, including construction products used in design and construction;

      6) accreditation of testing laboratories (centers), certification of products, including construction products used in construction, as well as technical assessment of new products, production methods, and equipment in construction;

      7) metrological activities in design and construction;

      8) organization of the handover and commissioning of construction objects;

      9) improvement of construction techniques and technology;

      10) passportization of construction objects;

      11) inspection and monitoring of the condition of construction objects in operation, or conserved and other unfinished construction objects, in order to ensure regulatory characteristics.

      3. Throughout the entire period of construction (conservation) and the service life of construction objects, the following basic quality characteristics must be ensured by the owners (customers, holders), tenants (lessees), and the contractor (general contractor):

      1) safety during construction and operation, including performance of work and maintenance;

      2) compliance with occupational safety requirements;

      3) stability and reliability of operation;

      4) compliance with environmental requirements.

      Ensuring the basic quality characteristics is the duty of all entities involved in engineering surveys, design, manufacture (production) and supply of construction materials, products, equipment, and structures, construction and conservation of unfinished construction objects, commissioning, maintenance and operation of construction objects, as well as their post-utilization.

      4. The entities ensuring the quality of construction and construction products in accordance with their functions are persons carrying out architectural and construction control and supervision, expert organizations, standardization and certification bodies for construction products, customers, surveyors, designers, technical supervision bodies, manufacturers (producers) and suppliers of products used in construction, including construction products, work performers, and owners (users, tenants, lessees) of the construction object or construction product.

Article 124. Duties of owners in ensuring the safety and quality characteristics of construction objects

      Owners, for the purpose of preserving the basic characteristics of construction objects that ensure their safety and proper quality during operation, are obliged to:

      1) carry out works on restoration, strengthening, reorganization, replanning, re-equipment, reconstruction, expansion, technical re-equipment, modification, restoration, and post-utilization of the construction object, as well as changes to the architectural appearance of the settlement and/or the urban-planning aspects of the construction object, only in accordance with the procedure for passing permitting procedures established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, and in compliance with construction, sanitary, fire safety, anti-explosion, environmental, and other mandatory norms and rules provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      2) take measures to prevent destruction and/or damage to the construction object by users (tenants, lessees);

      3) organize the performance of the full range of construction and installation works for the post-utilization of construction objects on the basis of the issued decision, in accordance with the rules approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

Article 125. Duties of users (tenants, lessees) in ensuring the quality characteristics of construction objects

      Users (tenants, lessees), for the purpose of preserving the basic characteristics of construction objects that ensure their proper quality during operation, are obliged to:

      1) operate the construction object as a whole or its leased part in accordance with the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan and the terms of the lease agreement;

      2) timely and properly carry out maintenance and repair works assigned to the user (tenant, lessee) under the lease agreement;

      3) carry out works on restoration, strengthening, reorganization, replanning, re-equipment, reconstruction, expansion, technical re-equipment, modification, restoration, as well as changes to the architectural appearance of the settlement and/or the urban-planning aspects of the construction object only with the consent of the owner of the construction object and in accordance with construction, sanitary, fire safety, anti-explosion, and other mandatory norms and rules provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      4) notify the owner of the construction object of any changes in the characteristics of the construction object or technical accidents that occur during its operation.

Chapter 16. FEATURES OF DESIGN AND CONSTRUCTION IN SEISMIC ZONES

Article 126. Seismic zoning of seismically active territories

      1.To reduce earthquake damage, seismic zoning of seismically active territories is carried out, which is necessary for planning the development of the territory.

      2. Depending on the objectives, subject, and scale of the research, maps of general seismic zoning, detailed seismic zoning, and seismic microzonation are developed in the territory of the Republic of Kazakhstan in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan in the field of civil protection that are prepared by research organizations engaged in fundamental and applied research on seismic safety issues.

      3. Seismic microzonation maps are an integral part of the source materials issued by the local executive body for the development of pre-design and design documentation.

Article 127. Seismic risk assessment

      1.Seismic risk is the probability of socio-economic damage from possible earthquakes in accordance with the calculated seismic hazard of the territory and the vulnerability of construction objects.

      2. Seismic risk assessment is carried out by developing a scientific forecast of human casualties, material losses, and other losses that may arise as a result of an earthquake.

      3. Seismic risk maps are compiled on the basis of:

      1) assessment of seismic vulnerability of territories and the potential for possible damage;

      2) comprehensive analysis of the resilience of construction objects;

      3) forecast of human losses and economic damage in the event of an earthquake;

      4) other data in the procedure determined by the authorized body in the field of civil protection.

      4. Seismic risk assessment in the territory of the Republic of Kazakhstan is carried out by specialized research organizations to obtain data on the possible assessment of probable socio-economic damage resulting from an earthquake.

      5. Programs to reduce the potential consequences of earthquakes are developed on the basis of the seismic risk map.

Article 128. Passportization of construction objects

      1.Local executive bodies ensure the passportization of construction objects.

      2. Passportization of a construction object is carried out through a preliminary visual inspection in order to obtain complete information necessary for assessing seismic risks, seismic resistance, and structural vulnerability of the construction object, taking into account the actual condition of its structures.

      3. Passportization of a construction object is performed by specialized research organizations in the field of earthquake-resistant construction in the procedure determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

Article 129. Assessment of seismic hazard

      1.Seismic hazard assessment is carried out by determining the probability of an earthquake, as well as the vulnerability of construction objects (passportization of construction objects).

      2. Engineering seismometric stations are installed at construction objects classified as first-level responsibility objects to determine dynamic parameters during their operation.

      3. Seismic hazard assessment includes calculating the intensity of ground surface vibrations and assessing the probability of their occurrence.

Chapter 17. FEATURES OF INDIVIDUAL HOUSING CONSTRUCTION

Article 130. General requirements for individual housing construction

      1.The customer has the right to build an individual residential house according to a project that does not violate the established construction and other mandatory norms and rules provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan and is agreed with the local executive body of the city of republican significance, the capital, or the district (town of regional significance).

      2. The dimensions of an individual residential house and other structures located on a land plot assigned in the prescribed manner are determined by the customer independently, provided that their external dimensions (including height) ensure the established mandatory regulatory, sanitary, fire safety, and technical setbacks between these structures, as well as structures on adjacent land plots.

      3. Individual housing construction is financed from the customer’s own funds and other sources not prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      4. Individual residential houses are commissioned in accordance with this Code after completion of all construction and installation works and landscaping of the allocated land plot for individual housing construction.

Article 131. Financing the construction and operation of social, transport, and engineering infrastructure facilities in the area of individual housing development

      1.Financing for the construction and operation of social, transport, and engineering infrastructure facilities intended to serve the area of individual housing development, as well as the costs of developing engineering supply sources, shall be carried out from budgetary funds and other sources not prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      2. Engineering development of areas of individual housing development with social, transport, and engineering infrastructure facilities, as well as the operation, repair, and reconstruction (modernization) of these facilities, shall be carried out at the expense of the owner.

Chapter 18. COMMISSIONING OF CONSTRUCTION OBJECTS

Article 132. General requirements for the procedure for acceptance and commissioning of construction objects

      1.Acceptance of construction objects for commissioning is regulated by this Code and the Civil Code of the Republic of Kazakhstan.

      2. Acceptance and commissioning of a construction object are carried out by the customer upon its full readiness in accordance with the approved construction project and the availability of a declaration of conformity, conclusions on the quality of construction and installation works, on the conformity of the completed works to the construction project, and on the compliance of the construction object with fire safety requirements.

      The conclusion on the quality of construction and installation works must be agreed with the local executive body of the region, city of republican significance, or the capital, which exercises state architectural and construction control and supervision, in the manner determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      Upon expiration of the established period for acceptance of the construction object for commissioning, the costs of maintaining the construction object shall be borne by the customer.

      At the same time, full readiness of the construction object is determined in accordance with the rules for development and the passage of permitting procedures in the field of construction.

      In certain cases provided for by Article 133 of this Code, acceptance of the construction object for commissioning is carried out by the owner (customer, investor) independently.

      3. Acceptance for commissioning of completed road works for the construction of fiber-optic communication lines is carried out by the customer for the construction of fiber-optic communication lines along highways upon their full readiness and in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      4. Acceptance and commissioning of unfinished construction objects are not permitted.

      5. Commissioning of unfinished construction objects is permitted in respect of completed stages of construction (including launch complexes and phases) in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      6. Acceptance of a construction object for commissioning is formalized by an act of acceptance of the construction object for commissioning. The act of acceptance of the construction object for commissioning is subject to approval.

      Approval of the act of acceptance of the construction object for commissioning is carried out by the customer. The date of signing the act of acceptance of the construction object for commissioning shall be deemed the date of its approval and the date of commissioning of the construction object.

      7. The act of acceptance of the construction object for commissioning is signed by the customer, the contractor (general contractor), persons carrying out project management, technical supervision, and author’s supervision, on the basis of the declaration of conformity and conclusions on the conformity of the completed works to the construction project and the quality of construction and installation works.

      In the event that the construction object is accepted for commissioning with violations and/or deficiencies (defects and unfinished works), the participants in the acceptance of the construction object for commissioning shall bear responsibility established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      8. The duties of the participants in the acceptance of the construction object for commissioning include:

      1) establishing and documenting the readiness of the construction object for commissioning;

      2) assessing the conformity of the completed construction and installation works and the installed technological, engineering, or other equipment with the design and estimate documentation approved in the prescribed manner, and with regulatory requirements (conditions, restrictions);

      3) establishing the conformity of the capacity (volume, throughput) of the construction object being put into operation with the indicators approved in the construction project;

      4) carrying out control testing and trials of the installed technological, engineering, or other equipment and engineering systems;

      5) in the event that the construction object is unfit for operation, submitting to the customer an appropriate reasoned conclusion.

      9. Signing of the act of acceptance of the construction object for commissioning shall be carried out after the final inspection of the construction object and compliance with the requirements established by this chapter.

      10. Operation of a construction object without an approved act of acceptance of the construction object for commissioning is not permitted. Operation of industrial (production) facilities in the territory of special economic and industrial zones is permitted during commissioning and adjustment works. Products manufactured during commissioning and adjustment works that comply with standardization and safety requirements may be sold after approval of the act of acceptance of the construction object for commissioning.

      11. The approved act of acceptance of the construction object for commissioning shall serve as the basis for entering the identification and technical information of buildings, structures, and/or their components into the digital system of the legal cadastre for newly created immovable property, and for the registration of rights to immovable property.

      12. Before approval of the act of acceptance of the construction object for commissioning, the customer shall submit an executive geodetic survey of the actual location of engineering networks and/or buildings (structures) to the state urban planning cadastre for registration in the automated digital system of the state urban planning cadastre, in accordance with the rules for registration in the automated digital system of the state urban planning cadastre of urban planning projects, pre-design and design and estimate documentation, as well as objects of architectural, urban planning, and construction activity.

Article 133. Construction objects accepted for commissioning by the customer (owner, investor) independently

      1.The customer (owner, investor) shall independently carry out the acceptance for commissioning of construction objects of the third level of responsibility specified in paragraph 4 of Article 98 of this Code.

      2. The provisions of this article may not be applied if the changes to premises (separate parts of the construction object) specified in paragraph 4 of Article 98 of this Code, as well as the construction and operation of the listed construction objects of the third level of responsibility, infringe the rights of other citizens or conflict with state, public, and/or private interests.

      3. The provisions of this article also do not apply to the construction of:

      1) construction objects financed from state investments or with their participation;

      2) individual residential houses.

      4. The procedure for acceptance, as well as the form of the act of acceptance of the construction object for commissioning by the customer (owner, investor) independently, shall be approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      5. The act of acceptance of the construction object for commissioning by the customer (owner, investor) independently, together with the executive geodetic survey of the actual location of engineering networks and/or buildings (structures), shall be subject to mandatory registration by local executive bodies exercising functions in the field of architecture and urban planning in the automated digital system of the state urban planning cadastre.

      An executive geodetic survey is not required when the owner independently commissions the objects specified in subparagraphs 4), 12), 14), 17), 18), and 20) of part 1 of paragraph 4 of Article 98 of this Code.

Article 134. Procedure for acceptance of construction objects into operation

      1.The acceptance of a construction object for commissioning from the contractor (general contractor) is carried out by the customer jointly with the author's supervision and technical supervision.

      2. Upon receipt of written notification from the contractor (general contractor) regarding the readiness of the construction object for acceptance into operation, the customer proceeds to accept the construction object.

      3. From the date of receipt of the notification from the contractor (general contractor) regarding the readiness of the construction object, the customer requests from the contractor (general contractor) and the persons carrying out technical supervision and author's supervision the fire-technical inspection, declaration of conformity, and conclusions on the quality of construction and installation works, the conformity of the executed works to the construction project, and the compliance of the object with fire safety requirements.

      The contractor (general contractor) and the persons carrying out technical supervision and author's supervision must submit the declaration of conformity, conclusions on the quality of construction and installation works, and the conformity of the executed works to the construction project, or negative conclusions, within three working days from the date of receipt of the request from the customer.

      The territorial body of the authorized body in the field of civil protection, within the time limits established by the legislation of the Republic of Kazakhstan from the date of receipt of the application from the customer, carries out a fire-technical inspection and, upon compliance of an object with mass gathering of people and buildings with a height of more than twenty-eight meters with fire safety requirements, issues an appropriate conclusion before their acceptance into operation.

      The conclusion on the conformity of the executed works to the construction project serves as the basis for providers of engineering and utility services to ensure access to the services they provide in accordance with the previously issued technical conditions for the design of the construction object, provided this does not contradict the norms and requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      4. On the basis of the declaration of conformity, conclusions on the quality of construction and installation works, on the conformity of the executed works to the construction project, and on the compliance of the object with fire safety requirements, the customer is obliged to check the executive technical documentation for availability and completeness, and to inspect and accept the construction object into operation via an act of acceptance of the construction object into operation (conduct a final check of the construction object for readiness for acceptance into operation), jointly with the contractor (general contractor) and the persons carrying out technical supervision and author's supervision.

      5. In the event of identifying violations of approved design solutions and the standards of state (interstate) regulatory documents, as well as in the presence of negative conclusions (issued based on the results of author's supervision and/or technical supervision), the customer accepts the construction object into operation after the contractor (general contractor) eliminates the violations.

      When the identified violations are eliminated, the acceptance of the construction object into operation is carried out in the manner established by this article.

      6. The submission to the customer of design and estimate documentation, the declaration of conformity, and conclusions on the quality of construction and installation works, the conformity of the executed works to the construction project, and the compliance of the object with fire safety requirements does not relieve the performers of the contract for design and construction-installation works, or the persons carrying out technical supervision and author's supervision and fire-technical inspection, of responsibility for the work performed during the design, construction, acceptance, and commissioning of the construction object.

Article 135. Procedure for maintaining and recording acts of acceptance of a construction object into operation

      1.The State Corporation "Government for Citizens", within one working day from the moment of receiving from the applicant the approved act of acceptance of a construction object into operation, with the attached technical characteristics of the construction object and an executive geodetic survey of the actual position of engineering networks and/or buildings (structures), the declaration of conformity, conclusions on the quality of construction and installation works, the conformity of the completed works to the approved construction project, and the compliance of the object with fire safety requirements, shall simultaneously send:

      1) to the appropriate local executive body exercising functions in the field of architecture and urban planning at the location of the construction object, the approved act of acceptance of the construction object into operation with the attached technical characteristics of the construction object and the executive geodetic survey of the actual position of engineering networks and/or buildings (structures);

      2) to the state bodies exercising architectural and construction control and supervision at the location of the construction object, the approved act of acceptance of the construction object into operation with the attached technical characteristics of the construction object, the declaration of conformity, conclusions on the quality of construction and installation works, the conformity of the completed works to the approved construction project, and the compliance of the object with fire safety requirements.

      2. Local executive bodies exercising functions in the field of architecture and urban planning, within one working day from the moment of receiving the documents from the State Corporation "Government for Citizens", shall conduct a verification of compliance by the customer with the procedures defined by the rules for development and the passage of permitting procedures in the field of construction, and shall record the act of acceptance of the construction object into operation through the automated digital system of the state urban planning cadastre.

      Based on the results of the verification, in the event of establishing non-compliance of the construction object with the requirements of the rules for development and the passage of permitting procedures in the field of construction, within one working day from the moment of receiving the documents from the State Corporation "Government for Citizens", they shall inform the bodies of state architectural and construction control and supervision and the State Corporation "Government for Citizens" of this in writing.

      In the event of no non-compliance, within one working day from the moment of receiving the documents from the State Corporation "Government for Citizens", they shall inform the State Corporation "Government for Citizens" in writing.

      3. State bodies exercising architectural and construction control and supervision, within one working day from the moment of receiving the documents from the State Corporation "Government for Citizens", shall conduct a verification regarding the customer's compliance with the norms and requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, including:

      1) the existence of approvals and the conformity of the received documents to the approved forms and established requirements of the rules for development and the passage of permitting procedures in the field of construction;

      2) the existence of confirmation by the central executive body exercising leadership and intersectoral coordination in the field of social protection of the population regarding the provision of access for persons with limited mobility;

      3) connection to external engineering utilities ensuring the normal operation of the construction object and accepted by operational organizations;

      4) compliance of apartments and non-residential premises located in multi-apartment residential buildings with soundproofing requirements;

      5) the existence of an executive geodetic survey of the actual position of underground engineering networks and/or buildings (structures);

      6) the existence of a floor plan and/or a plan of the construction object with an explanation;

      7) the existence of a notification on the commencement of construction and installation works, including updated data on all changes during the construction period;

      8) compliance with established duties by technical supervision;

      9) the conformity of technical and economic indicators to the approved construction project that has undergone comprehensive non-departmental expert review of construction projects;

      10) the existence of registration and entry of the executive geodetic survey into the automated digital system of the state urban planning cadastre.

      If violations are identified, within one working day from the moment of receiving the documents from the State Corporation "Government for Citizens", they shall inform the State Corporation "Government for Citizens" in writing with a detailed description of the identified violation.

      If there are sufficient data indicating a violation of the requirements of this Code and non-compliance with permitting procedures in the field of construction, the bodies of state architectural and construction control and supervision shall take measures to bring the persons who committed the violations to liability established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      In the absence of violations, within one working day from the moment of receiving the documents from the State Corporation "Government for Citizens", they shall inform the State Corporation "Government for Citizens" in writing.

      4. Responsibility for providing information within the time limits established by paragraphs 2 and 3 of this article shall rest with the officials of the local executive bodies exercising functions in the field of architecture and urban planning, as well as state architectural and construction control and supervision, in the manner established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

Chapter 19. OPERATION OF CONSTRUCTION OBJECTS

Article 136. Basic requirements for the operation of construction objects

      1.Construction objects shall be operated in accordance with their permitted use (purpose).

      2. Operation of a constructed or reconstructed construction object is permitted after commissioning of that object, except in the cases specified in paragraph 3 of this article.

      3. If a construction permit is not required for the construction or reconstruction of construction objects, operation of such objects is permitted after completion of their construction or reconstruction.

      4. In the case of major repair of a construction object, operation of such construction objects is permitted after completion of the major repair.

      5. Operation of construction objects, including maintenance of highways, shall be carried out in accordance with the requirements of technical regulations, regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan, as well as in accordance with design documentation. If, in accordance with this Code, preparation of design documentation and/or issuance of construction permits is not required for the construction or reconstruction of buildings and structures, operation of such buildings and structures shall be carried out in accordance with the requirements of technical regulations and regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan.

      6. In order to ensure the safety of construction objects during their operation, maintenance of construction objects, operational control over the technical condition of construction objects, and routine repair of buildings and structures shall be ensured.

      7. Operational control over the technical condition of construction objects shall be carried out during the operation of such objects through periodic inspections, control checks, and/or monitoring of the condition of foundations, building structures, and engineering support systems and networks, in order to assess the condition of structural and other characteristics of reliability and safety of construction objects, engineering support systems and networks, and the compliance of such characteristics with the requirements of regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan, state regulatory documents, design documentation, and executive documentation.

      8. Maintenance of construction objects, repair of buildings and structures shall be carried out in order to ensure the proper technical condition of such objects. Proper technical condition of construction objects means maintaining the parameters of stability and reliability of construction objects, as well as the serviceability of building structures, engineering support systems and networks, and their elements in accordance with the requirements of regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan, state regulatory documents, and design documentation.

      9. In cases determined by the legislation of the Republic of Kazakhstan, during the repair of buildings and structures, replacement and/or restoration of individual elements of the building structures of such construction objects (except for elements of load-bearing building structures), and elements of engineering support systems and networks of such construction objects, may be carried out.

      10. Operational control over the technical condition of construction objects shall be carried out by the person responsible for the operation of the construction object.

      11. Specific features of the operation of certain types of construction objects may be established by the legislation of the Republic of Kazakhstan. Operation of multi-apartment residential buildings shall be carried out taking into account the requirements of the housing legislation of the Republic of Kazakhstan.

      12. If applications from individuals or legal entities are submitted to the local executive body at the location of buildings and structures regarding violations of the legislation of the Republic of Kazakhstan on the operation of construction objects, the occurrence of emergency situations in construction objects, or the emergence of a threat of destruction of construction objects, the local executive bodies shall inspect the construction objects in order to assess their technical condition and proper maintenance in accordance with the requirements of technical regulations and regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan concerning the structural and other characteristics of reliability and safety of construction objects, the requirements of the design documentation of such objects, and shall send recommendations to the persons responsible for the operation of the construction objects on measures to eliminate the identified violations. The procedure for conducting this inspection shall be established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      13. During the operation of construction objects, state control and supervision shall be exercised in cases provided for by the laws of the Republic of Kazakhstan.

Article 137. Duties of the person responsible for the operation of a construction object

      1.The person responsible for the operation of a construction object is the owner of the construction object (including through a condominium) or persons who possess the construction object on another lawful basis, or a person (an individual entrepreneur or a legal entity) engaged by the owners or persons possessing the construction object on another lawful basis for the safe operation of the construction object on the basis of a construction object operation contract.

      At the same time, the construction object operation contract shall be concluded with an individual entrepreneur or legal entity that meets the requirements approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      2. If the number of owners of a construction object is two or more, decisions on matters of its safe operation, including the common property of the construction object, on engaging, on the basis of a construction object operation contract, an individual entrepreneur or legal entity for the purpose of ensuring the safe operation of the construction object, and on other matters, shall be made by such owners in proportion to each owner’s share in the total area of the construction object. The share shall be determined by the ratio of the area of the premises of the construction object under individual (separate) ownership to the sum of the areas of all premises of the construction object.

      If there are two or more owners, decisions on the safe operation of the construction object and other matters may be made at a general meeting of a condominium created on a voluntary basis, taking into account the proportional share of each owner in the total area of the construction object, in accordance with the rules for the safe operation of a condominium construction object approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      3. If an individual entrepreneur or legal entity is engaged for the purpose of ensuring the safe operation of a construction object on the basis of a construction object operation contract, the owner of the construction object or persons possessing it on another lawful basis shall be obliged to transfer the following documents to that person:

      results of engineering surveys;

      certified copies, by the design organization, of the design and estimate documentation that received a positive conclusion from the comprehensive non-departmental expert review of construction projects;

      copies of the positive conclusion of the comprehensive non-departmental expert review of construction projects and all its amendments;

      copies of the executive technical documentation;

      a copy of the act of acceptance of the construction object into operation with mandatory attachments;

      a copy of the title document for the land plot;

      passports of technological equipment;

      other documentation necessary for the safe operation of the construction object.

      4. The frequency and composition of the works to be performed for maintenance and for maintaining the proper technical condition of the construction object (including necessary observations and inspections) shall be determined in accordance with state regulatory documents and the results of monitoring the technical condition of the construction object, based on the conditions of their construction, reconstruction, major repair, and operation.

      5. The person responsible for the operation of a construction object shall be obliged to maintain a construction object operation log, which shall record the dates and results of inspections, control checks and/or monitoring of its foundations, building structures, engineering support systems and networks, and their elements, the maintenance works performed on the construction object, the current repair works carried out on the construction object, the dates and content of orders issued by state bodies to eliminate violations identified during the operation of the construction object, information on the elimination of such violations, and shall also comply with the requirements of the construction object operation rules approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction, national standards, and technical regulations.

      6. The form of the construction object operation log and the requirements for maintaining such a log shall be established by the authorized body for architecture, urban planning, and construction in agreement with the interested state bodies.

      7. The person responsible for the safe operation of a construction object shall be obliged to notify, in the event of each emergency situation occurring during its operation:

      1) the state control and supervision bodies, if state control and supervision over the operation of the construction object is carried out in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan;

      2) local self-government bodies, except in the cases specified in subparagraph 1) of this paragraph;

      3) the owners of the construction object or persons possessing it on another lawful basis, if the person responsible for the operation of the construction object is an individual entrepreneur or legal entity engaged on the basis of a construction object operation contract.

      8. In the event of a change in the person responsible for the safe operation of a construction object, the person who was responsible for its safe operation shall be obliged, within ten days, to transfer to the new person responsible for the safe operation of the construction object the construction object operation log, orders issued by state bodies to eliminate violations identified during the operation of the construction object, inspection reports on the fulfillment of such orders by state bodies, recommendations of the local executive body, and other documents confirming the performance of maintenance, operational control, and current repair works on the construction object.

      9. The person responsible for the safe operation of a construction object shall be obliged to participate, including financially, in the maintenance of adjacent construction objects.

      10. The provisions of this article do not apply to construction objects operated in accordance with the Law of the Republic of Kazakhstan “On Housing Relations.”

      Note. For the purposes of this article, the common property of a construction object shall include: facades, vestibules, lobbies, corridors, stair flights (landings), premises intended for the placement of engineering equipment and engineering networks, elevators, roofs, attics, common engineering systems and equipment, the land plot under the construction object and/or the adjacent land plot, landscaping elements, and other common-use property.

Article 138. Suspension and termination of operation of construction objects

      1.In cases of violations during the operation of construction objects of the requirements of technical regulations, regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan, and design documentation, the operation of construction objects may be suspended in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, unless otherwise provided by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      2. The operation of construction objects shall be terminated after their decommissioning, if this is provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan, as well as in cases of accidental destruction and/or demolition.

Article 139. Recognition of a construction object as emergency and subject to demolition or reconstruction

      1.A construction object may be recognized as emergency and subject to demolition or reconstruction. Recognition of a construction object as emergency and subject to demolition or reconstruction shall be carried out based on the results of an inspection of its actual condition and/or the territory on which such construction object is located.

      2. Recognition of a multi-apartment residential building as emergency and subject to demolition or reconstruction shall be carried out in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan, taking into account the specific features established by the housing legislation of the Republic of Kazakhstan.

      3. The procedure and grounds for recognizing a construction object as emergency and subject to demolition or reconstruction shall be approved by the authorized body for architecture, urban planning, and construction. In this case, the following shall be determined in the following order:

      1) the procedure for the decision by the authorized state body and/or local executive body to create an interdepartmental commission for the purpose of assessing the actual condition of the construction object and/or the territory on which such construction object is located, the procedure for forming such commission, the procedure for holding its meetings, and the procedure for formalizing its decisions;

      2) the procedure for inspecting the construction object and/or the territory on which such construction object is located, and the procedure for assessing the actual condition of such construction objects and/or territory;

      3) the procedure for notifying the owner of the construction object, the owners of premises in it (apartments and/or non-residential premises), and the person possessing the construction object, a premise in it (an apartment and/or non-residential premise) on another lawful basis, about consideration of the issue of recognizing such construction object as emergency and subject to demolition or reconstruction;

      4) the procedure and time limits for making a decision on recognizing the construction object as emergency and subject to demolition or reconstruction.

Article 140. Renovation

      1.Renovation is a set of measures for the renewal of construction objects, including dilapidated and/or emergency ones, aimed at improving the conditions of their operation in order to form a high-quality and comfortable environment in settlements, with provision of social, engineering, and transport infrastructure, landscaping, as well as bringing them into conformity with the architectural appearance of the settlement through reconstruction (major repair), restoration, or construction of new construction objects with the demolition of dilapidated and/or emergency construction objects.

      2. The objects of renovation are construction objects located in the territory of the Republic of Kazakhstan and included in the renovation program in accordance with urban planning projects.

      3. The objectives of renovation are:

      1) improving the quality of settlements and the living conditions of individuals;

      2) increasing the functional, sanitary, energy, and architectural efficiency of built-up areas;

      3) preserving and adapting objects of historical and cultural heritage.

      4. Financing of the renovation program shall be carried out in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Chapter 20. CLASSIFICATION OF UNFINISHED CONSTRUCTION OBJECTS, THE CONSTRUCTION OR RECONSTRUCTION OF WHICH IS CARRIED OUT WHOLLY OR PARTLY AT THE EXPENSE OF BUDGET FUNDS, AS UNFINISHED CONSTRUCTION OBJECTS

Article 141. Grounds for classifying unfinished construction objects, the construction or reconstruction of which is carried out wholly or partly at the expense of budget funds, as unfinished construction objects

      1.An unfinished construction object, the construction or reconstruction of which is carried out wholly or partly at the expense of budget funds and is not completed, shall be recognized as an unfinished construction object from the day the information about it is entered into the state register of unfinished construction objects on the following grounds:

      1) the validity period of the construction permit has expired;

      2) more than twelve months have passed since the refusal to register the act of commissioning of the construction object, provided that the grounds for refusal to register the act of commissioning have not been eliminated;

      3) the validity period of the temporary paid land use agreement (lease) for the land plot on which the construction object is located, the construction or reconstruction of which has not been completed, or the gratuitous use agreement for such land plot concluded with the contractor (general contractor), has expired, in the absence of grounds provided for by the civil and land legislation of the Republic of Kazakhstan for acquiring rights to such land plot for the purpose of completing the construction or reconstruction of the construction object;

      4) the construction or reconstruction of the construction object has not been completed and restrictions established by land and other legislation of the Republic of Kazakhstan have arisen, which under this Code constitute grounds for refusal to register the act of commissioning of the construction object;

      5) in accordance with the budget legislation of the Republic of Kazakhstan, budget funds are not provided for the completion of the construction and reconstruction of the construction object, the construction and reconstruction of which have not been completed, for a period of three years starting from the last year in which such construction and reconstruction were financed from budget funds, provided that such construction and reconstruction are not carried out from non-budgetary sources of financing;

      6) an arrest, a prohibition on performing certain actions, and/or a preventive measure in the form of a pledge has been imposed in relation to the construction object, the construction or reconstruction of which has not been completed, and/or the land plot on which such construction object is located;

      7) there are court acts that have entered into legal force, including a decision recognizing the construction object as an unauthorized construction.

      2. In addition to the grounds provided for in paragraph 1 of this article, the authorized body for architecture, urban planning, and construction, and the local executive body may provide for other grounds for classifying construction objects, the construction or reconstruction of which has not been completed, as unfinished construction objects, the construction or reconstruction of which was carried out wholly or partly at the expense of budget funds.

      3. Construction objects, the construction or reconstruction of which was carried out wholly or partly at the expense of budget funds and has not been completed, shall be classified as unfinished construction objects subject to inclusion in the state register of unfinished construction objects in accordance with Article 142 of this Code.

Article 142. Register of unfinished construction objects

      1.Unfinished construction objects, the construction or reconstruction of which was carried out wholly or partly at the expense of budget funds, shall be subject to inclusion in the state register of unfinished construction objects.

      Construction objects shall be included in the state register of unfinished construction objects by decision of:

      1) the authorized body for architecture, urban planning, and construction, if their construction or reconstruction was carried out wholly or partly at the expense of the republican budget;

      2) the local executive body, if their construction or reconstruction was carried out wholly or partly at the expense of the local budget.

      2. The procedure for forming and maintaining the state register of unfinished construction objects, the composition of the information included in it, and the procedure for submitting such information shall be determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

Chapter 21. POST-UTILIZATION (DEMOLITION) OF CONSTRUCTION OBJECTS

Article 143. General provisions on post-utilization (demolition) of construction objects

      1.Post-utilization (demolition) of a construction object shall be carried out on the basis of a decision of the owner of the construction object or, in cases provided for by this Code and other laws of the Republic of Kazakhstan, on the basis of a court act that has entered into legal force, or a decision of the local executive body, unless otherwise provided by paragraph 2 of this article.

      2. The basis for demolition of a construction object included in the list of construction objects subject to demolition shall be the urban planning projects for the development and development of settlements.

      3. For the purpose of post-utilization (demolition) of a construction object, the contractor (general contractor) or the customer shall ensure the preparation of a construction project for the organization of demolition works as a separate document, except in the cases provided for by paragraph 4 of this article. The preparation of the construction project for the organization of post-utilization (demolition) works of a construction object shall be carried out by a design organization or a certified specialist in the field of architectural, urban planning, and construction activities whose information is included in the register of specialists.

      4. Preparation of a construction project for the organization of post-utilization (demolition) works of a construction object shall not be required for the post-utilization (demolition) of construction objects specified in paragraph 4 of Article 98 of this Code. In this case, the contractor (general contractor) shall have the right, on its own initiative, to ensure the preparation of the organization of works for the post-utilization (demolition) of such construction objects.

      5. The preparation of a construction project for the organization of post-utilization (demolition) works of a construction object shall be carried out on the basis of the results and materials of the inspection of the construction object in accordance with the requirements of technical regulations, sanitary and epidemiological requirements, environmental protection requirements, requirements for activities in the field of atomic energy use, and requirements for carrying out activities in the field of industrial safety.

      6. Requirements for the composition and content of the construction project for the organization of post-utilization (demolition) works of a construction object shall be established by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      7. If post-utilization (demolition) of a construction object is planned to be carried out with the involvement of state investments, the contractor (general contractor) or the customer shall ensure the preparation of the estimated construction cost.

      8. If the demolition of a construction object located on a land plot in state ownership, for which no land use right has been granted in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan, is ensured by a state body or a local executive body, the functions of the contractor (general contractor) shall be performed by those bodies or by persons with whom those bodies have concluded a demolition contract for such construction object.

Article 144. Implementation of post-utilization (demolition) of a construction object

      1.Post-utilization (demolition) of a construction object shall be carried out in accordance with the construction project for the organization of demolition works after the construction object has been disconnected from engineering and technical support networks in accordance with the conditions for disconnection from such networks issued by the organizations operating the engineering and technical support networks, as well as after the construction object has been decommissioned, if this is provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      2. The conditions for disconnection of a construction object from engineering and technical support networks shall be issued by the organizations operating such networks within no more than ten working days from the date of receipt of an application for the issuance of such conditions from the contractor (general contractor), the authorized state body, or the local executive body. Disconnection of a construction object from engineering and technical support networks shall be confirmed by an act signed by the organization operating the engineering and technical support networks. The procedure for disconnecting a construction object from engineering and technical support networks shall be determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      3. During the post-utilization (demolition) of a construction object, measures shall be taken to prevent harm to the life or health of people, damage to the property of individuals or legal entities, and damage to the environment. Temporary fencing, access roads, and measures for the disposal of construction waste shall be provided.

      4. Works under contracts for the post-utilization (demolition) of a construction object shall be performed by contractors (general contractors), unless otherwise established by this article. When performing post-utilization (demolition) works under such contracts, compliance with the requirements of the construction project for the organization of demolition works, technical regulations, and safety rules during the performance of the works shall be ensured.

      5. For the purpose of post-utilization (demolition) of a construction object, the owner, contractor (general contractor), or customer shall submit to the local executive body at the location of the construction object a notification of the planned post-utilization (demolition) of the construction object no later than seven working days before the start of the demolition works, in the procedure determined by the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      6. The owner, contractor (general contractor), or customer shall, within three working days after completion of the post-utilization (demolition) of the construction object, submit to the local executive body at the location of the land plot on which the construction object was located a notification of completion of the post-utilization (demolition) of the construction object.

      7. The demolition act of the construction object shall be subject to mandatory recording and registration in the automated digital system of the state urban planning cadastre by the local executive bodies for architecture, urban planning, and construction.

Article 145. Specific features of demolition of an unauthorized construction object or bringing it into compliance with established requirements

      1.The demolition of construction objects that are unauthorized constructions, or bringing them into compliance with established requirements, shall be carried out compulsorily on the basis of a court act that has entered into legal force, or a decision of the local executive body.

      2. The local executive body at the location of the unauthorized construction shall, within a period not exceeding twenty working days from the date of receipt from state bodies and/or organizations and other persons of a notification (application) about the identification of an unauthorized construction and documents confirming the presence of signs of an unauthorized construction provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan, be obliged to consider such notification (application) and documents and, based on the results of such consideration, take one of the following actions:

      1) adopt a decision on the demolition of the unauthorized construction or a decision to bring it into compliance with the established requirements in cases provided for by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

      2) apply to the court with a claim for demolition of the unauthorized construction or for bringing it into compliance with the established requirements;

      3) send a notification stating that the presence of signs of an unauthorized construction is not established, to the person who submitted the notification (application) about the identified unauthorized construction.

      3. The demolition of an unauthorized construction or bringing it into compliance with the established requirements shall be carried out by the person who ordered or erected the unauthorized construction, or carried out its construction, and, in the absence of information about such person, by the right holder of the land plot on which the unauthorized construction was created or erected, within the period established by the court act that has entered into legal force, or by the decision of the local executive body.

      4. The demolition of an unauthorized construction shall be carried out in accordance with Articles 143 and 144 of this Code. Bringing an unauthorized construction into compliance with the established requirements shall be carried out by means of its reconstruction in the manner established by Chapter 15 of this Code.

SECTION 6. LIABILITY FOR VIOLATION OF THE LEGISLATION OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN ON ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES. TRANSITIONAL AND FINAL PROVISIONS Chapter 22. LIABILITY FOR VIOLATION OF THE LEGISLATION OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN ON ARCHITECTURAL, URBAN PLANNING, AND CONSTRUCTION ACTIVITIES

Article 146. Liability of subjects of architectural, urban planning, and construction activities for violation of the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities

      1.Violations of the norms and requirements (conditions, rules, restrictions) established by the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities, committed by subjects of architectural, urban planning, and construction activities, shall entail liability established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      The following violations include:

      1) deviation from the approved functional designation of territories, urban planning regulations, the established regime of special regulation and urban planning regulation;

      2) deviation from and non-compliance of the detailed planning project with the approved master plan of a settlement or with the development and construction scheme (simplified master plan);

      3) deviation from the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan for the selection and allocation (permission for use), as well as withdrawal of land plots for urban planning purposes related to the provision of state needs;

      4) performance of survey, design, and construction and installation works in violation of the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan and state regulatory documents;

      5) deviation from the established procedure for the development, approval, expert review, and approval of urban planning documentation, as well as deviation from documentation approved in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, or making changes to it without complying with the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities;

      6) deviation from the established procedure for the development, expert review, and approval of design and estimate documentation, as well as deviation from documentation approved in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan, or making changes to it without complying with the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan on architectural, urban planning, and construction activities;

      7) performance of construction and installation works without notifying the state bodies exercising state architectural and construction control and supervision, in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan on permits and notifications;

      8) carrying out construction without author’s supervision and technical supervision in cases where this Code provides for their mandatory application;

      9) carrying out construction (reconstruction, restoration, expansion, technical re-equipment, modernization, major repair) of construction objects and their complexes in violation of the requirements of approved state regulatory documents, which may lead to a reduction or loss of strength, stability, and reliability of buildings, structures, their parts, or individual structural elements, deterioration of the operational qualities of the construction objects being erected, and negative impact on the environment;

      10) unauthorized construction, as well as changing the architectural appearance of a settlement, non-compliance with the design code, reconstruction (replanning, re-equipment, repurposing) of construction objects, individual premises and/or parts of construction objects;

      11) deviation from the established red lines and building lines, as well as yellow lines in areas (zones) of increased seismic hazard during the planning and development of settlements;

      12) non-compliance with the norms and requirements of regulatory documents, as well as the requirements established by the regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan, including those on labor protection, fire and explosion safety, civil defense, sanitary and environmental safety, and ensuring access for persons with limited mobility to construction objects of social, transport, and recreational infrastructure during the design, expert review, construction, and subsequent operation of the construction object, as well as failure to use domestic materials, equipment, products, and structures included in the database of goods, works, services, and their suppliers in construction objects financed from state investments;

      13) violation of the procedure for acceptance of construction objects into operation, as well as their maintenance during operation;

      14) unjustified refusal to issue, or issuance of inaccurate information about the preparation and adoption of decisions related to the planning and development (reconstruction) of settlements (parts of settlements), projected construction objects, as well as about the state of the living environment and life activity and the changes expected therein that directly affect the interests of individuals and legal entities, and the state;

      15) deviation from the design and estimate documentation developed and approved in the prescribed manner during construction and installation works;

      16) carrying out activities in the field of architecture, urban planning, and construction without permits;

      17) failure to register the condominium object of a multi-apartment residential building that has been commissioned;

      18) failure to ensure the transfer of external engineering networks and structures of a multi-apartment residential building into communal ownership in accordance with the design and estimate documentation;

      19) failure to ensure the inclusion of the land plot in the common property of the condominium object of a multi-apartment residential building;

      20) violation of the requirements established by the legislation of the Republic of Kazakhstan for the provision of information and/or data for filling the automated digital system of the state urban planning cadastre;

      21) violation of the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan for maintaining and updating the duty topographic plan in the automated digital system of the state urban planning cadastre;

      22) other actions that worsen the state of the living environment and life activity, infringe the rights and legitimate interests of citizens, including persons with limited mobility, and society as a whole, and cause damage to state interests, which entail liability established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      2. The obligation to eliminate the committed violation (conditions, rules, restrictions) and its consequences, as well as to compensate for the damage (harm) caused, shall be imposed on the subject of architectural, urban planning, and construction activities that committed the specified violations (conditions, rules, restrictions).

      3. Facts of non-compliance with the warranty period by subjects of architectural, urban planning, and/or construction activities shall be established in accordance with the norms of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan, as well as Article 122 of this Code.

      4. In cases where violations of the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan, as well as urban planning and technical regulations, norms and provisions of state and interstate regulatory documents that directly affect the strength, stability, and reliability of a construction object are identified in the design and estimate documentation, as well as violations in the urban planning project, violations of norms and requirements and failure to eliminate the identified violations during and within the established time limits for project expert review, the design organization that developed the design and estimate documentation and urban planning projects shall bear liability established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      The confirmation of identified violations in the development of design and estimate documentation and urban planning projects shall be a negative expert conclusion.

      If, during construction, violations of the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan, as well as urban planning and technical regulations, norms and provisions of state and interstate regulatory documents that directly affect the strength, stability, and reliability of the construction object under construction, are identified in the design and estimate documentation, the design organization that developed the design and estimate documentation, as well as the expert who issued a positive expert conclusion on the design and estimate documentation, shall bear liability established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      If violations of norms and requirements are identified in the urban planning project, the design organization that developed the urban planning project, as well as the expert and the state expert organization that issued a positive expert conclusion on the urban planning project, shall bear liability established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      The identified violations and expert remarks must be reasoned and substantiated with references to the relevant regulatory legal acts of the Republic of Kazakhstan, the requirements of urban planning and technical regulations, and the norms and provisions of state and interstate regulatory documents. The issuance of remarks of a recommendatory nature is not permitted.

      A violation of the reasonableness and/or reliability of the estimated or budgeted construction cost shall be confirmed by a forensic examination conducted in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      In the event that a forensic examination confirms an unjustified overstatement and/or understatement of the estimated or budgeted construction cost, the persons who developed the design and estimate documentation and conducted the comprehensive non-departmental expert review of construction projects for it shall bear liability established by the laws of the Republic of Kazakhstan.

      5. Architectural and planning assignments, approved conceptual designs, as well as positive expert opinions, and technical survey reports on the condition of a building or structure, that have been approved and issued in violation of the requirements of the legislation of the Republic of Kazakhstan, as well as urban planning and technical regulations, norms and provisions of state and interstate regulatory documents, shall be subject to withdrawal or cancellation in the manner established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

      The withdrawal and cancellation of an architectural and planning assignment or an approved conceptual design shall be carried out on the basis of an issued order by the authorized body for architecture, urban planning, and construction, or a local executive body of a region, a city of republican significance, or the capital, exercising state architectural and construction control and supervision, and a court act that has entered into legal force.

      The withdrawal and cancellation of a technical survey report on the condition of a building or structure shall be carried out on the basis of an issued order by a local executive body of an oblast, a city of republican significance, or the capital, exercising state architectural and construction control and supervision, and a court act that has entered into legal force.

      The withdrawal of an expert opinion shall be carried out by a state expert organization or expert organizations in accordance with Article 115 of this Code.

Chapter 23. TRANSITIONAL AND FINAL PROVISIONS

Article 147. Transitional provisions

      1.To suspend until January 1, 2030, the effect of paragraph 4 of Article 76, part one of paragraph 5 of Article 78, subparagraph 1) of part one of paragraph 4 of Article 98, and part four of paragraph 5 of Article 120 of this Code, establishing that during the suspension period, these paragraph, parts, and subparagraph shall operate in the following wording:

      "4. When developing and approving the master plan of a settlement, seismic microzoning maps, as well as mudflow, landslide, and avalanche hazard and risk maps, shall be taken into account, if available.";

      "5. When developing and approving a detailed planning project, seismic microzoning maps, as well as mudflow, landslide, and avalanche hazard and risk maps, shall be taken into account, if available.";

      "1) construction of individual residential houses not exceeding two stories, except for construction in areas (zones) of increased seismic hazard in accordance with seismic microzoning maps, as well as mudflow, landslide, and avalanche hazard and risk maps, if available;";

      "The design assignment shall include the required parameters of the construction object, other initial data, including information from seismic microzoning maps and mudflow, landslide, and avalanche hazard and risk maps, if available.".

      2. The establishment of a sanitary-protection zone for construction objects commissioned before the entry into force of this Code, for which a sanitary-protection zone has not been established, shall be carried out by the state body in the field of sanitary and epidemiological well-being of the population, and by structural subdivisions of other state bodies carrying out activities in the field of sanitary and epidemiological well-being of the population, in accordance with regulatory legal acts in the field of sanitary and epidemiological well-being of the population.

      3. Within the territory of industrial (production) zones of a settlement, it is permitted to place buildings for the residence of industrial enterprise workers, which were constructed and are functioning before the entry into force of this Code.

      4. Expert certificates for the right to perform expert works and engineering services in the field of architectural, urban planning, and construction activities, obtained before the entry into force of this Code, shall remain valid for two years from the date of entry into force of this Code.

      5. Certification centers may be established within one year from the date of entry into force of this Code.

      6. Persons holding expert certificates for the provision of engineering services and expert works shall be entitled to undergo certification in a certification center after concluding an agreement on the right to conduct certification of specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities with the authorized body for architecture, urban planning, and construction.

      7. When a self-regulatory organization with mandatory membership (participation) in the field of architectural, urban planning, and construction activities is established, the certification center must be established by such self-regulatory organization within twelve months from the date of its entry into the register of self-regulatory organizations.

      8. The words “certificate of specialists (experts) in the field of architectural, urban planning, and construction activities” used in this Code shall be equivalent to the words “certificates in the field of architectural, urban planning, and construction activities” until July 1, 2028.

Article 148. Procedure for the entry into force of this Code

      1.This Code shall enter into force on July 1, 2026, except for:

      1) part two of paragraph 3 of Article 61 of this Code, which shall enter into force on January 1, 2027;

      2) Articles 57 and 58 of this Code, which shall enter into force on July 1, 2028.

      2. To declare invalid:

      1) the Law of the Republic of Kazakhstan of November 3, 1994, “On Individual Housing Construction”;

      2) the Law of the Republic of Kazakhstan of July 16, 2001, “On Architectural, Urban Planning, and Construction Activities in the Republic of Kazakhstan,” except for subparagraphs 11-1), 23-19), 23-20), 23-22), 23-25), and 23-26) of Article 20, subparagraph 17-6) of paragraph 1 of Article 24, subparagraph 18-6) of paragraph 1 of Article 25, and paragraph 2 of paragraph 1 of Article 32-1, which shall remain in force until July 1, 2028.


      President of the Republic of Kazakhstan K. Tokayev

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫС КОДЕКСІ

Қазақстан Республикасының 2026 жылғы 9 қаңтардағы № 253-VIII ҚРЗ Кодексі.

      ЗҚАИ-ның ескертпесі!
      Қолданысқа енгізілу тәртібін 148-баптан қараңыз.

      Осы Кодекс Қазақстан Республикасында сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін жүзеге асыруға, адам өмір сүретін және тіршілік ететін толыққанды ортаны қалыптастыруға, елді мекендерді, қонысаралық аумақтарды жоспарлауға және дамытуға, құрылыс объектілерінің пайдаланылу циклінің барлық кезеңінде олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге байланысты қоғамдық қатынастарды реттейді.

1-БӨЛІМ. НЕГІЗГІ ЕРЕЖЕЛЕР

1-тарау. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

1-бап. Осы Кодексте пайдаланылатын негізгі ұғымдар

      Осы Кодексте мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

      1) авариялық құрылыс объектісі – адамдардың құрылыс объектісінде қауіпсіз болуын қамтамасыз етудің мүмкін болмауына байланысты құрылыс объектісінің одан әрі пайдаланылуы дереу тоқтатылуға тиіс жай-күйі;

      2) авторлық сүйемелдеу – құрылыс жобасы авторының (авторларының) құрылыс сатысын сүйемелдеуді жүзеге асыруы, оның ішінде оған өзгерістер енгізу жөніндегі сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі инжинирингтік көрсетілетін қызмет;

      3) адам өмір сүретін және тіршілік ететін орта – адам тұратын және тіршілік ететін орта. Адам өмір сүретін және тіршілік ететін орта мыналарды қамтиды:

      қоршаған орта – табиғи орта мен антропогендік ортаны қамтитын, адамның айналасындағы жағдайлардың, материалдық әлем заттары мен объектілерінің жиынтығы;

      сәулеттік-ландшафттық орта – адам шаруашылық қызметті және басқа да функцияларды жүзеге асыратын, табиғи жағдайлар мен сәулеттік нысандар ұштастырылған кеңістік. Әдетте, бұл адамның өмір сүру жағдайлары мен психикалық-физикалық жай-күйін айқындайтын, елді мекендер шегіндегі және олардың шегінен тысқары орта;

      қолжетімді (кедергісіз) орта – орынға кедергісіз жетуге және көрсетілетін қызметті пайдалануға мүмкіндік беретін, сондай-ақ көрсетілетін қызметті пайдалану мүмкіндігін қамтамасыз ететін параметрлері бар құрылыс объектісінің, қызмет көрсету орнының қасиеті;

      iшкi орта – тұрғын үй-жайлардағы өмiр сүру жағдайларының және жұмыс (өндiрiс) үй-жайларындағы еңбек жағдайларының кешенi, ол әлеуметтiк, эстетикалық, биологиялық, психологиялық және физикалық-химиялық факторларды, оның iшiнде табиғи радиацияны, сыртқы шуды, биотикалық төңiректi, ауаның ластануын, ылғалдылығын, құрамы мен ауысуын, иiстердi, жану өнiмдерiн, табиғи және жасанды жарықты, судың тазалығын және басқаларды қамтиды;

      4) атқарушылық геодезиялық түсірілім – ғимараттардың, құрылысжайлардың, инженерлік коммуникациялардың жер учаскесінде нақты орналасуының дәл координаттар мен биіктіктер жүйелеріне байланыстырылған схемасы;

      5) аумақтарды аймақтарға бөлу – қала құрылысына жоспарлау кезінде жекелеген аймақтарды қала құрылысына пайдалану түрлерін және оларды пайдалану бойынша ықтимал шектеулерді белгілей отырып, аумақтарды функционалдық аймақтарға бөлу;

      6) аумақтық-көліктік жоспарлау – қаладағы мобильділіктің орнықты түрлеріне және кедергісіз орта қалыптастыруға басымдық бере отырып, сондай-ақ аумақты жедел жабдықтауды және қатынас жолдарын техникалық қамтуды ескере отырып, аумақтың көліктік жүйесін дамытуды жоспарлау, ол көліктің барлық түрінің инфрақұрылымын орналастыруды және көліктің маршруттық желісін салуды жоспарлауды да қамтиды;

      7) бастапқы материалдар – жобалау құжаттамасын әзірлеу үшін қажетті материалдар;

      8) бірегей құрылыс объектісі – құрылыс объектісі үшін арнаулы техникалық шарттарды (ерекше нормаларды) әзірлеу, келісу және бекіту қажеттілігін айқындайтын, жобалау және салу жөніндегі мемлекеттік нормативтік құжаттар немесе мемлекетаралық нормативтер (мемлекетаралық нормативтік құжаттар) белгіленбеген, ерекше, бұрын жеке-жеке немесе жиынтық түрінде қолданылмаған сәулет, көлемдік-жоспарлау, конструкциялық, инженерлік немесе технологиялық шешімдермен сипатталатын құрылыс объектісі және оның кешендері;

      9) ғимарат – функционалдық мақсатына қарай адамдардың тұруы немесе онда болуы, өндiрiстiк процестердi орындау, сондай-ақ материалдық құндылықтарды орналастыру және сақтау үшін пайдаланылатын, мiндеттi түрде жер бетiндегі тұйық көлемдi құрайтын тiреу және қоршау конструкцияларынан тұратын жасанды құрылыс. Ғимараттың жерасты бөлiгi болуы мүмкiн;

      10) ғимараттардың және құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау – нәтижесінде ғимараттар мен құрылысжайлардың және олардың элементтерінің нақты жай-күйі, сенімділігі және орнықтылығы, одан әрі пайдалану мүмкіндігі, құрылыс объектісін күрделі жөндеу, жаңғырту немесе реконструкциялау жұмыстарының құрамы мен көлемін, сондай-ақ нысаналы мақсатының өзгеруін анықтау үшін, уақыт аралығында болатын өзгерістер ескеріле отырып, конструкциялар сапасының нақты көрсеткіштерінің сандық бағалауын алу айқындалатын сараптама жұмыстарының түрі;

      11) дизайн-код – елді мекендердің үйлесімді және стилистикалық бірыңғай сәулеттік келбетін қалыптастыруға бағытталған, оның ішінде абаттандыру элементтерін, ақпараттық және жарнамалық конструкцияларды, шағын сәулет нысандарын, стационарлық емес объектілерді, сауда қызметі және (немесе) қоғамдық тамақтандыру үшін пайдаланылатын стационарлық емес сауда объектілерін орналастыруға, көгалдандыруға, жарықтандыруға, қасбеттерге, қоршауларға қатысты, құрылыс салынатын ауданның ерекшеліктері ескерілетін талаптар мен қағидалардың жиынтығы;

      12) егжей-тегжейлі жоспарлау жобасы – елді мекендер аумақтарының жекелеген бөліктері мен функционалдық аймақтары, сондай-ақ елді мекендердің шегінен тысқары орналасқан аумақтар үшін әзірленетін қала құрылысы жобасы;

      13) елдi мекен аумағы – қалалық немесе ауылдық елдi мекеннiң белгiленген шекарасы (шегі) шегiндегi кеңiстiк;

      14) елдi мекеннiң бас жоспары – қала құрылысы регламенттері ескеріле отырып, елді мекенді аймақтарға бөлудi, оның жоспарлы құрылымын және аумағын функционалдық ұйымдастыруды, көлiктік және инженерлiк коммуникациялар, көгалдандыру мен абаттандыру жүйесін белгiлейтiн, қаланы, кенттi, ауылды дамытуды және оларда құрылыс салуды кешендi жоспарлаудың қала құрылысы жобасы;

      15) елді мекеннің (елді мекеннің құрамдас бөліктерінің) сәулеттік келбеті – құрылыс объектілерінің, құрылыс салудың, абаттандырудың және қоршаған ортаның барлық элементтерінің орналасуы тұтас эстетикалық сәулетті, жайлы, қолжетімді және қауіпсіз ортаны қалыптастыруға бағытталған аумақтың кеңістіктік-композициялық шешімі;

      16) ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу объектiлерi – аумақтарды, елдi мекеннiң, жекелеген құрылыс объектiсiнiң аумағын пайдаланудың жалпыға бiрдей қабылданған қағидаларына (тәртiбіне) ерекшелiктер белгiленбей не толықтырулар енгiзiлмей іске асырылуы қиын болатын сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметiнiң объектiлерi;

      17) ескірген құрылыс объектісі – құрылыс объектісінің конструкциясы, негізі физикалық тозу салдарынан берілген пайдалану талаптарына сай келмейтін жай-күйі;

      18) жалпы сейсмикалық аймақтарға бөлу карталары – болжалды бағалары топырақтың жоғары үдеулерінде және сейсмикалық қарқындылық шәкілі бойынша балдармен берілген, ықтимал сейсмикалық қауіптілігі әртүрлі аймақтар бөліп көрсетілген, елдің бүкіл аумағы үшін салыстырмалы түрде ұсақ масштабта жасалған карталар;

      19) жеке тұрғын үй – жеке (отбасымен) тұруға арналған, мансарды мен ірге қабатын қоса алғанда биіктігі үш қабаттан аспайтын, шаруашылық және басқа да құрылыстармен және жасыл екпелермен бірге жеке тұлғаның меншігіндегі бөлек тұрған ғимарат;

      20) жеке тұрғын үй құрылысы – адамдардың белгіленген тәртіппен өздеріне бекітіліп берілген жер учаскесінде өз күшімен немесе мердігерлік тәсілмен жеке тұрғын үйлер салуы;

      21) жеке тұрғын үй құрылысын салу аумағы – әлеуметтік-тұрмыстық, мәдени-ағартушылық мақсаттағы объектілермен, сондай-ақ инженерлік және көліктік инфрақұрылымдармен бірге жеке тұрғын үй құрылысы үшін пайдаланылатын елді мекен аумағының бір бөлігі;

      22) жобалардың мемлекетаралық сараптамасы – құрылыс туралы халықаралық шартқа екі және одан көп қатысушы мемлекет үшін қызығушылық туғызатын жобалар сараптамасының міндетті нысаны;

      23) жобалар сараптамасы – жобалау шешімдерінің Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген, жобалауға арналған бастапқы материалдар мен рұқсат беру құжаттарының шарттарына сәйкестігін (сәйкессіздігін), сондай-ақ жобалау шешімдері мен есеп-қисаптарда қала құрылысы регламенттері мен техникалық регламенттер талаптарының, мемлекеттік және мемлекетаралық нормативтік құжаттардың нормалары мен ережелерінің сақталуын анықтау арқылы құрылыс жобаларына, қала құрылысы жобаларына талдау және олардың сапасын бағалауды жүргізуді білдіретін сараптама қызметі;

      24) жобалау алдындағы құжаттама – жобалау құжаттамасын әзірлеу алдындағы және бағдарламаларды, есептерді, негіздемелерді, техникалық-экономикалық есеп-қисаптарды, ғылыми зерттеулер мен инженерлік ізденістер нәтижелерін, технологиялық және конструктивтік есеп-қисаптарды, эскиздерді, сызбаларды, макеттерді, өлшеулерді және объектілерді зерттеп-қарау нәтижелерін, сондай-ақ өзге де бастапқы материалдарды және жобалау құжаттамасын әзірлеу туралы шешімдер қабылдау және құрылыс жобаларын кейіннен іске асыру үшін қажетті материалдарды қамтитын құжаттама;

      25) жобалау құжаттамасы – жобалау барысында жасалатын мәтіндік және графикалық құжаттар жиынтығы, ол мыналарды қамтиды:

      абаттандыру және көгалдандыру жобалары. Абаттандыру және көгалдандыру жобалары құрылыс жобасының құрамында болуы мүмкін;

      қала құрылысы жобалары – аумақтар мен елді мекендерді немесе олардың бөліктерін ұйымдастыруды, дамытуды және оларда құрылыс салуды кешенді қала құрылысына жоспарлау шешімдерін қамтитын жобалар (Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасы, аумақты дамытудың өңіраралық схемалары, аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемалары, елді мекендердің бас жоспарлары (елді мекендерді дамыту және оларда құрылыс салу схемалары), егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары);

      құрылыс жобасы – осы Кодекстің тиісті талаптарын, сондай-ақ құрылысты ұйымдастыру және жүргізу, аумақты инженерлік жағынан дайындау, абаттандыру үшін сметалық есеп-қисаптарды қамтитын жобалау-сметалық құжаттама. Құрылыс жобаларына құрылыс объектілерін консервациялау және кейіннен кәдеге жарату жобалары да жатады;

      сәулет жобасы – жобалауына сәулетшінің қатысуы қажет болатын құрылыс объектісін (монументті) тұрғызу жобасы;

      26) жобалау қызметі (жобалау) – жобалау құжаттамасын жасау жөніндегі өзара байланысты жұмыстар кешенін жүзеге асыруды білдіретін қызмет;

      27) жобалау саласындағы сараптама қызметінің субъектілері – мемлекеттік сараптама ұйымы, сараптама ұйымдары, сондай-ақ олардың жұмыскерлері болып табылатын не осы ұйымдар штаттан тыс сарапшылар ретінде уақытша жұмысқа тартқан сарапшылар;

      28) жобалау саласындағы сарапшы – сараптама жұмыстарын жүзеге асыру үшін осы Кодексте көзделген тәртіппен сертификатталған және мемлекеттік сараптама ұйымының немесе сараптама ұйымдарының бірінің штатындағы жеке тұлға;

      29) жобалау ұйымы – Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жобалау қызметін жүзеге асыруға құқығы бар дара кәсіпкер немесе заңды тұлға;

      30) жобаны басқару – құрылыс объектілерін ұйымдастыру, жоспарлау, үйлестіру, жобалауды, салуды және пайдалануға беруді бақылау жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызмет, ол техникалық қадағалау мен авторлық сүйемелдеуді қамтуы мүмкін;

      31) инженерлiк инфрақұрылым – адамдардың тiршiлiк етуi, сондай-ақ өндiрiстiң немесе тауарлар мен көрсетiлетiн қызметтер айналымының орнықты жұмыс істеуі үшiн қалыпты жағдай жасайтын кәсiпорындардың (ұйымдардың), құрылыс объектілерінің, коммуникациялар мен инженерлiк және коммуналдық қамтамасыз ету желiлерiнiң жиынтығы;

      32) инжинирингтік көрсетілетін қызметтер – оңтайлы жобалық көрсеткіштерге қол жеткізу мақсатында құрылысты дайындауды және оның жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін, техникалық қадағалауды, авторлық сүйемелдеуді және жобаны басқаруды жүргізу бойынша көрсетілетін қызметтер;

      33) кезекші топографиялық жоспар – мемлекеттік қала құрылысы кадастрының құрамдас бөлігі болып табылатын және сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің объектілері, инженерлік инфрақұрылым, жоспарланатын құрылыс объектілері, абаттандыру және көше-жол жүрісі объектілері, көлік желісі туралы мәліметтерді қамтитын цифрлық картографиялық негіз;

      34) кепілдік мерзім – құрылыс объектілерін пайдаланудың осы Кодекске, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне, Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне немесе шартқа сәйкес белгіленген мерзімі, оның барысында тапсырыс беруші, мердігер (бас мердігер) мемлекеттік нормативтік құжаттарға, құрылыс жобасына және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес құрылыс объектісінің көрсеткіштері сапасының сақталуына кепілдік береді;

      35) консервациялау – құрылысы аяқталмаған объектінің салынуы уақытша тоқтатыла тұрған кезеңде оның конструкцияларының, материалдары мен жабдықтарының сақталуы мен сапалық сипаттамаларын қамтамасыз ету жөніндегі шаралар кешені;

      36) көліктік инфрақұрылым – көпiр, тоннель және өзге де көлiк құрылысжайларының, жол айрықтары мен жолөткелдердiң, реттеушi сигнал беру құрылғыларының, байланыстың, көлiк жұмысын инженерлiк жағынан қамтамасыз ету, көлiк құралдарына, тасымалданатын жүктерге, жолаушыларға қызмет көрсету, жол жүрісінің және жол жүрісіне әрбір қатысушының қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өндiрiстiк және қызмет көрсетушi персоналдың функционалдық қызметiн қамтамасыз ету объектiлерінiң, қойма үй-жайлары мен аумақтарының, санитариялық-қорғаныш және күзет аймақтарының, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес берілген және көрсетiлген қатынас жолдарына және жылжымайтын мүлiк объектiлерi бар объектiлерге бекітіліп берілген жерлер кешенi бар жерүстi (автомобиль және (немесе) темiржол) жолдарының, су (теңiз және (немесе) өзен) қатынас жолдарының жиынтығы;

      37) көппәтерлі тұрғын үй – ортақ үлестік меншік болып табылатын кондоминиум объектісінің ортақ мүлкінен, екі және одан көп пәтерлерден, көппәтерлі тұрғын үйге іргелес жатқан жер учаскесіне не кондоминиум объектісінің ортақ мүлкінің өзге де бөліктеріне жеке шығу жолдары бар тұрғын емес үй-жайлардан тұратын, тиісті нысаналы мақсаты бар біртұтас бөлінбейтін жер учаскесінде бөлек тұрған, біртұтас іргетасы бар ғимарат;

      38) көше-жол желісі – қызыл сызықтармен шектелген және жаяу жүргіншілердің, мопедтердің, электр самокаттардың, велосипедтердің, шағын электр көлік құралдарының, қоғамдық көліктің және басқа да механикалық көлік құралдарының жүруіне, инженерлік коммуникациялар тартуды және төсеуді ретке келтіруге, сондай-ақ елді мекендер аумақтарының құрамдас бөлігі ретінде олардың қатынас жолдарының жаяу жүргінші және көлік қатынастарын қамтамасыз етуге арналған, елді мекендер аумақтарының бір бөлігі болып табылатын көліктік инфрақұрылымның объектісі. Көшелер, даңғылдар, тұйық көшелер, өтпелер, жағалаулар, алаңдар, жаяу жүргінші аймақтары, тротуарлар, жаяу жүргінші және велосипед жолдары көше-жол желісінің негізгі элементтері болып табылады;

      39) қала құрылысы кеңістігі – адам (ел, өңір, елді мекен, елді мекеннің бір бөлігінің халқы) өмір сүретін және тіршілік ететін материалдық орта қалыптастырылатын, шегінде қандай да бір сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі жүзеге асырылатын қала құрылысын реттеу аумағы;

      40) қала құрылысы құжаттамасы – аумақтар мен елдi мекендердi не олардың бөліктерін дамытуды және оларда құрылыс салуды қала құрылысына жоспарлау үшін қажетті өзара байланысты құжаттар (қала құрылысы жобаларын, мемлекеттiк және мемлекетаралық нормативтiк құжаттарды қоса алғанда) жүйесi;

      41) қала құрылысы қызметі (қала құрылысы) – қала құрылысы кеңістігін қалыптастырудың, қала құрылысы жобасын жасаудың шығармашылық процесін, қала құрылысы құжаттамасының барлық сабақтас бөлімдерін үйлестіруді қамтитын, аумақтар мен елді мекендерді қала құрылысына жоспарлауды ұйымдастыру мен дамыту, оларды аумақтық-көліктік жоспарлау және жол жүрісін ұйымдастыру, аумақтарды қала құрылысына пайдалану түрлерін айқындау, қалалық және ауылдық елдi мекендердi кешендi жобалау қызметі;

      42) қала құрылысы регламенттерi – аумақтарды (жер учаскелерiн) және басқа да жылжымайтын мүлiк объектiлерiн пайдаланудың, сондай-ақ олардың жай-күйiнiң Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес белгіленген жол берiлетiн кез келген өзгерiстерiнiң режимдерi, рұқсаттары, шектеулерi (ауыртпалық салуды, тыйым салу мен сервитуттарды қоса алғанда);

      43) қонысаралық аумақтар – елді мекендердің шекарасынан (шегінен) тысқары аумақтар;

      44) қонысқа ыңғайлы аумақ – орналасуы мен қызметi санитариялық-қорғаныш аймақтарын талап ететiндей әсерге ұшыратпайтын тұрғын үй, қоғамдық (қоғамдық-iскерлiк) және рекреациялық аймақтарды, сондай-ақ инженерлiк және көлiктік инфрақұрылымдардың жекелеген бөлiктерiн, басқа да объектiлердi орналастыруға арналған, елдi мекен аумағының бiр бөлiгi;

      45) құрылысжай – табиғи немесе жасанды кеңістік шекаралары бар және өндірістік процестерді орындауға, материалдық құндылықтарды орналастыруға және сақтауға немесе адамдардың, жүктердің уақытша болуына (орын ауыстыруына), сондай-ақ жабдықты немесе коммуникацияларды орналастыруға (тартуға, жүргізуге) арналған, қолдан жасалған көлемді, жазықтық немесе желілік (жерүсті, су беті және (немесе) жерасты, суасты) құрылыс объектісі. Құрылысжай көркемдік-эстетикалық, декоративтік-қолданбалы не мемориалдық мақсатта да болуы мүмкін;

      46) құрылыс жобаларының мемлекеттік банкі – құрылыс жобаларының кешенді ведомстводан тыс сараптамасының оң қорытындысын алған жаңа құрылыс объектілерін салуға арналған үлгілік жобаларды және жобалау-сметалық құжаттаманы қамтитын цифрлық ресурс;

      47) құрылысқа салынатын мемлекеттік инвестициялар (мемлекеттік инвестициялар) – жаңа құрылыс объектілерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды салуға, сондай-ақ құрылыс объектілерін реконструкциялауға (кеңейтуге, жаңғыртуға, техникалық қайта жарақтандыруға) немесе күрделі жөндеуге салынатын инвестициялар, олардың көзі мыналар болып табылады:

      республикалық және (немесе) жергілікті бюджеттердің қаражаты, оның ішінде бюджеттік инвестицияларға және квазимемлекеттік сектор субъектілеріне бюджеттік кредит беруге бағытталған нысаналы қаражат;

      мемлекет кепілдігі не мемлекет кепілгерлігі бар мемлекеттік емес қарыздардың нысаналы қаражаты;

      Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражаты;

      Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі акционері (қатысушысы, сенімгерлік басқарушысы) болып табылатын ұйымдар мен заңды тұлғаларды қоспағанда, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қаражаты;

      дербес білім беру ұйымдарының қаражаты.

      Мемлекеттік инвестицияларға мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобалары бойынша инвестициялық шығындардың өтемақысын қоса қаржыландыруға және (немесе) төлеуге бағытталған республикалық және (немесе) жергілікті бюджеттердің қаражаты да жатады;

      48) құрылыс қызметі (құрылыс) – жаңа құрылыс объектiлерін (олардың кешендерiн, коммуникацияларын) тұрғызу және (немесе) өзгерту (кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру, реконструкциялау, реставрациялау, күрделi жөндеу), олармен байланысты технологиялық және инженерлiк жабдықтарды монтаждау (бөлшектеу), құрылыс материалдарын, бұйымдары мен конструкцияларын дайындау (өндiру), сондай-ақ құрылысы аяқталмаған объектiлерді консервациялау және өз ресурсын тауысқан құрылыс объектiлерiн кейiннен кәдеге жарату жұмыстарын жүзеге асыру арқылы өндiрiстiк және өндiрiстiк емес мақсаттағы негiзгi қорларды құру жөнiндегi қызмет;

      49) құрылыс-монтаждау жұмыстары – құрылыс қызметi, ол:

      жер жұмыстарын және топырақтағы арнаулы жұмыстарды;

      уақытша инженерлік желілер, жолдар, қойма алаңдарын орната отырып, құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды, сондай-ақ аумақты сатылап жоспарлауды;

      құрылыс объектілерінің (оның iшiнде көпiрлердің, көлiк эстакадаларының, тоннельдер мен метрополитендердің, жолөткелдердің, құбыржолдардың, өзге де жасанды құрылыстардың) тiреу және (немесе) қоршау конструкцияларын тұрғызуды;

      желiлiк құрылысжайларды тарту жөнiндегi арнаулы құрылыс және монтаждау жұмыстарын;

      сыртқы инженерлiк желiлер мен құрылысжайлар, сондай-ақ iшкi инженерлiк жүйелер орнатуды;

      конструкциялар мен жабдықтарды қорғау және әрлеу жөнiндегi жұмыстарды;

      автомобиль жолдарын және темiржол салуды;

      технологиялық жабдықты жинауды және тұрақты пайдаланылатын жерде жобалық жағдайға келтіріп орнатуды, жеке сынауды және жүктемемен сынауды, сондай-ақ бөлшектеуді қоса алғанда, оны монтаждауды қамтиды;

      50) құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы туралы қорытынды – орындалған құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасын растайтын құжат;

      51) құрылыс объектілерін ақпараттық модельдеу технологиясы – құрылыс объектісі туралы ақпаратты оның пайдаланылу циклінің барлық кезеңінде ұжымдық құру және басқару мүмкіндігін қамтамасыз ететін технологиялардың, өндірістік процестер мен регламенттердің жиынтығы;

      52) құрылыс объектілерін паспорттау – құрылыс объектісінің конструкциялық шешімін, физикалық және пайдалану жай-күйін сипаттай отырып және түгендеу процесінде олардың сейсмикалық төзімділігі мен конструкциялық осалдығын бағалай отырып, сейсмикалық белсенді аймақта орналасқан урбанизацияланған аумақта бұрыннан бар құрылысты түгендеудің техникалық рәсімі;

      53) құрылыс объектісі – құрылыс қызметінің түпкі нәтижесі болып табылатын, ғимарат немесе құрылысжай түріндегі жасанды орта объектісі;

      54) құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату – құрылыс объектісінің пайдаланылуы (жұмыс істеуі, қолданылуы) тоқтатылғаннан кейiн регенерацияланатын элементтерді (конструкцияларды, материалдарды, жабдықтарды) бiр мезгiлде қалпына келтiрiп және қайтадан пайдаланып, сондай-ақ регенерацияға жатпайтын элементтер мен қалдықтарды қайта өңдей отырып, құрылыс объектісін бөлшектеу және сүру жөнiндегi жұмыстар кешенi;

      55) құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісі – бекітілген құрылыс жобасына және мемлекеттік (мемлекетаралық) нормативтік құжаттарға сәйкес құрылыстың аяқталғанын және құрылыс объектісінің пайдалануға толық әзірлігін растайтын құжат;

      56) құрылыс объектісінің бірегей нөмірі – құрылыс объектісінің пайдаланылу циклін мониторингтеу мақсатында құрылыс жобаларын әзірлеуге, реконструкциялауға (қайта жоспарлауға және қайта жабдықтауға) бастапқы материалдар мен рұқсат беру құжаттарын алудан бастап оны пайдалануға қабылдап алуға және беруге дейінгі құрылыс объектісі туралы ақпаратты (мәліметтерді) жинау үшін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде қалыптастырылатын он сегіз таңбалы сәйкестендіру нөмірі;

      57) құрылыс объектісінің инженерлік жабдығы (инженерлік жабдық) – материалдық құндылықтардың сақталуын қамтамасыз ететін, сондай-ақ технологиялық жабдықтар мен өндірістік процестерді инженерлік жағынан қамтамасыз ететін, адамдардың тұруына (тұрмысына), еңбек етуіне (болуына) нормативтік не жайлы жағдайлар жасайтын инженерлік жүйелер мен техникалық құрылғылар кешені;

      58) құрылыс объектісінің пайдаланылу циклі – құрылыс объектісінің пайдалануда болуының дәйекті және өзара байланысты кезеңдері, оған мыналар кіреді:

      құрылыс объектісін құру кезеңі – құрылыс объектісінің мынадай сатыларын: жобалау алдындағы құжаттаманы әзірлеуді, жобалауды, салуды, пайдалануға қабылдап алуды және беруді, сондай-ақ күрделі жөндеу мен реконструкциялауды қамтитын құрылыс объектісінің пайдаланылу циклінің кезеңі;

      құрылыс объектісін пайдалану кезеңі – құрылыс объектісін бұрын берілген рұқсаттар мен регламенттерде белгіленген есептік қызмет ету мерзімі ішінде және қауіпсіздік деңгейіне сәйкес мақсаты бойынша пайдалануға байланысты әрекеттерді қамтитын құрылыс объектісінің пайдаланылу циклінің кезеңі. Құрылыс объектісінің күтіп-ұстау және ағымдағы жөндеу кезеңдерін қамтиды;

      құрылыс объектісінің пайдалануда болуының аяқталу кезеңі – құрылыс объектісі бұдан әрі өз функцияларын орындамайтын немесе қазіргі заманғы талаптарға, стандарттарға сай келмейтін, соның салдарынан құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату кезеңі іске асырылатын пайдаланылу циклінің кезеңі;

      59) құрылыс объектiсінiң сапасы – құрылыс объектісін пайдалану кезеңі ішінде меншiк иелерiнiң (пайдаланушылардың) және жалпы қоғамның мүдделерi мен қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге бағытталған талаптарды көрсететін, тұтынушыға жеткiзiлген түпкілікті құрылыс объектісі сипаттамаларының (эстетикалық сипаттамаларды қоса алғанда) жиынтығы;

      60) құрылыс объектiсінiң техникалық күрделiлiгi – құрылыс объектiсінiң функционалдық мақсатына, оның тiреу және қоршау конструкцияларының ерекшелiктерiне, қабаттар (конструкциялық қатарлар) санына, сейсмикалық қауiптiлiгiне немесе құрылыс орнының (ауданының) өзге де ерекше геологиялық, гидрогеологиялық, геотехникалық жағдайларына қарай мемлекеттiк және (немесе) мемлекетаралық (халықаралық) нормативтік құжаттарда белгiленетiн, негіздері мен конструкцияларының сенiмдiлiгi мен берiктiгiне қойылатын техникалық талаптардың дәрежесi бойынша құрылыс объектiсiнiң жауапкершiлiк деңгейi, ол:

      жауапкершiлiктiң бiрiншi деңгейi – күшейтiлген деңгей;

      жауапкершiлiктiң екiншi деңгейi – қалыпты деңгей;

      жауапкершiлiктiң үшiншi деңгейi – төмендетiлген деңгей болып бөлiнедi;

      61) құрылыс объектісінің цифрлық моделі – үш өлшемді модельдерді, бастапқы материалдарды, рұқсат беру, жобалау, атқару және пайдалану құжаттамасын қоса алғанда, құрылыс объектісі бойынша электрондық нысанда берілген ақпарат жиынтығы;

      62) құрылыс саласында рұқсат беру рәсімдерінен өту – сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектісіне құрылыс объектілерін (жекелеген бөліктерін) салу және (немесе) өзгерту жөніндегі өзінің түпкі ойын іске асыруға құқық беру;

      63) құрылыс салуды реттеу сызықтары (құрылыс салу сызықтары) – құрылыс объектілерін орналастыру кезінде қызыл және сары сызықтардан немесе белгіленген қызыл және сары сызықтар болмаған кезде жер учаскесі шекарасынан шегіндіріле отырып белгіленетін құрылыс салу шекаралары;

      64) құрылыс салынбаған аумақтар – құрылыс объектілері, көліктік инфрақұрылым объектілері, инженерлік желілер мен құрылысжайлар жоқ, елді мекеннің шекараларындағы (шегіндегі) жерлер;

      65) құрылыс салынған аумақтар – құрылыс объектілері орналасқан, оларда одан әрі құрылыс салу құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату (сүру) арқылы мүмкін болатын аумақтар;

      66) құрылыстағы техникалық нормалау ұлттық институты – мемлекеттік нормативтік құжаттарды әзірлеу және жетілдіру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға осы Кодексте белгіленген тәртіппен айқындалған заңды тұлға;

      67) құрылыстың сметалық құны – жобалау материалдары мен сметалық нормативтік құжаттар негізінде жобалау-сметалық құжаттамада (болған кезде) айқындалған, құрылысқа қажетті ақша сомасы;

      68) құрылысы аяқталмаған объект – Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасына сәйкес пайдалануға қабылданбаған құрылыс объектісі;

      69) қызыл сызықтар – елді мекендердің жоспарлау құрылымында кварталдардың, шағын аудандардың, өзге де элементтердің аумақтарын көшелерден (өтпелерден, алаңдардан) бөліп тұратын шекара. Қызыл сызықтар құрылыс салу шекараларын реттеу үшін қолданылады;

      70) мемлекетаралық нормативтер (мемлекетаралық нормативтік құжаттар) – Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттар негізінде Қазақстан Республикасының және басқа мемлекеттің (басқа мемлекеттердің) аумақтарында қолданылатын мемлекетаралық құрылыс нормалары мен қағидалар жинағын, құрылыстағы мемлекетаралық стандарттарды қамтитын, нормативтік-техникалық құжаттар, қағидалар және басқа да міндетті талаптар, шарттар мен шектеулер жүйесі;

      71) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесі – мемлекеттік қала құрылысы кадастрының ақпаратын және (немесе) мәліметтерін жинауды, есепке алуды, тіркеуді, енгізуді (толықтыруды), өңдеуді, сақтауды, қол жеткізуді, беруді, деректерін көрсетуді және таратуды қамтамасыз ететін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының цифрлық жүйесі;

      72) мемлекеттік сараптама ұйымы – Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған және мемлекеттік монополияға жатқызылған, жобаларға сараптама жасау жөніндегі қызметті жүзеге асыратын, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге қызметті жүзеге асыратын заңды тұлға;

      73) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы – Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасын бұзушылықтардың алдын алуға, анықтауға, жолын кесуге және жоюға, сондай-ақ оның сақталуын бақылауға және қадағалауға бағытталған мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың қызметі;

      74) нормативтік құжаттардың мемлекеттік жүйесі (мемлекеттік нормативтік құжаттар) – ережелері адамның өмір сүруі мен тіршілік етуіне қолайлы, қауіпсіз және басқа да қажетті жағдайларды қамтамасыз ететін нормативтік құқықтық актілер, қала құрылысы және техникалық регламенттер, сондай-ақ нормативтік техникалық құжаттар жүйесі;

      75) объектіге барудың график-жоспары – құрылыс-монтаждау жұмыстарының басталғаны туралы хабарламаға қоса берілетін, мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органның құрылыс кезеңінде құрылыс объектісіне келісілген график бойынша баруына тапсырыс берушінің ерікті келісімін растайтын құжат;

      76) объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытынды – адамдар көп болатын салынған объектіні және биіктігі жиырма сегіз метрден асатын ғимараттарды пайдалануға қабылдап алар алдында олардың өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы азаматтық қорғау саласындағы уәкілетті органның аумақтық органы беретін құжат;

      77) оқшау сараптама қорытындысы – құрылыс жобасы сараптамасының аяқталу кезеңін қоспағанда, құрылыс жобасының тиісті бөлімдері (бөліктері) бойынша сараптамалық сүйемелдеудің әрбір кезеңінде ресімделетін және тапсырыс берушіге берілетін, құрылыс жобаларының кешенді ведомстводан тыс сараптамасының қорытындысы;

      78) ортақ пайдаланылатын орындар – халық үшін қолжетімді немесе ашық аумақтар мен объектілер;

      79) өрт-техникалық зерттеп-қарау – нәтижесінде адамдар көп болатын салынған объектілердің және биіктігі жиырма сегіз метрден асатын ғимараттардың өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі немесе сәйкессіздігі айқындалатын зерттеп-қарау түрі;

      80) реставрация – ғылыми негізделген деректер негізінде тарих пен мәдениет ескерткіштерінің тарихи, сәулеттік-көркемдік келбетінің сақталуы мен ашылуын қамтамасыз ететін іс-шаралар кешені;

      81) сараптама жұмыстары – жобалау құжаттамасын сараптау, ғимараттардың және құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығына техникалық қадағалау мен техникалық зерттеп-қарауды жүргізу жөніндегі жұмыстар;

      82) сараптама қорытындысы – мемлекеттік сараптама ұйымының немесе сараптама ұйымының қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасын және құрылыс жобасының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізу нәтижесі болып табылатын құжаты;

      83) сараптама ұйымы – осы Кодексте белгіленген тәртіппен аккредиттелген, Қазақстан Республикасының заңнамасымен мемлекеттік монополияға жатқызылмаған құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүзеге асыратын заңды тұлға;

      84) сары сызықтар – жер сілкіністері, табиғи немесе техногендік сипаттағы өзге де төтенше жағдайлар салдарынан құрылыс объектілерінің үйінділерге (қиратындыларға) айналуы барынша мүмкiн болатын аймақтар шекаралары. Сары сызықтар құрылыс объектілері арасындағы арақашықтықты реттеу үшін қолданылады;

      85) сәйкестік туралы декларация – мердігер (бас мердігер) аяқталған құрылыс объектісі бойынша орындалған жұмыстардың бекітілген құрылыс жобасына және мемлекеттік (мемлекетаралық) нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкестігін куәландыратын құжат;

      86) сәулет-жоспарлау тапсырмасы – құрылыс объектісінің мақсатына, негiзгi параметрлеріне және оны нақты жер учаскесiне (алаңға, трассаға) орналастыруға қойылатын талаптар кешені, сондай-ақ қала құрылысы регламенттеріне сәйкес осы елді мекен үшін белгіленетін, жобалау мен құрылысқа қойылатын міндетті талаптар, шарттар мен шектеулер. Бұл ретте тапсырыс беруші (инвестор) беретін эскиздерге (эскиздік жобаларға) сәйкес құрылыс объектілерінің сыртқы қабырғаларын (қасбеттерін) әрлеу материалдарының түр-түсі мен оларды пайдалану, көлемдік-кеңістіктік жағдайы бойынша талаптарды белгілеуге жол беріледі;

      87) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы автоматтандырылған тізілім (автоматтандырылған тізілім) – мемлекеттік органдар мен өзге де ұйымдардың цифрлық объектілерімен интеграцияланған, осы Кодекске сәйкес сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілері туралы мәліметтерді қамтитын, сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы цифрлық жүйе құрауышы;

      88) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы өзін-өзі реттейтін ұйым – жеке кәсіпкерлік субъектілерінің ерікті мүшелігіне (қатысуына) негізделген қауымдастық (одақ) нысанындағы немесе өзге де ұйымдық-құқықтық нысандағы бірыңғай коммерциялық емес ұйым.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы өзін-өзі реттейтін ұйым өзін-өзі реттеудің бірыңғай коммерциялық емес ұйымы ретінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған бағыттар бойынша құрылады;

      89) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандар (сарапшылар) тізілімі – сертификаттаудан өткен жеке тұлғалардың тұрақты жаңартылатын бірыңғай тізімі;

      90) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган – сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін мемлекеттік басқару саласында басшылықты, сондай-ақ өз құзыреті шегінде салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган;

      91) сәулет, қала құрылысы туындысы – цифрлық модель, жобалау құжаттамасы, жекелеген сызба, макет, эскиз нысанында тіркеп-белгiленген және (немесе) заттай іске асырылған автордың түпкі ойын қоса алғанда, қандай да бiр сәулет объектiсiн жасауға немесе қала құрылысы кеңiстiгiн қалыптастыруға бағытталған, жеке тұлғалардың кәсiптік қызметiндегi шығармашылық қызметтің нәтижесi болып табылатын авторлық құқық және автордың (авторлардың) зияткерлiк меншiк объектiсi;

      92) сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы – сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасында белгіленген талаптарды сақтауына бағытталған шара;

      93) сәулет-құрылыс құжаттамасы – құрылысты ұйымдастыру (кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру, реконструкциялау, реставрациялау, күрделi жөндеу, консервациялау және кейiннен кәдеге жарату), сондай-ақ аумақты инженерлiк жағынан дайындауды, абаттандыруды, көгалдандыруды, сыртқы безендiруді ұйымдастыру үшiн қажеттi құжаттар кешені;

      94) сәулет қызметі (сәулет) – құрылыс объектісінің сыртқы және ішкі келбетін жасаудың, құрылыс (реконструкциялау, реставрациялау) үшін жобалау құжаттамасының сәулет бөлігінде тіркеп-белгіленген кеңістіктік, композициялық, көлемдік-жоспарлау және функционалдық ұйымдастырудың шығармашылық процесін, құрылыс жобасын іске асыру кезінде авторлық сүйемелдеуді жүргізуді қамтитын сәулет объектілерін жасау жөніндегі қызмет;

      95) сәулет объектiсі – әзiрленуiне сәулетшiнiң қатысуы қажет болатын, сәулет немесе қала құрылысы жобаларының негiзiнде салынған ғимарат, құрылысжай түріндегі құрылыс объектісі, олардың экстерьерлерi және (немесе) интерьерлерi, монумент, абаттандыру, ландшафт немесе бақ-саябақ өнерiнiң элементтерi;

      96) сейсмикалық қауіптілігі жоғары аудандар (аймақтар) –сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталарының негізінде айқындалған, сейсмикалық әсері болуы мүмкін (күтілетін) аудандар;

      97) сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталары –сейсмотектоникалық және жергілікті инженерлік-геологиялық жағдайлардың әсері ескеріле отырып, елді мекендердің құрылыс салынатын аумақтары үшін жасалған карталар;

      98) сметалық нормативтік құжаттар (сметалық нормативтер) –сметалық нормалар, құнның сметалық көрсеткіштері, индекстер және құрылыстың сметалық құнын айқындау үшін қажет баға белгілеу жөніндегі басқа да нормативтік құжаттар, сондай-ақ құралдар мен әдістемелік ұсынымдар;

      99) тапсырыс беруші – қызметін Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүзеге асыратын жеке немесе заңды тұлға. Қызметінің мақсаттарына қарай тапсырыс беруші – жобаның (бағдарламаның) инвесторы, тапсырыс беруші (меншік иесі) не олардың уәкілетті адамдары тапсырыс беруші бола алады;

      100) техникалық қадағалау – орындалған жұмыстардың сапасын, құнын, қабылдап алынуын және құрылыс объектілерінің пайдалануға берілуін қоса алғанда, құрылыс жобасын іске асырудың барлық сатысында құрылысты қадағалау жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызмет;

      101) техникалық тапсырыс беруші – құрылысты "толық бітіріп беруді" іске асыру үшін тапсырыс беруші тартатын, "толық бітіріп берілетін" құрылыстың барлық сатысында оны іске асыру процесін білікті басқаруды қамтамасыз ету мақсатында шарт негізінде әрекет ететін заңды тұлға;

      102) техногендiк әсер – халыққа, елдi мекендерге не қонысаралық аумақтарға табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлардың пайда болу қатерiн төндiрмей немесе қатерін төндiре отырып, шаруашылық қызмет нәтижесiнде туындаған жағымсыз немесе зиянды (қауiптi) әсер;

      103) техногендiк зiлзалалар – шаруашылық қызметпен байланысты және:

      өнеркәсiп, көлiк аварияларын және басқа да аварияларды (оқыс оқиғаларды);

      өрт, жарылыстар немесе жарылыс қатерiн;

      биологиялық, химиялық қауiптi немесе радиоактивтi заттардың шығарылуын немесе шығарылу қатерiн;

      құрылыс объектілерінің, коммуникациялардың кенеттен қирауын;

      гидротехникалық немесе тазарту құрылысжайларының жарылуын;

      тіршілікті қамтамасыз етудің электр энергетикасы және коммуникация жүйелерінде авариялар туғызған экстремалдық факторлар;

      104) "толық бітіріп берілетін" құрылыс – құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізуді және техникалық қадағалаудың көрсетілетін қызметтерін қоспағанда, жобалау, іздестіру, құрылыс-монтаждау (кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру, реконструкциялау, реставрациялау, күрделі жөндеу) жұмыстарын және басқа да жұмыстарды орындауды, сондай-ақ көрсетілген жұмыстармен қатар жүретін тауарларды беруді, қызметтер көрсетуді қамтитын құрылыс объектісін салу және оны пайдалануға беру жөніндегі кешенді жұмыстар;

      105) тығыздап (сыналап) құрылыс салу – бұрыннан құрылыс салынған аумақтарда жаңа ғимараттар немесе құрылысжайлар салу;

      106) үлгілік жоба – сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның бюджеттік бағдарламасы шеңберінде әзірленетін, жобалау кезінде одан әрі бірнеше рет қолдануға арналған жобалау-сметалық құжаттама;

      107) халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары – егде жастағы адамдар, мүгедектігі бар адамдар, өздігінен жүріп-тұру, көрсетілетін қызметтерді, ақпаратты алу немесе кеңістікте бағдарлану кезінде қиындық көріп жүрген, оның ішінде балаларға арналған арбаларды және (немесе) кресло-арбаларды пайдаланатын адамдар;

      108) эскиз (эскиздік жоба) – схема, сызба, бастапқы сұлба (сурет) нысанында орындалған және осы шешiмнiң түпкi ойын түсiндiретiн, жобалау (жоспарлық, кеңiстiктiк, сәулеттiк, технологиялық, конструкциялық, инженерлiк, декоративтік немесе басқа) шешiмінiң оңайлатылған түрi.

2-бап. Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс

қызметі туралы заңнамасы

      1. Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді және осы Кодекстің, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінің нормаларынан тұрады.

      2. Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттар осы Кодекстен басым болады. Қазақстан Республикасы қатысушысы болып табылатын халықаралық шарттардың Қазақстан Республикасының аумағында қолданылу тәртібі мен талаптары Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалады.

3-бап. Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс

қызметі туралы заңнамасының мақсаттары, міндеттері мен қағидаттары

      1. Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының мақсаттары мыналар:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласында тиімді басқару жүйесін қалыптастыру;

      2) халықтың барлық санаты үшін инклюзивті, қолайлы және жайлы ортаны қамтамасыз ету, оның ішінде халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарына әлеуметтік, көліктік, өндірістік және өзге де мақсаттағы құрылыс объектілеріне кедергісіз кіру үшін жағдайларды қамтамасыз ету;

      3) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру кезіндегі ашықтық, қолжетімділік және әділдік;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінде қауіпсіздікті қамтамасыз ететін талаптарды белгілеу;

      5) сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыруды ұйымдастыру;

      6) ғылыми және ғылыми-техникалық қызметті дамыту, сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы қызметкерлерді даярлау және олардың біліктілігін арттыру болып табылады.

      2. Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының міндеттері мыналар:

      1) құрылыс қызметінің өмірлік циклінің барлық сатысында бақылау мен қадағалауды қамтамасыз ету;

      2) рәсімдерді оңайлату процестерін автоматтандыру және сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласында цифрлық жүйелерді ендіру;

      3) елді мекендер аумағының кешенді және орнықты дамуын қамтамасыз ету;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласында инвестициялар тарту үшін жағдайлар жасау;

      5) елді мекендердің сәулеттік келбетін жақсарту, сондай-ақ инженерлік және коммуникациялық желілерді жаңғырту және дамыту;

      6) елді мекендердің аумақтарын қалыптастыру және қайта құру құралдарын жетілдіру, сондай-ақ қоршаған ортаның жай-күйін жақсарту;

      7) құрылыста Қазақстанда шығарылатын материалдардың, жабдықтардың, бұйымдар мен конструкциялардың қолданылуын қамтамасыз ету болып табылады.

      3. Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының қағидаттары мыналар болып табылады:

      1) заңдылық, теңқұқықтылық және сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің құқықтарын шектеуге жол бермеу;

      2) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін жүзеге асыру кезінде экологиялық, экономикалық, әлеуметтік және өзге де факторларды теңгерімді есепке алу;

      3) жариялылықты және сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мәселелерді шешуге жеке және заңды тұлғалардың жан-жақты қатысуын қамтамасыз ету;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында өзін-өзі реттеуді дамыту үшін жағдайлар жасау;

      5) қала құрылысы құжаттамасын әзірлеу кезінде барлық факторлар мен өзара байланыстарды есепке алу және құрылыс жобаларын дайындау және аумақты игеру кезінде олардың талаптарын сақтау.

4-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы қызметтің негізгі

бағыттары

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы қызметтің негізгі бағыттары осы саладағы мемлекеттік, қоғамдық және жеке мүдделерді қамтамасыз етуге тиіс:

      1) мемлекеттік мүдделер – өңірлердің, қалалардың, ауылдық елді мекендердің орнықты даму жағдайларын, белсенді мобильділікті, тіршілікті қамтамасыз ету, көліктік және инженерлік коммуникациялар, байланыс және энергетика жүйелерінің жұмыс істеуін, қоршаған ортаны қорғауды, тарихи-мәдени мұра объектілерін сақтауды қамтамасыз ету үшін жалпы қоғамның мүдделері;

      2) қоғамдық мүдделер – жекелеген өңірлер, қалалар, ауылдық елді мекендер халқының осы аумақта тұруы (болуы) үшін қолайлы жағдайларды, экологиялық жағдайды жақсартуды, шаруашылық және өзге де қызмет нәтижесінде қауіпті (зиянды) әсерлердің алдын алуды, елді мекендер мен оларға іргелес аумақтардың инфрақұрылымдарын дамытуды, тарихи-мәдени мұра объектілерін, табиғи ландшафттарды сақтауды қамтамасыз етудегі мүдделері;

      3) жеке мүдделер – өздеріне тиесілі жер учаскелерінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін жүзеге асыруға байланысты жеке және заңды тұлғалардың мүдделері.

      Егер жеке және заңды тұлғалардың сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі өздеріне тиесілі (өздері пайдаланатын) құрылыс объектісін (жер учаскесін немесе өзге де жылжымайтын мүлікті) пайдалануға, иеленуге не оған билік етуге мүмкіндік бермесе, ол Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес шектелуге жатады.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі мыналардан:

      1) қала құрылысы және құрылыс мақсаттарында пайдалану үшін инженерлік ізденістер жүргізуден;

      2) белгіленген тәртіппен қала құрылысы, сәулет-құрылыс құжаттамасын және жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеуден, келісуден, оған сараптама жүргізуден және бекітуден;

      3) жаңа құрылыс объектілерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды салудан, сондай-ақ кеңейтуден, техникалық қайта жарақтандырудан, жаңғыртудан, реконструкциялаудан, реставрациялаудан, реновациялаудан және күрделі жөндеуден;

      4) аумақты инженерлік жағынан дайындаудан, абаттандыру және көгалдандыру объектілерін салудан, көше-жол желісін жоспарлаудан және инженерлік жағынан дайындаудан, объектілер салудан және жол жүрісі қауіпсіздігін жақсартудан және жаяу жүргіншілер, мопедтер, электр самокаттар, велосипедтер, шағын электр көлік құралдары мен қоғамдық көлік үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз ету жөніндегі шараларды әзірлеуден;

      5) құрылысы аяқталмаған объектіні консервациялаудан;

      6) құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату жөніндегі жұмыстар кешенін жүргізуден;

      7) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласында ғылыми-зерттеу, тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар жүргізуден және олардың нәтижелерін пайдаланудан;

      8) сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асырудан;

      9) инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді тартудан және көрсетуден;

      10) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінде қауіпсіздікті қамтамасыз ететін талаптарды белгілеуден көрінеді.

5-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі халықаралық

ынтымақтастық

      Қазақстан Республикасында сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі халықаралық ынтымақтастық:

      1) халықаралық шарттарға, халықаралық форумдарға, семинарларға, конференцияларға қатысу;

      2) келіссөздер мен консультациялар жүргізу, өзара ақпарат алмасу;

      3) бірлескен бағдарламаларды, жобаларды және өзге де іс-шараларды іске асыру арқылы жүзеге асырылады.

6-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің объектілері

      1. Мыналар сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің объектілері болып табылады:

      1) Қазақстан Республикасының аумағы;

      2) облыстардың, аудандардың, қалалардың және ауылдық елді мекендердің аумақтары және олардың бөліктері;

      3) функционалдық аймақтар;

      4) құрылыс объектілеріне жататын технологиялық және инженерлік жабдықтары бар олардың барлық түрін қоса алғанда, жылжымайтын мүлік объектілері;

      5) арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар;

      6) мәртебесі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тарих пен мәдениет, табиғат пен ландшафт ескерткіштері.

      2. Қалалар сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің объектілері ретінде:

      1) ірі қалалар (халық саны 500 мың тұрғыннан асатын);

      2) үлкен қалалар (халық саны 100 мыңнан 500 мың тұрғынға дейін);

      3) орташа қалалар (халық саны 50 мыңнан 100 мың тұрғынға дейін);

      4) шағын қалалар (халық саны 50 мың тұрғынға дейін) болып бөлінеді.

7-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің субъектілері

      Қазақстан Республикасының аумағында адамның өмір сүру және тіршілік ету ортасын қалыптастыруға және дамытуға қатысатын мемлекеттік органдар, жеке және заңды тұлғалар сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің субъектілері болып табылады.

      Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, азаматтығы жоқ адамдарға, шетелдіктерге және шетелдік заңды тұлғаларға Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының аумағында сәулет, қала құрылысы және (немесе) құрылыс қызметіне жататын жұмыстарды орындау (қызметтерді көрсету) құқығы берілуі мүмкін.

8-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің

құқықтары

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің:

      1) тиісті мемлекеттік органдардан, сондай-ақ мемлекеттік ұйымдардан (қолжетімділігі шектелген ақпаратты немесе құжаттарды қоспағанда) жобалау алдындағы зерттеулер, құрылысқа салынатын инвестициялардың негіздемесін дайындау, аумақты игеруді және (немесе) онда құрылыс салуды жоспарлау, құрылыс объектілерін жобалау және салу, сондай-ақ оларды кейіннен пайдалану үшін қажетті ақпаратты (мәліметтерді, деректерді, бастапқы материалдарды немесе құжаттарды) сұратуға және алуға;

      2) қала құрылысы регламенттері, сервитуттар немесе өзге де нормативтік талаптар (шарттар, шектеулер) шегінде меншікке сатып алынған не жер пайдалануға берілген жер учаскелерін нысаналы мақсаты бойынша пайдалануға;

      3) "Өзін-өзі реттеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында өзін-өзі реттейтін ұйымдар, сондай-ақ өзге де кәсіптік қоғамдық ұйымдар құруға;

      4) осы Кодексте және Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де құқықтары бар.

9-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің міндеттері

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің субъектілері:

      1) Қазақстан Республикасының заңнамасына, нормативтік құжаттардың мемлекеттік жүйесіне және мемлекетаралық нормативтерге (мемлекетаралық нормативтік құжаттарға) сәйкес қызметті жүзеге асыруға;

      2) халықтың тіршілік ету ортасының нашарлауына, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің басқа да субъектілерінің құқықтары мен заңды мүдделеріне нұқсан келтіруге ықпал ететін әрекеттерге жол бермеуге;

      3) өздерінің меншігіндегі (иелігіндегі, пайдалануындағы) пайдаланылатын құрылыс объектілерін мемлекеттік нормативтік құжаттарға және басқа да міндетті талаптарға сәйкес халық үшін олардың қауіпсіздігін, сондай-ақ халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарына кедергісіз қол жеткізуді, орнықты жұмыс істеуін қамтамасыз ететін тиісті жай-күйде ұстауға;

      4) Қазақстан Республикасының заңнамасына және мемлекеттік нормативтік құжаттарға сәйкес елді мекендерді жобалау, салу және оларда құрылыс салу, тұрғын аудандарды қалыптастыру, жаңадан игерілетін және реконструкцияланатын аумақтарды абаттандыру кезінде халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін тұрғын, қоғамдық және өндірістік құрылыс объектілерінің және олардың үй-жайларының қолжетімді болуын көздеуге міндетті.

      Тұрғын аймақ шегінде, сондай-ақ қызмет көрсету мекемелері мен еңбек объектілерінің жанында орналастырылатын жеңіл автомобильдерді уақытша сақтауға арналған ашық тұрақтарды жобалау және салу кезінде халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарының жеке автокөлік құралдары үшін орындарды көздеуге;

      5) тарихи-мәдени мұра объектілеріне, табиғат пен ландшафттарға залал келтірмеуге;

      6) осы Кодексте және Қазақстан Республикасының басқа да заңдарында көзделген өзге де талаптарды орындауға міндетті.

      2. Қаржыландыру, жоспарлау, iздестіру, негiздемелер, жобалау, салу және оған iлеспе көрсетілетін қызметтер, басқару, пайдалану, қызмет көрсету, тараптардың бiрiнiң балансына беру жөнiндегi шарттарды қамту мүмкiндiгiнен көрiнетiн кешендi сипат "толық бітіріп берілетін" құрылыстың ерекшелiгi болып табылады.

      Құрылысқа мемлекеттік инвестицияларды қамтитын жобалар бойынша "толық бітіріп берілетін" құрылысты жоспарлау, қаржыландыру және іске асыру тәртібі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленеді.

10-бап. Сәулет, қала құрылысы туындысына авторлық құқық

      1. Сәулет, қала құрылысы туындысына авторлық құқық және оған байланысты туындайтын қатынастар осы Кодекспен, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен және Қазақстан Республикасының авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңнамасымен реттеледі.

      2. Шығармашылық еңбегінің нәтижесінде сәулет, қала құрылысы туындылары жасалған жеке тұлғалар олардың авторлары болып танылады және оларға тиісті авторлық құқық беріледі.

      3. Сәулет, қала құрылысы туындылары авторларының мүліктік құқықтары (осы Кодексте, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде және Қазақстан Республикасының авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңнамасында көзделген жағдайларды қоспағанда) олардың:

      1) сәулет, қала құрылысы туындысын іске асыру үшін пайдалануға немесе пайдалануға рұқсат беруге;

      2) сәулет, қала құрылысы туындыларын жаңадан жасауды, таратуды және қайта өңдеуді жүзеге асыруға немесе рұқсат етуге;

      3) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген тәртіппен көрсетілген айрықша құқықтарды басқа адамдарға беруге айрықша құқықтары болып табылады.

      Сәулет, қала құрылысы туындылары авторларының мүліктік құқықтары сәулет жобасына, қала құрлысы жобасының тұжырымдамасына, сондай-ақ құрылыс жобасының сәулеттік құрамдас бөлігіне (бөлікке) қолданылады.

      4. Егер шартта өзгеше көзделмесе, қызметтік міндеттерді немесе жұмыс берушінің қызметтік тапсырмасын орындау тәртібімен жасалған сәулет, қала құрылысы туындыларының авторына (авторларына) мүліктік құқықтар берілмейді.

      Тапсырыс беруші (жұмыс беруші) мен авторлар (тапсырысты орындаушылар) арасындағы шартта қызметтік міндеттерді немесе жұмыс берушінің қызметтік тапсырмасын орындау тәртібімен жасалатын сәулет, қала құрылысы туындыларын пайдалану жөніндегі мүліктік құқықтарды реттеу туралы ережелер қамтылуға тиіс.

      5. Сәулет, қала құрылысы туындысының авторы (авторлары):

      1) егер құрылыс жобасын әзірлеуге арналған шартта өзгеше көзделмесе, құрылыс (реконструкциялау, реставрациялау, жаңғырту) барысына авторлық сүйемелдеуді белгіленген тәртіппен жүзеге асыруға;

      2) егер жобалау құжаттамасын әзірлеуге арналған шартта өзгеше көзделмесе, сондай-ақ егер құрылыс объектісінде мемлекеттік құпияларға жататын ақпарат болмаса, фото- және бейнетүсірілім жасауға құқылы.

      6. Сәулет, қала құрылысы туындысына автордың (авторлардың) жеке мүліктік емес құқықтарын қорғау Қазақстан Республикасының заңдарында айқындалған тәртіппен жүзеге асырылады.

      7. Автордың (авторлардың) мемлекеттік инвестициялар есебінен жасалған сәулет, қала құрылысы туындыларына мүліктік құқықтары құрылыс жобаларының мемлекеттік банкін қалыптастыру және жүргізу, сондай-ақ мемлекеттік инвестициялар есебінен әзірленген үлгілік жобалар мен жобалау-сметалық құжаттаманы ұсыну үшін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға және мемлекеттік сараптама ұйымына тиесілі болады.

2-тарау. СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ КЕЗІНДЕ ӨМІР СҮРУДІҢ ЖӘНЕ ТІРШІЛІК ЕТУДІҢ ҚОЛАЙЛЫ ОРТАСЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

11-бап. Елді мекендердің қолайлы ортасын қамтамасыз ету

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің нәтижелерін тұтынушылар ретінде жеке тұлғалардың:

      1) өндірістік күштерді қоныстандыру және орналастыру бөлігінде мемлекеттік қала құрылысы саясатына, аумақтарды аймақтарға бөлуге қойылатын қала құрылысы талаптарына, экологиялық қауіпсіздік нормаларына және халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге, сол жергілікті жердің инфрақұрылыммен қамтамасыз етілу деңгейіне сәйкес елді мекеннің аумағы шегінде осы жергілікті жерге қатысты өмір сүруге және тіршілік етуге қолайлы, сондай-ақ халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарына қолжетімді ортаға;

      2) демалу мақсаттарына арналған және барынша қолайлы табиғи-климаттық жағдайлары мен ландшафты, оқу-ағарту, мәдени-бұқаралық, спорт-сауықтыру және ойын-сауық iс-шараларын қоса алғанда, тиiстi емдiк және санитариялық-гигиеналық жағдайлары, бос уақытты өткiзу үшін жағдайлары бар рекреациялық аймақтарды бөлу (бөлiп беру) арқылы демалуға құқығы бар.

      Халықтың демалуына арналған аумақты таңдау кезiнде тарих пен мәдениет ескерткіштеріне, табиғи ландшафтқа жатқызылған объектiлердiң болуы да ескерiлуге тиiс.

12-бап. Табиғи, техногендік және антропогендік әсерлерден қауіпсіздікті

қамтамасыз ету

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметiн жүзеге асыру халықтың, аумақтардың, елдi мекендердiң және құрылыс объектілерінің қауiптi (зиянды) табиғи, техногендiк және антропогендiк құбылыстар мен процестердiң әсер етуiнен қауiпсiздiгi жөніндегі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген талаптарды қамтамасыз ету шарттарына негiзделуге тиiс.

      Осы талаптарды орындау жөніндегi шаралар мемлекеттiк нормативтік құжаттарға сәйкес әзірленген жобалау-сметалық құжаттамада көрсетілуге тиiс.

      2. Мемлекеттiк нормативтiк құжаттарда қала құрылысы мен сәулет-құрылыс құжаттамаларына халықты, елдi мекендердi және қонысаралық аумақтарды табиғи немесе техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлардың салдарынан болатын қауiптi (зиянды) әсерлерден қорғау жөніндегi шаралар туралы бөлiмдердi, сондай-ақ азаматтық қорғаныстың инженерлік-техникалық іс-шараларын енгізу мiндеттiлiгi көзделуге тиiс.

      3. Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар, сондай-ақ техногендiк сипаттағы болжамды төтенше жағдайлар салдарынан болатын қауiптi (зиянды) әсерлерге ұшырайтын елдi мекендер мен аумақтар халықты және аумақтарды аталған әсерлерден қорғау жөніндегi іс-шаралармен қамтамасыз етiлуге тиiс.

      4. Табиғи, техногендiк, антропогендiк сипаттағы қауіпті (зиянды) әсерлерге ұшыраған елдi мекендерде орын алған қауiптi (зиянды) құбылыстар мен процестерді мониторингтеу нәтижелері мемлекеттік қала құрылысы кадастрында базалық деңгейде көрсетiледi.

13-бап. Экологиялық талаптарды қамтамасыз ету

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі Қазақстан Республикасының Экология кодексінде белгіленген объектілер сыныптамасына сәйкес оның қоршаған ортаға әсерін бағалау ескеріле отырып жүзеге асырылуға және экологиялық талаптарды қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды көздеуге тиіс.

      Көрсетілген іс-шаралар әсер етудің осы түрі үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген нормативтерге және (немесе) шекті жол берілетін деңгейге (жүктемеге) сәйкес көзделеді және орындалады.

      2. Қала құрылысы және сәулет-құрылыс құжаттамасының құрамына қоршаған ортаны қорғау, экологиялық талаптарды қамтамасыз ету жөніндегі бөлімдер (бөліктер) енгізіледі.

      Белгіленген тәртіппен бекітілген, экологиялық талаптарды қамтамасыз ету жөніндегі жобалау құжаттамасының талаптарын (шарттарын, шектеулерін) орындау құрылыс жобаларын іске асыруды жүзеге асыратын сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің барлық субъектісі үшін міндетті болып табылады.

      Экологиялық зілзала аймақтары деп жарияланған, өнеркәсiптiк орталықтар немесе жекелеген өндірістiк кешендер бар аумақтар халықты және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шаралармен қамтамасыз етiлуге тиiс.

      3. Аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемаларында, аумақты дамытудың өңіраралық схемаларында қоршаған ортаны қорғау, сондай-ақ экологиялық зілзала аймақтарын оңалту жөніндегі шаралар көзделуге тиіс.

      Елді мекендердің бас жоспарларының жобаларында, егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларында Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен қала құрылысы жобаларын тиісті уәкілетті органдармен келісулердің болуы көрсетіле отырып, жобаланатын аумақта бар жерүсті су объектілерінің су қорғау аймақтары мен белдеулері, санитариялық-қорғаныш аймақтары, рекреациялық аймақтар, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы мәліметтер қамтылуға тиіс.

      Жобаланатын аумақ үшін белгіленген жерүсті су объектілерінің су қорғау аймақтары мен белдеулері, санитариялық-қорғаныш аймағы болмаған жағдайда, жоқ су қорғау құжаттамасын немесе санитариялық-қорғаныш аймағы бойынша құжаттаманы алмастыратын арнаулы бөлімнің (бөліктің) көрсетілген қала құрылысы жобаларын әзірлеуге арналған тапсырмада міндетті түрде болуы көзделуге тиіс.

14-бап. Жол жүрісі қауіпсіздігі жөніндегі талаптарды қамтамасыз ету

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс кызметін жүзеге асыру Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген аумақтық-көліктік жоспарлау және жол жүрісін ұйымдастыру жөніндегі талаптарды қамтамасыз ету шарттарына негізделуге тиіс.

      Осы талаптарды орындау жөніндегі шаралар аумақтық-көліктік жоспарлау және жол жүрісін ұйымдастырудың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі құжаттарда көрсетілуге тиіс.

      2. Қала құрылысы жобаларының құрамына аумақтық-көліктік жоспарлау және жол жүрісін ұйымдастыру жөніндегі құжаттардың бөлімдері (бөліктері) енгізіледі.

      Белгіленген тәртіппен бекітілген аумақтық-көліктік жоспарлау және жол жүрісін ұйымдастыру жөніндегі құжаттардың талаптарын (шарттарын, шектеулерін) орындау сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің барлық субъектісі үшін міндетті.

      3. Елді мекендер мен аумақтар аумақтық-көліктік және жаяу жүргіншілер жолын жоспарлау және жол жүрісін ұйымдастыру жөніндегі іс-шаралармен қамтамасыз етілуге тиіс.

      4. Елді мекендерде жол-көлік оқиғалары және жолдар мен көшелердің өткізу қабілеттілігін мониторингтеу нәтижелері мемлекеттік қала құрылысы кадастрында базалық деңгейде көрсетіледі.

      5. Қала құрылысы жобаларының бөлімдерінде (бөліктерінде) аумақтық-көліктік жоспарлау және жол жүрісін ұйымдастыру жөніндегі мынадай құжаттардан алынатын ақпарат қамтылады:

      1) кешенді көлік схемасы – көлік құралдарының, оның ішінде қоғамдық көліктің арасында көлік жұмысының көлемдерін бөлуді орындайды, көше-жол желілерін және қоғамдық көлік желілерін, көшеден тыс жылдамдық қозғалысы желілерін дамыту жөніндегі кешенді шешімдерді ұсынады;

      2) көше-жол желісінің бас схемасы – аумақтық-көліктік жоспарлау жөніндегі құжаттарға сәйкес тиімді және қауіпсіз көше-жол желісін дамыту міндеттерін іске асырудың қаржылық-экономикалық аспектілерін айқындайды;

      3) көше-жол желісін ұйымдастыру жобасы – магистральдық көше-жол желісінің белгіленіп берілген құрылымын іске асырады, жол жүрісі қауіпсіздігі жөніндегі талаптарды қамтамасыз ету шартымен көшелердің, жолдар мен тораптық элементтердің, көлденең және бойлық қималардың, тораптардағы жол жүрісі схемаларының орналасатын жерлерін айқындайды. Көшелер мен жолдарды орналастыру үшін қажетті аумақтарды айқындайды;

      4) жолдарды жоспарлау жобасы – жол жүрісі қауіпсіздігінің талаптары және көліктік жоспарлаудың тиімділігі ескеріле отырып, бөлінген жерлердің (қызыл сызықтардың), резервке қойылған аумақтардың шегінде көшелер мен жолдардың негізгі элементтерінің орналасатын жерлерін айқындайды;

      5) жол жүрісін ұйымдастырудың кешенді схемасы – елді мекенде жол жүрісін ұйымдастыру жүйесін айқындайды.

      Астанада жол қозғалысын ұйымдастырудың кешенді схемасы "Қазақстан Республикасы астанасының мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес қабылданады.

      6. Аумақтық-көліктік жоспарлау және жол жүрісін ұйымдастыру мынадай үш сатыда жүзеге асырылады:

      бірінші сатыда ағымдағы көлік және жаяу жүргіншілер жағдайына зерттеулер жүргізіледі, көлік жағдайының ұзақ мерзімді перспективаға арналған өзгеру болжамдары орындалады, аумақтың көлік және жаяу жүргіншілер каркасын дамыту мүмкіндіктері бағаланады, Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің ұсыныстары сұратылады, көше-жол желісінің қауіп-қатерлері мен ошақтарының деңгейі бағалана отырып, жол жүрісі қауіпсіздігіне аудит жүргізіледі және бірінші кезекті бөле отырып, ұзақ мерзімді перспективада жол жүрісін ұйымдастыру бойынша тұжырымдамалық ұсыныстар қалыптастырылады. Бір жүз мыңнан астам халқы бар қалалар, көліктік жағдайы қиын басқа қалалар үшін жаяу жүргіншілер жолдары айқындала отырып, кешенді көлік схемалары әзірленеді;

      екінші сатыда зерттеу нәтижелері, тұжырымдамалық ұсыныстар және жаяу жүргіншілер жолдары айқындала отырып, кешенді көлік схемалары негіздеуші материалдар түрінде ресімделеді және Қазақстан Республикасы аумағының және жекелеген өңірлердің (облыстың, ауданның, ауылдық округтің) аумақтық-көліктік жоспарлау схемаларын, елді мекендердің бас жоспарларын әзірлеу шеңберінде қаралады;

      үшінші сатыда осы баптың 5-тармағында көзделген құжаттар әзірленеді.

      7. Көше-жол желісін ұйымдастыру жобасы елді мекеннің бас жоспары, жолдарды жоспарлау жобасы және жол жүрісін ұйымдастырудың кешенді схемасы арасындағы байланыстырушы буын болып табылады.

      8. Жолдарды жоспарлау жобасы жекелеген тораптарда жол жүрісін ұйымдастыру жобасын әзірлеуге негіз болып табылады.

      9. Қазақстан Республикасының аумағында жолдарды жобалау:

      жол жүрісінің қарқындылығын ұлғайту перспективасы ескеріле отырып, жолдардың қажетті өткізу қабілеттілігін;

      жол жүрісінің қауіпсіздігін;

      жолдарды зияткерлік көлік жүйелерімен;

      қоғамдық көліктің кедергісіз және қауіпсіз қозғалысын, оның ішінде оларға қозғалыс үшін бөлек жолақтар бөлу арқылы;

      жолдарды трассалық медициналық-құтқару пункттерімен жарақтандыруды;

      халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін кедергісіз қол жеткізу ескеріле отырып, өткелдері бар жаяу жүргіншілер тротуарларымен;

      велосипедтердің, электр самокаттардың және электр қозғалтқыштары бар велосипедтердің кедергісіз және қауіпсіз қозғалысын, оның ішінде қозғалыс үшін бөлек жолақтарды бөлу арқылы қамтамасыз етудің міндетті талаптарына сай келуге тиіс.

15-бап. Тарихи-мәдени мұра объектілерін және табиғи ландшафттарды сақтау

жөніндегі талаптарды қамтамасыз ету

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін жүзеге асыру Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тарих пен мәдениет ескерткіштері және табиғи ландшафттар деп танылған аумақтар мен объектілердің сақталу жағдайларына негізделуге тиіс.

      2. Тарих пен мәдениет ескерткіштері және табиғи ландшафттар бар аумақтарда ерекше реттеу шекаралары белгіленеді, олардың шегінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіне тыйым салынады немесе шектеу қойылады.

      3. Көрсетілген шекараларда жерді пайдалану тәртібі Қазақстан Республикасының заңнамасымен реттеледі.

16-бап. Байланысты қамтамасыз ету жөніндегі талаптар

      Қоғамдық (қоғамдық-іскерлік) аймақта орналасқан құрылысжайды және (немесе) ғимаратты жобалау және салу кезінде тапсырыс беруші:

      талшықты-оптикалық байланыс желілерін жүргізуді;

      байланыс құралдарын орналастыру мен қосу мақсатында байланыс операторларына арналған микроклиматты басқару жүйесі (желдету, кондиционерлеу және басқалары) бар жеке үй-жаймен қамтамасыз етеді.

      Осындай құрылысжайлар мен ғимараттардың меншік иелері байланыс операторларының тең қолжетімділігін қамтамасыз етеді.

17-бап. Елді мекендерді инфрақұрылым объектілерімен қамтамасыз ету және

олардың қолжетімділігіне жағдай жасау

      1. Елді мекеннің не оның бір бөлігінің қала құрылысы құжаттамасында (қала құрылысы жобаларында) әлеуметтік, өндірістік (өнеркәсіптік), рекреациялық, инженерлік, энергетикалық, телекоммуникациялық (байланыс және интернет), экологиялық, су, жылу-энергетикалық, газ, ауыл шаруашылығы, туристік, мәдени, спорттық және көліктік инфрақұрылымдар, сондай-ақ қоғамдық қауіпсіздік, тұрғын үй инфрақұрылымы және тұрғын үйге тартылатын инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым, әкімшілік ғимарат, кәсіпкерлік объектілерінің құрамы мен құрылымы айқындалуға тиіс.

      2. Елді мекендер халықтың барлық санаттары үшін (халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарын қоса алғанда) жұмыс орындарына, ортақ пайдаланылатын орындарға, әлеуметтік, рекреациялық, инженерлік және көліктік инфрақұрылым объектілеріне (құрылысжайларға, ғимараттарға, коммуникацияларға), оның ішінде фуникулерлерге, лифтілерге, траволаторларға, мүмкіндігі шектеулі адамдарға (мүгедектігі бар адамдарға) арналған көтергіштерге елді мекеннің санатына, осы жергілікті жердің жағдайларына және Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес қол жеткізудің оңтайлы жағдайларымен және құралдарымен қамтамасыз етілуге тиіс.

      3. Елді мекендердің қала құрылысы құжаттамасында әлеуметтік және рекреациялық инфрақұрылым объектілерінде халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарының қажеттіліктерін қамтамасыз етуге жағдайлар жасау жөніндегі бөлімдер қамтылуға тиіс.

      4. Халыққа қызмет көрсету объектілерінің функционалдық мақсатын мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленген талаптардың төмендеуіне алып келетін өзгертуге жол берілмейді.

      5. Қала құрылысы құжаттамасын әзірлеу, елді мекендерді жобалау және оларда құрылыс салу кезінде елді мекеннің жоспарлау құрылымымен өзара байланысты және оның барлық функционалдық аймағымен, сондай-ақ сыртқы көлік объектілерімен байланысты қамтамасыз ететін көліктік коммуникациялардың және көше-жол желісінің бірыңғай жүйесі көзделуге тиіс.

      6. Қонысаралық аумақтарды игеруге (абаттандыруға, құрылыс салуға) арналған жобалау құжаттамасында адамдардың болуына байланысты шаруашылық және (немесе) өзге де қызметтi кейiннен жүзеге асыру мақсатында осы аумақта, инфрақұрылым объектiлерiнiң құрылысын қоса алғанда, тiршiлiктi қамтамасыз етудің орнықты және қолжетімді жүйесі көзделуге тиiс.

      7. Инженерлiк инфрақұрылымның магистральдық коммуникацияларының, басты ғимараттарының жобалау құжаттамасын әзiрлеу, салу, пайдалану және кейiннен кәдеге жарату кезiнде, сондай-ақ аумақтарды инженерлiк жағынан дайындау жұмыстарын жүргiзу кезiнде шектес аумақтардың мүдделерiн ескеретiн және қауiптi (зиянды) құбылыстар мен процестердiң аумақ пен халыққа әсер ету мүмкiндiгiн болғызбайтын шешiмдер қабылдануға тиiс.

      8. Республикалық, өңіраралық және өңірлік инженерлік және көліктік жүйелердің бекітілген схемалары жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу, сондай-ақ елді мекендердің тіршілігін қамтамасыз ету және жайластыру жүйесін дамытуға бағытталған (дамытумен ұштасқан) қызмет үшін негіз болып табылады.

      9. Жүріп-тұруы шектеулі топтардың қажеттіліктері ескеріле отырып, халық үшін инфрақұрылым объектілерінің қолжетімділігін қамтамасыз ету кезінде мемлекеттік нормативтік құжаттарды және ұлттық стандарттарды басшылыққа алу қажет.

18-бап. Жер учаскелерін пайдалану кезінде қала құрылысы талаптарын

қамтамасыз ету

      Меншiк иелерiнің не жер пайдаланушылардың құрылыс салу үшiн (коммуникациялар тартуды, аумақты инженерлiк жағынан дайындауды, абаттандыруды, көгалдандыруды және учаскенi жайластырудың басқа да түрлерiн қоса алғанда), сондай-ақ ғимараттарды (құрылыстарды, құрылысжайларды) кеңейту және реконструкциялау үшін жер учаскелерiн пайдалануы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiппен бекiтiлген қала құрылысы жобаларына сәйкес және нысаналы мақсат немесе сервитут, аумақты аймақтарға бөлу, қызыл сызықтар және құрылыс салуды реттеу сызықтары, құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидалары сақтала отырып, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың арсеналдары, базалары мен қоймалары жанындағы тыйым салынған аймақ пен тыйым салынған аудан аумағында белгіленген тыйымдар сақтала отырып қана жүзеге асырылуы мүмкін.

      Егер жер учаскесі елді мекендердің жаңа бас жоспарын бекітуге немесе бекітілген бас жоспарға не егжей-тегжейлі жоспарлау немесе оларды дамыту және құрылыс салу схемасының жобасына өзгерістер енгізуге байланысты мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығарылуға жататын болса, меншік иесі немесе жер пайдаланушы осы жер учаскесін жер учаскелері мемлекет мұқтажы үшін алып қойылғанға дейін елді мекендердің жаңа бас жоспары бекітілгенге немесе бекітілген бас жоспарға не егжей-тегжейлі жоспарлау немесе оларды дамыту және құрылыс салу схемасының жобасына өзгерістер енгізілгенге дейін қолданыста болған қала құрылысы талаптарына сәйкес нысаналы мақсаты бойынша пайдаланады.

19-бап. Абаттандыру жөніндегі іс-шаралар

      1. Абаттандыру жөніндегі іс-шаралар саламатты өмір салты, жұмыс істеу және демалыс үшін жағдайлар жасау, осы аумақта тұратын немесе жұмыс істейтін адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, тиісті аумақтың және онда орналасқан құрылыс объектілері мен олардың бөліктерінің сыртқы түрін жақсарту, сондай-ақ осы аумақта адамның өмір сүруі үшін бұрыннан бар жағдайларды одан әрі жақсарту мақсатында белгілі бір аумақта жүзеге асырылатын іс-шаралар жиынтығын білдіреді.

      2. Абаттандыру жөніндегі іс-шаралар мүдделі тұлғалармен алдын ала талқылануға тиіс. Жергілікті атқарушы органдар абаттандыруға қатысатын адамдарға қажетті консультациялар береді.

      3. Абаттандыруға дайындық жұмыстарын жергілікті атқарушы орган жүзеге асырады. Дайындық жұмыстары мыналарды қамтиды:

      1) дайындық сипатындағы зерттеулер жүргізу;

      2) абаттандыруға жататын аумақты айқындау;

      3) абаттандыру жөніндегі іс-шараларды айқындау;

      4) абаттандыру жөніндегі іс-шаралардың көлемі мен мерзімдерін айқындау;

      5) көзделген абаттандыруды талқылау;

      6) абаттандыру жоспары.

      4. Абаттандыруға жататын аумақ айқындалғанға дейін дайындық жұмыстары ретінде реттеу мен құрылысқа байланысты жекелеген іс-шаралар жүргізіледі.

      5. Абаттандыру жөніндегі іс-шаралар жүргізілуі болжанатын аумақты абаттандыруға жататын аумақты айқындауды негіздейтін есепке сәйкес жергілікті атқарушы орган айқындайды.

      6. Абаттандыруға жататын аумақ осы баптың 3-тармағында көзделген абаттандыру жөніндегі іс-шаралардың неғұрлым тиімді іске асырылуы тұрғысынан айқындалуға тиіс. Абаттандыруға жататын аумақ шегінде абаттандыру жөніндегі іс-шаралар қолданылмайтын жекелеген жер учаскелері айқындалады.

      7. Абаттандыру туралы шешімді жергілікті атқарушы орган бекітеді.

      8. Абаттандыру туралы шешім бекітілген күннен бастап он күн ішінде жергілікті атқарушы органның интернет-ресурсында орналастырылады.

      9. Осы бапта көзделген абаттандыру жөніндегі іс-шаралар бюджет қаражаты және Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған өзге де көздер есебінен жүзеге асырылады.

20-бап. Жеке және заңды тұлғалардың сәулет, қала құрылысы және құрылыс

қызметі жөніндегі шешімдерді талқылауға қатысуы

      1. Қазақстан Республикасының жеке және заңды тұлғаларының, қолжетімділігі шектелген ақпаратты қоспағанда, өмір сүру және тіршілік ету ортасының жай-күйі, оның болжамды өзгерістері, белгіленіп отырған сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы толық, уақтылы және анық ақпарат алуға құқығы бар.

      2. Жеке және заңды тұлғаларға өмір сүру және тіршілік ету ортасының жай-күйі, оның болжамды өзгерістері, белгіленіп отырған сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы хабардар беруді аудандардың (қалалардың) жергілікті атқарушы органдары жергілікті атқарушы органның интернет-ресурсын қоса алғанда, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы, сондай-ақ қала құрылысы жобаларының экспозициялары және (немесе) көрмелері бар қоғамдық талқылаулар өткізу арқылы жүзеге асырады.

      3. Елді мекендерді дамытудың және оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобалары бекітілгенге дейін жеке және заңды тұлғалардың талқылауға қатысуға, жеке және қоғамдық мүдделерді қозғайтын қабылданатын шешімдерді өзгерту жөнінде ұсыныстар енгізуге құқығы бар.

      Қоғамдық талқылаулар қала құрылысы шешімдерінің ашықтығын, айқындығы мен жариялылығын қамтамасыз ету, жеке және заңды тұлғалардың пікірлерін анықтау және ескеру, сондай-ақ сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің ықтимал теріс салдарының алдын алу мақсатында жүргізіледі.

      4. Халықты хабардар ету мерзімдерін, нысандарын қоса алғанда, қоғамдық талқылауларды ұйымдастыру және өткізу тәртібін, құжаттар тізбесін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

      Жергілікті атқарушы органның интернет-ресурсында қоғамдық талқылаулардың нәтижелері жариялана отырып, қоғамдық талқылаулардың нәтижелері жергілікті атқарушы органның және жобалау ұйымының міндетті түрде қарауына жатады.

      5. Мемлекеттік органдар өмір сүру және тіршілік ету ортасының жай-күйі, оның болжамды өзгерістері, белгіленіп отырған сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы анық емес, мемлекеттік нормативтік құжаттарға немесе бекітілген қала құрылысы құжаттамасына сәйкес келмейтін, сондай-ақ жеке және қоғамдық мүдделерді тікелей қозғайтын ақпарат берген (қолжетімділігі шектеген ақпаратқа жатпайтын ақпаратты беруден бас тартқан) жағдайда, жеке және заңды тұлғалар Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шағым жасауға құқылы.

      6. Қала құрылысы, сәулет немесе құрылыс шешімдерін қабылдау кезінде жеке және заңды тұлғалардың талқылауға қатысуы:

      1) тікелей қатысу;

      2) өкілдік ету;

      3) қоғамдық бақылау топтары;

      4) Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған өзге де нысанда көрініс табуы мүмкін.

      7. Басқа тұлғалардың сәулет, қала құрылысы және (немесе) құрылыс қызметі саласындағы құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған кезде олардың:

      1) Қазақстан Республикасының заңнамасын бұза отырып жүзеге асырылатын құрылыс объектілерін орналастыру, жобалау, салу (реконструкциялау) немесе пайдалануға беру туралы шешімнің күшін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жоюға;

      2) Қазақстан Республикасының заңнамасын бұза отырып жүзеге асырылатын қызметке Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шектеу енгізу, оны тоқтата тұру немесе тоқтату туралы талап қоюға;

      3) облыстардың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың), аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) жергілікті атқарушы органдарының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне), сондай-ақ сараптама қорытындысына Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шағым жасауға;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің немесе олардың лауазымды адамдарының Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзуға жол беруіне байланысты жеке тұлғалардың денсаулығына және (немесе) мүлкіне келтірілген зиянды өтеу туралы сотқа талап қоюды беруге;

      5) Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзудың өзге де фактілері бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жүгінуге құқығы бар.

21-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі қоғамдық бақылау

нысандары

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі қоғамдық бақылау қоғамдық талқылау, қоғамдық сараптама және қоғамдық мониторинг нысандарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген өзге де нысандарда жүзеге асырылады.

      2. Қоғамдық бақылауды жүзеге асыру "Қоғамдық бақылау туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленеді.

2-БӨЛІМ. СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІНДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ

3-тарау. МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАРДЫҢ СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІ САЛАСЫНДАҒЫ ҚҰЗЫРЕТІ

22-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі лауазымды адамдар

және мемлекеттік басқару органдары

      Мыналар сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласында реттеуді жүзеге асыратын лауазымды адамдар және мемлекеттік басқару органдары болып табылады:

      1) Қазақстан Республикасының Президенті;

      2) Қазақстан Республикасының Үкіметі;

      3) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметімен сабақтас болып табылатын мәселелер бойынша өздерінің құзыреттері шегінде өзге де орталық мемлекеттік органдар;

      5) облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті өкілді және атқарушы органдары.

23-бап. Қазақстан Республикасы Үкіметінің сәулет, қала құрылысы және

құрылыс қызметіндегі құзыреті

      Қазақстан Республикасының Үкіметі:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын әзірлейді және олардың жүзеге асырылуын ұйымдастырады;

      2) Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасының негізгі ережелерін бекітеді және іске асырады;

      3) республикалық және өңіраралық маңызы бар ерекше реттеу объектілерінің шекараларын белгілейді;

      4) республикалық маңызы бар қалалардың, астананың және халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын облыстық маңызы бар қалалардың бас жоспарларын, жалпымемлекеттік, мемлекетаралық немесе өңіраралық маңызы бар өзге де қала құрылысы және сәулет-құрылыс құжаттамасын бекітеді, сондай-ақ оларға өзгерістер енгізеді;

      5) жалпымемлекеттік және мемлекетаралық маңызы бар құрылыс объектілерін жобалау және салу туралы шешімдер қабылдайды;

      6) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы нормативтік құқықтық актілерін шығарады;

      7) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етеді;

      8) Қазақстан Республикасының құрылыс объектілері мен кешендерін шет елдерде салу (реконструкциялау, күрделі жөндеу) жобаларын іске асыру тәртібін айқындайды;

      9) аумақты дамытудың өңіраралық схемаларын бекітеді;

      10) Конституцияда, осы Кодексте, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында және Қазақстан Республикасы Президентінің актілерінде өзіне жүктелген өзге де функцияларды орындайды.

24-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті

органның құзыреті

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган:

      1) мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының Қазақстан Республикасының Президенті айқындаған негізгі бағыттары және мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, оның қорғаныс қабілеттігінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің Қазақстан Республикасының Үкіметі әзірлеген негізгі бағыттары негізінде және оларды орындау үшін сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі, құрылыс индустриясының өндірістік базасын дамыту саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастырады және іске асырады;

      2) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы жергілікті атқарушы органдарды үйлестіруді және оларға әдістемелік басшылық жасауды жүзеге асырады;

      3) мемлекеттік инвестициялар есебінен құрылыстағы баға белгілеу және құрылыс объектілерін салу саласындағы экономика бойынша ғылыми зерттеулерді ұйымдастырады;

      4) Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасын әзірлеуді және түзетуді (жаңартып отыруды) ұйымдастырады;

      5) аумақты дамытудың өңіраралық схемаларын әзірлеуді және түзетуді (жаңартып отыруды) ұйымдастырады және Қазақстан Республикасының Үкіметіне бекітуге енгізеді;

      6) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінде Қазақстан Республикасының әлеуетін басым пайдалану туралы Қазақстан Республикасы заңнамасы талаптарының орындалуын бақылауды жүзеге асырады;

      7) құрылыстағы бағаны белгілеу жөніндегі мемлекеттік нормативтік құжаттарды әзірлеуді ұйымдастырады және бекітеді;

      8) құрылыстағы бағаны мониторингтеу үшін құрылыс материалдарын, бұйымдарын, конструкцияларын, жабдықтарын өндіруді (дайындауды) және беруді жүзеге асыратын кәсіпкерлік субъектілерінің тізбесін қалыптастыру және жүргізу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      9) мемлекеттік инвестициялар есебінен құрылыс объектілерін салу құнын айқындау қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      10) жаңа ғимараттар мен құрылысжайларды, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды салуға, сондай-ақ бұрыннан барларын өзгертуге (реконструкциялауға, кеңейтуге, техникалық қайта жарақтандыруға, жаңғыртуға және күрделі жөндеуге) арналған құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      11) мемлекеттік инвестициялар есебінен құрылыс объектілерін салуға арналған жобалау-сметалық құжаттаманы бекіту тәртібін айқындайды;

      12) қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасын жүргізу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      13) құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізуге үміткер заңды тұлғаларды аккредиттейді;

      14) цифрландыру саласындағы уәкілетті органмен бірлесіп, Қазақстан Республикасының аумағында жылжымайтын мүлік объектілерінің мекенжайын белгілеу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      15) ерекше реттеудің және (немесе) қала құрылысын регламенттеудің жекелеген объектілерін салуға арналған жобалау-сметалық құжаттаманы кезең-кезеңімен әзірлеу мен келісудің жеке жоспарларын бекітеді;

      16) осы Кодекске және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асырады;

      17) инженерлік-геологиялық іздестірулерді жүзеге асыру қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      18) мемлекеттік қала құрылысы кадастрын құрады, оның жүргізілуін бақылауды жүзеге асырады;

      19) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің, сондай-ақ мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізуді жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорынның қызметін нормативтік-техникалық және әдіснамалық қамтамасыз етуді жүзеге асырады;

      20) сәулет-жоспарлау тапсырмасын және келісілген эскиздік жобаны кері қайтарып алуды және (немесе) оның күшін жоюды жүзеге асырады;

      21) Қазақстан Республикасы заңнамасының, мемлекеттік нормативтік құжаттардың нормаларын, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінде белгіленген шарттар мен шектеулерді жол берілген бұзушылықтарға және олардан ауытқуларға байланысты бұзушыларға шаралар қолдану туралы шешім қабылдайды;

      22) мемлекеттік құрылыс инспекторларын аттестаттайды;

      23) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы лицензияланатын қызмет түрін жүзеге асыруға қойылатын біліктілік талаптарын бекітеді;

      24) мемлекеттік және өңіраралық маңызы бар аумақтарды қала құрылысына игеру кезінде аумақтар мен табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды өткізеді;

      25) құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларын бекітеді;

      26) тапсырыс берушінің қызметін ұйымдастыру және функцияларын жүзеге асыру қағидаларын бекітеді;

      27) құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын, сондай-ақ қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасын жүргізу жөніндегі жұмыстардың құнын айқындау қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      28) бірінші және екінші жауапкершілік деңгейіндегі объектілердегі ғимараттардың және құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық қадағалау және техникалық зерттеп-қарау жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызметтер мен сараптама жұмыстарын жүзеге асыратын заңды тұлғаларды аккредиттеу жөніндегі қағидалар мен рұқсат беру талаптарын әзірлейді және бекітеді;

      29) бірінші және екінші жауапкершілік деңгейіндегі объектілердегі ғимараттардың және құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық қадағалау жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді және техникалық зерттеп-қарау жөніндегі сараптама жұмыстарын жүзеге асыратын заңды тұлғаларды аккредиттейді;

      30) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы жобаларды басқаруды жүзеге асыратын заңды тұлғаларды аккредиттеу жөніндегі қағидаларды әзірлейді және бекітеді;

      31) "бір терезе" қағидаты бойынша жобаларды әзірлеу және олардың сараптамасын ұйымдастыруға арналған порталды жүргізу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      32) бұзылуы жедел ден қою шараларын қолдануға алып келетін талаптардың тізбесін айқындайды, сондай-ақ осы шараның қолданылу мерзімін (қажет болған кезде) көрсете отырып, талаптарды нақты бұзушылықтарға қатысты жедел ден қою шарасының нақты түрінің талабын айқындайды.

      Бұзылуы жедел ден қою шараларын қолдануға алып келетін талаптардың тізбесіне Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 143-бабына сәйкес мемлекеттік бақылау нысанасы болып табылатын талаптар енгізіледі;

      33) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің басым бағыттарын таңдайды;

      34) "толық бітіріп берілетін" құрылыс жобаларын іске асыру тәртібін айқындайды;

      35) дизайн-кодты әзірлеу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      36) құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүзеге асыратын сараптама ұйымдарының басшыларына қойылатын талаптарды бекітеді;

      37) жобалау саласында консультациялық қызметтер көрсету тәртібі мен құнын айқындайтын қағидаларды әзірлейді және бекітеді;

      38) құрылыс объектілерінің техникалық күрделілігін айқындау қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      39) қала құрылысы жобаларын (елді мекендердің бас жоспарларын, егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларын) әзірлеу, келісу және бекіту қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      40) сертификаттау құқығына конкурс өткізу қағидаларын және сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мамандарды (сарапшыларды) сертификаттау құқығына арналған шарттың үлгілік нысанын әзірлейді және бекітеді;

      41) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мамандарды (сарапшыларды) сертификаттау құқығына конкурс ұйымдастырады және өткізеді;

      42) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мамандарды (сарапшыларды) сертификаттау құқығына конкурсқа қатысушыларға қойылатын біліктілік талаптарын әзірлейді және бекітеді;

      43) сертификаттауды өткізу тәртібін және сертификаттаудан өтуге үміткер кандидаттарға қойылатын біліктілік талаптарын әзірлейді және бекітеді;

      44) сертификаттау орталығының үлгілік жарғысын әзірлейді және бекітеді;

      45) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы өзін-өзі реттейтін ұйымдардың бағыттарын айқындайды;

      46) қала құрылысы жобаларын, жобалау алдындағы және жобалау-сметалық құжаттаманы, сондай-ақ сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде тіркеу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      47) мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу және одан ақпаратты және (немесе) мәліметтерді беру қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      48) құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасы, сондай-ақ қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасы бойынша сараптама қорытындыларын ресімдеу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      49) құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасына, сондай-ақ қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасына қатысу үшін сараптама комиссияларын (сараптама топтарын) құру және мамандарды (сарапшыларды) (мамандандырылған институттар мен ұйымдарды) тарту қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      50) сараптама ұйымдарын аккредиттеу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      51) "бір терезе" қағидаты бойынша құрылысты жүргізуді ұйымдастыруға арналған портал мен цифрлық жүйелерді жүргізу тәртібін айқындайтын қағидаларды әзірлейді және бекітеді;

      52) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы нормативтік құқықтық актілерді, нормативтік және әдіснамалық құжаттарды әзірлейді және бекітеді;

      53) сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың қызметіне Қазақстан Республикасының заңнамасымен оларға жүктелген функцияларды тиісінше орындау бөлігінде бақылауды және қадағалауды жүзеге асырады;

      54) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы лицензиялардың тізілімін жүргізеді;

      55) сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдарға нұсқамалар береді және Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде белгіленген әкімшілік ықпал ету шараларын қолданады;

      56) мемлекеттік инспекторлардың құрылыс саласындағы қызметті тоқтата тұру туралы актісінің нысандарын әзірлейді және бекітеді;

      57) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының дерекқорына енгізу үшін ақпарат және (немесе) мәліметтер беру мәселелері бойынша орталық және жергілікті атқарушы органдардың іс-қимылдарын үйлестіреді;

      58) сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың қызметіне бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      59) сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік құрылыс инспекторларын аттестаттаудан өткізу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      60) салынып жатқан (салынуы белгіленген) объектілер мен кешендерге мониторинг жүргізу тәртібін айқындау қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      61) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мемлекеттік саясатты жүргізу кезінде орталық және жергілікті атқарушы органдардың қызметіне басшылық жасауды және іс-қимылдарын үйлестіруді жүзеге асырады;

      62) қалалар мен елді мекендердің аумағын абаттандырудың үлгілік қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      63) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мемлекеттік нормативтік құжаттарды әзірлейді және бекітеді;

      64) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы аккредиттелген ұйымдардың тізілімін жүргізеді;

      65) бас сәулетшілер мен бас мемлекеттік құрылыс инспекторларына қойылатын біліктілік талаптарын келіседі;

      66) Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасын әзірлеу, келісу және бекіту қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      67) аумақты дамытудың өңіраралық схемаларын әзірлеу, келісу және бекіту қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      68) құрылыс жобаларының мемлекеттік банкін қалыптастыру, жүргізу және үлгілік жобалар мен жобалау-сметалық құжаттаманы беру қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      69) әзірленген және бекітілген қала құрылысы жобаларының (елді мекендерді егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларының, дамыту және оларда құрылыс салу схемаларының) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарына сәйкестігін бақылау мен қадағалауды жүзеге асырады;

      70) республикалық маңызы бар қалалардың, астананың және Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ерекше мәртебесі бар облыстық маңызы бар қаланың сәулеттік келбетін қалыптастыру және қала құрылысына жоспарлау қағидаларын келіседі;

      71) ғимараттардың және құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыру қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      72) құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстар кешенін жүргізуге шешім беру қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      73) жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу және жылжымайтын мүлікті мемлекеттік техникалық зерттеп-қарау саласындағы қызметті мемлекеттік реттеуді және бақылауды жүзеге асыратын уәкілетті мемлекеттік органмен келісу бойынша құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісінің нысандарын әзірлейді және бекітеді;

      74) құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы және орындалған жұмыстардың құрылыс жобасына сәйкестігі туралы қорытындылардың, сәйкестік туралы декларацияның нысандарын әзірлейді және бекітеді;

      75) осы Кодексте, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

25-бап. Облыстар, республикалық маңызы бар қалалар, астана

мәслихаттарының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі құзыреті

      1. Облыстардың мәслихаттары:

      1) елді мекенді дамыту тұжырымдамасын (мастер-жоспарын), халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын облыстық маңызы бар қалалардың бас жоспарының жобасын және оның түзетуін келіседі;

      2) облыс, аудандар аумағын қала құрылысына жоспарлаудың облыс әкімдігі ұсынған кешенді схемаларын бекітеді;

      3) халқының есептік саны бір жүз мың тұрғынға дейінгі облыстық маңызы бар қалалардың бас жоспарларын және олардың түзетуін бекітеді;

      4) облысты абаттандыру және инженерлік жағынан қамтамасыз ету қағидаларын, сондай-ақ тұрғын үй қорын, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы өзге де құрылыс объектілерін, инженерлік коммуникацияларды сақтау және күтіп-ұстау қағидаларын бекітеді;

      5) облыс әкімдігі ұсынған, Қазақстан Республикасының орман қорына кірмейтін жасыл екпелерді облыстың елді мекендерінің шекаралары шегінде жасау, күтіп-ұстау және қорғау қағидаларын бекітеді;

      6) тұрғынжайды реновациялау бағдарламасын бекітеді;

      7) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

      2. Республикалық маңызы бар қалалардың, астананың мәслихаттары:

      1) қаланы дамыту тұжырымдамасын (мастер-жоспарын), қаланың бас жоспарының жобасын, қала шегін және қала маңындағы аймақтың шекараларын, сондай-ақ қала аудандарының шекараларын белгілеу және өзгерту жобаларын келіседі;

      2) қала әкімдігі ұсынған, қаланы абаттандыру және инженерлік жағынан қамтамасыз ету қағидаларын бекітеді;

      3) қаланы абаттандыру және инженерлік жағынан қамтамасыз ету қағидаларын, сондай-ақ тұрғын үй қорын, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы өзге де құрылыс объектілерін, инженерлік коммуникацияларды сақтау және күтіп-ұстау қағидаларын бекітеді;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органмен келісілген, республикалық маңызы бар қалалар мен астананың сәулеттік келбетін (елді мекеннің құрамдас бөліктерін) қалыптастыру және оларды қала құрылысына жоспарлау қағидаларын бекітеді;

      5) қала әкімдігі ұсынған, Қазақстан Республикасының орман қорына кірмейтін жасыл екпелерді қала шекаралары шегінде жасау, күтіп-ұстау және қорғау қағидаларын бекітеді;

      6) тұрғынжайды реновациялау бағдарламасын бекітеді;

      7) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

26-бап. Облыстық маңызы бар қалалар мәслихаттарының сәулет, қала

құрылысы және құрылыс қызметіндегі құзыреті

      1. Халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын облыстық маңызы бар қаланың мәслихаттары:

      1) қала шегі мен қала маңындағы аймақтың шекараларын, ведомстволық бағынысты елді мекендердің шекараларын белгілеу және өзгерту жобаларын келіседі;

      2) кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен қала құрылысы жобаларын, сондай-ақ қала аумағын абаттандыру және инженерлік жағынан қамтамасыз ету қағидаларын бекітеді;

      3) халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын облыстық маңызы бар қаланың әкімшілік бағынысындағы тұрғын үй қорын, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы өзге де құрылыс объектілерін, инженерлік коммуникацияларды сақтау және күтіп-ұстау қағидаларын бекітеді;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органмен келісілген, Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ерекше мәртебесі бар облыстық маңызы бар қаланың сәулеттік келбетін (елді мекеннің құрамдас бөліктерін) қалыптастыру және оны қала құрылысына жоспарлау қағидаларын бекітеді;

      5) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

      2. Халқының есептік саны бір жүз мың тұрғынға дейінгі облыстық маңызы бар қаланың мәслихаттары:

      1) елді мекеннің (халқының есептік саны бір жүз мың тұрғынға дейінгі облыстық маңызы бар қаланың) бас жоспарының жобасын, қала шегін және қала маңындағы аймақтың шекараларын белгілеу және өзгерту жобасын келіседі;

      2) қаланы және қала маңындағы аймақты абаттандыру және инженерлік жағынан қамтамасыз ету, сондай-ақ халқының есептік саны бір жүз мың тұрғынға дейінгі облыстық маңызы бар қаланың әкімшілік бағынысындағы тұрғын үй қорын, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы өзге де құрылыс объектілерін, инженерлік коммуникацияларды күтіп-ұстау қағидаларын бекітеді;

      3) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

27-бап. Аудан мәслихаттарының сәулет, қала құрылысы және құрылыс

қызметіндегі құзыреті

      Аудан мәслихаттары:

      1) аудандық маңызы бар қалаларды дамытудың және оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобаларын, оның ішінде халқының саны бес мың адамнан асатын ауылдық елді мекендердің бас жоспарларын, халқының саны бес мың адамға дейінгі елді мекендерді дамыту және оларда құрылыс салу схемаларын (оңайлатылған бас жоспарын) бекітеді;

      2) инженерлік жағынан қамтамасыз ету және коммуникациялар схемаларын бекітеді;

      3) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

28-бап. Облыстар, республикалық маңызы бар қалалар және астана

әкімдіктерінің сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі құзыреті

      1. Облыс әкімдіктерінің құзыретіне мыналар жатады:

      1) облыстың, аудандардың аумақтарын қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемасын, облыс аумағындағы елді мекендердің белгіленген тәртіппен бекітілген бас жоспарларын іске асыру жөніндегі қызметті үйлестіру;

      2) сәулет, қала құрылысы және құрылыс, құрылыс индустриясының өндірістік базасын дамыту саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру;

      3) кейіннен Қазақстан Республикасының Үкіметіне бекітуге ұсыну үшін халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын облыстық маңызы бар қаланың бас жоспарының жобасын облыстық мәслихатқа келісу үшін енгізу;

      4) облыстық мәслихатпен келісілген, халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын облыстық маңызы бар қалалардың бас жоспарларын әзірлеуді ұйымдастыру және Қазақстан Республикасының Үкіметіне бекіту үшін ұсыну;

      5) облыстардың, аудандардың аумақтарын қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемаларын, сондай-ақ халқының есептік саны бір жүз мың тұрғынға дейінгі облыстық маңызы бар қалалардың мәслихаттарымен келісілген және кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен, халқының есептік саны бір жүз мың тұрғынға дейінгі облыстық маңызы бар қалаларды дамытудың бас жоспарларының жобаларын және олардың түзетулерін әзірлеуді ұйымдастыру және облыстық мәслихатқа бекітуге ұсыну;

      6) екі және одан көп облыстың аумақтарын (не олардың бөліктерін), агломерацияны аумақты дамытудың өңіраралық схемаларының жобаларын келісу;

      7) аумақтарды абаттандыру және инженерлік жағынан қамтамасыз ету қағидаларын, сондай-ақ тұрғын үй қорын, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы өзге де құрылыс объектілерін, инженерлік коммуникацияларды сақтау және күтіп-ұстау қағидаларын облыстық мәслихатқа бекіту үшін ұсыну;

      8) Қазақстан Республикасының орман қорына кірмейтін жасыл екпелерді облыстың елді мекендерінің шекаралары шегінде жасау, күтіп-ұстау және қорғау қағидаларын облыстық мәслихатқа бекіту үшін ұсыну;

      9) республикалық маңызы бар қалалардың, астананың бас жоспарларының жобаларын облыс аумағы, резервтік аумақтар, қала маңындағы аймақ, сондай-ақ олар ықпал ететін аймаққа жатқызылған өзге де аумақтар есебінен оларды дамыту бөлігінде келісу;

      10) халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын облыстық маңызы бар қалалардың бас жоспарларының жобаларын келісу;

      11) аумақта жоспарланып отырған құрылыс салу не өзге де қала құрылысы өзгерістері туралы халыққа хабар береді;

      12) кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен қала құрылысы жобаларын бақылау және іске асыру;

      13) аумақта құрылыс салу, құрылыс объектілерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды кеңейту, техникалық қайта жарақтандыру, жаңғырту, реконструкциялау (қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, қайта бейіндеу), реставрациялау және күрделі жөндеу туралы, сондай-ақ аумақты инженерлік жағынан дайындау, абаттандыру және көгалдандыру, құрылысы аяқталмаған объектілерді консервациялау, облыстық маңызы бар құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату жөніндегі жұмыстар кешенін жүргізу туралы шешім қабылдау;

      14) облыстық маңызы бар құрылыс объектілерін сүру туралы актілерді есепке алуды және тіркеуді жүргізу;

      15) халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін қолжетімділіктің қамтамасыз етілуін міндетті түрде ескере отырып, құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу актілерін есепке алуды жүргізу;

      16) облыс аумағында мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың жұмысына жәрдем көрсету;

      17) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесін толықтыру, сондай-ақ оны мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде пайдалану үшін ақпарат және (немесе) мәліметтер енгізу;

      18) жер учаскелерін бөліп беру және олардың нысаналы мақсаттарын өзгерту бойынша ай сайынғы есептерді сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға ұсыну;

      19) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен салынып жатқан (салынуы белгіленген) құрылыс объектілері мен кешендерінің мониторингін жүргізу;

      20) халықаралық және республикалық деңгейдегі жарыстарды өткізуге арналған спорт құрылысжайларын жобалауға арналған техникалық ерекшелік пен техникалық тапсырманы аккредиттелген ұлттық спорт федерацияларымен келісу;

      21) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыру, құрылыс объектілерінде сәулет-қала құрылысы тәртібін бұзушыларға Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде белгіленген әкімшілік ықпал ету шараларын қолдану;

      22) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында лицензиялауды жүзеге асыру;

      23) Қазақстан Республикасы заңнамасының, мемлекеттік нормативтік құжаттардың нормаларын, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында белгіленген талаптар мен шектеулерді жол берілген бұзушылықтарға және олардан ауытқуларға байланысты бұзушыларға Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген шараларды қолдану туралы шешімдер қабылдау;

      24) жобалау құжаттамасының сапасын қадағалауды ұйымдастыру және жүзеге асыру;

      25) жергілікті бюджет, сондай-ақ жергілікті бюджеттік инвестициялық жобаны қаржыландыруға бөлінген республикалық бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылатын жобалау алдындағы құжаттаманы және құрылыс жобасын қарау және бекіту;

      26) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы жобаларды басқару жөніндегі ұйымдарды аккредиттеу;

      27) Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың арсеналдары, базалары мен қоймалары жанындағы тыйым салынған аймақ пен тыйым салынған аудан аумақтарының шекараларын келісу;

      28) қала маңындағы аймақта орналасқан елді мекеннің бас жоспарының жобасын астана немесе республикалық маңызы бар қала әкімдігіне келісуге енгізу;

      29) облыстың бас сәулетшілеріне және мемлекеттік құрылыс инспекторларына қойылатын біліктілік талаптарын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға келісу үшін енгізу;

      30) тұрғынжайды реновациялау бағдарламасын әзірлеу және облыстық мәслихатқа бекіту үшін ұсыну;

      31) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен реновациялау объектілеріне инженерлік-коммуникациялық және әлеуметтік инфрақұрылымдарды жүргізуді және (немесе) жаңғыртуды қамтамасыз ету

      32) мемлекеттік органдармен олардың құзыретіне жататын мәселелер бойынша өзара іс-қимылды және ынтымақтастықты жүзеге асыру;

      33) Қазақстан Республикасының заңнамасында жергілікті атқарушы органдарға жүктелетін өзге де өкілеттіктерді жергілікті мемлекеттік басқару мүддесінде жүзеге асыру.

      2. Республикалық маңызы бар қалалар мен астана әкімдіктерінің құзыретіне мыналар жатады:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс, құрылыс индустриясының өндірістік базасын дамыту саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру;

      2) қаланың бас жоспарын іске асыру;

      3) қаланың бас жоспарының жобасын, қала шегін және қала маңындағы аймақтың шекараларын, сондай-ақ қала аудандарының шекараларын белгілеу және өзгерту жобасын әзірлеуді ұйымдастыру және мәслихатқа келісу үшін енгізу;

      4) қаланың бас жоспарының жобаларын Қазақстан Республикасының Үкіметіне бекіту үшін енгізу;

      5) ведомстволық бағынысты аумақты қалалық абаттандыру және инженерлік қамтамасыз ету қағидаларын мәслихатқа бекіту үшін ұсыну;

      6) Қазақстан Республикасының орман қорына кірмейтін жасыл екпелерді қала шекаралары шегінде жасау, күтіп-ұстау және қорғау қағидаларын қалалық мәслихатқа бекіту үшін ұсыну;

      7) тұрғын үй қорын, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы өзге де құрылыс объектілерін, инженерлік коммуникацияларды сақтау және күтіп-ұстау қағидаларын белгілеу жөніндегі ұсынысты мәслихатқа енгізу;

      8) аумақта жоспарланып отырған құрылыс салу не өзге де қала құрылысы өзгерістері туралы халыққа хабар беру;

      9) қаланың бекітілген бас жоспарын дамыту үшін әзірленетін егжей-тегжейлі жоспарлау жобасын бекіту және іске асыру;

      10) дүлей зілзалаларға (су тасқынына, жер сілкінісіне, селге, көшкінге және қар көшкініне) ұшырауын ескере отырып, аумақта құрылыс салу, құрылыс объектілерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды кеңейту, техникалық қайта жарақтандыру, жаңғырту, реконструкциялау (қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, қайта бейіндеу), реставрациялау және күрделі жөндеу туралы, сондай-ақ аумақты инженерлік жағынан дайындау, абаттандыру және көгалдандыру, құрылысы аяқталмаған объектілерді консервациялау, құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату жөніндегі жұмыстар кешенін жүргізу туралы шешім қабылдау;

      11) қалалық маңызы бар құрылыс объектілерін сүру туралы актілерді есепке алуды және тіркеуді жүргізу;

      12) халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін қолжетімділікті қамтамасыз етуді міндетті түрде ескере отырып, құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу актілерін есепке алуды жүргізу;

      13) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүргізетін мемлекеттік органдарының жұмысына жәрдем көрсету;

      14) тұрғын үй қорын, коммуникацияларды, тарих пен мәдениет ескерткіштерін сақтауды ұйымдастыру және оларды күтіп-ұстауға (қолдануға, пайдалануға) бақылау жүргізу;

      15) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесін толықтыру, сондай-ақ оны мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде пайдалану үшін ақпарат және (немесе) мәліметтер енгізу;

      16) аумақтарда құрылыс салуды мониторингтеу үшін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде республикалық маңызы бар қалалардың, астананың кезекші топографиялық жоспарын жүргізу және жаңартып отыру;

      17) салынып жатқан (салынуы белгіленген) құрылыс объектілері мен кешендерінің мониторингін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен жүргізу;

      18) халықаралық және республикалық деңгейдегі жарыстарды өткізуге арналған спорт құрылысжайларын жобалауға арналған техникалық ерекшелікті және техникалық тапсырманы аккредиттелген ұлттық спорт федерацияларымен келісу;

      19) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыру, құрылыс объектілерінде сәулет-қала құрылысы тәртібін бұзушыларға Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде белгіленген әкімшілік ықпал ету шараларын қолдану;

      20) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында лицензиялауды жүзеге асыру;

      21) Қазақстан Республикасы заңнамасының, мемлекеттік нормативтік құжаттардың нормаларын, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында белгіленген талаптар мен шектеулерді жол берілген бұзушылықтарға және олардан ауытқуларға байланысты бұзушыларға Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген шараларды қолдану туралы шешім қабылдау;

      22) жобалау құжаттамасының сапасын қадағалауды ұйымдастыру және жүзеге асыру;

      23) жергілікті бюджет, сондай-ақ жергілікті бюджеттік инвестициялық жобаны қаржыландыруға бөлінген республикалық бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылатын жобалау алдындағы құжаттаманы және құрылыс жобасын қарау және бекіту;

      24) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы жобаларды басқару жөніндегі ұйымдарды аккредиттеу;

      25) Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың арсеналдары, базалары мен қоймалары жанындағы тыйым салынған аймақ пен тыйым салынған аудан аумақтарының шекараларын келісу;

      26) қала маңындағы аймақтың аумағында қолданылатын мемлекеттік қала құрылысы саясатын әзірлеуге қатысу;

      27) қала маңындағы аймақта орналасқан елді мекеннің бас жоспарының жобасын әзірлеуге қатысу;

      28) қала маңындағы аймақта орналасқан елді мекеннің бас жоспарының жобаларын:

      елді мекен халқының жобалық санын айқындау;

      халықты еңбекпен қамтуды қамтамасыз ету;

      халықты ауызсу көздерімен және электр энергиясымен қамтамасыз ету бөлігінде келісу;

      29) республикалық маңызы бар қалалар мен астананың бас сәулетшілеріне және мемлекеттік құрылыс инспекторларына қойылатын біліктілік талаптарын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға келісу үшін енгізу;

      30) тұрғынжайды реновациялау бағдарламасын әзірлеу және қалалық мәслихатқа бекіту үшін ұсыну;

      31) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен реновациялау объектілеріне инженерлік-коммуникациялық және әлеуметтік инфрақұрылымдарды жүргізуді және (немесе) жаңғыртуды қамтамасыз ету;

      32) республикалық маңызы бар қалалар мен астананың дизайн-кодын әзірлеу және бекіту;

      33) республикалық маңызы бар қаланың және астананың дизайн-кодын әкімшілендіру қағидаларын бекіту;

      34) бекітілген қала құрылысы жобаларына сәйкес айқындалған аумақтарда жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелерін белгіленген тәртіппен беру;

      35) азаматтарды жеке тұрғын үйлерді, басқа да құрылыстарды салу мен пайдалану және жер учаскелерін пайдалану қағидалары туралы хабар беру;

      36) мемлекеттік органдармен олардың құзыретіне жататын мәселелер бойынша өзара іс-қимылды және ынтымақтастықты жүзеге асыру;

      37) Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 44-2-бабына сәйкес республикалық маңызы бар қалаларда және астанада жер учаскесіне құқық беру мүмкіндігін (мүмкін еместігін) айқындау;

      38) Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 44-2-бабына сәйкес республикалық маңызы бар қалаларда және астанада жер учаскесіне құқық берудің мүмкін еместігі туралы уәжді бас тарту түріндегі қорытынды беру;

      39) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес қаланың сәулеттік келбетін қалыптастыру және қала құрылысына жоспарлау қағидаларын әзірлеу және сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға келісу үшін енгізу;

      40) Қазақстан Республикасының заңнамасында жергілікті атқарушы органдарға жүктелетін өзге де өкілеттіктерді жергілікті мемлекеттік басқару мүддесінде жүзеге асыру.

29-бап. Аудандар мен облыстық маңызы бар қалалар әкімдіктерінің сәулет, қала

құрылысы және құрылыс қызметіндегі құзыреті

      1. Аудандар әкімдіктерінің құзыретіне мыналар жатады:

      1) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілген аудан аумағында қала құрылысын жоспарлаудың кешенді схемасын (аудандық жоспарлау жобасын), ауылдық елді мекендердің бас жоспарларын және елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салу схемаларын іске асыру жөніндегі қызметті үйлестіру;

      2) аумақта жоспарланған құрылыс салу не өзге де қала құрылысы өзгерістері туралы халыққа хабар беру;

      3) құрылыс, аумақты инженерлік жағынан дайындау, абаттандыру және көгалдандыру, құрылысы аяқталмаған объектілерді консервациялау, аудандық маңызы бар құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату жөніндегі жұмыстар кешенін жүргізу туралы шешім қабылдау;

      4) аудандық маңызы бар ғимараттар мен құрылысжайларды сүру туралы актілерді есепке алуды және тіркеуді жүргізу;

      5) халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарына қолжетімділікті қамтамасыз етуді міндетті түрде ескере отырып, құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу актілерін есепке алуды жүргізу;

      6) аумақтарда құрылыс салуды мониторингтеу үшін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде ведомстволық бағынысты елді мекендердің кезекші топографиялық жоспарларын жүргізу және жаңартып отыру;

      7) тұрғын үй қорын, коммуникацияларды, аудандық маңызы бар тарихи және мәдени ескерткіштерді сақтауды ұйымдастыру, оларды күтіп-ұстауға (пайдалануға, қолдануға) бақылау жүргізу;

      8) кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен, аудандық маңызы бар қалаларды дамыту мен оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобаларын, халқының саны бес мың адамнан асатын ауылдық елді мекендердің бас жоспарларын, халқының саны бес мың адамға дейінгі ауылдық елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салу схемаларын (оңайлатылған бас жоспар) әзірлеуді ұйымдастыру және аудандық мәслихатқа бекітуге ұсыну;

      9) кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларын әзірлеуді ұйымдастыру және бекіту;

      10) қала құрылысы жобаларын іске асыру;

      11) жергілікті бюджет, сондай-ақ жергілікті бюджеттік инвестициялық жобаны қаржыландыруға бөлінген республикалық бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылатын жобалау алдындағы құжаттаманы және құрылыс жобаларын қарау және бекіту;

      12) салынып жатқан (салынуы белгіленген) құрылыс объектілері мен кешендерінің мониторингін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен жүргізу;

      13) жер учаскелерін бөліп беру және нысаналы мақсаттарын өзгерту бойынша ай сайынғы есептерді облыс әкімдігіне ұсыну;

      14) бұрыннан бар ғимараттарды реконструкциялау (қайта жабдықтау, қайта жоспарлау) туралы шешім қабылдау;

      15) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесін толықтыру, сондай-ақ оны мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде пайдалану үшін ақпарат және (немесе) мәліметтер енгізу;

      16) мемлекеттік органдармен олардың құзыретіне жататын мәселелер бойынша өзара іс-қимылды және ынтымақтастықты жүзеге асыру;

      17) елді мекендердің дизайн-кодын әзірлеу және бекіту;

      18) елді мекендердің дизайн-кодын әкімшілендіру қағидаларын бекіту;

      19) азаматтарды жеке тұрғын үйлерді, басқа да құрылыстарды салу мен пайдалану және жер учаскелерін пайдалану қағидалары туралы хабар беру;

      20) мемлекеттік органдармен олардың құзыретіне жататын мәселелер бойынша өзара іс-қимылды және ынтымақтастықты жүзеге асыру;

      21) Қазақстан Республикасының заңнамасында жергілікті атқарушы органдарға жүктелетін өзге де өкілеттіктерді жергілікті мемлекеттік басқару мүддесінде жүзеге асыру.

      2. Халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын облыстық маңызы бар қалалар әкімдіктерінің құзыретіне мыналар жатады:

      1) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілген қаланың бас жоспарын, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен қала ықпал ететін аймаққа жатқызылған, облыстың, ауданның іргелес аумақтарын қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемасын іске асыру жөніндегі қызметті үйлестіру;

      2) қала шегі мен қала маңындағы аймақтың шекараларын, ведомстволық бағынысты елді мекендердің шекараларын белгілеу және өзгерту жобаларын әзірлеуді ұйымдастыру және облыстық маңызы бар қаланың мәслихатына келісу үшін енгізу;

      3) кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен қала құрылысы жобаларын, сондай-ақ қала аумағын абаттандыру және инженерлік қамтамасыз ету қағидаларын осы Кодекстің 26-бабына сәйкес тиісті мәслихатқа бекіту үшін ұсыну;

      4) облыстық маңызы бар қаланың мәслихатына тұрғын үй қорын, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы өзге де құрылыс объектілерін, инженерлік коммуникацияларды сақтау және күтіп-ұстау қағидаларын белгілеу жөнінде ұсыныс енгізу;

      5) жоспарланып отырған құрылыс салу не өзге де қала құрылысы өзгерістері туралы халықты хабар беру;

      6) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесін толықтыру, сондай-ақ оны мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде пайдалану үшін ақпарат және (немесе) мәліметтер енгізу;

      7) аумақтарда құрылыс салуды мониторингтеу үшін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде әкімшілік бағыныстағы қаланың және елді мекендердің кезекші топографиялық жоспарын жүргізу және жаңартып отыру;

      8) кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен егжей-тегжейлі жоспарлау жобасын бекіту және іске асыру;

      9) аумақта құрылыс салу, құрылыс объектілерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды кеңейту, техникалық қайта жарақтандыру, жаңғырту, реконструкциялау (қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, қайта бейіндеу), реставрациялау және күрделі жөндеу туралы, сондай-ақ аумақты инженерлік жағынан дайындау, абаттандыру және көгалдандыру, құрылысы аяқталмаған объектілерді консервациялау, жергілікті маңызы бар құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату жөніндегі жұмыстар кешенін жүргізу туралы шешімдер қабылдау;

      10) жергілікті маңызы бар құрылыс объектілерін сүру туралы актілерді есепке алуды және тіркеуді жүргізу;

      11) халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарына қолжетімділікті қамтамасыз етуді міндетті түрде ескере отырып, құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу актілерін есепке алуды жүргізу;

      12) тұрғын үй қорын, коммуникацияларды, тарих пен мәдениет ескерткіштерін сақтауды ұйымдастыру және оларды нормативтік күтіп-ұстауға (пайдалануға, қолдануға) бақылау жүргізу;

      13) салынып жатқан (салынуы белгіленген) құрылыс объектілері мен кешендерінің мониторингін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен жүргізу;

      14) облыстық маңызы бар қаланың бас сәулетшісіне қойылатын біліктілік талаптарын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға келісу үшін енгізу;

      15) облыстық маңызы бар қалалардың дизайн-кодын әзірлеу және бекіту;

      16) облыстық маңызы бар қалалардың дизайн-кодын әкімшілендіру қағидаларын бекіту;

      17) Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 44-2-бабына сәйкес облыстық маңызы бар қалаларда жер учаскесіне құқық беру мүмкіндігін (мүмкін еместігін) айқындау;

      18) Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 44-2-бабына сәйкес облыстық маңызы бар қалаларда жер учаскесіне құқық берудің мүмкін еместігі туралы уәжді бас тарту түрінде қорытынды беру;

      19) Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ерекше мәртебесі бар облыстық маңызы бар қаланың сәулеттік келбетін қалыптастыру және қала құрылысына жоспарлау қағидаларын әзірлеу және сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға келісу үшін енгізу;

      20) қаланың бас сәулетшісіне қойылатын біліктілік талаптарын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға келісу үшін енгізу;

      21) бекітілген қала құрылысы жобаларына сәйкес айқындалған аумақтарда жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелерін белгіленген тәртіппен беру;

      22) азаматтарды жеке тұрғын үйлерді, басқа да құрылыстарды салу мен пайдалану және жер учаскелерін пайдалану қағидалары туралы хабар беру;

      23) мемлекеттік органдармен олардың құзыретіне жататын мәселелер бойынша өзара іс-қимылды және ынтымақтастықты жүзеге асыру;

      24) Қазақстан Республикасының заңнамасында жергілікті атқарушы органдарға жүктелетін өзге де өкілеттіктерді жергілікті мемлекеттік басқару мүддесінде жүзеге асыру.

      3. Халқының есептік саны бір жүз мың тұрғынға дейінгі облыстық маңызы бар қалалар әкімдіктерінің құзыретіне мыналар жатады:

      1) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілген қаланың бас жоспарын, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен қала ықпал ететін аймаққа жатқызылған іргелес аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемасын (аудандық жоспарлау жобасын) іске асыру жөніндегі қызметті үйлестіру;

      2) қаланың бас жоспарының жобасын, қала шегі мен қала маңындағы аймақтың шекараларын, сондай-ақ ведомстволық бағынысты елді мекендердің шекараларын белгілеу және өзгерту жобаларын әзірлеуді ұйымдастыру және облыстық маңызы бар қаланың мәслихатына келісу үшін енгізу;

      3) кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен қала құрылысы жобаларын, сондай-ақ қала аумағын абаттандыру және инженерлік жағынан қамтамасыз ету қағидаларын осы Кодекстің 26-бабына сәйкес тиісті мәслихатқа бекітуге ұсыну;

      4) облыстық маңызы бар қаланың мәслихатына тұрғын үй қорын, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы өзге де құрылыс объектілерін, инженерлік коммуникацияларды сақтау және күтіп-ұстау қағидаларын белгілеу жөнінде ұсыныс енгізу;

      5) қала тұрғындарын жоспарланған құрылыс салу не өзге де қала құрылысы өзгерістері туралы хабардар ету;

      6) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесін толықтыру, сондай-ақ оны мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде пайдалану үшін ақпарат және (немесе) мәліметтер енгізу;

      7) аумақтарда құрылыс салуды мониторингтеу үшін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде қаланың кезекші топографиялық жоспарын жүргізу және жаңартып отыру;

      8) кешенді қала құрылысы сараптамасынан өткен егжей-тегжейлі жоспарлау жобасын бекіту және іске асыру;

      9) аумақта құрылыс салу, құрылыс объектілерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды кеңейту, техникалық қайта жарақтандыру, жаңғырту, реконструкциялау (қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, қайта бейіндеу), реставрациялау және күрделі жөндеу туралы, сондай-ақ аумақты инженерлік жағынан дайындау, абаттандыру және көгалдандыру, құрылысы аяқталмаған объектілерді консервациялау, жергілікті маңызы бар құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату жөніндегі жұмыстар кешенін жүргізу туралы шешім қабылдау;

      10) жергілікті маңызы бар құрылыс объектілерін сүру туралы актілерді есепке алуды және тіркеуді жүргізу;

      11) халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарына қолжетімділікті қамтамасыз етуді міндетті түрде ескере отырып, құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу актілерін есепке алуды жүргізу;

      12) тұрғын үй қорын, коммуникацияларды, тарих пен мәдениет ескерткіштерін сақтауды ұйымдастыру және оларды күтіп-ұстауға (пайдалануға, қолдануға) бақылау жүргізу;

      13) салынып жатқан (салынуы белгіленген) құрылыс объектілері мен кешендерінің мониторингін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен жүргізу;

      14) бекітілген қала құрылысы жобаларына сәйкес айқындалған аумақтарда жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелерін белгіленген тәртіппен беру;

      15) жеке тұрғын үйлерді, басқа да құрылыстарды салу мен пайдалану және жер учаскелерін пайдалану қағидалары туралы азаматтарға хабар беру;

      16) мемлекеттік органдармен олардың құзыретіне жататын мәселелер бойынша өзара іс-қимылды және ынтымақтастықты жүзеге асыру;

      17) облыстық маңызы бар қаланың бас сәулетшісіне қойылатын біліктілік талаптарын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға келісу үшін енгізу;

      18) облыстық маңызы бар қалалардың дизайн-кодын әзірлеу және бекіту;

      19) облыстық маңызы бар қалалардың дизайн-кодын әкімшілендіру қағидаларын бекіту;

      20) Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 44-2-бабына сәйкес облыстық маңызы бар қалаларда жер учаскесіне құқық беру мүмкіндігін (мүмкін еместігін) айқындау;

      21) Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 44-2-бабына сәйкес облыстық маңызы бар қалаларда жер учаскесіне құқық берудің мүмкін еместігі туралы уәжді бас тарту түрінде қорытынды беру;

      22) Қазақстан Республикасының заңнамасында жергілікті атқарушы органдарға жүктелетін өзге де өкілеттіктерді жергілікті мемлекеттік басқару мүддесінде жүзеге асыру.

30-бап. Сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс

бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдар

      1. Сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдар жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы органдар болып табылады және мынадай болып бөлінеді:

      1) облыстық (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың):

      сәулет және қала құрылысы;

      құрылыс (бірыңғай тапсырыс берушінің қызметі);

      мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы органдары;

      2) аудандық (облыстық маңызы бар қалалардың):

      сәулет және қала құрылысы;

      құрылыс (бірыңғай тапсырыс берушінің қызметі) органдары.

      2. Сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың құзыреті осы Кодекстің 28 және 29-баптарына сәйкес белгіленеді.

      3. Сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың және облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті бюджетінен қаржыландырылатын атқарушы органдардың басшылары лауазымы бойынша республикалық маңызы бар қалалардың, астананың және облыстық маңызы бар қалалардың бас сәулетшілері болып табылады.

      Сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын, облыстардың жергілікті бюджетінен қаржыландырылатын атқарушы органдардың басшылары лауазымы бойынша облыстардың бас сәулетшілері болып табылады.

      Сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын, ауданның жергілікті бюджетінен қаржыландырылатын атқарушы органдардың басшылары лауазымы бойынша аудандардың бас сәулетшілері болып табылады.

31-бап. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың,

аудандардың және облыстық маңызы бар қалалардың бас сәулетшілері

      1. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қалалардың бас сәулетшілері өз қызметін осы Кодекстің нормаларына, мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарына, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге, өртке қарсы және өзге де міндетті талаптарға сәйкес жүзеге асырады.

      2. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қалалардың бас сәулетшілеріне:

      1) белгіленген тәртіппен бекіту үшін қала құрылысы құжаттамасын уақтылы әзірлеуді, түзетуді қамтамасыз ете отырып, аумақтарды орнықты дамыту үшін жағдайлар жасау;

      2) жеке және заңды тұлғалардың, қоғамның, жер учаскелері мен жылжымайтын мүлік объектілері құқық иеленушілерінің құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ете отырып, аумақтарды жоспарлау үшін жағдайлар жасау;

      3) аумақтарды неғұрлым ұтымды және тиімді пайдалану бойынша бекітілген қала құрылысы құжаттамасын іске асыру кезінде инвестициялар тарту үшін жағдайлар жасау;

      4) аумаққа бару және көзбен шолып қарау, сондай-ақ цифрлық жүйелер мен цифрлық ресурстардың мәліметтеріне талдау және бағалау жүргізе отырып, аумақтарда құрылыс салу бойынша ұдайы және тұрақты мониторинг жүргізу;

      5) құрылысы аяқталмаған объектілердің тізбесін қалыптастыру және жүргізу;

      6) мониторинг барысында анықталған рұқсат алмай не заңсыз тұрғызылатын (тұрғызылған) құрылыс объектілері, сол сияқты елді мекеннің (елді мекеннің құрамдас бөліктерінің) сәулеттік келбетін өзгерту, ғимараттарды, жекелеген үй-жайларды және (немесе) ғимарат бөліктерін реконструкциялау (қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, қайта бейіндеу) туралы, сондай-ақ бұзушылықтар және берілген және (немесе) келісілген бастапқы материалдардан ауытқулар туралы ақпаратты мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдарға шаралар қабылдау үшін уақтылы жіберу;

      7) халыққа өздерінің өмір сүру және тіршілік ету ортасының жай-күйі, оның болжамды өзгерiстерi, белгіленген сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметi туралы уақтылы хабар беру, сондай-ақ жеке және заңды тұлғалардың қала құрылысы өзгерістерін және қала құрылысы құжаттамасын оларды бекіткенге дейін қарауға қатысуын қамтамасыз ету;

      8) тұрақты негізде кезекші топографиялық жоспарға жаңартулар мен өзгерістерді енгізу;

      9) рұқсат алмай не заңсыз тұрғызылатын (тұрғызылған) құрылыс объектілерін сүру туралы, сол сияқты елді мекеннің (елді мекеннің құрамдас бөліктерінің) сәулеттік келбетін бекітілген талаптарға сәйкес келтіру, тарихи-мәдени мұра объектілерін және (немесе) ландшафтарды сақтау туралы сотқа талап қоюларға бастамашылық ету жүктеледі.

      3. Сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын облыстардың бас сәулетшілеріне төмен тұрған (облыстық маңызы бар қалалардың және (немесе) аудандық) сәулет және қала құрылысы органдарының қызметін жалпы үйлестіру жүктеледі.

32-бап. Сәулет-қала құрылысы кеңестері (сәулет-қала құрылысы кеңесі)

      1. Сәулет-қала құрылысы кеңесі – бірыңғай қала құрылысы саясатын іске асыру жөніндегі іс-қимылдарды үйлестіру, адамның өмір сүру және тіршілік ету ортасының сапасын арттыру, елді мекендердің орнықты дамуын қамтамасыз ету және қазіргі заманғы сәулеттік келбетін қалыптастыру үшін облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың әкімдіктері жанынан құрылатын, тұрақты жұмыс істейтін консультативтік-кеңесші орган.

      2. Сәулет-қала құрылысы кеңесіне жергілікті атқарушы органның өкілдері, сәулетшілер мен ғылыми-зерттеу ұйымдарының мамандары, жобалау ұйымдарының, қоғамдық және өзге де ұйымдардың, оның ішінде мүгедектігі бар адамдардың мүддесін білдіретін ұйымдардың өкілдері енгізіледі.

      Сәулет-қала құрылысы кеңесінің құрамын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың жергілікті өкілді органы қалыптастырады.

      Сәулет және қала құрылысы істері жөніндегі жергілікті атқарушы орган сәулет-қала құрылысы кеңесінің жұмыс органы болып табылады.

      3. Сәулет-қала құрылысы кеңестері өз қызметін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекітетін сәулет-қала құрылысы кеңесі туралы үлгілік ережеге сәйкес жүзеге асырады.

      4. Сәулет-қала құрылысы кеңесінің өкілдері агломерациялар жөніндегі кеңестің құрамына кіреді.

      5. Сәулет-қала құрылысы кеңестерінің мүшелері өздері:

      1) жобалау және жобалау алдындағы құжаттаманың тапсырыс берушілері, орындаушылары болған;

      2) құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүзеге асыратын немесе инжинирингтік қызметтер көрсететін субъектілер болып табылатын;

      3) осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында аталған тұлғалармен үлестес болатын құрылыс объектілері бойынша мәселелерді қарау кезінде дауыс беруге қатысуға құқылы емес.

4-тарау. СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІНДЕГІ ЖАЛПЫ ҚАУІПСІЗДІК ТАЛАПТАРЫ ЖӘНЕ ЕРЕКШЕ РЕТТЕУ

33-бап. Құрылыс объектілеріне қойылатын қауіпсіздік талаптары

      1. Құрылыс объектілерін жобалау кезінде ғимараттар мен құрылысжайларды пайдаланудан бастап және кейіннен кәдеге жарату сатысына дейінгі бүкіл пайдаланылу циклі ішінде адам өмірі, денсаулығы және қоршаған орта үшін ғимараттар мен құрылысжайлар қауіпсіздігінің барлық қажетті жағдайы ескерілуге тиіс.

      2. Құрылыс объектілерін жобалау кезінде мемлекеттік нормативтік құжаттарда көзделген базалық қауіпсіздік талаптары сақталуға, сондай-ақ адам өмірі мен денсаулығы және қоршаған орта үшін, оның ішінде қалыпты пайдалану, табиғи немесе техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар, құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізу кезіндегі болжамды бұзушылықтар кезіндегі барлық ықтимал қауіп-қатерлер сәйкестендірілуге және ескерілуге тиіс.

      3. Құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізу кезінде тапсырыс беруші жобалау құжаттамасында және мемлекеттік нормативтік құжаттарда айқындалған қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі барлық шаралар кешенін орындауға, сондай-ақ құрылыстың барлық сатысында олардың орындалуын бақылау мен қадағалауды қамтамасыз етуге міндетті.

      4. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің субъектілері осы Кодексте және мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленген құрылыс объектілеріне арналған барлық қауіпсіздік талаптарын орындауға міндетті.

      Белгіленген қауіпсіздік талаптарына сай келмейтін құрылыс объектілерін қабылдап алуға және пайдалануға беруге жол берілмейді.

34-бап. Сейсмикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын талаптар

      1. Жобалау және құрылыс сейсмикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралар, сондай-ақ жер сілкінісі кезінде адамдарды шұғыл эвакуациялау талаптары көзделетін жобалау құжаттамасы бойынша жүзеге асырылуға тиіс.

      2. Құрылыс объектілерінің жер сілкінісінен қирауын азайту үшін мынадай негізгі талаптарды орындау қажетті шарт болып табылады:

      1) сейсмикалық аймақтарда жобалау және құрылыс жөніндегі мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарын сақтау;

      2) құрылыс салу үшін, оның ішінде гидрогеологиялық жағдайларға және сейсмикалық қауіптілігі деңгейіне қатысты, сондай-ақ сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталары (олар болған кезде) ескеріле отырып, құрылыс салуға қойылатын талаптарды сақтап, қолайлы алаңды таңдау;

      3) құрылыс объектілерін салу үшін игеруге жататын аумақтардың сейсмикалық қауіптілігі туралы егжей-тегжейлі ақпараттың қолжетімділігін қамтамасыз ету.

35-бап. Құрылыс материалдары мен бұйымдарының қауіпсіздік талаптары

      1. Құрылыс материалдары мен бұйымдары құрылыс объектілерінде пайдалану үшін жарамды болуға және міндетті қауіпсіздік талаптар кешенін белгілейтін мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкес келуге тиіс.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің субъектілері қолданылатын құрылыс материалдары мен бұйымдарының сапасын бақылау мен қадағалауды құзыреті шегінде қамтамасыз етуге міндетті.

36-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін ерекше реттеу

      1. Аумақты пайдаланудың арнаулы қағидаларын енгізбей жеке және заңды тұлғалардың, қоғам мен мемлекеттің мүдделерін қамтамасыз ету мүмкін болмаған немесе қиын болған жағдайларда сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі ерекше реттеуге және қала құрылысын регламенттеуге жатады.

      2. Ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу мынадай жолмен жүзеге асырылады:

      1) аумақтарды пайдаланудың арнаулы қағидаларын енгізу;

      2) арнаулы мемлекеттік нормативтік құжаттарды енгізу;

      3) қала құрылысы құжаттамасын әзірлеудің, бекітудің және іске асырудың ерекше тәртібін енгізу;

      4) аумақтар мен елді мекендерді зиянды әсерлерден қорғаудың арнаулы схемалары мен жобаларын әзірлеу.

37-бап. Ерекше реттеуге және қала құрылысын регламенттеуге жататын сәулет,

қала құрылысы және құрылыс қызметінің объектілері

      1. Ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу объектілері мынадай болып бөлінеді:

      1) ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу аумақтық объектілері;

      2) ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу елді мекендері;

      3) ерекше реттеуді және қала құрылысын регламенттеуді талап ететін объектілер.

      2. Ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу аумақтық объектілеріне мыналар жатады:

      1) экологиялық зілзала және (немесе) төтенше экологиялық жағдайлар аймақтары;

      2) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар;

      3) су қорғау аймақтары мен белдеулері;

      4) тарихи-мәдени мұра объектілері мен бірегей және сирек кездесетін ландшафттары бар аумақтар;

      5) сауықтыру, курорттық, рекреациялық және резервтік мақсаттағы аумақтар;

      6) қала маңындағы аймақтар;

      7) агломерация аумақтары;

      8) режимдік аумақтар аймақтары және Қазақстан Республикасының заңдарында ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу аймақтарына жатқызылған өзге де аумақтар.

      3. Ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу елді мекендеріне мыналар жатады:

      1) Қазақстан Республикасының астанасы және республикалық маңызы бар қалалар;

      2) халқының есептік саны бір жүз мың тұрғыннан асатын қалалар;

      3) тарихи-мәдени құндылығы бар елді мекендер, олардың бөліктері немесе оларға іргелес аумақ не қорғалатын ландшафттар, сондай-ақ мемлекеттік табиғи қорықтар мен мемлекеттік ұлттық табиғи парктердегі елді мекендер;

      4) әскери қалашықтар, шекара бөлімшелері (бөлімдері) және өзге де жабық объектілер бар елді мекендер;

      5) табиғи-климаттық, геотехникалық немесе гидрогеологиялық жағдайлары ерекше (экстремалды) аудандарда, сондай-ақ экологиялық және техногендік зілзалалар аймақтарында орналасқан не өзге де қолайсыз құбылыстар мен процестердің әсеріне ұшыраған елді мекендер.

      4. Ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу жылжымайтын мүлік объектілеріне мыналар жатады:

      1) тарих пен мәдениет ескерткіштері және олардың ансамбльдері;

      2) мемлекеттік табиғи-қорық қорының объектілері;

      3) адам өмірі мен денсаулығына немесе қоршаған ортаға көрінеу қауіп төндіретін объектілерді қоса алғанда, арнаулы мемлекеттік немесе шаруашылық міндеттерді орындау үшін қажетті құрылысжайлар;

      4) мүгедектігі бар адамдардың тұруына, болуына және жұмыс істеуіне арнайы арналған ғимараттар мен құрылысжайлар.

      5. Ерекше реттеуді және қала құрылысын регламенттеуді талап ететін объектілерді сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

      Ерекше реттеуді және қала құрылысын регламенттеуді талап ететін әрбір объект бойынша жобалау-сметалық құжаттаманы кезең-кезеңімен әзірлеу мен келісудің жеке жоспары бекітіледі.

      6. Ерекше реттеу және қала құрылысын регламенттеу режимі осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында белгіленеді.

38-бап. Экологиялық зілзала және (немесе) төтенше экологиялық жағдайлар

аймақтарында сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін ерекше реттеу

      1. Зиянды заттармен, зиянды микроорганизмдермен және басқа да биологиялық заттармен жол берілген шекті концентрациялардан жоғары ластанған, химиялық және (немесе) радиоактивті және басқа да зиянды заттармен жол берілген шекті деңгейден жоғары ластанған аумақтар, егер осындай аумақтарда халықтың тұруы және шаруашылық қызметті жүзеге асыру адам өмірі мен денсаулығына қатер төндіретін болса, консервациялауға және арнайы өңдеуге жатады. Көрсетілген аумақтардың ластану дәрежесіне және оларды сауықтыру тәсіліне қарай Қазақстан Республикасының Үкіметі оларды пайдаланудың ерекше режимін енгізуі немесе өзге де функционалдық мақсатын белгілеуі мүмкін.

      2. Елді мекендер аумақтарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында азаматтық қорғау талаптарын сақтау, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды болғызбау, сондай-ақ терроризм актілеріне қарсы күрес жөнінде шаралар қабылдануға тиіс.

      3. Экологиялық зілзала және (немесе) төтенше экологиялық жағдайлар аймақтарындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін ерекше реттеуді енгізу мерзімдерін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілейді. Экологиялық зілзала және (немесе) төтенше экологиялық жағдайлар аймақтарында ерекше реттеу режимін қолдану кезеңінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі осы Кодекстің 36-бабында көзделген іс-шараларға сәйкес жүзеге асырылады.

5-тарау. СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІНДЕГІ ТЕХНИКАЛЫҚ НОРМАЛАУ

39-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі техникалық

нормалау жүйесі

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі техникалық нормалау жүйесі мемлекеттік нормативтік құжаттардың жиынтығын білдіреді.

      2. Осы Кодекстің 7-бабында айқындалған, Қазақстан Республикасының заңдарына немесе Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы құқықтар мен міндеттер берілген тұлғалар сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі техникалық нормалау субъектілері болып табылады.

      3. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі техникалық нормалау объектілері мыналар:

      1) қоныстандыру жүйелері, елді мекендер және олардың құрамдас бөліктері;

      2) құрылыс объектілері, олардың жеке бөліктері мен үй-жайлары, сәулет объектілері, жобалау, салу, реконструкциялау, реновациялау, реставрациялау, техникалық қайта жарақтандыру, кеңейту, жөндеу және пайдалану процестері;

      3) қала құрылысы, сәулет-құрылыс құжаттамасы және өзге де жобалау-сметалық құжаттама;

      4) құрылыс объектілерінің инженерлік жабдығы;

      5) құрылыс материалдары, бұйымдары мен конструкциялары болып табылады.

40-бап. Нормативтік құжаттардың мемлекеттік жүйесі

      1. Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асырылатын сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін мемлекеттік реттеу осы Кодекспен, сондай-ақ нормативтік құжаттардың мемлекеттік жүйесімен (мемлекеттік нормативтік құжаттармен) қамтамасыз етіледі.

      2. Мемлекеттік нормативтік құжаттар:

      1) құрылыс объектісінің пайдаланылу циклі процесінде адамдардың өмірі мен денсаулығы, жануарлардың тіршілігі мен саулығы, сондай-ақ қоршаған орта үшін құрылыс объектілерінің қауіпсіздігін;

      2) құрылыс материалдарының, бұйымдарының, конструкциялары мен негіздерінің, құрылыс объектілерін инженерлік жағынан қамтамасыз ету жүйелерінің сенімділігі мен сапасын;

      3) табиғи немесе техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың туындау қауіп-қатерін ескере отырып, құрылыс объектілері мен адамдарды қолайсыз әсерлерден қорғауды;

      4) адамдардың құрылыс объектілерінде болуының жайлы жағдайларын;

      5) құрылыс объектілерінің энергетикалық тиімділігін;

      6) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі техникалық нормалау субъектілерінің өзара түсіністігін және техникалық кедергілерді жоюды қамтамасыз ету үшін жалпы ғылыми-техникалық және әдістемелік негізде әзірленеді.

      3. Мемлекеттік нормативтік құжаттарды әзірлеу, келісу, бекіту, тіркеу және қолданысқа енгізу (тоқтата тұру, күшін жою) тәртібін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілейді.

      4. Мемлекеттік нормативтік құжаттарды жетілдіру жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыруды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган перспективалық номенклатура және бекітілген тақырыптық жұмыс жоспары негізінде қамтамасыз етеді.

      5. Нормативтік құжаттардың мемлекеттік жүйесін жетілдіруді құрылыстағы техникалық нормалау ұлттық институты техникалық нормалау саласындағы бейінді техникалық комитеттерді және сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің өзге де субъектілерін тарта отырып жүзеге асырады.

41-бап. Мемлекеттік нормативтік құжаттардың түрлері

      1. Мемлекеттік нормативтік құжаттар мынадай аспектілерді қамтиды:

      1) құрылысты ұйымдастырушылық-әдістемелік қамтамасыз ету;

      2) құрылыс объектілері сенімділігінің негізгі ережелері, ішкі климат және қолайсыз факторлардан қорғау;

      3) қала құрылысы, құрылыс объектілері;

      4) құрылыс объектілерін және олардың кешендерін немесе бөліктерін, сондай-ақ олардың сыртқы желілерін инженерлік жағынан қамтамасыз ету;

      5) құрылыс конструкциялары мен негіздері;

      6) құрылыс материалдары мен бұйымдары;

      7) мобильді құрылыс объектілері, құрылыс жарағы және мүкәммал;

      8) құрылыстағы баға белгілеу және сметалар;

      9) мемлекеттік қала құрылысы кадастры;

      10) сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы, сәйкестікті бағалау.

      2. Мемлекеттік нормативтік құжаттар мыналарды қамтиды:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің қызметін ұйымдастыруға қойылатын міндетті талаптарды белгілейтін және өзара қатынастарын реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері:

      талаптар, қағидалар, тәртіп және басқа да нормативтік құқықтық актілер;

      техникалық регламенттер;

      құрылыстағы басшылық құжаттар;

      мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу жөніндегі нормативтік құжаттар;

      қала құрылысы регламенттері;

      2) техникалық регламенттердің талаптарына сәйкес құрылыс объектілерінің жекелеген түрлеріне және (немесе) олардың пайдаланылу циклінің процестеріне қойылатын міндетті қауіпсіздік талаптарын белгілейтін нормативтік техникалық құжаттар:

      құрылыс нормалары, оның ішінде құрылыс нормалары мен қағидалары (сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайтын қолданылу мерзімімен қатар қолдану кезеңіне арналған);

      сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі техникалық нормалау объектілеріне қойылатын талаптарды белгілейтін техникалық кодификацияланған нормалар;

      құрылыстағы баға белгілеу жөніндегі нормативтік құжаттар;

      үлгілік технологиялық карталар;

      3) ерікті таңдаумен қолданылатын нормативтік техникалық құжаттар:

      қағидалар жинақтары;

      технологиялық жобалау нормалары;

      нормативтік-техникалық оқу құралдары;

      сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіндегі, өнеркәсіптегі стандарттау жөніндегі құжаттар;

      оқу құралдары мен әдістемелік ұсынымдар.

      Бұл ретте ерікті таңдаумен қолданылатын нормативтік техникалық құжаттарда техникалық регламенттер мен құрылыс нормаларының талаптары немесе міндетті нормалармен регламенттелмеген жекелеген дербес мәселелер бойынша талаптар ескерілуге тиіс.

      Ерікті таңдаумен қолданылатын нормативтік техникалық құжаттарды таңдау кезінде оның талаптары, оның ішінде халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін қолжетімділікті қамтамасыз ету кезінде міндетті болып табылады.

      3. Мемлекеттік нормативтік құжаттар Қазақстан Республикасының аумағында қолданысқа енгізілген мынадай мемлекетаралық нормативтік құжаттарды да қамтиды:

      1) мемлекетаралық нормативтер (мемлекетаралық нормативтік құжаттар);

      2) жобалау және құрылыс жөніндегі қағидалардың мемлекетаралық жинақтары;

      3) мемлекетаралық стандарттар.

      4. Халықаралық, өңірлік стандарттар мен шет мемлекеттердің стандарттары Қазақстан Республикасының стандарттау саласындағы заңнамасына сәйкес құрылыс объектілерін жобалау және салу кезінде қолданылады.

      5. Мемлекеттік нормативтік құжаттарды осы баптың 6-тармағында көрсетілген жағдайларды қоспағанда, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган әзірлейді және бекітеді.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган мемлекеттік нормативтік құжаттарды әзірлеуді ұйымдастырады.

      6. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган құзыреті шегінде стандарттау жөніндегі құжаттардың жобаларын қарауды, сондай-ақ стандарттау саласындағы уәкілетті органға енгізу үшін ұлттық, мемлекетаралық стандарттарды, техникалық-экономикалық ақпараттың ұлттық сыныптауыштарын әзірлеу, өзгерістер енгізу, қайта қарау және күшін жою жөнінде ұсыныстар және стандарттау жөнінде ұсынымдар дайындауды жүзеге асырады.

42-бап. Құрылыстағы техникалық нормалау ұлттық институты

      1. Мемлекеттік нормативтік құжаттарды жетілдіру жөніндегі жұмыстарды үйлестіру үшін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган конкурстық негізде құрылыстағы техникалық нормалау ұлттық институты ретінде ұйымды айқындайды.

      2. Құрылыстағы техникалық нормалау ұлттық институты ретінде ұйымды айқындау бойынша конкурс өткізу қағидаларын және конкурсқа қатысушыларға қойылатын біліктілік талаптарын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган әзірлейді және бекітеді.

      3. Құрылыстағы техникалық нормалау ұлттық институты:

      1) мемлекеттік нормативтік құжаттарды жетілдіру мақсатында ғылыми зерттеулер жүргізеді;

      2) жетілдіруге жататын мемлекеттік нормативтік құжаттардың перспективалық номенклатурасын қалыптастырады және сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға ұсынады, тиісті уәкілетті мемлекеттік органдардың жоспарларына техникалық регламенттер мен сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін стандарттау жөніндегі құжаттарды әзірлеу және қайта өңдеу бойынша ұсыныстар енгізеді;

      3) мемлекеттік нормативтік құжаттарды жетілдіру жөніндегі жұмыстарды орындайды;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінде техникалық нормалау жөніндегі қызметті техникалық сүйемелдеуді жүзеге асырады;

      5) нормативтік техникалық құжаттардың қорын қалыптастырады, осы мақсаттарда мемлекеттік органдармен және сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы өзге де техникалық нормалау субъектілерімен өзара іс-қимыл жасайды, бекітілген нормативтік техникалық құжаттың бір данасын, сондай-ақ нормативтік техникалық құжаттың қабылданғаны, өзгерістер енгізілгені, күші жойылғаны туралы мәліметтерді "Стандарттау туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес Нормативтік техникалық құжаттардың бірыңғай мемлекеттік қорында орналастыру үшін Стандарттау жөніндегі ұлттық органға ұсынады.

43-бап. Техникалық нормалау саласындағы бейінді техникалық комитеттердің

қызметі

      1. Техникалық нормалау саласындағы бейінді техникалық комитеттерді мемлекеттік нормативтік құжаттарды жетілдіру процесіне құзыретті мамандар мен практиктерді тарту мақсатында сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган қалыптастырады.

      Техникалық нормалау саласындағы бейінді техникалық комитеттер құрылыстағы техникалық нормалау ұлттық институтының жанынан құрылады және жұмыс істейді.

      Техникалық нормалау саласындағы бейінді техникалық комитеттердің ережесі мен жұмыс тәртібін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

      2. Техникалық нормалау саласындағы бейінді техникалық комитеттер өздеріне бекітіліп берілген техникалық нормалау объектілеріне сәйкес:

      1) нормативтік техникалық құжаттарды әзірлеу, қайта өңдеу, оларға өзгерістер енгізу және олардың күшін жою жөнінде ұсыныстар дайындауды жүзеге асырады;

      2) қызметтің тиісті бағыттары бойынша нормативтік техникалық құжаттарды әзірлеуге және қайта өңдеуге қатысады;

      3) халықаралық және өңірлік ұйымдардың техникалық нормалау саласындағы техникалық комитеттерінің (кіші комитеттерінің, жұмыс топтарының) жұмысына қатысады;

      4) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген өзге де функцияларды орындайды.

      3. Осы баптың қолданысы "Стандарттау туралы" Қазақстан Республикасының Заңында реттелетін стандарттау жөніндегі техникалық комитеттерге қолданылмайды.

44-бап. Құрылыстағы баға белгілеу

      1. Құрылыстағы баға белгілеу – жобалау алдындағы құжаттаманы және құрылыс жобасын әзірлеу сатыларында құрылыстың сметалық құнын қалыптастыру, сондай-ақ құрылыс объектісін салу процесін қоса алғанда, мердігерлік жұмыс пен көрсетілетін қызмет конкурсын өткізу сатыларында құрылыстың шарттық бағасын қалыптастыру процесі.

      2. Құрылыстың сметалық құны мемлекеттік инвестицияларды іске асыруға арналған қаражат көлемін қалыптастыру үшін сметалық нормативтік құжаттар қолданыла отырып айқындалады.

      3. Осы баптың 2-тармағында көзделмеген жағдайларда, егер бұл Қазақстан Республикасының заңнамасында немесе шартта көзделген болса, құрылыстың сметалық құны сметалық нормативтік құжаттар қолданыла отырып айқындалады.

      4. Құрылыстың сметалық құны жаңа ғимараттарды, құрылысжайлар мен олардың кешендерін, коммуникацияларды салу және (немесе) бұрыннан барларын өзгерту (кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру, реконструкциялау, реставрациялау, күрделі жөндеу) жөніндегі жұмыстарды орындауға, сондай-ақ құрылыс объектісін консервациялау және кейіннен кәдеге жарату жөніндегі жұмыстарды жүзеге асыруға арналған шарттың ең жоғары бағасын қалыптастыру үшін қолданылады.

      5. Құрылыстың сметалық құнын айқындау кезінде пайдаланылған сметалық нормативтік құжаттар құрылыс мердiгерлiгi шарттарын орындау кезінде қолдануға жатпайды.

      6. Құрылыстағы бағаларды (тарифтерді, құнды) мониторингеу құрылыстағы бағалар (тарифтер, құн) туралы ақпаратпен қамтамасыз ету мақсатында, сондай-ақ құрылыстағы баға белгілеу жөніндегі нормативтік құжаттардың ережелерін іске асыру үшін жүргізіледі.

      7. Құрылыстың шарттық бағасы Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына, Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу, квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілерінің сатып алуы, мемлекеттік мүлік туралы заңнамасына сәйкес, сондай-ақ Қазақстан Республикасы мүшесі болып табылатын халықаралық ұйымдар қаржыландыратын инвестициялық жобаларды іске асыру шеңберінде Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына сәйкес айқындалады.

      8. Қазақстан Республикасының аумағынан тысқары орналасқан және мемлекеттік инвестицияларды тарта отырып қаржыландырылатын құрылыс объектілеріне қатысты құрылыстың сметалық құны мен құрылыстың шарттық бағасы Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен айқындалады.

      9. Құрылыстағы баға белгілеу жөніндегі нормативтік құжаттар мыналарды:

      1) құрылысқа арналған шығындарды мемлекеттік инвестициялар есебінен жоспарлауды;

      2) мемлекеттік инвестициялар есебінен жобалау алдындағы құжаттаманың және құрылыс жобаларының құрамындағы құрылыстың сметалық құнының анықтығын қамтамасыз етуге тиіс.

      10. Құрылыстағы баға белгілеу жөніндегі нормативтік құжаттардың ережелерін іске асыру жөніндегі шаралар мыналарды:

      1) қолданыстағы сметалық нормаларды талдауды және жаңартуды;

      2) құрылыс өндірісінің тиімді технологияларының дамуы ескеріле отырып, құрылыстағы жұмыстарға сметалық нормаларды әзірлеуді;

      3) құрылыс материалдарына, бұйымдарына, конструкцияларына, жабдығына ағымдағы бағаларды мониторингтеу, өңдеу негізінде сметалық нормативтік құжаттарды жаңартуды қамтиды.

45-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс каталогтары

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс каталогтары:

      1) нормативтік құқықтық актілер және нормативтік техникалық құжаттар;

      2) ғимараттар мен құрылысжайлардың үлгілік жобалары мен кәсіпорындардың үлгілік жобалау шешімдері;

      3) құрылыс конструкциялары, материалдары, бұйымдары және салааралық қолданыстағы жабдық;

      4) жұмыстарды жүргізу технологиялары;

      5) құрылыстағы баға белгілеу жөніндегі нормативтік құжаттар туралы өзекті мәліметтерді қамтитын цифрлық ресурстарды білдіреді.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс каталогтарының цифрлық ресурстарын әзірлеуді, жүргізуді және жаңартуды құрылыстағы техникалық нормалау ұлттық институты жүзеге асырады.

      3. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс каталогтарын қалыптастыру және жүргізу тәртібін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілейді.

6-тарау. СӘУЛЕТ-ҚҰРЫЛЫС БАҚЫЛАУЫ МЕН ҚАДАҒАЛАУЫ

46-бап. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы

      1. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдар:

      1) сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың қызметін мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган;

      2) бақылау және қадағалау субъектілерінің (объектілерінің) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын сақтауын мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органы.

      2. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы (осы бап үшін бұдан әрі – бақылау) Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес тексеру және бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылау нысанында жүзеге асырылады.

      Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне және осы Кодекске сәйкес жүзеге асырылады.

      3. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мемлекеттік сәулет-құрылыс қадағалауы (осы бап үшін бұдан әрі – қадағалау) әкімшілік іс жүргізу қозғамай, бақылау және қадағалау субъектілерінің (объектілерінің) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын сақтауын тексеру бойынша мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын осы Кодекстің 50-бабында көзделген жедел ден қою шараларын қолдану құқығымен жүзеге асыратын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдарының қызметі болып табылады.

      Мыналар бақылау және қадағалау субъектілері (объектілері) болып табылады:

      1) сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдар;

      2) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптары қолданылатын жеке және заңды тұлғалар.

      4. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауына мыналар жүктеледі:

      1) салынып жатқан (реконструкцияланатын, кеңейтілетін, жаңғыртылатын, күрделі жөнделетін) және пайдалануға берілген құрылыс объектілерін мониторингтеу;

      2) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасын бұзуға жол берген не мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жоймаған бақылау және қадағалау субъектілеріне қатысты Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген шараларды қабылдау;

      3) бақылау және қадағалау субъектісінің (объектісінің) қызметін бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру;

      4) сәулет, қала құрылысы, құрылыс істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдарды, мемлекеттік сараптама ұйымдарын және (немесе) сараптама ұйымдарын анықталған рұқсат алмай не заңсыз тұрғызылып жатқан (тұрғызылған) құрылыс объектілері жөнінде үш жұмыс күнінен кешіктірмей хабар беру;

      5) жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу және жылжымайтын мүлікті мемлекеттік техникалық зерттеп-қарау саласындағы қызметті мемлекеттік реттеуді және бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттік органды мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы анықтаған бұзушылықтардың нәтижелері бойынша Қазақстан Республикасының жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы заңнамасында белгіленген тәртіппен құқықтық кадастрда жылжымайтын мүлікке құқықтар ауыртпалығын салу қажеттілігі туралы хабар беру.

      Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу және жылжымайтын мүлікті мемлекеттік техникалық зерттеп-қарау саласындағы қызметті мемлекеттік реттеуді және бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауынан ақпарат алған кезден бастап бір жұмыс күні ішінде құқықтық кадастрда жылжымайтын мүлікке құқықтар ауыртпалығын салуға міндетті.

      Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органның анықталған бұзушылықтардың жойылғаны туралы растауы жылжымайтын мүлікке құқықтар ауыртпалығын алып тастау үшін негіз болып табылады.

      5. Жоспардан тыс тексерулер жүргізуді қоспағанда, осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген объектілер мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органы тарапынан мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауына жатпайды.

47-бап. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге

асыратын лауазымды адамдар

      1. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын лауазымды адамдарға мыналар жатады:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторлары;

      2) облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік құрылыс инспекторлары.

      2. Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органның мемлекеттік құрылыс инспекторлары сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен аттестатталуға тиіс.

      Мемлекеттік құрылыс инспекторларының сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен нысандағы төсбелгілері болады.

      Мемлекеттік құрылыс инспекторына төсбелгі аттестаттау рәсімінен өткеннен кейін беріледі.

      Мемлекеттік құрылыс инспекторының мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыруы кезінде оның жұмысына ешкім араласуға құқылы емес.

      Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын лауазымды адамдардың қызметіне араласу не қызметіне кедергі келтіру Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа алып келеді.

      3. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың бас мемлекеттік құрылыс инспекторларына қойылатын біліктілік талаптары сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органмен келісілуге тиіс.

      4. Мемлекеттік құрылыс инспекторлары:

      Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінде және осы Кодексте белгіленген тәртіпке сәйкес мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыруға;

      Қазақстан Республикасының аумағында сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің субъектілері жол берген мемлекеттік нормативтік құжаттар мен талаптарды (шарттарды, шектеулерді) бұзу себептерін анықтауға және талдауға;

      сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жетілдіру жөніндегі іс-шараларды әзірлеуге;

      құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу сатысына қатысуға міндетті.

48-бап. Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай

профилактикалық бақылау

      1. Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылауды облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органдары бақылау және қадағалау субъектісі ұсынған есептілікті зерделеу және талдау, салынып жатқан (салынуы белгіленген) құрылыс объектілеріне жүргізілетін мониторинг, уәкілетті мемлекеттік органдардың мәліметтері, сондай-ақ мемлекеттік цифрлық жүйелерден және цифрлық ресурстардан алынған бақылау және қадағалау субъектісінің (объектісінің) қызметі туралы мәліметтер негізінде жүзеге асырады.

      2. Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау бақылау және қадағалау субъектілеріне (объектілеріне) қатысты жүргізіледі.

      3. Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылаудың мақсаттары сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы бұзушылықтардың уақтылы жолын кесу және алдын алу болып табылады.

      4. Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған жағдайда әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалмай, анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытынды ресімделеді.

      Бұл ретте анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындының талаптарын орындау мерзімі ол табыс етілген (алынған) күннен кейінгі күннен бастап кемінде он жұмыс күнін құрайды.

      Анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындының нысанын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекітеді.

      5. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытынды бақылау және қадағалау субъектісіне бұзушылықтар анықталған күннен бастап жеті жұмыс күнінен кешіктірілмейтін мерзімде мынадай тәсілдердің бірімен:

      1) табыс етілгені туралы белгілей отырып, бақылау субъектісінің (объектісінің) өкіліне және (немесе) лауазымды адамына қолма-қол;

      2) табыс етілгені туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы;

      3) "цифрлық үкімет" веб-порталындағы пайдаланушының жеке кабинетіне электрондық тәсілмен;

      4) егер бақылау және қадағалау субъектісі электрондық пошта мекенжайын бұрын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органына ұсынған болса, осы субъектінің сол мекенжайына не тіркеп-белгілеуді қамтамасыз ететін өзге де байланыс құралдарын пайдалану арқылы жіберіледі.

      6. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытынды табыс етілген (алынған) күннен кейінгі күннен бастап он жұмыс күні ішінде анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда көрсетілген анықталған бұзушылықтарды тиісінше жою қорытындының орындалуы деп танылады.

      7. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда көрсетілген бұзушылықтарды орындау мерзімдері бақылау және қадағалау субъектісінің өтініші бойынша бір айға дейінгі мерзімге, бірақ бір реттен асырмай ұзартылуы мүмкін. Бұл ретте өтініш анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытынды табыс етілген (алынған) күннен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірілмей, осы баптың 5-тармағында белгіленген тәсілдердің бірімен берілуге тиіс.

      Бұл ретте анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда көрсетілген бұзушылықтарды орындау анықталған бұзушылықтардың түрі мен сипатына қарай орындалуы мүмкін болуға және Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасына сәйкес негізделген болуға тиіс.

      Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органы анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда көрсетілген анықталған бұзушылықтарды жою мерзімдерін ұзарту туралы өтінішті алған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде мерзімдерді ұзарту немесе уәжді негіздемесі бар ұзартудан бас тарту туралы шешім қабылдайды.

      8. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда көрсетілген бұзушылықтарды жою мерзімі өткеннен кейін тексерілетін бақылау және қадағалау субъектісі анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда белгіленген мерзім ішінде облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органына анықталған бұзушылықтарды жою туралы ақпарат беруге міндетті.

      Тексерілетін бақылау және қадағалау субъектісі анықталған бұзушылықтарды жою туралы ұсынылған ақпаратқа (қажет болған кезде) бұзушылықтарды жою фактісін дәлелдейтін материалдарды қоса береді.

      9. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда көрсетілген бұзушылықтардың болуы немесе белгіленген мерзімде олардың жойылмауы бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылау жүргізу үшін бақылау және қадағалау субъектілерін (объектілерін) іріктеуге негіз болып табылады.

      Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау нәтижелері "бір терезе" қағидаты бойынша құрылыс жүргізуді ұйымдастыруға арналған цифрлық жүйеде қалыптастырылады және есепке алынуға жатады.

      10. Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған жағдайда Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне және осы Кодекске сәйкес жедел ден қою шаралары қолданылуы мүмкін.

      11. Бақылау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау тоқсанына бір реттен сиретпей жүзеге асырылады.

      12. Бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау нәтижелері бойынша тексерілетін бақылау және қадағалау субъектісінің (объектісінің) құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған жағдайда тексерілетін бақылау және қадағалау субъектісі мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың мемлекеттік құрылыс инспекторларының шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шағым жасауға құқылы.

49-бап. Сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс

бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың

қызметін мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы

      1. Сәулет, қала құрылысы, құрылыс және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың қызметін (бұдан әрі – тексерілетін мемлекеттік органдар) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауының мақсаты Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салу қала құрылысы жобаларын әзірлеу мен түзетуді, сапалы құрылысты, құрылыс жобаларын әзірлеу үшін бастапқы материалдар беруді қамтамасыз ету, сол сияқты бұрыннан бар құрылыс объектілерін өзгертуді, эскизді (эскиздік жобаны), рұқсаттарды, аккредиттеуді келісуді, сондай-ақ Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасына сәйкес адамның өмір сүру және тiршiлiк ету ортасының қолайлы, қауіпсіз және басқа да қажетті жағдайларын қамтамасыз ететiн өзге де міндетті талаптардың орындалуын қамтамасыз ету болып табылады.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган тексерілетін мемлекеттік органдардың өздеріне Қазақстан Республикасының заңнамасымен жүктелген функцияларды тиісінше орындауын анықтау үшін тексерілетін мемлекеттік органдарға (мемлекеттік инвестициялар есебінен салынып жатқан құрылыс объектісіне) бару арқылы жоспарлы, жоспардан тыс тексеру (осы бап үшін бұдан әрі – тексеру) және қашықтан бақылау арқылы тексерілетін мемлекеттік органдардың қызметін бақылауды жүзеге асырады.

      3. Мыналар:

      1) растайтын дәлелдемелер болған кезде Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын бұзушылықтар бойынша жеке және заңды тұлғалардың жолданымдары;

      2) адамның өміріне, денсаулығына, қоршаған ортаға, жеке және заңды тұлғалардың, мемлекеттің құқықтары мен заңды мүдделеріне зиян келтірудің нақты фактілері бойынша не зиян келтіру қатері туралы прокурордың талабы;

      3) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын бұзудың нақты фактілері бойынша мемлекеттік органдардың жолданымдары;

      4) Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінде көзделген негіздер бойынша қылмыстық қудалау органының тапсырмасы;

      5) қашықтан бақылау шеңберінде Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасы талаптарының анықталған өрескел бұзушылықтары туралы мәліметтер жоспардан тыс тексеру үшін негіздер болып табылады.

      Бұл ретте осы Кодекстің 28-бабы 1-тармағының 13), 15), 21) және 23) тармақшаларын, 2-тармағының 9), 10), 12), 19), 21) және 37) тармақшаларын, 29-бабы 1-тармағының 3), 5), 8), 9) және 10) тармақшаларын, 2-тармағының 8), 9), 11) және 17) тармақшаларын және 3-тармағының 8), 9), 11) және 20) тармақшаларын бұзу өрескел бұзушылықтар болып табылады;

      6) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын бұзушылықтар бойынша Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының немесе оның орынбасарларының, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің немесе оның орынбасарларының тапсырмалары, Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының жолданымдары жоспардан тыс тексеру үшін негіздер болып табылады.

      Жоспардан тыс тексеру анонимді жолданымдар болған жағдайда жүргізілмейді.

      Нақты тексерілетін мемлекеттік органдарға қатысты анықталған және жоспардан тыс тексеруді тағайындау үшін негіз болған фактілер мен мән-жайлар жоспардан тыс тексеруге жатады.

      4. Жоспарлы тексеру сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның бірінші басшысы бекіткен жылдық жоспарға сәйкес тексеру жүргізілетін жылдың алдындағы жылдың 10 желтоқсанынан кешіктірілмей, жылына бір рет жүргізіледі.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган тексеру жүргізілген жылдың алдындағы жылдың 25 желтоқсанына дейінгі мерзімде өз интернет-ресурсында, сондай-ақ "бір терезе" қағидаты бойынша құрылыс жүргізуді ұйымдастыруға арналған цифрлық жүйеде жылдық жоспарды орналастырады.

      Жоспарлы тексерулер жүргізудің жылдық жоспарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу тексерілетін мемлекеттік орган таратылған, қайта ұйымдастырылған, оның атауы өзгертілген, мемлекеттік органдар арасында өкілеттіктер қайта бөлінген, сондай-ақ табиғи, техногендік және әлеуметтік сипаттағы төтенше жағдай туындаған, төтенше жағдай режимі енгізілген, эпидемияның, карантиндік объектілер мен аса қауіпті зиянды организмдер ошақтарының, инфекциялық, паразиттік аурулардың таралуы, уланулар, радиациялық авариялар және оларға байланысты шектеулер туындаған немесе олардың туындау қатері төнген жағдайларда, сондай-ақ сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның бірінші басшысының шешімі бойынша жүзеге асырылады.

      Тәуекелдерді бағалау мен басқарудың автоматтандырылған цифрлық жүйесі болған кезде тізім "бір терезе" қағидаты бойынша құрылыс жүргізуді ұйымдастыруға арналған цифрлық жүйеде автоматты режимде қалыптастырылады.

      5. Тексерілетін мемлекеттік органдарды жоспарлы тексерулер жүргізудің жылдық жоспарларына енгізу үшін мынадай ақпарат көздері пайдаланылады:

      1) қашықтан бақылау нәтижелері бойынша бұзушылықтар;

      2) тексерілетін мемлекеттік органдарды алдыңғы тексерулердің нәтижелері.

      6. Тексеру сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның тексеруді тағайындау туралы актісі (бұдан әрі – тексеруді тағайындау туралы акт) негізінде жүргізіледі.

      Тексеруді тағайындау туралы актіде мыналар көрсетіледі:

      1) актінің нөмірі мен күні;

      2) мемлекеттік органның атауы;

      3) тексеру жүргізуге уәкілетті адамның (адамдардың) тегі, аты, әкесінің аты (егер ол жеке басты куәландыратын құжатта көрсетілсе) және лауазымы;

      4) тексеру жүргізу үшін тартылатын мамандар, консультанттар және сарапшылар туралы мәліметтер;

      5) тексерілетін мемлекеттік органның атауы мен тұрған жері;

      6) бюджет қаражаты есебінен салынып жатқан құрылыс объектісінің атауы мен тұрған жері (барған жағдайда);

      7) тағайындалған тексерудің негізі мен нысанасы;

      8) тексеру түрі;

      9) тексеруді жүргізу мерзімі;

      10) тексерілетін кезең;

      11) тексерілетін мемлекеттік органның осы бапта көзделген құқықтары мен міндеттері;

      12) актілерге қол қоюға уәкілетті адамның қолтаңбасы.

      7. Тексеру үшін келген сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторлары тексерілетін мемлекеттік органға:

      1) тексеру тағайындау туралы актіні;

      2) қызметтік куәлігін не сәйкестендіру картасын көрсетуге міндетті.

      Тексеруді тағайындау туралы акт тексерілетін мемлекеттік органға табыс етілген күн тексеру жүргізудің басталуы болып есептеледі.

      Тексеруді жүргізетін лауазымды адамдардың құрамы сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның шешімі бойынша өзгеруі мүмкін.

      8. Тексеру мерзімі алдағы жұмыстардың көлемі, сондай-ақ қойылған міндеттер ескеріле отырып белгіленеді және:

      1) жоспардан тыс тексерулер үшін – жиырма жұмыс күнінен;

      2) жоспарлы тексеру үшін – отыз жұмыс күнінен аспауға тиіс.

      9. Сынақтар, сараптамалар жүргізу қажет болған кезде, сондай-ақ тексерулердің қомақты көлеміне байланысты тексеруді жүргізу мерзімін тексеруді тағайындау туралы актілерге қол қоюға уәкілетті адам осы баптың 8-тармағында көзделген мерзімдерге бір рет қана ұзарта алады.

      Тексеру мерзімдері ұзартылған жағдайда сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган тексеру мерзімдерінің аяқталуынан кешіктірмей тексеру мерзімін ұзарту туралы қосымша актіні ресімдейді, онда тексерілетін мемлекеттік органды тексеру мерзімдерін ұзарту туралы электрондық құжат айналымы арқылы хабардар ете отырып, тексеру тағайындау туралы алдыңғы актінің нөмірі мен тіркелген күні және ұзарту себептері көрсетіледі.

      Уәкілетті органдардың, оның ішінде шет мемлекеттердің мәліметтері мен құжаттары алынған, сынақтар, сараптамалар жүргізілген, карантин, төтенше жағдай (ахуал) енгізілген жағдайларда тексеру жүргізу мерзімі сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның бірінші басшысының немесе оның орынбасарының шешімі бойынша тоқтатыла тұруы мүмкін.

      Тексерілетін мемлекеттік органды тексеруді тоқтата тұру не қайта бастау туралы хабардар ету тексеруді тоқтата тұруға не қайта бастауға дейін бір күн бұрын электрондық құжат айналымы арқылы жүргізіледі.

      Тексеруді тоқтата тұру немесе қайта бастау кезінде тексеруді тоқтата тұру не қайта бастау туралы акт шығарылады.

      Тоқтатыла тұрған тексеруді жүргізу мерзімін есептеу ол қайта басталған күннен бастап жалғасады.

      10. Тексеру нәтижелері бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторы сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша тексеру нәтижелері туралы акт жасайды.

      Тексеру нәтижелері туралы актіде мыналар көрсетіледі:

      1) актінің жасалған күні, уақыты және орны;

      2) мемлекеттік органның атауы;

      3) тексеру жүргізуге негіз болған тексеруді тағайындау туралы актінің (бар болған кезде мерзімдерді ұзарту, тоқтата тұру, қайта бастау туралы қосымша актінің) күні мен нөмірі;

      4) тексеруді жүргізген адамның (адамдардың) тегі, аты, әкесінің аты (егер жеке басын куәландыратын құжатта көрсетілсе) және лауазымы;

      5) тексерілетін мемлекеттік органның атауы мен тұрған жері;

      6) мемлекеттік инвестициялар есебінен салынып жатқан құрылыс объектісінің атауы мен тұрған жері (барған жағдайда);

      7) тексеру жүргізу күні, орны және кезеңі;

      8) тексеру нәтижелері туралы, оның ішінде анықталған бұзушылықтар, олардың сипаты туралы мәліметтер;

      9) анықталған бұзушылықтарды жою мерзімдері көрсетіле отырып, оларды жою туралы нұсқаулар;

      10) тексеруді жүргізген лауазымды адамның (адамдардың) қолтаңбасы.

      Тексерілетін мемлекеттік органға тексеру нәтижелері туралы актіні ұсыну тексеру мерзімінің аяқталуы болып табылады, бірақ тексеру тағайындау туралы актіде (олар болған кезде мерзімдерді ұзарту, тоқтата тұру, қайта бастау туралы қосымша актіде) көрсетілген тексерудің аяқталу мерзімінен кешіктірілмейді.

      11. Тексеру нәтижелері туралы актіні орындау мерзімі тексеру нәтижелері туралы акт табыс етілген (алынған) күннен бастап кемінде күнтізбелік он күнді құрайды.

      Қосымша уақыт шығындары қажет болған жағдайда, тексерілетін мемлекеттік орган тексеру нәтижелері туралы акт табыс етілген (алынған) күннен бастап үш жұмыс күні ішінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға анықталған бұзушылықтарды жою мерзімін ұзарту туралы өтінішпен жүгінуге құқылы, ол алты айдан аспауға тиіс.

      Анықталған бұзушылықтарды жою мерзімін ұзарту туралы өтініште тексерілетін мемлекеттік орган анықталған бұзушылықтарды жою бойынша қабылданатын шараларды және оларды жою мерзімін ұзартудың объективті себептерін жазуға міндетті.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган өтініште жазылған дәлелдерді ескере отырып, анықталған бұзушылықтарды жою мерзімін ұзарту туралы өтінішті алған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде анықталған бұзушылықтарды жою мерзімін ұзарту немесе уәжді негіздемесімен ұзартудан бас тарту туралы шешім қабылдайды.

      12. Тексеру нәтижелері туралы акт электрондық нысанда жасалады және тексерілетін мемлекеттік органға электрондық құжат айналымы арқылы жіберіледі.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган мемлекеттік құқықтық статистика және арнайы есепке алу саласындағы қызметті өз құзыреті шегінде жүзеге асыратын мемлекеттік органды жүргізілген мемлекеттік бақылаудың нәтижелері туралы Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы айқындаған тәртіппен хабардар етеді.

      Тексеру жүргізу кезінде Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген талаптарды бұзушылықтар болмаған жағдайда тексеру нәтижелері туралы актіде тиісті жазба жасалады.

      13. Тексеру нәтижелері туралы актіде көрсетілген анықталған бұзушылықтарды жою мерзімі өткеннен кейін тексерілетін мемлекеттік орган тексеру нәтижелері туралы актіде белгіленген мерзім ішінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға анықталған бұзушылықтардың жойылу фактісін растайтын материалдарды қоса бере отырып, ақпарат беруге міндетті.

      Анықталған бұзушылықтардың жойылғандығы жою туралы ақпарат берілмеген, сол сияқты осы тармақтың бірінші бөлігіне сәйкес анықталған бұзушылықтардың жойылғандығы туралы ақпарат белгіленген мерзімде берілмеген жағдайда, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторлары өкілеттіктері шегінде бұзушылықтарға жол берген тұлғаларды Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа тарту жөнінде шаралар қабылдайды.

      14. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторларының бақылау жүргізу кезінде:

      1) осы баптың 7-тармағында аталған құжаттарды көрсеткен кезде тексерілетін мемлекеттік органның аумағына және үй-жайларына, сондай-ақ мемлекеттік инвестициялар есебінен салынып жатқан құрылыс объектісіне (барған жағдайда) кедергісіз кіруге;

      2) тексеру нәтижелері туралы актіге қоса тіркеу үшін құжаттардың (мәліметтердің) көшірмелерін қағаз және электрондық жеткізгіштерде алуға, сондай-ақ тексеру нысанасына сәйкес автоматтандырылған дерекқорларға (цифрлық жүйелерге) қолжетімділік алуға;

      3) аудио-, фото- және бейнетүсірілімді жүзеге асыруға;

      4) тексеру нысанасына жататын, техникалық бақылау құралдарының, байқау және тіркеп-белгілеу аспаптарының, фото- және бейнеаппаратураның жазбаларын пайдалануға;

      5) мамандарды, консультанттар мен сарапшыларды тартуға;

      6) сынақтар және (немесе) сараптамалар жүргізуге құқығы бар.

      15. Тексерілетін мемлекеттік орган тексеруді жүзеге асыру кезінде:

      1) мынадай:

      осы бапта белгіленген мерзімдерге сәйкес келмейтін, тексеру тағайындау туралы актіде (болған кезде мерзімді ұзарту, тоқтата тұру, қайта бастау туралы қосымша актіде) көрсетілген мерзімдерден асып кеткен не мерзімі аяқталған;

      сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бұрын сол бір мәселе бойынша және сол бір кезеңде тексеру жүргізілген тексерілетін мемлекеттік органға қатысты тексеру тағайындаған;

      тексеру жүргізу тиісті өкілеттіктері жоқ адамдарға тапсырылған жағдайларда тексеру жүргізу үшін келген сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторларын тексеруге жібермеуге;

      2) жүргізілетін тексеру нысанасына, сондай-ақ тексеру тағайындау туралы актіде көрсетілген кезеңге жатпаса, құжаттар мен мәліметтерді ұсынбауға;

      3) тексеру нәтижелері туралы актіге, сондай-ақ сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторларының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шағым жасауға құқылы.

      16. Тексерілетін мемлекеттік орган:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторларының тексерілетін мемлекеттік органның аумағына және үй-жайларына, сондай-ақ мемлекеттік инвестициялар есебінен салынып жатқан құрылыс объектісіне (барған жағдайда) кедергісіз кіруін қамтамасыз етуге;

      2) заңмен қорғалатын құпияның талаптарын сақтай отырып, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторларына тексеру нәтижелері туралы актіге қоса тіркеу үшін құжаттардың (мәліметтердің) көшірмелерін қағаз және электрондық жеткізгіштерде ұсынуға, сондай-ақ тексеру нысанасына сәйкес автоматтандырылған дерекқорларға (цифрлық жүйелерге) қолжетімділік беруге;

      3) егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, тексеру жүргізу кезеңінде тексерілетін құжаттарға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге жол бермеуге;

      4) тексеру жүргізу үшін келген адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндетті.

      17. Қашықтан бақылау:

      1) мемлекеттік цифрлық жүйелерден, бұқаралық ақпарат құралдарынан алынған деректерді, тексерілетін мемлекеттік орган ұсынған есептілікті және Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген басқа да құжаттарды мониторингтеу, талдау және салыстыру;

      2) қашықтан бақылау нысанасына қатысты қажетті ақпарат беру туралы сұрау салу арқылы бармай жүргізіледі.

      Қашықтан бақылау жүргізу нәтижелері бойынша бұзушылық анықталған жағдайда, қашықтан бақылау нәтижелері туралы акт жасалады, ол әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалмай, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша бұзушылық анықталған күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірілмейтін мерзімде тексерілетін мемлекеттік органға электрондық құжат айналымы арқылы жіберіледі.

      18. Қашықтан бақылау нәтижелері туралы актіде мыналар көрсетіледі:

      1) актінің нөмірі, жасалған күні және орны;

      2) мемлекеттік органның атауы;

      3) тексерілетін мемлекеттік органның атауы, оның тұрған жері;

      4) қашықтан бақылау жүргізудің негізі мен нысанасы;

      5) қашықтан бақылау жүргізу кезеңі мен мерзімдері;

      6) нәтижелер туралы, оның ішінде анықталған бұзушылықтар, олардың сипаты туралы мәліметтер;

      7) анықталған бұзушылықтардың жойылу мерзімдері көрсетіле отырып, оларды жою туралы нұсқаулар;

      8) қашықтан бақылау жүргізген лауазымды адамның қолтаңбасы.

      Қашықтан бақылау актісінде көрсетілген бұзушылықтарды орындау мерзімі қашықтан бақылау нәтижелері туралы акт электрондық құжат айналымы арқылы табыс етілген күннен бастап кемінде он жұмыс күнін құрайды.

      Қашықтан бақылау нәтижелері туралы актіде көрсетілген анықталған бұзушылықтарды жою мерзімі өткеннен кейін тексерілетін мемлекеттік орган сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға анықталған бұзушылықтарды жою фактісін растайтын материалдарды қоса бере отырып, ақпарат беруге міндетті.

      Анықталған бұзушылықтарды жою туралы ақпарат берілмеген, сол сияқты осы тармақтың бірінші бөлігіне сәйкес анықталған бұзушылықтарды жою туралы ақпарат белгіленген мерзімде берілмеген жағдайда, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторлары өкілеттіктері шегінде бұзушылықтарға жол берген тұлғаларды Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа тарту жөнінде шаралар қабылдайды.

      19. Тексеру және (немесе) қашықтан бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы талаптар орындау үшін міндетті.

      Тексеру және (немесе) қашықтан бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы талаптар орындалмаған жағдайда, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган тексерілетін мемлекеттік органды тексеру және (немесе) қашықтан бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы талаптарды орындауға мәжбүрлеу туралы талап қоюмен сотқа жүгінуге құқылы.

      20. Қашықтан бақылау жүргізу барысында осы баптың 3-тармағы 5) тармақшасының екінші бөлігінде көрсетілген өрескел бұзушылықтар анықталған жағдайда, қашықтан бақылау тоқтатылады және осы баптың 3-тармағының 5) тармақшасына сәйкес жоспардан тыс тексеру тағайындалады.

      21. Егер тексеру жүргізу нәтижесінде тексерілетін мемлекеттік органның Қазақстан Республикасының заңнамасымен өзіне жүктелген талаптарды бұзу фактісі анықталса, әкімшілік құқық бұзушылық құрамының белгілерін көрсететін жеткілікті деректер болған кезде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторлары өкілеттіктері шегінде бұзушылықтарға жол берген тұлғаларды Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде белгіленген жауаптылыққа тарту жөнінде шаралар қабылдайды.

      Тексерілетін мемлекеттік органның Қазақстан Республикасының заңнамасымен өзіне жүктелген талаптарды жүйелі түрде орындамау немесе тиісінше орындамау фактілері анықтаған кезде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган астана, республикалық маңызы бар қала, облыс, аудан және облыстық маңызы бар қала әкіміне заңдылықты, Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын бұзуға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою жөнінде шаралар қабылдау туралы ұсыныс енгізеді.

      Заңдылықты, Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын бұзуға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою жөнінде шаралар қабылдау туралы ұсыныс орындау үшін міндетті болып табылады.

      22. Тексеруді және (немесе) қашықтан бақылауды жүзеге асыру кезінде тексерілетін мемлекеттік органның құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған жағдайда тексерілетін мемлекеттік орган сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның мемлекеттік құрылыс инспекторларының шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шағым жасауға құқылы.

      Шағым беру тексеру және (немесе) қашықтан бақылау нәтижелері туралы актіні орындауды тоқтата тұрмайды.

50-бап. Жедел ден қою шаралары және оларды қолдану тәртібі

      1. Мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру барысында және (немесе) оның нәтижелері бойынша облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы жергілікті атқарушы органы бақылау және қадағалау субъектісінің (объектісінің) жеке және (немесе) заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделеріне, адамдардың өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға, Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне тікелей қатер төндіретін қызметі, жұмысы, көрсететін қызметтері анықталған жағдайларда жедел ден қою шараларын қолданады.

      2. Тексеру жүргізу, бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылау немесе бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау барысында және (немесе) олардың нәтижелері бойынша қолданылатын бақылау және қадағалау субъектілеріне (объектілеріне) ықпал ету тәсілдері жедел ден қою шаралары болып табылады, олардың түрлері осы бапта көзделген.

      Жедел ден қою шаралары бақылау және қадағалау субъектілері Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасында көзделген талаптарды бұзған жағдайда қолданылады.

      3. Жедел ден қою шаралары мынадай түрлерді қамтиды:

      1) құрылысты тоқтата тұру;

      2) қызметті немесе оның жекелеген түрлерін тоқтата тұру;

      3) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасын және (немесе) мемлекеттік нормативтік құжаттарды бұза отырып жүзеге асырылатын құрылысқа немесе оның жекелеген түрлеріне тыйым салу;

      4) рұқсаттың және (немесе) рұқсатқа қосымшаның қолданысын тоқтата тұру;

      5) рұқсаттан және (немесе) рұқсатқа қосымшадан айыру (оны кері қайтарып алу).

      4. Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 143-бабына сәйкес мемлекеттік бақылау нысанасы болып табылатын, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген талаптарды бұзу жедел ден қою шарасын қолдану үшін негіз болып табылады.

      5. Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органы осы баптың 3 және 4-тармақтарына сәйкес жол берілген мемлекеттік нормативтік құжаттарды бұзушылықтарды және (немесе) бекітілген құрылыс жобаларынан (жобалау шешімдерінен) ауытқуларды "бір терезе" қағидаты бойынша құрылыс жүргізуді ұйымдастыруға арналған цифрлық жүйе арқылы анықтаған кезде жедел ден қою шараларын да қолданады.

      6. Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік жергілікті атқарушы органы тексеруді, бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылауды немесе бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылауды жүзеге асыру барысында және (немесе) олардың нәтижелері бойынша жедел ден қою шараларын қолдану үшін негіз болып табылатын, талаптарды бұзу фактісі анықталған кезде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулыны ресімдейді.

      Жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулы Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 153-бабына сәйкес ресімделеді және бақылау және қадағалау субъектісіне табыс етіледі.

      Тексеру автоматтандырылған тізілім арқылы жүзеге асырылған жағдайда жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулы осы автоматтандырылған тізілімде автоматты режимде ресімделеді.

      7. Жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулыны қолма-қол табыс ету кезінде оны қабылдаудан бас тартылған жағдайда, онда тиісті жазба жасалады және жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулыны қабылдаудан бас тарту фактісін тіркеп-белгілейтін бейнежазба жүзеге асырылады. Жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулы бақылау және қадағалау субъектісінің заңды мекенжайына, орналасқан жеріне немесе нақты мекенжайына оның табыс етілгені туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен жіберіледі.

      8. Жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулыны алудан бас тарту оны орындамауға негіз болып табылмайды.

      9. Тексеруді, бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылауды немесе бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылауды жүзеге асыру барысында және (немесе) олардың нәтижелері бойынша анықталған, жедел ден қою шараларын қолдану үшін негіз болып табылатын талаптарды бұзушылықтар тексеру және (немесе) бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылау нәтижелері туралы актіде, анықталған бұзушылықтарды жою туралы нұсқамада немесе бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау нәтижесі бойынша қорытындыда көрсетіледі.

      Тексеру автоматтандырылған тізілім арқылы жүзеге асырылған кезде тексеру нәтижелері туралы акт ресімделмейді.

      10. Бақылау және қадағалау субъектісі жедел ден қою шараларын қолдану үшін негіз болып табылатын талаптардың анықталған бұзушылықтарын анықталған бұзушылықтарды жою туралы нұсқамада немесе анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда көрсетілген мерзімдерде жоюға міндетті.

      11. Тексеруді, бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылауды немесе бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылауды жүзеге асыру барысында және (немесе) олардың нәтижелері бойынша анықталған талаптарды бұзушылықтарды жою мерзімдері өткеннен кейін жедел ден қою шараларын қолдану үшін негіз болып табылатын талаптардың анықталған бұзушылықтарын жоюды бақылау бойынша жоспардан тыс тексеру жүргізіледі.

      Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік Кодексінің 144-бабы 5-тармағы бірінші бөлігінің 2-1) тармақшасына сәйкес жоспардан тыс тексеру нәтижелері туралы актінің негізінде жедел ден қою шараларын қолдану үшін негіз болып табылатын талаптардың анықталған бұзушылықтарын жоюды облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органы растаған жағдайда, жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулының қолданысы тоқтатылады.

      12. Жедел ден қою шараларын қолдану үшін негіз болып табылатын талаптардың анықталған бұзушылықтары жойылмаған жағдайда, жоспардан тыс тексеру нәтижелері бойынша бұзушылықтарға жол берген тұлғаларды Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен жауаптылыққа тарту жөнінде шаралар қабылданады.

      13. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы нұсқамада немесе анықталған бұзушылықтарды жою туралы қорытындыда көзделген мерзімдер өткенге дейін бақылау және қадағалау субъектісі бұзушылықтарды жою фактісін дәлелдейтін материалдарды қоса бере отырып, талаптардың анықталған бұзушылықтарының жойылғаны туралы ақпарат беруге міндетті.

      Осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген ақпарат берілген жағдайда, осы баптың 11-тармағының екінші бөлігіне сәйкес жоспардан тыс тексеру жүргізіледі.

      14. Бақылау және қадағалау субъектісі жедел ден қою шараларын қолдануға алып келген тексеру және (немесе) бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бару арқылы профилактикалық бақылау немесе бақылау және қадағалау субъектісіне (объектісіне) бармай профилактикалық бақылау нәтижелерімен келіспеген жағдайда, жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулыны жарамсыз деп тану және оның күшін жою туралы шағым бере алады.

      Шағым Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 29-тарауында көзделген тәртіппен жоғары тұрған мемлекеттік органға не Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен сотқа беріледі.

      Шағым беру жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулының орындалуын тоқтата тұрмайды.

      15. Мыналар жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулыны жарамсыз деп тану және оның күшін жою үшін негіздер болып табылады:

      1) жедел ден қою шараларын қолдану үшін негіздердің болмауы;

      2) жедел ден қою шарасының осы шараға сай келмейтін негіз бойынша қолданылуы;

      3) облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы жергілікті атқарушы органының өз құзыретіне кірмейтін мәселелер бойынша жедел ден қою шараларын қолдануы;

      4) Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 153-бабында белгіленген жедел ден қою шараларын келісу және қабылдау тәртібінің сақталмауы.

      16. Жедел ден қою шараларын қолдану туралы ақпарат өз құзыреті шегінде мемлекеттік құқықтық статистика және арнайы есепке алу саласындағы қызметті жүзеге асыратын мемлекеттік органға Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы айқындаған тәртіппен жіберіледі.

51-бап. Автоматтандырылған цифрлық жүйе арқылы мемлекеттік сәулет-

құрылыс бақылауы

      1. Автоматтандырылған цифрлық жүйе арқылы мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес берілген рұқсаттар бойынша біліктілік немесе рұқсат беру талаптарына, жіберілген хабарламалар бойынша талаптарға сәйкестігіне тексеру нысанында автоматтандырылған тізілімде жүзеге асырылады. Тексеру бақылау және қадағалау субъектісі (объектісі) туралы, оның ішінде мемлекеттік органдар мен өзге де ұйымдардың цифрлық жүйелерімен интеграциялау арқылы алынған мәліметтерді мониторингтеу арқылы тұрақты негізде жүзеге асырылады.

      2. Берілген рұқсаттар бойынша біліктілік немесе рұқсат беру талаптарына, жіберілген хабарламалар бойынша талаптарға сәйкестігіне тексеру нәтижелері бойынша Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын бұзушылықтар анықталған жағдайда автоматтандырылған тізілім анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны:

      1) хабарламаның нөмірі мен жасалған күнін;

      2) мемлекеттік органның атауын;

      3) бақылау және қадағалау субъектісінің (объектісінің) атауын, оның тұрған жерін;

      4) анықталған бұзушылықтар және талаптарды орындау мерзімі көрсетіле отырып, оларды жою туралы талаптарды;

      5) лауазымды адамның қолтаңбасын көрсете отырып, қалыптастырады және бақылау және қадағалау субъектісіне жібереді.

      3. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарламада көрсетілген бұзушылықтар жойылмаған жағдайда, осы Кодекстің 50-бабына сәйкес рұқсаттың және (немесе) рұқсатқа қосымшаның қолданысын тоқтата тұру түріндегі жедел ден қою шаралары қолданылады.

      Рұқсаттан және (немесе) рұқсатқа қосымшадан айыру (оны кері қайтарып алу) осы Кодекстің 50-бабына сәйкес рұқсаттың және (немесе) рұқсатқа қосымшаның қолданысын тоқтата тұру түріндегі жедел ден қою шарасының орындалмағаны үшін жүзеге асырылады.

      Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптары бір жыл ішінде екі және одан көп рет бұзылған жағдайда бақылау және қадағалау субъектісіне осы Кодекстің 50-бабына сәйкес рұқсаттан және (немесе) рұқсатқа қосымшадан айыру (оны кері қайтарып алу) түріндегі жедел ден қою шарасы қолданылады.

      4. Анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарлама және жедел ден қою шараларын қолдану туралы қаулы автоматтандырылған тізілім арқылы автоматты режимде қалыптастырылады және "цифрлық үкімет" веб-порталындағы және құрылыс, сәулет және қала құрылысы саласындағы цифрлық жүйедегі пайдаланушының жеке кабинеттеріне жіберіледі.

52-бап. Автоматтандырылған тізілім

      1. Автоматтандырылған тізілімге сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке, заңды тұлғалар туралы мәліметтер мен деректер енгізіледі.

      2. Автоматтандырылған тізілімді жүргізу тәртібін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

53-бап. Авторлық сүйемелдеу

      1. Авторлық сүйемелдеуді осы Кодекстің 133-бабының 1-тармағында көрсетілгендерді қоспағанда, барлық құрылыс объектісінде құрылыс жобаларының авторы (авторлары) жүзеге асырады.

      2. Құрылыс барысында жүргізілетін авторлық сүйемелдеу сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінде инжинирингтік қызметтер көрсету қағидаларына сәйкес және шарт негізінде жүзеге асырылады.

      Авторлық сүйемелдеу міндетті түрде құрылыс объектісін салудың (реконструкциялаудың, реставрациялаудың, кеңейтудің, техникалық қайта жарақтандырудың, жаңғыртудың, күрделі жөндеудің) не оны консервациялаудың бүкіл кезеңі ішінде мемлекеттік нормативтік құжаттарға сәйкес жобалау-сметалық құжаттамада көзделетін қаражат есебінен жүзеге асырылады.

      Авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлға құрылыс аяқталған кезде тапсырыс берушіге орындалған жұмыстардың бекітілген құрылыс жобасына сәйкестігі туралы қорытынды береді.

      3. Құрылыс жобасының авторы (авторлары) құрылысқа авторлық сүйемелдеу жүргізуді (жүзеге асыруды):

      1) инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыру құқығына арналған сертификаты бар маманға (жұмыскерге);

      2) инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыру құқығына арналған тиісті сертификаты бар, авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыру бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтер ұсынушы өз бетінше таңдау үшін тапсырыс берушіге беруге құқылы.

      4. Авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалардың:

      1) салынып жатқан тиісті құрылыс объектісіне еркін кіруге;

      2) салынып жатқан құрылыс объектісіне қатысы бар құжаттамамен танысуға;

      3) тапсырыс беруші мен мердігерден (бас мердігерден) бекітілген құрылыс жобасында көзделген жобалау шешімдерінің, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасы және мемлекеттік нормативтік құжаттар талаптарының мүлтіксіз сақталуын талап етуге;

      4) тапсырыс берушінің, мердігердің (бас мердігердің) құрылыс барысында жол берген мемлекеттік нормативтік құжаттарды бұзушылықтарды және (немесе) бекітілген құрылыс жобасында көзделген жобалау шешімдерінен ауытқуларды міндетті түрде жоюы туралы жазбаша нұсқаулар беруге құқығы бар.

      5. Авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалар:

      1) бекітілген құрылыс жобасында көзделген жобалау шешімдерінің құрылыс барысында нақты орындалуын бақылауды қамтамасыз етуге;

      2) авторлық сүйемелдеу журналын тұрақты және тиісінше жүргізуді жүзеге асыруға;

      3) авторлық сүйемелдеу журналына енгізілген өз нұсқауларының орындалуын бақылауды жүзеге асыруға;

      4) мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкес жасырын жұмыстардың негізгі түрлерін куәландыру және жауапты конструкцияларды аралық қабылдап алу актілерін ресімдеуге және оларға қол қоюға қатысуға;

      5) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілген құрылыс жобасына негізделген өзгерістер енгізу жөніндегі шешімдерді уақтылы қабылдауға;

      6) мердігер (бас мердігер) нұсқауды орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда бұл туралы тапсырыс берушінің не оның уәкілетті адамының назарына жеткізуге, сондай-ақ мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын тиісті жергілікті атқарушы органды хабардар етуге;

      7) құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісіне қосымшаларды толтыруға;

      8) құрылыс жобасын, сондай-ақ тиісті құрылыс жобаларының сараптама қорытындыларын мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын тиісті жергілікті атқарушы органға танысу үшін ұсынуға міндетті.

54-бап. Техникалық қадағалау

      1. Осы Кодекстің 121-бабында және 133-бабының 1-тармағында көрсетілгендерді қоспағанда, барлық құрылыс объектісінде техникалық қадағалау міндетті түрде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінде инжинирингтік қызметтер көрсету қағидаларына сәйкес жүзеге асырылады.

      Құрылыс объектісін салу аяқталған кезде техникалық қадағалауды жүзеге асыратын тұлғалар тапсырыс берушіге облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органымен келісілген құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы туралы қорытынды береді.

      Құрылыс объектісіне бару жоспар-графигі ұсынылмаған жағдайда, тапсырыс беруші мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органның құрылыс объектісінің пайдалануға әзірлігін анықтау бойынша құрылыс объектісіне кіруін қамтамасыз етеді.

      2. Тапсырыс беруші техникалық қадағалауды өз бетінше немесе аккредиттелген заңды тұлғаны не техникалық қадағалауды жүргізу бойынша инжинирингтік қызметтер көрсетуге арналған сертификаты бар маманды тарта отырып, құрылыс жобасында көзделетін қаражат есебінен жүзеге асырады.

      3. Бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері (тапсырыс берушілер) мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын құрылыс жобаларының іске асырылуына техникалық қадағалауды жүзеге асыру үшін инжинирингтік қызметтер көрсетуге арналған тиісті сертификаты бар, нарықта жұмыс істейтін мамандарды тартуға құқылы.

      4. Техникалық қадағалауды жүзеге асыратын тұлғалардың:

      1) салынып жатқан тиісті құрылыс объектісіне еркін кіруге;

      2) салынып жатқан құрылыс объектісіне қатысы бар құжаттамамен танысуға;

      3) мердігерден (бас мердігерден) бекітілген құрылыс жобасында көзделген жобалау шешімдері мен есеп-қисаптардың, сондай-ақ құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізудің технологиялық процесін айқындайтын ұйымдастырушылық-технологиялық құжаттар талаптарының мүлтіксіз сақталуын талап етуге;

      4) нұсқауларды белгіленген мерзімдерде орындау үшін құрылыс-монтаждау жұмыстарын тоқтата тұру құқығымен, мердігер (бас мердігер) құрылыс барысында жол берген мемлекеттік (мемлекетаралық) нормативтік құжаттарды бұзушылықтарды, бекітілген құрылыс жобасында көзделген жобалау шешімдерінен және (немесе) ұйымдастырушылық-технологиялық құжаттардың талаптарынан ауытқуларды міндетті түрде жоюы туралы жазбаша нұсқауларды беруге;

      5) орындалған жұмыстарды қабылдап алу кезінде оларға ақы төлеу үшін, қажет болған жағдайда, меншік немесе жалға алу құқығындағы аккредиттелген сынақ зертханасының (орталығының) орындалған құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасына, олардың көлеміне, қолданылатын материалдарға, бұйымдарға, конструкциялар мен жабдыққа сынақ жүргізуге құқығы бар.

      5. Техникалық қадағалауды жүзеге асыратын тұлғалар:

      1) мердігердің (бас мердігердің) құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізудің технологиялық процесін айқындайтын мемлекеттік (мемлекетаралық) нормативтік құжаттардың, ұйымдастырушылық-технологиялық құжаттардың талаптарын сақтауын қадағалауды қамтамасыз етуге;

      2) күнделікті (үздіксіз) негізде құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапалы орындалуын қамтамасыз етуге;

      3) техникалық қадағалау журналын тұрақты және тиісінше жүргізуді жүзеге асыруға;

      4) мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкес жасырын жұмыстарды куәландыру және жауапты конструкцияларды аралық қабылдап алу актілерін ресімдеуге және оларға қол қоюға қатысуға;

      5) ай сайынғы негізде мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын тиісті жергілікті атқарушы органға құрылыстың жай-күйі мен барысы туралы есеп ұсынуға;

      6) мердігер (бас мердігер) нұсқауды орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда бұл туралы тапсырыс берушінің назарына жеткізуге, сондай-ақ мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын тиісті жергілікті атқарушы органға хабар беруге;

      7) техникалық қадағалау журналына енгізілген өз нұсқауларының орындалуын бақылауды жүзеге асыруға;

      8)  мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын тиісті жергілікті атқарушы органға құрылыс жобасын, сондай-ақ тиісті құрылыс жобаларының сараптама қорытындыларын танысу үшін ұсынуға міндетті.

      6. Жауапкершіліктің барлық деңгейіндегі объектілерде Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын бұзушылықтар анықталған кезде жол берілген бұзушылықтар үшін техникалық қадағалауды жүргізу бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді орындайтын аккредиттелген заңды тұлға жауаптылыққа тартылады.

      Осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген объектілерде жол берілген бұзушылықтар үшін техникалық қадағалауды жүргізу бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді орындайтын тұлға жауаптылыққа тартылады.

      7. Жауапкершіліктің барлық деңгейіндегі объектілерде техникалық қадағалауды құрамында жауапкершіліктің тиісті деңгейін техникалық қадағалауды жүргізу бойынша инжинирингтік қызметтер көрсетуге арналған сертификатына ие кемінде үш жұмыскері бар аккредиттелген заңды тұлғалар жүргізуге тиіс.

      Техникалық қадағалау сертификаты бар мамандар осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген объектілерде қызметті жүзеге асырады.

      8. Техникалық қадағалауды жүргізу бойынша қызметті жүзеге асыру кезінде мамандар мен аккредиттелген заңды тұлғалардың меншік немесе жалға алу құқығында өлшеу және бақылау құралдары, нормативтік құжаттама және меншік құқығындағы не тартылған аккредиттелген сынақ зертханасы (орталығы) болуы міндетті.

55-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы

лицензиялау

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы жекелеген қызмет түрлері осы Кодекске және Қазақстан Республикасының рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес лицензиялауға жатады.

      2. Жобалау қызметін (жобалауды) және құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүзеге асыру үшін жеке және заңды тұлғалар мынадай санаттарға бөлінеді:

      I санат – осы тармақта көрсетілген қызметті қолда бар лицензия шеңберінде жауапкершіліктің барлық деңгейіндегі құрылыс объектілерінде жүзеге асырады;

      II санат – осы тармақта көрсетілген қызметті жауапкершіліктің екінші және үшінші деңгейіндегі құрылыс объектілерінде, сондай-ақ қосалқы мердігерлік шарттары бойынша қолда бар лицензия шеңберінде жауапкершіліктің бірінші деңгейіндегі құрылыс объектілерінде жұмыстарды жүзеге асырады;

      III санат – осы тармақта көрсетілген қызметті жауапкершіліктің үшінші деңгейіндегі құрылыс объектілерінде, сондай-ақ қосалқы мердігерлік шарттары бойынша қолда бар лицензия шеңберінде жауапкершіліктің бірінші және екінші деңгейіндегі құрылыс объектілерінде жұмыстарды жүзеге асырады.

      Жеке және заңды тұлғаларды белгілі бір санатқа жатқызуды лицензиар іздестіру қызметіне, жобалау қызметіне (жобалауға) және құрылыс-монтаждау жұмыстарына қойылатын біліктілік талаптарына сәйкес лицензия беру кезінде жүзеге асырады және лицензияны қолданудың ерекше шарттарында көрсетіледі.

      3. Жобалау қызметіне (жобалауға), іздестіру қызметіне және құрылыс-монтаждау жұмыстарына арналған лицензия алуға өтініш берген өтініш берушілердің және осы қызмет түрлерін жүзеге асыратын лицензиаттардың құрамында Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында сертификаттаудан өткен мамандар болуға тиіс.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында сертификаттаудан өткен мамандардың ұқсас қызмет түрлерін жүзеге асыратын басқа ұйымдарда қоса атқаратын жұмыс істеуіне жол берілмейді.

      4. Өндірушілердің не тиісті біліктілігін және (немесе) өкілеттігін растайтын құжаттамаға сәйкес өзге де тұлғалардың технологиялық жабдықты және (немесе) материалдарды монтаждауы, іске қосу-баптау жұмыстары "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген жағдайларда және тәртіппен сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы лицензиясыз жүзеге асырылады.

      5. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында лицензиялауды облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органдары жүзеге асырады.

      6. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы лицензия және (немесе) лицензияға қосымша "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларда және тәртіппен, сондай-ақ лицензиат заңды тұлға құрылтайшыларының құрамы өзгерген кезде қайта ресімделуге жатады.

      7. Лицензиат заңды тұлғаның құрылтайшылары құрамының өзгеруіне байланысты лицензияны және (немесе) лицензияға қосымшаны қайта ресімдеу кезінде лицензиар өтініш берушінің сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында лицензиялау кезінде қойылатын біліктілік талаптарына сәйкестігін тексереді.

56-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы

аккредиттеу

      Мынадай:

      техникалық қадағалауды жүргізу жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді;

      жауапкершіліктің бірінші және екінші деңгейіндегі объектілерде ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау бойынша сараптама жұмыстарын;

      жобаларды басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді;

      құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүзеге асыру бойынша сараптама жұмыстарын жүзеге асыратын заңды тұлғалар аккредиттелуге жатады.

      ЗҚАИ-ның ескертпесі!
      57-бап 01.07.2028 бастап қолданысқа енгізіледі – осы Кодекстің 148-бабының 1-тармағымен.

57-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы

мамандарды (сарапшыларды) сертификаттау

      1. Сертификаттаудан өтуге үміткер кандидаттың сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен кәсіптік стандарттар талаптарына сәйкестігін бағалау мақсатында сертификаттау орталығы жүргізетін рәсім сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мамандарды (сарапшыларды) сертификаттау болып танылады. Сертификаттау қорытындысы бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілеген үлгідегі сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) сертификаты беріледі.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мамандары (сарапшылары) сертификаттауға жататын мамандар (сарапшылар) кәсіптерінің тізбесін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілеген біліктілік талаптарына сәйкес келетін және өзінің кәсіптік біліктілігін тану үшін сертификаттау орталығына жүгінген жеке тұлға сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) ретінде сертификаттаудан өтуге үміткер кандидат болып табылады.

      3. Маманды (сарапшыны) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы кәсіптік біліктіліктерге сәйкес келеді деп тану рәсімі сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен жүзеге асырылады.

      4. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мамандарды (сарапшыларды) сертификаттау үшін жеке және (немесе) заңды тұлғалардың бірлестігі нысанындағы заңды тұлға сертификаттау орталығы болып танылады.

      Мамандарды (сарапшыларды) сертификаттау құқығына арналған конкурстың танылған жеңімпазымен шарт жасасуды және оның орындалуын бақылауды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган жүзеге асырады.

      Мамандарды (сарапшыларды) сертификаттаудан өткізу құқығына арналған шарттың қолданылу мерзімі үш жылды құрайды.

      Сертификаттау орталықтары сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің әрбір жеке бағыты бойынша құрылады.

      5. Сертификаттау рәсімінен өткені туралы куәландыратын және кәсіптік біліктілігін растайтын белгіленген үлгідегі құжат сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) сертификаты болып танылады.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) сертификаты сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандар (сарапшылар) тізіліміне енгізіледі.

      6. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) сертификатының қолданысы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы кәсіптер тізбесіне қарай бес жылдан аспайтын мерзімді құрайды.

      Мынадай негіздердің бірі сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) сертификатының қолданысын тоқтату болып табылады:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы талаптардың сақталмауы;

      2) қолда бар сертификат шеңберінде екі жыл бойы үздіксіз практикалық қызметтің жүзеге асырылмауы;

      3) сертификат иесінің сертификаттың қолданысын тоқтату туралы ерікті түрде жүгінуі;

      4) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы заңнамасын және мемлекеттік нормативтік құжаттарды бұзу фактісінің расталуы.

      Осы тармақтың екінші бөлігінің 2) және 3) тармақшаларында көзделген негіздерді қоспағанда, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) сертификатының қолданысы тоқтатылған жағдайда сертификаттың қолданысы тоқтатылған кезден бастап екі жыл өткен соң сертификатты қайта алуға болады.

      7. Сертификаттау нәтижелерімен келіспеген кандидат үш жұмыс күні ішінде сертификаттау нәтижесіне сертификаттау орталығының апелляциялық комиссиясына шағым жасауға құқылы.

      Сертификаттау орталығының апелляциялық комиссиясы осы жолданымды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органмен келісу бойынша сертификаттау орталығы бекітетін сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы кәсіптік білімді бағалау туралы қағидаларға сәйкес қарайды.

      Сертификаттау орталығының апелляциялық комиссиясының шешімімен келіспеген жағдайда кандидат сотқа жүгінуге құқылы.

      ЗҚАИ-ның ескертпесі!
      58-бап 01.07.2028 бастап қолданысқа енгізіледі – осы Кодекстің 148-бабының 1-тармағымен.

58-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы

мамандарды (сарапшыларды) сертификаттауға қатысушылардың құқықтары

мен міндеттері

      1. Сертификаттау орталығы:

      1) мемлекеттік органдарға ұсыныстар енгізу арқылы мамандарды (сарапшыларды) сертификаттауға байланысты нормативтік құқықтық актілерді жетілдіру жөніндегі жұмысқа қатысуға;

      2) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандардың (сарапшылардың) құқықтары мен заңды мүдделерін білдіруге және қорғауға;

      3) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де құқықтарды жүзеге асыруға құқылы.

      2. Сертификаттау орталығы:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мамандарды (сарапшыларды) сертификаттаудан өткізуге;

      2) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандар (сарапшылар) тізіліміне деректерді енгізе отырып, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) сертификатын беруге;

      3) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органмен келісу бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандардың (сарапшылардың) қызметін ішкі бақылау (мониторингтеу) тәртібін әзірлеуге және бекітуге;

      4) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандар (сарапшылар) үшін біліктілікті арттыру графигін бекітуге;

      5) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандардың (сарапшылардың) анықталған бұзушылықтары туралы мәліметтерді бұзушылықтар анықталған кезден бастап сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандар (сарапшылар) тізіліміне енгізуге және сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органды хабардар етуге;

      6) Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасын жол берілген бұзушылықтар үшін сертификатталған маманға (сарапшыға) шаралар қолдануға, оның ішінде сертификаттың қолданысын тоқтатуға;

      7) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған мамандардың (сарапшылардың) қызметін мониторингтеуді жүзеге асыруға;

      8) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де міндеттерді жүзеге асыруға міндетті.

      3. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы):

      1) өз құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау үшін сертификаттау орталығына жүгінуге;

      2) сертификаттау және мониторингтеу нәтижелеріне шағым жасауға;

      3) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де құқықтарды пайдалануға құқылы.

      4. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы):

      1) біліктілікті арттырудан өтуге;

      2) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де міндеттерді сақтауға міндетті.

59-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы жобаларды басқару

      1. Жобаны басқаруды ұйымдастыру үшін тапсырыс беруші (инвестор) жобаны басқару жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаны тартуға құқылы.

      Жобаны басқару жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаны тапсырыс беруші (инвестор) құрылыс объектісін құру кезеңінің кез келген сатысында тарта алады.

      2. Жобаларды басқару жөніндегі инжинирингтік қызметтерді көрсету тәртібін және аккредиттелген заңды тұлғаларға қойылатын біліктілік талаптарын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекітеді.

      3. Мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын жобаларды басқару жөніндегі инжинирингтік қызметтерді көрсетуге арналған шығындарды есептеу мемлекеттік нормативтік құжаттарда айқындалған тәртіппен орындалады.

      Инвестициялардың өзге түрлері есебінен қаржыландырылатын жобаларды басқару жөніндегі инжинирингтік қызметтерді көрсетуге арналған шығындарды есептеу кезінде мемлекеттік нормативтік құжаттар ұсынымдық сипатта болады.

      4. Жобаны басқару жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлға техникалық қадағалауды дербес немесе техникалық қадағалауды жүргізу жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаны тарта отырып жүргізеді.

      5. Жобаны басқару жөніндегі инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыру кезінде:

      1) тапсырыс берушімен (инвестормен) жасалған шартта ескерілген, жобаларды табысты іске асыру және мердігерлік шарттарды орындау үшін қажетті инжинирингтік қызметтерді көрсету;

      2) техникалық шарттар мен атқарушылық геодезиялық түсірілімдердің уақтылы және дұрыс ресімделуін қамтамасыз ету;

      3) мердігерлік конкурстардың (тендерлердің) ұйымдастырушысы болу, техникалық тапсырмаларды әзірлеу, қатысушылардың біліктілігін айқындау және олардың ұсыныстарын бағалау;

      4) мердігерлермен – жобалауға және жабдықтар мен құрылыс материалдарын, бұйымдары мен конструкцияларын берушілермен құрылыс салуға арналған шарттар жасасуды қамтамасыз ету;

      5) мердігерлік шартты іске асыруға қатысты туындаған немесе туындауы мүмкін проблемалар туралы тапсырыс берушіге (инвесторға) хабар беруге;

      6) жасалған шарттарға сәйкес құрылыс объектілерін жобалауды, салуды және пайдалануға беруді жоспарлау мен бақылау жөніндегі қызметті қамтамасыз ету;

      7) ай сайынғы негізде тапсырыс берушіге және мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органдарға жобалық тәуекелдер, құрылыстың аяқталу жоспарлары мен барысы туралы есепті ұсыну;

      8) авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын адамдар қатысқан кезде Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілген құрылыс жобасына негізделген өзгерістер енгізу қажеттілігі туралы шешімдерді уақтылы қабылдау;

      9) мердігер (бас мердігер) міндеттемелерді орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда бұл туралы тапсырыс берушінің назарына жеткізу, сондай-ақ мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын тиісті жергілікті атқарушы органға хабар беру қажет.

60-бап. Ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын

техникалық зерттеп-қарау

      1. Құрылыс объектілерін, оның ішінде автомобиль жолдарын салу кезінде ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау жүзеге асырылады.

      2. Ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды тапсырыс беруші жауапкершіліктің барлық деңгейіндегі ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау бойынша сараптама жұмыстарын жүзеге асыруға аккредиттелген заңды тұлғаларды және ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау бойынша сараптама жұмыстарын жүзеге асыру құқығына арналған маман сертификаты бар жеке тұлғаларды тарта отырып, шарт негізінде жүзеге асырады.

      3. Бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері (тапсырыс берушілер) мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыру үшін жауапкершіліктің бірінші және екінші деңгейлеріндегі объектілерде ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау бойынша сараптама жұмыстарын жүзеге асыру үшін аккредиттелген заңды тұлғаларды тартуға құқылы.

      4. Ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын зерттеп-қарау кезінде техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыратын тұлғалар тапсырыс берушіге сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыру қағидаларына сәйкес ұсынымдарды көрсете отырып, ғимараттар мен құрылысжайлардың жай-күйі туралы қорытынды береді.

      5. Ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жауапкершіліктің бірінші және екінші деңгейіндегі объектілерде ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау жөніндегі сараптама жұмыстарын жүзеге асыруға аккредиттелген және құрамында жауапкершіліктің бірінші және екінші деңгейіндегі объектілерде ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау жөніндегі сараптама жұмыстарын жүзеге асыру құқығына арналған сертификаты бар кемінде үш маман, сондай-ақ жауапкершіліктің бірінші және екінші деңгейіндегі объектілерде қызметін жүзеге асыратын, "конструкциялық бөлік" мамандануы бойынша жобалау-сметалық құжаттаманың сараптамасы жөніндегі сертификаты бар бір маман (сарапшы), инженер-геодезист бар заңды тұлғалар жүргізуге тиіс.

      Ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау бойынша сараптама жұмыстарын жүзеге асыру құқығына арналған маман сертификаты бар жеке тұлғалар жауапкершіліктің үшінші деңгейіндегі құрылыс объектілерінде техникалық зерттеп-қарауды жеке жүзеге асырады.

      Осы тармақтың бірінші және екінші бөліктерінде аталған адамдардың меншік немесе жалға алу құқығында әкімшілік-өндірістік базасы, салыстырып тексеру есеп-қисаптарын орындау үшін лицензиялық бағдарламалық қамтылыммен жарақтандырылған компьютерлері, өлшеу және бақылау құралдары, нормативтік құжаттамасы және аккредиттелген сынақ зертханасы (орталығы) (тартылған) болуы міндетті.

      6. Жауапкершіліктің бірінші және екінші деңгейіндегі объектілерде ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау бойынша сараптама жұмыстарын жүзеге асыруға заңды тұлғаларды аккредиттеуді сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган жүргізеді.

      7. Жауапкершіліктің барлық деңгейіндегі объектілерде ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарау:

      1) жауапты (тіреу) элементтері мен қосылуларда бұзылу қаупін тудыратын ақаулар мен бүлінулер, қолданылған құрылыс материалдарының, бұйымдарының, конструкцияларының сапалық көрсеткіштерінің сәйкес келмеуі анықталған;

      2) өрт және төтенше жағдайлар салдары;

      3) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы қорытындылары бойынша бұзушылықтарды жою туралы актілер берілген;

      4) ғимараттар мен құрылысжайлардың конструктивтік схемасын, өндіріс технологиясын өзгертуге байланысты құрылыс жобасы түзетілген;

      5) ғимаратты немесе құрылысжайды пайдаланудың нормативтік мерзімдері өтіп кеткен;

      6) күрделі жөндеудің немесе реконструкциялаудың экономикалық тұрғыдан орындылығы айқындалған;

      7) нормаланатын табиғи-климаттық әсер ету (қардың, желдің әсері) ұлғайған;

      8) құрылыс объектілерін техникалық пайдалану кезінде (тұрақты) техникалық байқаудың белгіленген мерзімдері басталған;

      9) құрылысы аяқталмаған объектілер алты айдан астам мерзімге консервацияланған не тоқтатыла тұрған;

      10) құрылыс объектісі кеңейтілген, жаңғыртылған, реконструкцияланған, техникалық қайта жарақтандырылған, реставрацияланған, күрделі жөнделген және оның нысаналы мақсаты өзгерген жағдайларда жүргізіледі.

      8. Осы баптың 5-тармағының бірінші және екінші бөліктерінде аталған адамдардың ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыру кезінде:

      1) техникалық зерттеп-қарау жөніндегі тиісті жұмыстарды орындау үшін салынып жатқан немесе салынған құрылыс объектісіне еркін кіруге;

      2) тапсырыс берушіден техникалық зерттеп-қарау жөніндегі жұмыстарды орындау үшін қажетті барлық құжаттаманы алуға;

      3) техникалық зерттеп-қарауды жүргізу үшін қажетті барлық жұмыстарды орындауға құқығы бар.

      9. Осы баптың 5-тармағының бірінші және екінші бөліктерінде аталған адамдар ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыру кезінде:

      1) мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкес техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыруға;

      2) орындалатын зерттеп-қарау түрлерінің нормативтік талаптарына сәйкес техникалық зерттеп-қарау жөніндегі жұмыстардың сапалы орындалуын қамтамасыз етуге;

      3) техникалық зерттеп-қарауды жүргізу кезінде аккредиттелген сынақ зертханасын (орталығын) тартуға (меншікті аккредиттелген сынақ зертханасы (орталығы) болмаған жағдайда);

      4) өлшеу құралдарын салыстырып тексеру әдістемесіне сәйкес салыстырып тексерілген сынау, өлшеу және бақылау құралдарын қолдануға;

      5) ғимараттар мен құрылысжайлардың және олардың элементтерінің нақты жай-күйі негізінде салыстырып тексеру есеп-қисаптарын орындауға міндетті.

      10. Ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жүргізу кезінде ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыру құқығына арналған сертификаты бар мамандарға осы құрылыс объектісінде қолданылатын қауіпсіздік техникасының арнаулы қағидалары туралы нұсқау берілуге тиіс.

      11. Ғимараттар мен құрылысжайлардың сенімділігі мен орнықтылығын техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыру құқығына арналған сертификаты бар маман жүргізілетін зерттеп-қараулардың сапасы, шығарылатын шешімдердің дұрыстығы және әзірленген ұсынымдардың толықтығы үшін жауапты болады. Осы баптың 5-тармағының бірінші және екінші бөліктерінде аталған адамдар берген ұсынымдар техникалық зерттеп-қарау жүргізу қорытындылары бойынша ғимараттар мен құрылысжайлардың және олардың элементтерінің сенімділігі мен орнықтылығын қамтамасыз етуге тиіс.

      12. Ғимараттар мен құрылысжайлардың жай-күйі туралы қорытындыда санамаланған барлық тұжырымдар тапсырыс берушінің орындауы үшін міндетті болып табылады.

      13. Тапсырыс беруші бастапқы материалдардың, техникалық зерттеп-қарауды жүргізу үшін осы баптың 5-тармағының бірінші және екінші бөліктерінде аталған тұлғаларға ұсынылған архивтік материалдардың анықтығына жауапты болады.

7-тарау. СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІН ЦИФРЛАНДЫРУ ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫҚ СҮЙЕМЕЛДЕУ

61-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін сүйемелдеудің

мемлекеттік цифрлық жүйелері

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін сүйемелдеудің мемлекеттік цифрлық жүйелері сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің қызметін ақпараттық сүйемелдеу, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы процестерді цифрландырудың, сондай-ақ ақпаратты қалыптастыру мен алмасудың тиімділігін қамтамасыз ету үшін құрылады.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін сүйемелдеудің мемлекеттік цифрлық жүйелері осы Кодекстің 114-бабына сәйкес мемлекеттік сараптама ұйымының порталы алаңында "бір терезе" қағидаты бойынша интеграциялануға және жұмыс істеуге тиіс.

      3. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін сүйемелдеудің мемлекеттік цифрлық жүйелерін "бір терезе" қағидаты бойынша жүргізу тәртібін, оның ішінде оларды қолданудың міндеттілігін, олардың негізгі функцияларын және олардың арасында деректер алмасуды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

      ЗҚАИ-ның ескертпесі!
      3-тармақтың екінші бөлігі 01.01.2027 бастап қолданысқа енгізіледі – осы Кодекстің 148-бабының 1-тармағымен.

      Бұл ретте уәкілетті орган цифрландыру саласындағы уәкілетті органмен келісу бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін сүйемелдеудің мемлекеттік цифрлық жүйелерінің функционалына мүдделі тұлғалардың өтеусіз қол жеткізуін қамтамасыз етуге міндетті.

      4. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін сүйемелдеудің мемлекеттік цифрлық жүйелері өзге де мемлекеттік цифрлық жүйелермен, "цифрлық үкіметтің" цифрлық объектілерімен, сондай-ақ квазимемлекеттік сектор субъектілерінің мемлекеттік функцияларды іске асыруы немесе мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыруы үшін олардың цифрлық жүйелерімен интеграциялау шеңберінде деректер алмасуды қамтамасыз етеді.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін сүйемелдеудің мемлекеттік цифрлық жүйелері Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес басқа да мемлекеттік және мемлекеттік емес цифрлық жүйелермен интеграциялануға (қажет болған кезде) тиіс.

      5. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесін цифрлық объектілермен интеграциялау және олардың арасындағы өзара іс-қимылды қамтамасыз ету Қазақстан Республикасында пайдаланылатын деректерді берудің стандартты хаттамалары негізінде жүзеге асырылады.

62-бап. Құрылыс объектілерін ақпараттық модельдеу технологиясы

      1. Құрылыс объектілерін ақпараттық модельдеу технологиясы сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен, құру және пайдалану кезінде қолдану міндетті болып табылатын құрылыс объектілері түрлерінің тізбесіне сәйкес сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінде қолданылады.

      2. Құрылыс объектісінің пайдаланылу циклінің кезеңдерінде цифрлық модельдердің құрамына қойылатын талаптарды қоса алғанда, құрылыс объектілерін ақпараттық модельдеу технологиясын қолдана отырып, құрылыс объектісі туралы ақпаратты басқару процесіне қойылатын талаптар мемлекеттік нормативтік құжаттарда айқындалады.

3-БӨЛІМ. СӘУЛЕТ ЖӘНЕ ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ

8-тарау. МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ КАДАСТРЫ

63-бап. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының нысанасы мен мақсаты

      1. Мемлекеттік қала құрылысы кадастры қала құрылысы регламенттерін, бұрыннан бар және жоспарланатын, жобаланатын сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің объектілері, аумақтар мен елді мекендерді қала құрылысына жоспарлау мен оларда құрылыс салу туралы картографиялық, статистикалық және мәтіндік ақпаратты қамтитын сандық және сапалық көрсеткіштер туралы мәліметтерді қамтиды.

      2. Мемлекеттік қала құрылысы кадастры мынадай деңгейлер бойынша бөлінеді:

      1) республикалық;

      2) облыстық;

      3) аудандық;

      4) базалық (республикалық маңызы бар қалаларды және астананы қоса алғанда, елді мекендер).

      3. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының мәліметтері мемлекеттік цифрлық ресурс болып табылады.

      Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының мемлекеттік цифрлық ресурсында жалпыға бірдей қолжетімді және қолжетімділігі шектеулі дерекқорларды қамтитын мәліметтер қамтылады.

64-бап. Мемлекеттік қала құрылысы кадастры

      1. Мемлекеттік қала құрылысы кадастры Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілері жөніндегі ақпаратты және (немесе) мәліметтерді жинаудың, өңдеудің, есепке алудың, тіркеудің, енгізудің (толықтырудың), түгендеудің, сақтаудың және берудің бірыңғай жүйесі бойынша жүргізіледі.

      2. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу жөніндегі қызмет мемлекеттік монополияға жатады және оны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған, шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын жүзеге асырады.

      Осы тармақтың бірінші бөлігінде көрсетілген тауарларға (жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге) бағаны монополияға қарсы органмен келісу бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілейді.

      3. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының ақпаратын және (немесе) мәліметтерін жинау, өңдеу, есепке алу, тіркеу, енгізу (толықтыру), түгендеу, сақтау және беру жерді қашықтан зондтау, жерүсті түсірілімдері және байқаулар, инженерлік коммуникацияларды түгендеу әдістері, қор деректерін, сондай-ақ мемлекеттік қала құрылысы кадастрының цифрлық жүйесімен ақпараттық өзара іс-қимыл жасау кезінде алынған ақпаратты пайдалану арқылы жүзеге асырылады.

      4. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілеріне белгіленген тәртіппен бекітіліп берілетін сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің бұрыннан бар, салынып жатқан және жобаланатын объектілері мемлекеттік қала құрылысы кадастрының есептік бірліктері болып табылады.

      Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің әрбір объектісі үшін оның нақты орналасқан жерін (жер учаскесінің кадастрлық нөмірін (бар болса), алаңын, масштабын, координаттар жүйесін) айқындауға мүмкіндік беретін кеңістіктік байланыс тіркеп-белгіленеді.

      5. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу бойынша тауарларды өндіруге, жұмыстарды орындауға, қызметтерді көрсетуге технологиялық тұрғыдан байланысты қызмет түрлерінің тізбесін монополияға қарсы органмен келісу бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекітеді.

      Мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу бойынша тауарларды өндіруге, жұмыстарды орындауға, қызметтерді көрсетуге технологиялық тұрғыдан байланысты қызмет түрлеріне бағаны сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органмен келісу бойынша мемлекеттік монополия субъектісі белгілейді.

65-бап. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының мәліметтерін есепке алу және

жаңартып отыру

      1. Мыналар мемлекеттік қала құрылысы кадастрын есепке алу, тіркеу және жаңартып отыру үшін бастапқы ақпарат (мәліметтер) көзі болып табылады:

      1) орталық мемлекеттік органдар және жергілікті атқарушы органдар;

      2) мемлекеттік сараптама ұйымы және сараптама ұйымдары;

      3) жеке және заңды тұлғаларға міндетті қызметтер көрсететін табиғи монополия, квазимемлекеттік сектор субъектілері;

      4) жобалау алдындағы құжаттама мен жобалау құжаттамасын, топографиялық және атқарушылық геодезиялық түсірілімдерді ұсынатын тапсырыс берушілер;

      5) жер, су кадастрлары мен басқа да салалық кадастрлардың, тіркелімдердің және өзге де цифрлық объектілердің деректері.

      Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының базалық субъектілері сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу және одан ақпарат және (немесе) мәліметтер беру қағидаларына сәйкес айқындалады.

      2. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесіне ақпарат және (немесе) мәліметтер беру деректерінің форматы мен құрылымы сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу жөніндегі нормативтік құжатта белгіленеді.

      3. Жобалау алдындағы құжаттаманы және жобалау құжаттамасын мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде есепке алуды және тіркеуді, оның ішінде инженерлік-геодезиялық ізденістер материалдарын (жобалау құжаттамасының топографиялық түсірілімдерін және құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу сатысындағы атқарушылық геодезиялық түсірілімдерді) қала құрылысы қызметінің цифрлық негізін қамтамасыз ету үшін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері мен мемлекеттік нормативтік құжаттарға сәйкестігі тұрғысынан қарауды және тіркеуді жеке және заңды тұлғалар ақылы негізде жүзеге асырады.

      Осы тармақтың бірінші бөлігінде көрсетілген материалдарды мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде тіркеуге арналған шығындар мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін және (немесе) өткізетін тауарлардың (жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің) бағаларына сәйкес айқындалады.

      Мемлекеттік органдардың, мемлекеттік қызметтерді көрсететін ұйымдардың, сондай-ақ жеке және заңды тұлғаларға міндетті қызметтер көрсететін ұйымдардың мемлекеттік қала құрылысы кадастрына мәліметтер енгізуі осы мақсаттарға көзделген бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады.

      4. Жеке және заңды тұлғаларға міндетті қызметтер көрсететін табиғи монополиялар, квазимемлекеттік сектор субъектілері мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу және одан ақпарат және (немесе) мәліметтер беру қағидаларына сәйкес өз балансындағы инженерлік желілердің бос және қолжетімді қуаттарының, сыйымдылықтарының, орындарының, өткізу қабілеттерінің резерві, бар-жоғы туралы мәліметтерді мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесіне орналастырады және жаңартып отырады.

      5. Республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың сәулет және қала құрылысы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдары мен табиғи монополиялар субъектілері табиғи монополия субъектісінің желілеріне қосылуға немесе реттеліп көрсетілетін қызмет көлемін ұлғайтуға арналған техникалық шарттармен сәулет-жоспарлау тапсырмасын беруге өтінішті қабылдауды, сондай-ақ оны қарау нәтижелерін "цифрлық үкімет" веб-порталының немесе мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінің көмегімен "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы арқылы беруді жүзеге асырады.

66-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін

мониторингтеу

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін мониторингтеу олардың пайдаланылу циклін қадағалап отыру жүйесін білдіреді.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін мониторингтеу мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесі арқылы жүргізіледі.

      3. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде кезекші топографиялық жоспарды жүргізеді, оны жаңарту және өзгерту тұрақты негізде жүзеге асырылады.

      4. Салынуы белгіленген құрылыс объектілері мен кешендерін мониторингтеуді сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдар мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде тұрақты негізде жүзеге асырады.

      5. Құрылыс объектісін мониторингтеу мақсатында мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде құрылыс объектісінің бірегей нөмірі қалыптастырылады.

      Құрылыс объектісіне бірегей нөмір беру құрылыс және реконструкциялау (қайта жоспарлау және қайта жабдықтау) жобаларын әзірлеу, эскизді (эскиздік жобаны) келісу және құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу кезінде мемлекеттік қызметтер көрсету, бастапқы материалдарды беру кезеңінде мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесі арқылы автоматты режимде жүзеге асырылады.

      Құрылыс объектісіне бірегей нөмір беру тәртібі сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу жөніндегі нормативтік құжатта белгіленеді.

67-бап. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының мәліметтерін ұсыну және

мемлекеттік қала құрылысы кадастрының ақпаратын пайдалану

      1. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының мәліметтерін ұсыну мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу және одан ақпарат және (немесе) мәліметтер беру қағидаларына сәйкес жүзеге асырылады.

      2. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының деректері:

      1) қала құрылысы және сәулет-құрылыс құжаттамасын, оның ішінде қала құрылысы жобаларын әзірлеу және іске асыру;

      2) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін дамыту және өзгерту;

      3) инвестициялық қызметті бағалау;

      4) бастапқы материалдарды және рұқсат құжаттарын беру;

      5) сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыру, қоршаған ортаны қорғау;

      6) Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес табиғи монополиялар, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің жеке және заңды тұлғаларға міндетті қызметтер көрсетуі;

      7) әкімшілік-аумақтық бірлік аумағында сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерінің орналасуын мониторингтеу және есепке алу құралы ретінде қала құрылысына жоспарлау;

      8) азаматтық қорғаныстың қорғаныш құрылысжайларын есепке қою және есептен шығару кезінде пайдалануға жатады.

      3. Жеке және заңды тұлғалар мемлекеттік қала құрылысы кадастрының деректерін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен пайдаланады.

      Мемлекеттік құпиялар мен өзге де шектеулерді қамтымайтын мемлекеттік қала құрылысы кадастрының мәліметтері мүдделі жеке және заңды тұлғаларға ақылы негізде ұсынылады. Мемлекеттік органдарға, жеке және заңды тұлғалар үшін міндетті қызметтер көрсететін табиғи монополиялар, квазимемлекеттік сектор субъектілеріне, сондай-ақ міндетті қызметтер көрсететін ұйымдарға мемлекеттік қала құрылысы кадастрының мәліметтерін ұсыну осы мақсаттарға көзделген бюджет қаражаты есебінен өтеусіз негізде жүзеге асырылады.

      4. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу және одан ақпарат және (немесе) мәліметтер беру қағидаларында айқындалатын мемлекеттік қала құрылысы кадастрының базалық субъектілері мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесіне енгізілген ақпараттың және (немесе) мәліметтердің сапасына, анықтығына және толықтығына жауапты болады.

9-тарау. АУМАҚТАР МЕН ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ ДАМЫТУ МЕН ОЛАРДА ҚҰРЫЛЫС САЛУДЫ ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫНА ЖОСПАРЛАУ

68-бап. Қала құрылысы регламенттері

      1. Құрылыс объектілерін пайдаланудың, сондай-ақ мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізу кезінде олардың жай-күйіндегі кез келген өзгерістердің қала құрылысы регламенттері артықшылықтардың, тыйымдардың, шектеулердің типтерімен, түрлерімен және параметрлерімен және белгіленген мерзім шегінде қолданылатын өзге де режимдермен сипатталады.

      Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілген қала құрылысы және сәулет-құрылыс құжаттамасы қала құрылысы регламенттерінің көзі болып табылады.

      2. Қала құрылысы регламенттерінің сыныптауышы мен олардың көрсеткіштері Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес республикалық және жергілікті деңгейлерде белгіленеді.

      3. Мемлекеттік қала құрылысы кадастрын жүргізуге арналған қала құрылысы регламенттерінің жүйесі олардың мынадай типтерін:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін жүзеге асыру кезінде аумақтың (жер учаскесінің) және оған байланысты жылжымайтын мүліктің мақсатын және (немесе) функционалдық пайдаланылуын өзгертуді;

      2) аумақты (жер учаскесін) және елді мекендерді дамыту мен жайластыру (құрылыс салу) қарқындылығын;

      3) аумақты (жер учаскесін) және елді мекендерді дамыту мен жайластырудың (құрылыс салудың) теңгерімді болуын қамтамасыз етуді;

      4) аумақты (жер учаскесін) және елді мекендерді жайластырудың (құрылыс салудың) қоршаған ортаға әсерін қамтуға тиіс.

      4. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметін жүзеге асыру кезінде аумақтың (жер учаскесінің) және оған байланысты жылжымайтын мүліктің мақсаты және (немесе) функционалдық пайдаланылуын өзгерту қала құрылысы регламенттерінің мынадай түрлері:

      1) аумақтың (жер учаскесінің) функционалдық мақсаты және (немесе) оны өзгерту;

      2) салынып жатқан және реконструкцияланатын құрылыс объектілерінің функционалдық мақсаты;

      3) бұрыннан бар құрылыс объектілерінің функционалдық пайдаланылуын өзгерту арқылы іске асырылады.

      5. Аумақтар (жер учаскесі) мен елді мекендерді дамыту мен жайластыру (құрылыс салу) қала құрылысы регламенттерінің мынадай түрлері:

      1) игерілетін аумақтардың (жер учаскесінің) масштабтары;

      2) осы аумақ (жер учаскесі) үшін сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің жекелеген түрлеріне тыйымдар, рұқсаттар мен шектеулер;

      3) жүзеге асырылатын сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі нәтижесінде аумаққа (жер учаскесіне) түсетін жүктемелер;

      4) жүзеге асырылатын сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі нәтижесінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерінің даму режимдері мен өзгерістері;

      5) елді мекеннің (елді мекеннің құрамдас бөліктерінің) жоспарлау құрылымы мен сәулеттік келбетін қалыптастыру;

      6) елді мекеннің немесе оның бір бөлігінің әлеуметтік, рекреациялық, көліктік және инженерлік инфрақұрылымдарын қалыптастыру (жетілдіру) арқылы көрсетілуге тиіс.

      6. Аумақты (жер учаскесін) және елді мекенді дамыту мен жайластыру (құрылыс салу) теңгерімі қала құрылысы регламенттерінің мынадай түрлері:

      1) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін дамытудың ресурстық жағдайлары;

      2) аумақтар (жер учаскелері) мен елді мекендердің ортаға байланысты жағдайлары;

      3) халықтың тіршілігін қамтамасыз етудің инженерлік жағдайлары арқылы қамтамасыз етілуге тиіс.

      7. Аумақтар (жер учаскелері) мен елді мекендерді жайластырудың (құрылыс салудың) қоршаған ортаға әсері қала құрылысы регламенттерінің мынадай түрлері:

      1) экологиялық және эпидемиялық маңызы бар объектілерді орналастыру;

      2) техногендік қауіп төндіретін құрылыс объектілерін орналастыру;

      3) қауіпті табиғи құбылыстар көздеріне қатысты адамның өмір сүру ортасын орналастыру;

      4) санитариялық, өртке қарсы және өзге де міндетті талаптар;

      5) инженерлік және көліктік жағдайлар арқылы реттеледі.

      8. Қала құрылысы регламенттерінің мәліметтері мемлекеттік қала құрылысы кадастрына енгізілуге жатады.

69-бап. Қала құрылысы жобаларының деңгейлері мен түрлері

      1. Қазақстан Республикасының, өңірлердің аумағында өндiрiстiк күштердi жайғастыру мен орналастыруды кеңiстiкте ұйымдастыру, қонысаралық аумақтарды игеру мен жайластыру, әсер ету аймағын қоса алғанда, елдi мекендердiң аумақтарын немесе елдi мекеннiң жекелеген бөлiктерiн дамыту мен оларда құрылыс салуды жоспарлау қала құрылысы жобалары негiзiнде кешендi түрде жүзеге асырылады.

      Қала құрылысы жобалары мемлекеттік қала құрылысы кадастрының құрамдас бөлігі болып табылады және қала құрылысы жобаларын, жобалау алдындағы және жобалау-сметалық құжаттаманы, сондай-ақ сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде тіркеу қағидаларына сәйкес мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесіне міндетті түрде енгізілуге жатады. Қала құрылысы жобаларын әзірлеу, іске асыру, жаңартып отыру туралы мәліметтер мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесіне міндетті түрде енгізіледі.

      2.  Жобалауға арналған тапсырмаларды, сәулет-жоспарлау тапсырмасын жасау кезінде және сәулет жобалары мен құрылыс жобаларын әзірлеу кезінде, бекітілген қала құрылысы жобаларында белгіленген қала құрылысы шешімдерін сақтау міндетті.

      3. Қала құрылысы жобалары:

      1) жалпымемлекеттік маңызы бар аумақтарды дамытуды ұйымдастыру және жоспарлау жобалары;

      2) өңірлік маңызы бар аумақтарды дамытуды қала құрылысына жоспарлау жобалары;

      3) елді мекендерді (олардың қала маңындағы аумақтарын қоса алғанда не оларсыз) дамыту мен оларда құрылыс салуды қала құрылысына жоспарлау жобалары;

      4) өндірістік кешендерді немесе өзге де жабық үлгідегі объектілерді салу үшін қонысаралық аумақтарды қала құрылысына игеру жобалары болып бөлінеді.

      4. Жалпымемлекеттік маңызы бар қала құрылысы жобаларына мыналар жатады:

      1) Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасы;

      2) аумақты дамытудың өңіраралық схемалары.

      5. Өңірлік маңызы бар қала құрылысы жобаларына мыналар жатады:

      1) облыстар аумағын қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемалары;

      2) аудандар аумағын қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемалары.

      6. Елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобаларына мыналар жатады:

      1) халқының есептік саны бір жүз мың адамнан асатын қалалардың бас жоспарлары;

      2) халқының есептік саны бір жүз мың адамға дейінгі қалалардың бас жоспарлары;

      3) халқының саны бес мың адамнан асатын елді мекендердің бас жоспарлары;

      4) халқының саны бес мың адамға дейінгі елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салу схемалары (оңайлатылған бас жоспар);

      5) елді мекендер аумақтарының жекелеген бөліктерін қала құрылысына игеру жобалары (егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары).

      7. Мемлекеттік тапсырма шеңберінде жалпымемлекеттік маңызы бар қала құрылысы жобаларын әзірлеуді Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы бойынша құрылған мемлекеттік қала құрылысына жоспарлау және кадастр саласындағы шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын жүзеге асырады.

      8. Елдi мекендердiң бас жоспарларын (елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салу схемаларын) әзiрлеу мен түзетудi қаржыландыру тек жергiлiктi бюджет қаражаты есебінен ғана жүзеге асырылады.

      Елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобаларын әзірлеуге арналған техникалық тапсырманы сәулет-қала құрылысы кеңесі қарауға тиіс.

      Елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобаларын әзірлеушіні таңдау Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасына сәйкес жүргізіледі.

70-бап. Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасы

      1. Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасы (бұдан әрі – бас схема) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттары, Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасы негізінде, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағын перспективалық ұйымдастыруға әсер ететін ішкі және сыртқы факторлар ескеріле отырып әзірленеді.

      Бас схеманы түзету Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасында көзделген жағдайда, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен қағидаларға сәйкес Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарына өзгерістер мен толықтырулар енгізілген жағдайда жүзеге асырылады.

      2. Бас схема:

      1) өндіргіш күштерді жайғастыру және орналастыру жүйесін;

      2) әлеуметтік, рекреациялық, инженерлік және көліктік инфрақұрылымдарды дамытуды;

      3) республикалық және өңіраралық маңызы бар, ерекше реттелетін аумақтар мен объектілерді дамытуды;

      4) аумақтарды экономикалық мамандану және артықшылықты пайдалану түрлері бойынша сыныптауды;

      5) қала құрылысы қызметін жүзеге асыру кезінде пайдалануға басымдықтар мен шектеулерді айқындай отырып, аймақтарға бөлуді;

      6) өңірлердегі экологиялық жағдайды жақсарту, тарихи-мәдени мұра объектілері және (немесе) қорғалатын ландшафтық объектілер бар аумақтарды сақтау жөніндегі, сондай-ақ аумақтарды қауіпті (зиянды) табиғи техногендік және антропогендік құбылыстар мен процестердің әсерінен қорғау жөніндегі шаралар кешенін қамтиды.

      3. Бас схеманың құрамында бас схеманың басты шешімдері мен ұсыныстарын қамтитын негізгі ережелер бөліп көрсетіледі.

      4. Бас схема кемінде жиырма жыл кезеңге әзірленеді және оны сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бес жылда бір реттен сиретпей мониторингтеуге тиіс.

      5. Бас схеманы әзірлеу Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасын әзірлеу, келісу және бекіту қағидаларына сәйкес жүзеге асырылады.

71-бап. Аумақты дамытудың өңіраралық схемалары

      1. Аумақты дамытудың өңіраралық схемалары бас схемаға сәйкес әзірленеді, екі және одан көп облыстың (не олардың бөліктерінің), агломерациялардың аумақтарындағы өзара келісілген (шоғырландырылған) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметіне арналады және мыналарды:

      1) аумақты аймақтарға бөлуді;

      2) өңірлік және өңіраралық маңызы бар өндірістік күштерді, көліктік, инженерлік, әлеуметтік және рекреациялық инфрақұрылымдарды жайғастыру және орналастыру жүйесін кешенді дамыту жөніндегі жобалау шешімдерін;

      3) табиғи ресурстарды және шаруашылық қызметті ұтымды пайдалану, ресурстармен қамтамасыз ету, экологиялық жағдайды жақсарту жөніндегі жобалау шешімдерін;

      4)  табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың әсерінен аумақтарды қорғау жөніндегі жобалау шешімдерін және азаматтық қорғаныс жөніндегі іс-шараларды;

      5) инфрақұрылымдық қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды айқындай отырып, белсенді экономикалық даму аумақтарын қалыптастыру жөніндегі жобалау ұсыныстарын;

      6) аумақты дамытудың өңіраралық схемасын әзірлеуге арналған тапсырмада белгіленетін өзге де ережелерді айқындайды.

      2. Агломерациялардың шекараларын белгілеу аумақты дамытудың бекітілген өңіраралық схемасы негізінде жүзеге асырылады.

      3. Аумақты дамытудың өңіраралық схемалары аумақты дамытудың өңіраралық схемаларын әзірлеу, келісу және бекіту қағидаларына сәйкес әзірленеді.

72-бап. Өңірді дамытудың мемлекетаралық схемалары

      Халықаралық шарттар негізінде әзірленген және мүдделі тараптар бекіткен өңірді дамытудың мемлекетаралық схемалары Қазақстан Республикасы мен шектес шет мемлекеттер өңірлерінің аумақтарында өзара келісілген (шоғырландырылған) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі үшін негіз болып табылады.

      Өңірді дамытудың мемлекетаралық схемаларын әзірлеу, келісу және бекіту, сондай-ақ қатысушы мемлекеттер тарапынан олардың іске асырылуын қолдау жөніндегі шараларды қабылдау тәртібі халықаралық шарттарға сәйкес белгіленеді.

73-бап. Аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемалары

      1. Облыстың немесе ауданның аумағын ұйымдастыру (игеру, жайластыру, құрылыс салу) аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемасы негізінде жүзеге асырылады.

      Аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемалары бас схемаға және аумақты дамытудың тиісті өңіраралық схемасына сәйкес әзірленеді.

      2. Аумақты қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемалары осы өңір аумағындағы әлеуметтік-экономикалық, өндірістік-шаруашылық және табиғи-климаттық жағдайларды, оны аймақтарға бөлуді ескере отырып, мемлекеттік қала құрылысы саясатының мақсаттарын айқындайды, сондай-ақ мынадай негізгі бағыттарды белгілейді:

      1) жайғастыру жүйесін жетілдіру;

      2) елді мекендерді, өндірістік, көліктік, инженерлік, әлеуметтік және рекреациялық инфрақұрылымдарды дамыту;

      3) қауіпті (зиянды) табиғи және антропогендік, техногендік құбылыстар мен процестердің әсерінен аумақтарды қорғау;

      4) экологиялық жағдайды жақсарту;

      5) тарихи-мәдени мұра объектілерін және (немесе) қорғалатын ландшафтық объектілерді сақтау;

      6) су объектілерін ластанудан, қоқыстанудан, сарқылудан қорғау.

      Аумақтарды пайдаланудың артықшылықтары, тыйымдары, шектеулері және өзге де режимдері ескеріле отырып, аумақтарды функционалдық аймақтарға бөлу және оларды пайдалану қарқындылығы айқындалады.

      3. Аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемаларында әкімшілік-аумақтық бірліктердің, қала маңындағы аймақтардың, резервтегі аумақтардың шекараларын белгілеу жөніндегі ұсыныстар қамтылуға тиіс.

      4. Аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемалары сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемаларын әзірлеу және келісу қағидаларына сәйкес жергілікті атқарушы органның тапсырысы бойынша әзірленеді.

      5. Аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемаларын бекіту осы Кодексте және Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен жүргізіледі.

74-бап. Елді мекендердің аумақтары

      1. Қалалық және ауылдық елді мекендердің кеңістіктік негізін жер бетінде және (немесе) су бетінде белгіленген елді мекеннің шекаралары (шектері) шегіндегі аумақ құрайды.

      2. Елді мекендердің аумақтарын пайдалану режимі мен тәртібі бекітілген қала құрылысы құжаттамасында белгіленген аумақтарды аймақтарға бөлуге сәйкес айқындалады.

75-бап. Елді мекендердің шекарасы (шегі)

      1. Елді мекеннің шекарасы (шегі) оның аумағын (қала құрылысы кеңістігін) айқындайды және Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен осы елді мекеннің бекітілген бас жоспары немесе елді мекенді дамыту мен онда құрылыс салу схемасы (оңайлатылған бас жоспар) негізінде белгіленеді (өзгертіледі).

      2. Елді мекендер шекаралары (шектері) жобаларының құрамы, мазмұны мен оларды әзірлеу тәртібі нормативтік құқықтық актілерге, мемлекеттік нормативтік құжаттарға, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның өзге де құжаттарына сәйкес айқындалады.

      3. Ірі және үлкен қалалар шекараларының (шектерінің) жобалары аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемаларының құрамында әзірленуі мүмкін.

      4. Жергілікті атқарушы орган елді мекеннің жергілікті жерде белгіленген шекарасын (шегін) кеңістіктік деректердің ұлттық инфрақұрылымына енгізуге тиіс.

76-бап. Елді мекендердің бас жоспарлары

      1. Елдi мекендердiң аумақтарын дамыту мен оларда құрылыс салу белгiленген тәртiппен бекiтiлген елдi мекендердiң бас жоспарлары немесе елдi мекендердi дамыту мен оларда құрылыс салу схемалары (оңайлатылған бас жоспар) негiзiнде жүзеге асырылады.

      2. Елді мекендердің бас жоспарлары елді мекенді дамытуды кешенді жоспарлауды айқындайтын және бекітілген бас схемаға, аумақты дамытудың тиісті өңіраралық схемасына және облыстар, аудандар аумақтарын қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемасына сәйкес әзірленетін негізгі қала құрылысы құжаты болып табылады.

      Тұрғындарының саны бес мың адамнан асатын елді мекендер белгіленген тәртіппен бекітілген елді мекеннің қолданыстағы бас жоспарларымен қамтамасыз етілуге тиіс.

      Тұрғындарының  саны бес мың адамға дейінгі елді мекендерде негізгі қала құрылысы құжаты ретінде белгіленген тәртіппен бекітілген елді мекенді дамыту мен онда құрылыс салу схемасы (оңайлатылған бас жоспар) болуы мүмкін. Елді мекенді дамыту мен онда құрылыс салу схемаларының (оңайлатылған бас жоспардың) құрамын, мазмұнын, оларды әзірлеу және келісу тәртібін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

      3. Елді мекеннің бас жоспарында:

      1) аумақты кешенді бағалауды, табиғи-климаттық, экологиялық, қалыптасқан әрі болжанатын демографиялық және әлеуметтік-экономикалық жағдайларды ескере отырып, әлеуметтік, рекреациялық, өндірістік, көліктік және инженерлік инфрақұрылымдарды қоса алғанда, елді мекен аумағын дамытудың негізгі бағыттары;

      2) аумақтарды функционалдық аймақтарға бөлу және олардың пайдаланылуын шектеу;

      3) елді мекеннің құрылыс салынған және салынбаған аумақтарының арақатынасы;

      4) жер учаскелерін артықшылықпен иеліктен шығару және сатып алу аймақтары, резервтегі аумақтар;

      5) аумақты қауіпті (зиянды) табиғи, техногендік және антропогендік құбылыстар мен процестердің әсерінен қорғау, экологиялық жағдайды жақсарту жөніндегі шаралар;

      6) аумақтық-көліктік жоспарлау мен жол жүрісін ұйымдастыру жөніндегі құжаттардың бөлімдерін (бөліктерін) қамтитын, бас жоспардың көліктік бөлімін әзірлеу жөніндегі негізгі бағыттар;

      7) азаматтық қорғаныстың инженерлік-техникалық іс-шараларының негізгі бағыттары;

      8) елді мекенді дамытудың техникалық-экономикалық көрсеткіштері;

      9) су объектілерін ластанудан, қоқыстанудан, сарқылудан қорғау жөніндегі шаралар;

      10) елді мекенді орнықты дамытуды қамтамасыз ету жөніндегі өзге де шаралар айқындалады.

      4. Елді мекеннің бас жоспарын әзірлеу және бекіту кезінде сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталары, сондай-ақ сел, көшкін және қар көшкіні қауіптілігі мен қауіп-қатерлерінің карталары ескеріледі.

      5. Тарихи қала құрылысы құндылығы бар елді мекеннің бас жоспары тарихи-сәулет тірек жоспары ескеріле отырып әзірленуге және оған тарихи құрылыс аймақтары мен ескерткіштерді қорғау жобалары қоса берілуге тиіс.

      6. Республикалық маңызы бар қалалар, астана, облыс орталықтары үшін елді мекендердің бас жоспары құрамында дамыту тұжырымдамасы (мастер-жоспары) әзірленеді.

      Елді мекенді дамыту тұжырымдамасы (мастер-жоспары) қоғамдық талқылауға және тиісті мәслихатпен келісуге жатады.

      Елді мекенді дамыту тұжырымдамасын (мастер-жоспарын) қалыптастыру отыз жылға дейінгі мерзімге жүзеге асырылады.

      7. Елді мекеннің бас жоспары немесе елді мекенді дамыту мен онда құрылыс салу схемасы (оңайлатылған бас жоспар) елді мекеннің жаңа бас жоспары немесе елді мекенді дамыту мен онда құрылыс салу схемасы (оңайлатылған бас жоспар) бекітілгенге не Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтін бөлігінде елді мекеннің қолданыстағы бас жоспарына немесе елді мекенді дамыту мен онда құрылыс салу схемасына (оңайлатылған бас жоспарға) өзгерістер бекітілгенге дейін қолданылады.

      8. Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасында көзделген жағдайда, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен қағидаларға сәйкес Қазақстан Республикасы Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарына өзгерістер мен толықтырулар енгізілген жағдайда, елді мекеннің бас жоспарын түзету жүзеге асырылады.

      9. Елді мекеннің бас жоспарының іске асырылуын мониторингтеуді жергілікті атқарушы орган бес жылда бір рет жүзеге асырады.

      Мониторинг нәтижелері бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша есеп қалыптастырылады, ол жергілікті атқарушы органның интернет-ресурсына орналастырылады және сәулет-қала құрылысы кеңесі мен тиісті мәслихаттың қарауына жіберіледі.

      10. Елді мекендердің бас жоспарлары жиырма жылға дейінгі мерзімге әзірленеді.

      11. Елді мекендердің бас жоспарларын әзірлеу үшін қажетті бастапқы материалдардың құрамы мен көлемі мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленеді.

      Елді мекендердің бас жоспарларының бастапқы материалдары қала құрылысы жобаларына кешенді қала құрылысы сараптамасын жүргізу қағидаларына сәйкес қала құрылысы жобаларына кешенді қала құрылысы сараптамасы жүргізілгенге дейін мемлекеттік қала құрылысы кадастрына енгізілуге тиіс.

77-бап. Елді мекендердің аумақтарын дамытудың салалық схемалары

      Елді мекендердің аумақтарын дамытудың салалық схемалары халық санының өзгеруі ескеріле отырып, мынадай:

      1) энергиямен жабдықтауды, газбен жабдықтауды, байланысты, ирригацияны, сумен жабдықтауды және кәрізді дамыту;

      2) көлік түрлерін дамыту және көлік қолжетімділігін қамтамасыз ету;

      3) экономика салаларының объектілерін орналастыру;

      4) аумақтарды қауіпті геологиялық және гидрогеологиялық процестерден қорғау;

      5) сейсмикалық әсерден қорғау;

      6) халықты азаматтық қорғау;

      7) қоршаған ортаны қорғау;

      8) тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау;

      9) аумақтарды абаттандыру және көгалдандыру;

      10) аумақтарды дамытудың өзге де мәселелері бойынша бекітілген қала құрылысы жобалары негізінде әзірленеді.

78-бап. Егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары

      1. Елді мекендер аумақтарының жекелеген бөліктерін қала құрылысына игеру жобалары (егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары) елді мекеннің белгіленген тәртіппен бекітілген бас жоспары негізінде әзірленеді.

      Белгіленген тәртіппен бекітілген егжей-тегжейлі жоспарлау жобасынсыз елді мекендер аумақтарының жекелеген бөліктерін игеруге тыйым салынады.

      2. Егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары елді мекендердің бас жоспарларында белгіленген елді мекенді жоспарлау құрылымының элементтеріне, қала құрылысы регламенттеріне, бірыңғай сәулеттік келбеті мен дизайн-кодына сәйкес әзірленеді.

      Құрылыс объектілерінің белгілі бір тұтастығын, композициялық бірыңғайлығы мен аяқталғандығын көзбен шолып сезінуге мүмкіндік беретін үйлесімді сыртқы келбеті мен сәулет стилі элементтерінің, түсіне қатысты шешімдердің, қабаттылығының, әрлеу материалдарының бірыңғайлығы дизайн-кодтың негізгі құрамдастары болып табылады.

      3. Егжей-тегжейлі жоспарлау жобасында мыналар белгіленеді:

      1) аумақтарды аймақтарға бөле отырып, аумақтарды жоспарлы ұйымдастырудың негізгі бағыттары;

      2) қызыл, сары сызықтар және құрылыс салуды реттейтін сызықтар, су қорғау аймақтары мен белдеулері;

      3) халыққа әлеуметтік, мәдени және коммуналдық қызмет көрсету объектілерін (ауруханалар, жалпы білім беретін мектептер, мектепке дейінгі ұйымдар, саябақтар, бульварлар, скверлер, және көпшілік пайдаланатын басқа да объектілер) орналастыру, көше-жол желісін және электрмен зарядтау станцияларын орналастыруды қоса алғанда, көлік қызметін көрсетуді ұйымдастыру және инженерлік коммуникацияларды трассалау үшін аумақты резервке қою;

      4) көшелердің көлденең қималары;

      5) аумақты абаттандыру және көгалдандыру;

      6) қала құрылысы шектеулері;

      7) инженерлік коммуникациялар жоспары;

      8) жол инфрақұрылымын дамыту жоспары;

      9) байланыс құрылысжайларын, байланыс желілерін және басқа да инженерлік инфрақұрылым объектілерін салу жоспарлары, сондай-ақ байланыс мұқтажы үшін аумақты резервке қою.

      4. Егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларын екі жылда бір реттен асырмай түзетуге (жаңартып отыруға) болады.

      Тығыздап құрылыс салуды іске асыру үшін егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларын тығыздығы, биіктігі, жалпы білім беретін мектептермен және мектепке дейінгі ұйымдармен, медициналық-санитариялық алғашқы көмек көрсету объектілерімен, сондай-ақ тіршілікті қамтамасыз ету объектілерімен қамтамасыз ету жөніндегі нормалар сақталмаған кезде түзетуге (жаңартып отыруға) тыйым салынады.

      Осы тармақтың бірінші бөлігінде көрсетілген талаптар елді мекеннің аумағын дамытуды өзгерту қажеттілігіне алып келген табиғи немесе техногендік сипаттағы төтенше жағдайларға қолданылмайды. Бұл ретте егжей-тегжейлі жоспарлау жобасын түзету (жаңартып отыру) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі негізінде қабылданады.

      5. Егжей-тегжейлі жоспарлау жобасын әзірлеу және бекіту кезінде сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталары, сондай-ақ сел, көшкін және қар көшкіні қауіптілігі мен қауіп-қатерлерінің карталары ескеріледі.

      Бұл ретте сел және көшкін қаупі бар учаскелерде тұрғын ғимараттарды, әлеуметтік, мәдени объектілерді үш қабаттан жоғары етіп жобалауға жол берілмейді.

      Алматы қаласы аумағының сел және көшкін қаупі бар учаскелерінде инженерлік желілер, жолдар мен коммуникациялар салуды қоспағанда, елді мекеннің тұрғын аймағына, қоғамдық (қоғамдық-іскерлік) аймағына және өнеркәсіптік (өндірістік) аймағына жататын жаңа құрылыс объектілерін салуға тыйым салынады.

      6. Егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларын әзірлеу үшін қажетті бастапқы материалдардың құрамы мен көлемі мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленеді.

      Егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларының бастапқы материалдары қала құрылысы жобаларына кешенді қала құрылысы сараптамасын жүргізу қағидаларына сәйкес қала құрылысы жобаларына кешенді қала құрылысы сараптамасы жүргізілгенге дейін мемлекеттік қала құрылысы кадастрына енгізілуге тиіс.

79-бап. Құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру

рәсімдерінен өту қағидалары

      1. Қазақстан Республикасының аумағында құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидалары қолданылады.

      2. Құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларында:

      жаңа құрылыс объектілерін салу және бұрыннан бар құрылыс объектілерін, үй-жайлардың функционалдық мақсатын өзгерту үшін қажетті құжаттарды ресімдеу және беру;

      сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің құрылыс объектілерін пайдалануға беруі;

      елді мекендер аумағы мен қонысаралық аумақтарды жобалау және оларда құрылыс салу тәртібі мен мерзімдері белгіленеді.

      3. Құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларында халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін кедергісіз қолжетімділікті қамтамасыз ету жөніндегі талаптар ескерілуге тиіс.

10-тарау. АУМАҚТАРДЫ АЙМАҚТАРҒА БӨЛУ

80-бап. Елді мекендердің аумақтарын аймақтарға бөлу

      1. Аумақтарды аймақтарға бөлу нақты аумақты, жекелеген функционалдық аймақтарды пайдалану түрін айқындайды, елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобаларында оларды пайдалануға шектеулерді белгілейді және мыналарды:

      1) адамның өмір сүруі мен тіршілік етуіне қолайлы ортаны;

      2) халықтың және өндiрiстiк объектілердің шамадан тыс шоғырлануын болғызбауды;

      3) ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қоса алғанда, қоршаған ортаны ластанудан қорғауды;

      4) тарих пен мәдениет ескерткіштері бар аумақтарды күзетуді;

      5) аумақтарды қауіпті (зиянды) табиғи, техногендік және антропогендік құбылыстар мен процестердің, төтенше жағдайлардың әсерінен қорғауды;

      6) жағымсыз табиғи құбылыстардың әсерін азайтуды қамтамасыз етеді.

      2. Әкімшілік-аумақтық құрылыстағы рөліне, әлеуметтік-экономикалық жағдайлары мен өндірістік-шаруашылық мамандануына қарай елді мекендердің аумақтарында функционалдық аймақтардың мынадай түрлері белгіленуі мүмкін:

      1) тұрғын аймақтар;

      2) қоғамдық (қоғамдық-іскерлік) аймақтар;

      3) рекреациялық аймақтар;

      4) инженерлік және көліктік инфрақұрылымдар аймақтары;

      5) өнеркәсіптік (өндірістік) аймақтар;

      6) ауыл шаруашылығына пайдаланылатын аймақтар;

      7) арнаулы мақсаттағы аймақтар;

      8) режимдік аумақтардың аймақтары;

      9) қала маңындағы аймақтар;

      10) санитариялық-қорғаныш аймақтары;

      11) резервтегі аумақтар.

      3. Тұрғын, қоғамдық (қоғамдық-іскерлік), рекреациялық аймақтардың, инженерлік және көліктік инфрақұрылымдар аймақтарының аумағы халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарына қолжетімділігі ескеріле отырып абаттандырылуға тиіс.

81-бап. Тұрғын аймақ

      1. Елді мекеннің тұрғын аймағы тұрғын ғимараттардың, оның ішінде жеке тұрғын үйлердің құрылысын салуға арналады.

      2. Тұрғын аймақ жеке тұрған және (немесе) тұрғын ғимараттарға жапсарластыра салынған (оларға жанастыра салынған) әлеуметтік, инженерлік және көліктік инфрақұрылымдар объектілерімен қамтамасыз етілуге тиіс.

      3. Тұрғын аймақ көлік құралдарына арналған тұрақтармен және орынтұрақтармен, пәтерлердің санына сәйкес қажетті орынтұрақ алаңымен, балалар және спорт алаңдарымен, оның ішінде халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін қолжетімділігі ескеріле отырып қамтамасыз етілуге тиіс.

      4. Тұрғын аймақта қонақүйлерді, жерүсті және жерасты гараждарын (паркингтерді), жеңіл автомобильдерді уақытша сақтауға арналған ашық тұрақтарды, электрмен зарядтау станцияларын, сондай-ақ орналасуы мен қызметі санитариялық-қорғаныш аймақтарын орнатуды талап ететіндей қоршаған ортаға әсер етпейтін өндірістік объектілерді орналастыруға жол беріледі.

      5. Жекелеген жағдайларда тұрғын аймақтарға елді мекеннің шекаралары (шектері) шегінде орналасқан бағбандық шаруашылық пен саяжай серіктестіктерінің аумақтары да жатқызылуы мүмкін.

82-бап. Көппәтерлі тұрғын үйдің үй жанындағы жер учаскесі

      1. Елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобаларына сәйкес көппәтерлі тұрғын үйдің құрылыс жобасында көппәтерлі тұрғын үйге іргелес жатқан және абаттандыруға, көгалдандыруға, спорт, ойын алаңдарын, кіреберіс жолдарды, орынтұрақтарды, тротуарларды, шағын сәулет нысандарын және басқа да объектілерді орналастыруға арналған көппәтерлі тұрғын үйдің үй жанындағы жер учаскесі көзделуге тиіс.

      Көппәтерлі тұрғын үйдің үй жанындағы жер учаскесі онда орналасқан абаттандыру элементтерімен бірге кондоминиум объектісі ортақ мүлкінің құрамына кіреді.

      2. Егер көппәтерлі тұрғын үйдің үй жанындағы жер учаскесі кондоминиум объектісі ортақ мүлкінің құрамына кірмесе, онда ол елді мекендердегі ортақ пайдаланылатын жерлер ретінде коммуналдық меншікте болады.

      3. Кондоминиум объектісі ортақ мүлкінің құрамына кірмеген ортақ пайдаланылатын жерлерді күтіп-ұстау және абаттандыру жергілікті бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады.

83-бап. Қоғамдық (қоғамдық-іскерлік) аймақ

      1. Елді мекеннің қоғамдық (қоғамдық-іскерлік) аймағы әкімшілік, ғылыми-зерттеу мекемелерін, қоғамдық мекемелер мен олардың кешендерін, қонақүйлер мен қонақүй кешендерін, іскерлік және қаржылық белсенділік орталықтарын, мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау, спорт, коммерциялық қызмет, сауда және көпшілікті тамақтандыру, тұрмыстық қызмет көрсету объектілерін, көрсетілген объектілердің жанынан ашық көлік тұрақтарын және электрмен зарядтау станцияларын, жерүсті және жерасты гараждарын (паркингтерді), санитариялық-эпидемиологиялық және экологиялық талаптарда көзделген арнаулы іс-шараларды талап етпейтін басқа да ғимараттар мен құрылысжайларды орналастыруға арналады.

      2. Қоғамдық (қоғамдық-іскерлік) аймақта орналастыруға рұқсат етілген құрылыс объектілерінің тізбесіне тұрғын ғимараттар, оның ішінде жеке тұрғын үйлер енгізілуі мүмкін.

84-бап. Рекреациялық аймақ

      1. Елді мекендердегі рекреациялық аймақтар халықтың демалыс орындарын ұйымдастыру мен жайластыруға арналған және бақтарды, орманды парктерді, саябақтар мен скверлерді, зоопарктерді, су айдындарын, жағажайларды, аквапарктерді, ландшафтық сәулет объектілерін, өзге де демалыс және туризм орындарын, сондай-ақ бос уақытты өткізетін және (немесе) сауықтыру мақсатындағы құрылыс объектілерін қамтиды.

      2. Рекреациялық аймаққа елді мекеннің шекаралары (шектері) шегінде орналасқан ерекше қорғалатын табиғи аумақтар кіруі мүмкін.

      3. Рекреациялық аймақтың аумағына жаңа өнеркәсiптiк кәсіпорындар мен олардың кешендерін, коммуналдық объектілерді, рекреациялық аймақтың жұмыс iстеуiне тiкелей байланысты емес өзге де ғимараттар мен құрылысжайларды орналастыруға (салуға) және олардың жұмыс iстеп тұрғандарын кеңейтуге тыйым салынады.

      4. Рекреациялық аймақты тұрғын аймаққа немесе өзге аймаққа өзгерту (ауыстыру) қоғамдық талқылаулардың нәтижелері бойынша жүзеге асырылады.

85-бап. Инженерлік және көліктік инфрақұрылымдар аймақтары

      1. Елді мекеннің инженерлік және көліктік инфрақұрылымдары аймақтары көлік және байланыс коммуникациялары мен құрылысжайларын, магистральдық құбыржолдарды, инженерлік қамтамасыз ету желілерін, инженерлік жабдық пен өзге де инженерлік және көліктік инфрақұрылымдар объектілерін орналастыруға және олардың жұмыс істеуіне арналады.

      Олардың зиянды (қауiптi) әсерiн болғызбау қонысқа ыңғайлы аумақтарға (учаскелерге), тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы ғимараттар мен құрылысжайларға дейiнгi қажеттi арақашықтықты, сондай-ақ мемлекеттік нормативтік құжаттарға сәйкес басқа да міндетті талаптар мен шектеулерді сақтау арқылы қамтамасыз етіледі. Пайдалану кезінде адамдардың денсаулығы мен олар өмір сүретін ортаға тікелей зиянды әсер ететін коммуникациялар мен құрылысжайлар елді мекендер шегінен тысқары жерлерге орналастырылуға тиіс.

      2. Инженерлiк және көліктік инфрақұрылымдар объектiлерiнiң аумағы көрсетілген объектiлердiң техникалық және пайдаланылу сипаттамасы ескерiле отырып абаттандырылуға тиiс. Аумақтарды абаттандыру мен күтiп-ұстау жөніндегi мiндеттер инженерлік және көліктік инфрақұрылымдар объектiлерінiң меншiк иелерiне және олар заңды түрде пайдалануында болатын өзге де тұлғаларға жүктеледi.

86-бап. Өнеркәсіптік (өндірістік) аймақтар

      1. Өнеркәсіптік (өндірістік) аймақтар әкімшілік-тұрмыстық кешенді қоса алғанда, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен олардың кешендерін, инженерлік және көліктік инфрақұрылымдардың жұмыс істеуін, сондай-ақ осындай кәсіпорындар жұмыскерлерінің уақытша болуын қамтамасыз ететін басқа да өндірістік, коммуналдық және қойма объектілерін орналастыруға арналады.

      2. Өндірістік, коммуналдық, қойма объектілерін, сондай-ақ инженерлік және көліктік инфрақұрылымдар объектілерін орналастыру және олардың жұмыс істеуі халыққа қатер төндірмейтін, қоршаған ортаға зиянды әсер етпейтін және санитариялық-қорғаныш аймағын орнатуды талап етпейтін жағдайларда ғана осындай объектілерді қонысқа ыңғайлы аумаққа орналастыруға жол беріледі. Олай болмаған жағдайда, санитариялық-қорғаныш аймағы көзделуге тиіс.

      3. Қонысқа ыңғайлы аумақта орналасатын өнеркәсіптік (өндірістік) аймақты, сондай-ақ өндірістік объектілердің аумақтарын абаттандыру мен күтіп-ұстау жөніндегі міндеттер объектілердің меншік иелеріне және олар заңды түрде пайдалануында болатын өзге де тұлғаларға жүктеледі.

87-бап. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын аймақтар

      1. Елді мекеннің шекаралары (шектері) шегіндегі ауыл шаруашылығына пайдаланылатын аймақтар ауыл шаруашылығын жүргізу үшін есептелген немесе осы мақсаттарға арналған және елді мекеннің бекітілген бас жоспарына (елді мекенді дамыту мен онда құрылыс салу схемасына) сәйкес оларды пайдалану түрі өзгерген кезге дейін пайдаланылуы мүмкін.

      2. Егер елді мекеннің шекаралары (шектері) шегіндегі ауыл шаруашылығына пайдаланылатын аймақтардың орналасуы және олардың жұмыс істеуі халыққа не қоршаған ортаға қолайсыз әсер етуі мүмкін болса, санитариялық-қорғаныш аймағы көзделуге тиіс.

88-бап. Арнаулы мақсаттағы аймақтар

      1. Елдi мекеннiң шекаралары (шектерi) шегiне зираттар, крематорийлер, мал қорымдары (биотермиялық шұңқырлар), тұрмыстық қатты қалдықтар полигондары, қалдықтарды қайта өңдеу жөніндегі кәсiпорындар, тазарту құрылысжайлары, арнаулы нормативтер мен қағидаларды белгілемей пайдалану мүмкін болмайтын өзге де объектілер үшiн бөлiнетiн арнаулы мақсаттағы аймақтарды орналастыруға жол берiледi.

      2. Осы баптың 1-тармағында көрсетілген объектiлердi қонысқа ыңғайлы аумақ пен рекреациялық аумақтан, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы ғимараттар мен құрылысжайлардан, елдi мекеннiң инфрақұрылымы объектiлерiнен бөлiп тұратын санитариялық-қорғаныш аймақтарын орнату қажеттiгi Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленедi.

      3. Арнаулы мақсаттағы аймақты күтіп-ұстау жөнiндегi мiндеттер, егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, кәсiпорынның меншiк иесiне (жер пайдаланушыға) және олар заңды түрде пайдалануында болатын өзге де тұлғаларға жүктеледi.

89-бап. Режимдік аумақтардың аймақтары

      1. Ерекше режим белгіленетін әскери және басқа да объектілерді орналастыру үшін режимдік аумақтардың аймақтары көзделуге тиіс.

      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік күзет қызметі күзететін режимдік аумақтардың (объектілердің) іргелес жатқан аймағында орналастырылатын құрылыс объектілерін жобалау және салу кезінде мынадай параметрлер сақталуы:

      500 метр радиуста – биіктігі 7 метрден аспауы;

      1000 метр радиуста – биіктігі 16 метрден аспауы;

      1500 метр радиуста биіктігі 28 метрден аспауы қажет.

      2. Режимдік аумақтардың аймақтарын және оларға іргелес жатқан аумақтарды пайдалану тәртібін, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының Үкіметі мемлекеттік нормативтік құжаттарға сәйкес белгілейді.

90-бап. Қала маңындағы аймақтар

      1. Қала маңындағы аймақтар осы қаланың, қала маңындағы аймаққа кіретін басқа да елді мекендердің аумағын дамытуға, сондай-ақ санитариялық-қорғаныш функцияларын орындауға, халықтың демалыс орындарын, бағбандық шаруашылық пен саяжай серіктестіктерін орналастыруға арналған, қала шекарасына (шегіне) жанасып жатқан жерлерді қамтиды.

      2. Қала маңындағы аймақтардың шекараларын белгілеу осы Кодекске және Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сәйкес бекітілген қала құрылысы құжаттамасының негізінде жүзеге асырылады.

91-бап. Санитариялық-қорғаныш аймағы

      1. Халыққа қатер төндіруі және (немесе) қоршаған ортаға зиянды әсер етуі мүмкін өндірістік, коммуналдық және қойма объектілерін, сондай-ақ арнаулы мақсаттағы объектілерді орналастыру және олардың жұмыс істеуі жағдайларында тиісті санитариялық-қорғаныш аймағы көзделуге тиіс. Санитариялық-қорғаныш аймағына қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерде белгіленеді.

      2. Санитариялық-қорғаныш аймағында ауыл шаруашылығын жүргізуді, бағбандық шаруашылықты, бақша өсіруді, сондай-ақ ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді қоса алғанда, тұрғын ғимараттарды, білім беру ұйымдарын, денсаулық сақтау және демалыс мекемелерін, спорт-сауықтыру құрылысжайларын орналастыруға (салуға) тыйым салынады.

      3. Санитариялық-қорғаныш аймағын күтіп-ұстау жөніндегі міндеттер аймақ арналған объектілердің меншік иелеріне жүктеледі.

      4. Құрылыс жобасына ведомстводан тыс кешенді сараптама шеңберінде құрылыс жобасын жобалау кезінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкес санитариялық-қорғаныш аймағы белгіленеді.

      5. Пайдалануға берілген құрылыс объектілерінің санитариялық-қорғаныш аймағын өзгертуді халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы қызметті жүзеге асыратын өзге де мемлекеттік органдардың құрылымдық бөлімшелері халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жүзеге асырады.

      6. Елді мекендердің аумағын аймақтарға бөлу шеңберінде функционалдық аймақтарды айқындау кезінде елді мекендердің бас жоспарларында, сондай-ақ егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларында санитариялық-қорғаныш аймақтарына қойылатын талаптар ескеріледі.

      7. Белгіленген және өзгертілген санитариялық-қорғаныш аймақтары туралы деректерді жергілікті атқарушы органға:

      1) осы баптың 4-тармағында көрсетілген жағдайда, бекітілген жобалау-сметалық құжаттама мен санитариялық-қорғаныш аймағына қатысты құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптаманың оң қорытындысы негізінде – тапсырыс беруші;

      2) осы баптың 5-тармағында көрсетілген жағдайда, санитариялық-қорғаныш аймағын өзгерту жөніндегі құрылыс жобасына санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды негізінде санитариялық-қорғаныш аймағы жобасын әзірлеуші ұсынады.

      Жергілікті атқарушы органдар жылжымайтын мүліктің бірыңғай мемлекеттік кадастрының жария кадастрлық картасында кейіннен жариялау және мемлекеттік жер кадастрына енгізу үшін Қазақстан Республикасының геодезия, картография және кеңістіктік деректер саласындағы заңнамасына сәйкес Кеңістіктік деректер ұлттық инфрақұрылымының мемлекеттік геопорталында орнатылған және өзгертілген санитариялық-қорғаныш аймақтары туралы кеңістіктік деректерді қалыптастыруды, жинауды, сақтауды және жаңартып отыруды қамтамасыз етеді.

      8. Осы баптың 7-тармағында көрсетілген ақпаратты беру Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады.

92-бап. Резервтегі аумақтар

      1. Резервтегі аумақтар елді мекендерді дамытуға немесе қонысаралық аумақтарды игеруге (жайластыруға) арналған.

      2. Резервтегі аумақтар аумақтарды қала құрылысына жоспарлаудың кешенді схемаларының, елді мекендердің бас жоспарларының және егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларының құрамында айқындалады және бекітіледі.

      3. Резервтегі аумақтар елдi мекендер мен олардың бөлiктерiнiң дамуына қарай мақсатына сәйкес қана пайдаланылады.

      4. Резервтегі аумақтарды уақытша пайдалану Қазақстан Республикасының Үкiметi айқындайтын тәртiппен жүзеге асырылады.

11-тарау. СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІН ҒЫЛЫМИ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

93-бап. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы ғылыми және

ғылыми-техникалық қызметті қамтамасыз ету

      Жеке және заңды тұлғалар Қазақстан Республикасының ғылым және технологиялық саясат туралы заңнамасына сәйкес сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті жүзеге асырады.

94-бап. Ғылыми-техникалық кеңес

      1. Мемлекеттік нормативтік құжаттарды жетілдіру жөнінде, сондай-ақ ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстардың басым бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу, сондай-ақ сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламаларды бағалау мақсатында сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның жанынан ғылыми-техникалық кеңес құрылады. Ғылыми-техникалық кеңес уәкілетті мемлекеттік органдардың, құрылысты нормалау саласындағы бейінді техникалық комитеттердің, жетекші ғылыми-зерттеу және жобалау ұйымдарының, салалық қауымдастықтардың, бірлестіктердің және басқа да сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерінің өкілдерінен тұрады.

      2. Ғылыми-техникалық кеңестің құрамы мен ережесін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

4-БӨЛІМ. СӘУЛЕТ-ҚҰРЫЛЫС ЖОБАЛАУЫ

12-тарау. ЖОБАЛАУ АЛДЫНДАҒЫ ДАЙЫНДЫҚ ЖӘНЕ ИНЖЕНЕРЛІК ІЗДЕНІСТЕР

95-бап. Жобалау алдындағы құжаттаманы әзірлеу

      1. Құрылыс объектілерін тұрғызуға, реконструкциялауға және реставрациялауға арналған жобалау құжаттамасын әзірлегенге дейін жобалау алдындағы құжаттама әзірленеді, онда қажеттілігі, техникалық мүмкіндігі, қоршаған ортаға әсерін бағалау (Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда және тәртіппен), құрылыс объектілерін салуға, реконструкциялауға және реставрациялауға салынатын инвестициялардың экономикалық тұрғыдан орындылығы, жер учаскесіне қойылатын талаптар, көлемдік-жоспарлаудың және технологиялық шешімдердің нұсқалары, инженерлік жүктемелер туралы мәліметтер, сондай-ақ қаржыландыру көздері мен көлемі, инвестицияларды жүзеге асырудың тиімділігін, құрылыс объектілерін салудың, реконструкциялаудың, реставрациялаудың және пайдаланудың әлеуметтік, экологиялық және басқа да салдарын айқындау жөніндегі есеп-қисаптар айқындалады.

      2. Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілгенінен кейін үш және одан көп жыл ішінде жобалау-сметалық құжаттама әзірленбеген және бекітілмеген жобалау алдындағы құжаттама ескірген болып есептеледі және Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен түзетілгеннен және қайта бекітілгеннен кейін іске асыру үшін пайдаланылады.

      3. Арнайы экономикалық аймақтардың, ерекше индустриялық аймақтардың объектілері бойынша жобалау алдындағы құжаттаманы қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумақтарын игеру және (немесе) аумағындағы құрылыс үшін шетелдік заңды тұлғалар немесе жекелеген мамандар орындаған жобалау алдындағы құжаттама, егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, осы Кодексте, мемлекеттік нормативтік құжаттарда және құрылыс жобасын әзірлеуге арналған тапсырмада белгіленген жобалау алдындағы жұмыстардың шарттарында және сатылары бойынша, сондай-ақ өрт қауіпсіздігі мен өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарын қоса алғанда, мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленген міндетті талаптар сақталған кезде әзірленуге тиіс.

      4. Құрылысқа арналған техникалық-экономикалық негіздемелерді әзірлеу, келісу, бекіту тәртібі мен оның құрамын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

96-бап. Жобалау алдындағы құжаттаманы әзірлеуді қаржыландыру

      1. Осы Кодекстің 95-бабының 1-тармағында көзделген жобалау алдындағы құжаттама:

      1) құрылыс объектілерін салуға, реконструкциялауға және реставрациялауға салынатын инвестицияларды жүзеге асыруды жоспарлау кезінде – тиісті қаржы жылына осы мақсаттарға көзделген мемлекеттік инвестициялар;

      2) құрылыс объектілерін салуға, реконструкциялауға және реставрациялауға салынатын инвестицияларды жүзеге асыруды жоспарлау кезінде тапсырыс берушінің өз қаражаты есебінен әзірленеді.

      2. Құрылыс объектілерін салуға, реконструкциялауға және реставрациялауға салынатын инвестицияларды жүзеге асыруды жоспарлау кезінде жобалау алдындағы құжаттаманы әзірлеуге арналған шығындар бастапқы материалдарды алуға байланысты шығындар ретінде құрылыс құнына енгізіледі.

      Осы баптың 1-тармағында көзделген, құрылыс объектілерін салуға, реконструкциялауға және реставрациялауға салынатын инвестицияларды жүзеге асыруды жоспарлау кезінде жобалау алдындағы құжаттаманы әзірлеуге арналған шығындар оларды мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде тіркеуге арналған шығындарды қамтиды.

      3. Тапсырыс беруші жобалау алдындағы құжаттаманы әзірлеу нәтижелері бойынша құрылыс объектілерін салуға, реконструкциялауға және реставрациялауға салынатын инвестицияларды жүзеге асырудың орынсыздығы және (немесе) негізсіздігі туралы шешім қабылдаған жағдайда, құрылыс объектілерін салуға, реконструкциялауға, реставрациялауға салынатын инвестицияларды жүзеге асыруды жоспарлау кезінде жобалау алдындағы құжаттаманы әзірлеуге арналған шығындар жобалау және іздестіру жұмыстарын орындауға көзделген негізгі қаржы көзі есебінен есептен шығарылуға жатады.

97-бап. Инженерлік ізденістер

      1. Инженерлік ізденістердің нәтижелері анық болуы және құрылыс объектісінің параметрлері мен басқа да жобалау сипаттамаларының жобалық мәндерін, сондай-ақ оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша жобаланатын іс-шараларды анықтау үшін қажетті көлемде орындалуға тиіс.

      Инженерлік ізденістер нәтижелерінің құрамындағы есеп-қисап деректері негізді болуы және құрылыс объектісін салу және пайдалану процесінде олардың мәндерінің өзгеру болжамын қамтуға тиіс.

      Сараптама ұйымдары жобалау құжаттамасын талдауды және сапасын бағалауды жүргізу кезінде инженерлік ізденістердің өзектілігін және осы нәтижелерді қалыптастырудың қолданыстағы нормаларға, оның ішінде инженерлік-геологиялық ізденістерді жүргізудің толықтығына, құрамына, көлеміне, әдістері мен технологияларына сәйкестігін тексеруге міндетті.

      2. Инженерлік ізденістердің нәтижелерін (қала құрылысы жобаларының топографиялық түсірілімін, жобалау сатысындағы топографиялық түсірілімді және құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу сатысындағы атқарушылық геодезиялық түсірілімді) тапсырыс берушілер қала құрылысы жобаларын, жобалау алдындағы және жобалау-сметалық құжаттаманы, сондай-ақ сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде тіркеу қағидаларына сәйкес, жобаларға сараптама жүргізілгенге дейін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесіне енгізеді.

      3. Құрылыс объектілері бойынша инженерлік ізденістерді дайындау процесін ұйымдастыру "бір терезе" қағидаты бойынша жобаларды әзірлеу мен олардың сараптамасын ұйымдастыруға арналған порталда жүзеге асырылады, ол мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын құрылыс объектілері үшін міндетті болып табылады.

      4. Тиiстi инженерлiк iзденiстердi орындамай жобалау құжаттамасын дайындауға, сондай-ақ құрылыс объектiлерiн салуға, реконструкциялауға жол берiлмейдi.

13-тарау. ЖОБАЛАУ ҚЫЗМЕТІ

98-бап. Жобалау-сметалық құжаттама

      1. Құрылыс, сондай-ақ коммуникацияларды тарту, аумақты инженерлік жағынан дайындау, абаттандыру және көгалдандыру бекітілген қала құрылысы жобаларына сәйкес әзірленген жобалау-сметалық құжаттама бойынша жүзеге асырылады.

      Осы баптың 4-тармағында көзделген жағдайларда, жобалау-сметалық құжаттамасыз не эскиздік жобалар бойынша құрылысқа жол беріледі.

      2. Құрылыс объектісінің параметрлері мен басқа да сипаттамаларының жобалық мәндерінің қауіпсіздік талаптарына сәйкестігі, сондай-ақ оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі жобаланатын іс-шаралар осы Кодекстің және мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарына сілтемелермен негізделуге тиіс.

      3. Көрсетілген талаптар болмаған жағдайда, құрылыс объектісінің жобалық мәндері мен сипаттамаларының қауіпсіздік талаптарына сәйкестігі, сондай-ақ оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі жобаланатын іс-шаралар мынадай бір немесе бірнеше тәсілмен негізделуге тиіс:

      1) зерттеу нәтижелері;

      2) сертификатталған немесе өзге тәсілмен сынамаланған әдістемелер бойынша орындалған есеп-қисаптар және (немесе) сынақтар;

      3) қауіпті (зиянды) табиғи, техногендік және (немесе) антропогендік процестер мен құбылыстардың туындау сценарийлерін модельдеу, оның ішінде қауіпті (зиянды) табиғи, техногендік және (немесе) антропогендік процестер мен құбылыстардың қолайсыз үйлесуі кезінде модельдеу;

      4) қауіпті (зиянды) табиғи, техногендік және (немесе) антропогендік процестер мен құбылыстардың туындау қауіп-қатерін бағалау.

      Негіздеу кезінде инженерлік ізденістердің нәтижелері ескерілуге тиіс.

      4. Тапсырыс беруші (меншік иесі) эскиздер (эскиздік жобалар) бойынша жобалау-сметалық құжаттамасыз республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) жергілікті атқарушы органдарымен келісу бойынша:

      1) сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталарына, сондай-ақ сел, көшкін және қар көшкіні қауіптілігі мен қауіп-қатерлерінің карталарына сәйкес, сейсмикалық қаупі жоғары аудандардағы (аймақтардағы) құрылыстан басқа, екі қабаттан жоғары емес жеке тұрғын үйлер салуды;

      2) жеке қосалқы шаруашылыққа, бағбандық шаруашылық пен бақша өсіруге арналған жер учаскелерінің аумағында шаруашылық-тұрмыстық құрылыстар тұрғызуды;

      3) алаңішілік байланыс желілерін салуды;

      4) қолданыстағы инженерлік желілерді өзгертуді талап етпейтін жеке қосалқы шаруашылыққа арналған жер учаскелерінде және саяжай учаскелерінде абаттандыруды;

      5) бір тоғанның су айнасының алаңы 0,15 гектардан аспайтын балық өсіру тоғанын орнатуды; су қорғау белдеулерінде балық өсіру объектілерін тұрғызуды; аквашаруашылықты жүргізу үшін басқа да объектілерді (контейнермен, блокпен және модульмен орындалатын мобильді кешендерді, құрастырмалы-бұзылмалы конструкциялардан тұрғызылатын құрылысжайларды) орнатуды;

      6) контейнермен, блокпен және модульмен орындалатын мобильді кешендерді, сондай-ақ құрастырмалы-бұзылмалы конструкциялардан тұрғызылатын сауда, көпшілікті тамақтандыру және тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындарына арналған бір қабатты ғимараттарды (құрылысжайларды) салуды;

      7) төтенше ахуал және (немесе) төтенше жағдайлар кезінде қалпына келтіру жұмыстарын, жауапкершіліктің үшінші деңгейіне жатқызылған құрылыс объектілері болып табылатын, екі қабаттан аспайтын тез тұрғызылатын ғимараттар мен құрылысжайлар салуды;

      8) өрт, жарылыс, газ, химиялық агрессивті, улы және уытты заттар бойынша қауіпті емес уақытша, маусымдық немесе қосалқы мақсаттағы ғимараттар мен құрылысжайлар (тауарлар мен материалдарды сақтау үшін ерекше жағдайларды талап ететін қоймалар мен сақтау орындары (арасы 6 метрге дейін, биіктігі 7 метрге дейін және алаңы 2000 шаршы метрге дейін қоса алғанда), жылыжайлар, парниктер, павильондар, байланыс, жарықтандыру құрылысжайларын, қоршаулар және осыған ұқсас құрылысжайлар салуды;

      9) маусымдық жұмыстар мен шалғайдағы мал шаруашылығы үшін тұрғын үй-жайлардың және (немесе) шаруашылық-тұрмыстық үй-жайлардың уақытша құрылыстарын салуды;

      10) саны елуден аспайтын автомобиль көлігі құралдарына ашық үлгідегі автотұрақтар, сондай-ақ екеуден аспайтын автомобиль көлігі құралдарына бокстары бар гараждар салуды;

      11) желілік инженерлік жолдар мен ондағы құрылысжайларды олардың жағдайын, тарту тереңдігінің (биіктігінің) белгілерін, құбырларының диаметрін өзгертуді талап етпейтін күрделі жөндеуді;

      12) шағын сәулет нысандарын салуды және аумақтарды қоршауды;

      13) ашық спорт алаңдарын, тротуарларды салуды, ғимараттар (құрылысжайлар) маңына төсем салуды;

      14) технологиялық ресурсы таусылған және кәсіпорынды (цехты) реконструкциялауды немесе қайта бейіндеуді талап етпейтін технологиялық немесе инженерлік жабдықтың бірліктерін жөндеуді және ауыстыруды;

      15) инженерлік желілерді электр коррозиясынан қорғауды;

      16) жалпы алаңы 20 шаршы метрге дейінгі дара кәсіпкерлік объектілерін орналастыру үшін жеке тұрған бір қабатты ғимараттар (құрылысжайлар) салуды;

      17) реконструкциялаудан кейін екі қабаттан аспайтын, қосымша жер учаскесін бөліп беруді (аумақтан телім беруді) талап етпейтін, екі қабаттан жоғары емес жеке тұрғын үйлерді реконструкциялауды;

      18) өндірістік емес мақсаттағы үй-жайларды құрылыс объектілерінде жүзеге асырылатын және тіреу конструкцияларын өзгертуді талап етпейтін қайта жоспарлауды (қайта жабдықтауды);

      19) кәсіпкерлік субъектілері үшін белгіленген қуаты 200 кВт-қа дейінгі электрмен жабдықтау желілерін салуды;

      20) әкімшілік-тұрмыстық және өндірістік ғимараттардың ішінде автоматты күзет-өрт сигнализациясы жүйесін салуды және монтаждауды;

      21) жеке тұрғын үйлерде сумен жабдықтау және су бұру желілерін салуды;

      22) жалпы алаңы 20 шаршы метрге дейінгі кәсіпкерлік объектілерін орналастыру үшін жеке тұрғын үйлердің немесе жеке тұрған бір қабатты ғимараттардың (құрылысжайлардың) алаңішілік желілерін салуды және тұрмыстық мақсаттағы газбен жабдықтаудың үйішілік жүйелерін монтаждауды;

      23) көппәтерлі тұрғын үйді іріктеп күрделі жөндеуді жүзеге асыра алады.

      Қосымша жер учаскесін бөліп беруді (аумақтан телім беруді) талап етпейтін, тіреу конструкцияларының, инженерлік жүйелер мен коммуникациялардың қандай да бір өзгерістерімен байланысты емес, сәулет-эстетикалық, өртке қарсы, жарылысқа қарсы және санитариялық сапасын нашарлатпайтын, пайдалану кезінде қоршаған ортаға зиянды әсер етпейтін тұрғын үйлердегі (тұрғын ғимараттардағы) тұрғын және тұрғын емес үй-жайларды реконструкциялау (қайта жоспарлау, қайта жабдықтау) кезінде эскиздік жобаларды республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың сәулет және қала құрылысы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдарымен келісу талап етілмейді.

      Республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың сәулет және қала құрылысы істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдары келісілген эскиздік жобаларды есепке алуды жүргізеді.

      5. Жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу тәртібі, оның міндетті құрамы мен мазмұны мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленеді.

      6. "Қазақстан Республикасындағы көлік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 23-1-бабының 5-тармағында көрсетілген көліктік инфрақұрылым объектілерін салу, кеңейту, реконструкциялау, жаңғырту, консервациялау және кейіннен кәдеге жарату Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігімен келісілген жобалауға арналған тапсырма мен жобалау құжаттамасы бойынша жүзеге асырылады.

      7. Жобалау-сметалық құжаттаманы бекіту тәртібі осы Кодекске және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес айқындалады.

      8. Жобалау-сметалық құжаттаманы iске асыру кезiнде мердiгерлiк жұмыстарды жүргiзу қағидалары мен тәртiбi осы Кодекске және Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiне сәйкес белгiленедi.

      9. Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілгенінен кейiн үш және одан көп жыл iшiнде құрылысы басталмаған жобалау-сметалық құжаттама ескiрген болып есептеледі және Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiппен түзетілгеннен, құрылыс жобасына қайталама ведомстводан тыс кешенді сараптама жүргізілгеннен және қайта бекiтiлгеннен кейiн iске асыру үшiн пайдаланылады.

      10. Жобалау-сметалық құжаттамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізудің негізді қажеттілігі туындаған жағдайларда, оны түзету Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады.

      11. Жобалау-сметалық құжаттаманы түзетуді жүзеге асыру үшін оны әзірлеген жобалау ұйымы тартылады.

      Жобалау-сметалық құжаттаманың авторы (авторлары) авторлық сүйемелдеуді жүзеге асырудан бас тартқан жағдайда, жобалау ұйымы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен айқындалады.

      12. Егер тапсырыс берушінің шешімі бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес бекітілген жобалау-сметалық құжаттаманы түзетуге негізді қажеттілік туындаса, онда жобалау алдындағы құжаттаманы (болған кезде) түзету талап етілмейді.

      13. Жобалау-сметалық құжаттаманы ұлттық архив қорының құрамына енгiзу, көрсетілген құжаттарға меншік құқықтарының кепілдіктері, сондай-ақ оларды пайдалану құқықтары мен пайдалану жөніндегі шектеулер Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес белгіленеді.

      14. Арнайы экономикалық аймақтардың, ерекше индустриялық аймақтардың объектілері бойынша жобалау-сметалық құжаттаманы қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағында құрылыс үшiн шетелдiк заңды тұлғалар немесе жекелеген мамандар орындаған жобалау-сметалық құжаттама, егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, осы Кодексте, мемлекеттiк нормативтік құжаттарда және жобалауға арналған тапсырмада белгiленген жобалау жұмыстарының шарттарында және сатылары бойынша, жобалау-сметалық құжаттаманың құрамы мен көлемiнде, сондай-ақ өрт қауіпсіздігі және өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарын қоса алғанда, мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленген міндетті талаптар сақталған кезде әзiрленуге тиiс.

      Осы қағидадан ауытқуға:

      1) тапсырыс беруші (инвестор) жиынтығында мынадай мiндеттi шарттарды орындаған кезде:

      құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптамамен расталуға тиіс, Қазақстан Республикасының заңнамасында және мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленген, өрт және жарылыс қауіпсіздігі, конструкциялардың сенімділігі, құрылыс объектісінің жұмыс істеу орнықтылығы және еңбекті қорғау нормаларын сақтағанда;

      тауарларды берушiлердi (жұмыстарды орындаушылар мен қызмет көрсетушiлердi) Қазақстан Республикасының заңнамасына және мемлекеттiк нормативтiк құжаттарға сәйкес оларға қажеттi ақпаратпен қамтамасыз еткенде тапсырыс берушінің (инвестордың) шешiмi бойынша;

      2) индустрияландырудың бірыңғай картасына енгізілген құрылыс объектісін жобалау, салу, реконструкциялау, техникалық қайта жарақтандыруды, кеңейтуді жүргізу кезінде жол берiледi.

      15. Сметалық бөлімі жоқ жобалау-сметалық құжаттама сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен мемлекеттік қала құрылысы кадастрыныңң автоматтандырылған цифрлық жүйесіне енгізілуге жатады.

      16. Жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу процесін ұйымдастыру мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын құрылыс объектілері үшін міндетті болып табылатын "бір терезе" қағидаты бойынша жобаларды әзірлеу мен сараптауды ұйымдастыруға арналған порталда жүзеге асырылады.

99-бап. Құрылыс жобасы

      1. Жаңа құрылыс объектілерін, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды салу жобасында құрылыс объектісі орналасатын жердің қала құрылысы тұрғысынан негізділігі, құрылысты жүргізу және құрылыс объектісін пайдалануға тапсыру үшін қажетті көлемде экономикалық, сәулеттік, көлемдік-жоспарлау, функционалдық, технологиялық, конструкциялық, инженерлік, табиғат қорғау, энергия үнемдеу, энергия тиімділігі шешімдері мен өзге де шешімдер қамтылуға тиіс.

      Жүргізілген техникалық зерттеп-қарау нәтижелері негізінде орындалған және мыналарға:

      1) құрылыс объектілерін күрделі жөндеуге немесе ғимараттар мен құрылысжайларды реставрациялауға;

      2) пайдаланылатын құрылыс объектілерін реконструкциялауға, кеңейтуге, жаңғыртуға немесе техникалық қайта жарақтандыруға;

      3) авариялық құрылыс объектілерін cүруді қоспағанда, құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жаратуға;

      4) құрылысы тоқтатыла тұрған, құрылысы аяқталмаған объектілерді консервациялауға (консервациялаудан алуға) арналған жобалау-сметалық құжаттама да құрылыс жобаларына жатады.

      2. Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiппен бекiтiлген құрылыс жобасының жобалау шешiмдері мен көрсеткiштерi оны iске асыру кезiнде мiндеттi болып табылады.

      Құрылыс жобасының атауы құрылыс қызметінің түрін көрсетуге, құрылыс объектісінің атауын қамтуға, оны әзірлеу үшін берілген бастапқы материалдарға сәйкес келуге тиіс.

      3. Құрылыс жобасы:

      1) тапсырыс беруші бекiткен жобалауға арналған тапсырманың, жер учаскесiн (алаңды, трассаны) таңдау және бөліп беру (пайдалануға рұқсат беру) материалдарының, құрылыс объектiсін инженерлiк және коммуналдық қамтамасыз етудiң техникалық шарттарының, инженерлiк iзденістер нәтижелерінің, тапсырыс берушінің жобалау алдындағы қызметiнің нәтижелерін қоса алғанда, өзге де бастапқы материалдардың негiзiнде;

      2) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiппен бекiтiлген құрылысқа салынатын инвестициялардың негiздемелерiне (техникалық-экономикалық негіздемелерге), ал қажет болған жағдайларда, мердiгермен келiсiлген, құрылыс жобасында қолданылатын құрылыс материалдарының, бұйымдарының, конструкцияларының, инженерлiк жабдықтар мен құрылғылардың тiзбесiне сәйкес;

      3) республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) жергілікті атқарушы органдарының сәулет-жоспарлау тапсырмасына сәйкес әзірленеді.

      4. Осы Заңның 100-бабының 4-тармағында көзделген жағдайларда, эскиз (эскиздік жоба) құрылыс жобасы болып табылады.

      5. Құрылыс жобасын бекіту, сондай-ақ бекітілген құрылыс жобасына өзгерістер енгізу тәртібі осы Кодекс пен мемлекеттік нормативтік құжаттарда айқындалады.

      6. Жобалауға арналған тапсырмада құрылыстың нормативтік ұзақтығы қысқартылған жағдайда, құрылыс жобасын әзірлеу қосымша ресурстар ескеріле отырып жүзеге асырылады.

100-бап. Сәулет жобасы

      1. Сәулет жобасы – құрылысжайды (монументтi) жасаудың дербес жобасы, сондай-ақ құрылысқа арналған жобалау-сметалық құжаттаманың бiр бөлігi ретiнде болады, онда әлеуметтiк, экономикалық, функционалдық, инженерлiк, техникалық, өртке қарсы, жарылысқа қарсы, санитариялық-гигиеналық, экологиялық талаптарды, сондай-ақ энергетикалық тиімділігі жөніндегі талаптарды және құрылыс жобасын немесе құрылысқа арналған өзге де құжаттаманы әзiрлеу үшiн қажеттi көлемде құрылыс объектiсіне қойылатын өзге де талаптарды кешендi түрде ескеретiн сәулеттік түпкі ой, сәулеттік-көркемдiк, композициялық және көлемдiк-жоспарлау шешiмдері қамтылады.

      2. Сәулет жобасы:

      1) тапсырыс беруші бекiткен жобалауға арналған тапсырма және алаңды (трассаны) таңдау жөніндегi материалдар, инженерлiк iзденістер нәтижелерi, құрылыс объектiсін инженерлiк жағынан қамтамасыз етудiң техникалық шарттары негiзiнде;

      2) бекiтiлген қала құрылысы жобаларына сәйкес;

      3) республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) жергілікті атқарушы органдарының сәулет-жоспарлау тапсырмасына сәйкес әзірленеді.

      3. Құрылыс жобасын әзiрлеу кезiнде сәулет жобасының шешiмдерiн сақтау мiндеттi.

      Сәулет жобаларын өзгерту автордың (авторлардың) келiсiмiмен не оның (олардың) қатысуымен жүргiзiлуi мүмкiн. Егер бұл ретте сәулет-жоспарлау тапсырмасының талаптарынан ауытқулар туындаса, онда республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) оны берген жергілікті атқарушы органдарымен келісу талап етіледі.

      4. Осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген құрылыс объектілерін салу жобасын әзірлеуді оңайлату қажет болған жағдайда, сәулет жобасы сәулет-жоспарлау тапсырмасына сәйкес эскиз (эскиздік жоба) түрінде орындалуы мүмкін.

101-бап. Құрылыс жобаларының мемлекеттік банкі

      1. Құрылыс жобаларының мемлекеттік банкін қалыптастыру және жүргізу, сондай-ақ құрылыс жобаларының мемлекеттік банкінен байланыстыру үшін үлгілік жобалар мен жобалау-сметалық құжаттаманы ұсыну жөніндегі қызметті сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган әзірлейтін және бекітетін қағидалар негізінде мемлекеттік сараптама ұйымы жүзеге асырады.

      2. Мемлекеттік сараптама ұйымы құрылыс жобаларының мемлекеттік банкін қалыптастыруды және жүргізуді, сондай-ақ құрылыс жобаларының мемлекеттік банкінен байланыстыру үшін үлгілік жобалар мен жобалау-сметалық құжаттаманы ұсынуды жүзеге асырады.

      3. Құрылыс жобаларының мемлекеттік банкінен байланыстыру үшін үлгілік жобалар мен жобалау-сметалық құжаттаманы ұсынуды мемлекеттік сараптама ұйымы өтеусіз негізде жүзеге асырады.

      4. Мемлекеттік инвестициялар есебінен құрылысты жүзеге асыратын тұлғалар құрылыс жобаларының мемлекеттік банкінің пайдаланушылары болып табылады.

102-бап. Жобалау ұйымдары

      1. Жобалау ұйымы:

      1) өз міндеттемелерін орындауға басқа да жеке және (немесе) заңды тұлғаларды тартуға;

      2) жобалау құжаттамасының тапсырыс берушісінен Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен қажетті материалдар мен ақпаратты сұратуға және алуға;

      3) тапсырыс берушілердің жобалау құжаттамасын қарауына қатысуға;

      4) жобаларға сараптама жүргізу кезінде қатысуға және әзірленген жобалау құжаттамасы бойынша сараптама қорытындысын алуға;

      5) жобалау құжаттамасын әзірлеуші ретінде жобаларға сараптама жүргізу шартында үшінші тарап болуға құқылы.

      2. Жобалау ұйымының міндеттері:

      1) жобалау шешімдерінің жоғары сәулеттік, техникалық деңгейін және экономикалық тиімділігін қамтамасыз ету;

      2) шартта белгіленген жұмыстарды орындау мерзімдерін бақылау және қамтамасыз ету;

      3) тапсырыс берушінің жобалауға арналған тапсырманы жасауға қатысуы немесе егер бұл шартта көзделген болса, тапсырыс берушінің тапсырмасы бойынша тапсырма дайындау;

      4) тапсырыс берушімен келісу бойынша жобалау алдындағы, жобалау жұмыстарының және шартта көзделген басқа да жұмыстардың көлемін, кезеңдерін және құнын айқындау, оларды орындау графиктерін жасау;

      5) жобалау құжаттамасының жобалауға арналған тапсырма мен бекітілген құрылыс жобасы бойынша жұмыс құжаттамасына сәйкестігін қамтамасыз ету;

      6) мемлекеттік нормативтік құжаттарға сәйкес жобалау құжаттамасын жинақтау және оны тапсырыс берушіге беру. Негізді қажеттілік туындаған жағдайда, келісуші ұйымдар мен сараптама органдарының ескертулері бойынша жобалау құжаттамасына өзгерістер енгізу;

      7) әзірленген жобалау құжаттамасын тапсырыс берушіге беру;

      8) құрылыс объектісі пайдалануға берілгенге дейін құрылыс жобасын іске асырудың барлық сатысында авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыру;

      9) қосымша шарт болған кезде бекітілген графикте белгіленген мерзімдерде құрылысты техникалық құжаттамамен қамтамасыз ету, құрылыс-монтаждау жұмыстарының көлемін, жабдықтың, бұйымдар мен материалдардың құрамы мен санын айқындау, құрылысқа арналған шығындардың жиынтық сметасы мен жиынтығын жасау;

      10) жобалау қызметін жүзеге асыру кезінде Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарын сақтау;

      11) жобалау құжаттамасын әзірлеу барысында тапсырыс беруші мен үшінші тұлғалардан алынатын құжаттардың сақталуы мен құпиялылығын қамтамасыз ету;

      12) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, жобалау құжаттамасын әзірлеуді жүргізу барысында тапсырыс беруші мен үшінші тұлғалардан алынған құпия ақпаратты жария етпеу;

      13) жобаларға сараптама жүргізу барысында тапсырыс берушінің сұрау салуы бойынша жобалау құжаттамасының әзірленген бөлімдері (бөліктері) бойынша қажетті материалдар мен ақпаратты беру;

      14) Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған тәртіппен жобалау құжаттамасын және (немесе) өзге де құжаттаманы мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органға танысу үшін ұсыну;

      15) шартта және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де функцияларды орындау.

      3. Жобалау ұйымы жобалау құжаттамасын әзірлеу кезінде:

      1) қабылданатын шешімдердің сапасы мен негізділігі, сондай-ақ өзіне осы Кодексте жүктелген функциялардың орындалуы;

      2) жобалау құжаттамасының кемшіліктері, оның ішінде құрылыс объектісін пайдалану кезеңінде табылған кемшіліктер;

      3) өз күшімен орындалған және өзі тартқан қосалқы мердігерлік ұйымдар орындаған жұмыстардың сапасы мен көлемі тиісінше болмағаны;

      4) шартта көзделген жұмыстарды орындау мерзімдерін бұзғаны;

      5) тапсырыс берушінің уәжді жазбаша наразылығы бойынша және (немесе) жобаларды келісу және сараптама жүргізу кезеңінде анықталған ақауларды уақтылы жоймағаны немесе жоймағаны үшін Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес азаматтық-құқықтық жауаптылықта болады.

14-тарау. ЖОБАЛАР САРАПТАМАСЫ

103-бап. Жобалар сараптамасының түрлері

      1. Жобалар сараптамасы мынадай түрлерге бөлінеді:

      1) сараптама ұйымдары жүзеге асыратын құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасы;

      2) мемлекеттік монополияға жатқызылған, мемлекеттік сараптама ұйымы жүзеге асыратын құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасы;

      3) мемлекеттік сараптама ұйымы жүзеге асыратын қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасы.

      2. Жобалардың мемлекетаралық сараптамасы халықаралық шартқа сәйкес белгіленеді және оны сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган және мүдделі мемлекеттердің уәкілетті органдары құратын халықаралық сараптама комиссиялары жүзеге асырады.

104-бап. Мемлекеттік монополияға жатқызылған жобалардың сараптамасы

      Жобалар сараптамасының мынадай түрлері мемлекеттік монополияға жатады:

      1) қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасы;

      2) құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасы, ол:

      қаржыландыру көздеріне қарамастан, жауапкершіліктің бірінші деңгейіне жататын жаңа ғимараттар мен құрылысжайларды салу, құрылыс объектілерін, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды реконструкциялау, кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру және күрделі жөндеу;

      қаржыландыру көздеріне қарамастан, жауапкершіліктің екінші деңгейіне жататын жаңа ғимараттар мен құрылысжайларды салу, құрылыс объектілерін реконструкциялау, кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру;

      мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын, жауапкершіліктің үшінші деңгейіне жататын жаңа ғимараттар мен құрылысжайларды салу;

      құпиялылық белгісі бар немесе "қызмет бабында пайдалану үшін" деген белгі бар құрылыс жобалары;

      үлгілік жобалар үшін жүргізіледі.

105-бап. Құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама

      1. Құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптаманы құрылыс жобасының тиісті бөлімдері (бөліктері) бойынша сертификатталған сарапшылар жүзеге асырады.

      2. Құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптаманың нәтижелері бойынша тапсырыс берушілермен жасалған шарт негізінде оң немесе теріс сараптама қорытындысы беріледі. Сараптама қорытындыларының өзге түрлерін беруге тыйым салынады.

      Оң сараптама қорытындылары қаралған құрылыс жобаларын бекітуге негіз болып табылады.

      3. Мыналар құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптамаға жатады:

      1) мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын, сондай-ақ мемлекеттік инвестициялардың қатысуынсыз тұрғызылатын, бірақ Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен, шығарылатын өнімнің немесе көрсетілетін қызметтердің көлемдерінде мемлекеттік меншік үлесін көздейтін ғимараттар мен құрылысжайларды, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды салуға арналған жобалау-сметалық құжаттама;

      2) осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген, жауапкершіліктің үшінші деңгейіндегі объектілерді салуды қоспағанда, мемлекеттік инвестициялардың қатысуынсыз қаржыландырылатын объектілерді салуға арналған жобалау-сметалық құжаттама.

      4. Осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген құрылыс объектілері, сондай-ақ ғимараттар мен құрылысжайларды, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды салуға арналған техникалық-экономикалық негіздемелер құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптамаға жатпайды.

      5. Бекітілген құрылыс жобаларын қайта қолданған кезде, сондай-ақ жаппай құрылысқа арналған қолданыстағы үлгілік жобаларды байланыстыру кезінде осы жобаларды нақты жер мен жағдайларға байланыстыру бөлігінде құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама жүргізіледі.

      6. Құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптамаға жататын құрылыс жобасын оң сараптама қорытындысынсыз бекітуге және одан әрі іске асыруға жол берілмейді.

      7. Құрылыс жобасының тапсырыс берушісі өкілеттіктерін үшінші тұлғаларға беру құқығынсыз, осы құрылыс жобасы бойынша құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптамаға тапсырыс беруші де болып табылады.

      8. Құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптамаға жататын, бірақ мемлекеттік монополияға жатпайтын құрылыс жобаларының тапсырыс берушісі өз қалауы бойынша құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама жүргізу үшін кез келген сараптама ұйымын таңдауға құқылы.

      9. Тапсырыс берушілер құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама жүргізу үшін мемлекеттік нормативтік құжаттарда көзделген құжаттардың толық жинақталымын ұсынуға міндетті. Құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама жүргізу үшін ұсынылған құжаттардың анықтығына тапсырыс беруші жауапты болады.

      10. Мемлекеттік инвестицияларсыз қаржыландырылатын, тапсырыс беруші құрылыс жобасының сметалық бөлігіне сараптама жүргізбеуге құқылы болатын құрылыс жобаларын қоспағанда, құрылыс жобасының жобалау бөлігі де, сметалық бөлігі де құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптамаға жатады.

      11. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен қағидаларға сәйкес мемлекеттік сараптама ұйымы мен сараптама ұйымдары сараптама комиссияларын (сараптама топтарын) құрады, сондай-ақ мамандарды немесе мамандандырылған ұйымдарды, оның ішінде шетелдік ұйымдарды тартуға құқылы.

      Қаралатын құрылыс жобаларын дайындауға және (немесе) әзірлеуге тікелей немесе жанама түрде қатысқан не оларды әзірлеген жобалау ұйымдарының өкілдері болып табылатын мамандарды немесе мамандандырылған ұйымдарды сараптама комиссияларының (сараптама топтарының) құрамына енгізуге, сондай-ақ құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптамаға өзге де нысанда қатысу үшін тартуға жол берілмейді.

      12. Құрылыс жобаларына жүргізілген ведомстводан тыс кешенді сараптама нәтижелерімен келіспеген кезде тапсырыс беруші сараптама қорытындысына сотқа шағымдануға құқылы.

      13. Азаматтық істер, қылмыстық істер, сондай-ақ әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу кезінде құрылыс жобаларына кешенді сараптаманың қорытындыларына қатысты Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен сот сараптамасы жүргізілуі мүмкін.

      14. Құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама сапасыз әзірленген және бұрын сараптамамен мақұлданған жобаға және (немесе) құрылыс барысында анықталған, бекітілген құрылыс жобасынан негізсіз ауытқуларға байланысты жобалау-сметалық құжаттамаға өзгерістер енгізу қажет болған жағдайда да жүргізіледі.

      15. Ерекше реттеуді және қала құрылысын регламенттеуді талап ететін жекелеген құрылыс объектілері бойынша құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама ерекше реттеуді және қала құрылысын регламенттеуді талап ететін жекелеген құрылыс объектілерін салуға арналған жобалау-сметалық құжаттаманы кезең-кезеңімен әзірлеу мен келісудің жеке жоспарларына сәйкес жүзеге асырылады.

      Ерекше реттеуді және қала құрылысын регламенттеуді талап ететін жекелеген құрылыс объектілерін салуға арналған жобалау-сметалық құжаттаманы кезең-кезеңімен әзірлеу мен келісудің жеке жоспарларын әзірлеу және келісу тәртібі жаңа ғимараттар мен құрылысжайларды, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды салуға, сондай-ақ бұрыннан барларын өзгертуге (реконструкциялауға, кеңейтуге, техникалық қайта жарақтандыруға, жаңғыртуға және күрделі жөндеуге) арналған құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама жүргізу қағидаларында реттеледі.

      16. Мемлекеттік сараптама ұйымы мен сараптама ұйымдары сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдарға сараптама қорытындыларын ұсынады.

      17. Құрылыс жобаларына ведомстводан тыс кешенді сараптама жүргізу процесін ұйымдастыру "бір терезе" қағидаты бойынша жобалардың әзірленуі мен сараптамасын ұйымдастыруға арналған портал алаңында жүзеге асырылады.

106-бап. Құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасының

құны және оны жүргізу мерзімдері

      1. Құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасы шығындарды қаралып отырған құрылыс жобасын әзірлеу құнына жатқыза отырып, жобаларға сараптама жүргізуге тапсырыс берушілер мемлекеттік сараптама ұйымымен немесе сараптама ұйымдарымен жасасатын шарттар негізінде жүзеге асырылады.

      2. Қаржыландыру көзіне қарамастан, мемлекеттік сараптама ұйымы орындайтын сараптама жұмыстарының құны сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен қағидаларға сәйкес белгіленеді.

      3. Сараптама ұйымдары орындайтын сараптама жұмыстарының құны сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен қағидаларға сәйкес және (немесе) тапсырыс беруші мен сараптама ұйымы арасындағы шартта белгіленеді.

      4. Құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізу тәртібі мен мерзімдері жаңа ғимараттар мен құрылысжайларды, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды салуға, сондай-ақ бұрыннан барларын өзгертуге (реконструкциялауға, кеңейтуге, техникалық қайта жарақтандыруға, жаңғыртуға және күрделі жөндеуге) арналған құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізу қағидаларында айқындалады.

107-бап. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасы

      1. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасын құрамында тиісті бөлімдер (бөліктер) бойынша сертификатталған сарапшылары бар мемлекеттік сараптама ұйымы жүзеге асырады.

      2. Қала құрылысы жобалары сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасынан өтеді.

      3. Қала құрылысы жобаларын осы жобалардың тапсырыс берушілері қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасын жүргізу қағидаларына сәйкес құжаттардың толық жинақталымымен бірге қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасына жібереді. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасын жүргізу үшін ұсынылған құжаттардың анықтығы үшін тапсырыс беруші жауапты болады.

      4. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасы жобалау шешімдерінің Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жобалауға арналған бастапқы материалдардың шарттарына сәйкестігін (сәйкессіздігін) анықтау, оның ішінде бастапқы материалдар құрамында қала құрылысы жобасына жүргізілген қоғамдық және жария тыңдаулар мен жұртшылықпен талқылаулар хаттамасының бар-жоғын тексеру, сондай-ақ жобалау шешімдері мен есеп-қисаптарда қала құрылысы және техникалық регламенттердің, мемлекеттік және мемлекетаралық нормативтік құжаттардың нормалары мен ережелерінің талаптарын сақтау арқылы қала құрылысы жобаларының сапасына талдау мен бағалау жүргізуден тұрады.

      5. Бекітілген қала құрылысы жобаларына өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізу (түзету) кезінде осы бапқа сәйкес қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасы жүргізіледі.

      6. Мыналар қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасының тапсырыс берушілері болып табылады:

      жалпымемлекеттік маңызы бар жобалар бойынша – сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган;

      өңірлік маңызы бар жобалар және елді мекендерді дамыту мен оларда құрылыс салу жобалары бойынша – жергілікті атқарушы органдар.

      Қала құрылысы жобаларының тапсырыс берушісі өкілеттіктерін үшінші тұлғаларға беру құқығынсыз, осы қала құрылысы жобасы бойынша қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасының тапсырыс берушісі де болып табылады.

      7. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасының нәтижелері бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен тапсырыс берушілермен жасалған шарт негізінде оң немесе теріс сараптама қорытындысы беріледі. Сараптама қорытындыларының өзге түрлерін беруге тыйым салынады.

      8. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасының оң сараптама қорытындылары қала құрылысы жобаларын бекітуге негіз болып табылады.

      9. Қала құрылысы жобасы бойынша сараптама қорытындысының қолданылу мерзімі осы жобаның қолданылу мерзімімен шектеледі.

      10. Тапсырыс беруші қала құрылысы жобаларының жүргізілген кешенді қала құрылысы сараптамасының нәтижелерімен келіспеген кезде сарапшылардың қорытындысына сотқа шағымдануға құқылы.

      11. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасын жүргізу процесін ұйымдастыру "бір терезе" қағидаты бойынша жобалардың әзірленуі мен сараптамасын ұйымдастыруға арналған портал алаңында жүзеге асырылады.

      12. Мемлекеттік сараптама ұйымы қала құрылысы жобалары бойынша берілген теріс қорытындылар туралы ақпаратты сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органға жібереді.

108-бап. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы

сараптамасының құны мен мерзімдері

      1. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасы шығындарды қаралып отырған жобаны әзірлеу құнына жатқыза отырып, тапсырыс берушілер мемлекеттік сараптама ұйымымен жасасатын шарт негізінде жүзеге асырылады.

      2. Мемлекеттік сараптама ұйымы орындайтын жұмыстардың құны сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен қағидаларға сәйкес белгіленеді.

      3. Қала құрылысы жобаларының кешенді қала құрылысы сараптамасын жүргізу тәртібі мен мерзімдері сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен тәртіппен айқындалады және оны жүргізуге арналған шартта көрсетіледі.

109-бап. Сараптама ұйымдары

      1. Сараптама ұйымдары құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын:

      қаржыландыру көздеріне қарамастан, жауапкершіліктің екінші деңгейіне жататын бұрыннан бар құрылыс объектілерін, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды күрделі жөндеу;

      мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын, жауапкершіліктің үшінші деңгейіне жататын бұрыннан бар құрылыс объектілерін, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды күрделі жөндеу, құрылыс объектілерін реконструкциялау, кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру;

      жеке инвестициялар есебінен қаржыландырылатын, жауапкершіліктің үшінші деңгейіне жататын жаңа ғимараттар мен құрылысжайларды салу, бұрыннан бар құрылыс объектілерін, олардың кешендерін, инженерлік және көліктік коммуникацияларды реконструкциялау, кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру және күрделі жөндеу үшін жүргізеді.

      Сараптама ұйымдары құрылыс жобасының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізу жөніндегі рәсімдер мен операцияларды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілеген тәртіппен "бір терезе" қағидаты бойынша жобалардың әзірленуі мен сараптамасын ұйымдастыруға арналған портал алаңында жүзеге асырады.

      2. Сараптама ұйымдары сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен, тұтас құрылыс жобасына құжаттардың толық жинақталымына немесе оқшау сараптама қорытындыларын бере отырып, құрылыс жобасының жекелеген бөлімдері (бөліктері) бойынша сараптама жүргізуге құқылы.

      Құрылыс жобасының жекелеген бөлімдері (бөліктері) бойынша оқшау сараптама қорытындылары тұтас құрылыс жобасын бекітуге негіз болып табылмайды, бірақ жиынтық сараптама қорытындысының құрамында пайдаланылады.

      3. Мемлекеттік монополияға жатқызылмаған, құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын сараптама ұйымдары жүргізеді.

      4. Сараптама ұйымдары осы Кодексте көзделген сараптама қызметінен басқа, өзге қызметпен айналысуға құқылы емес.

      5. Сараптама ұйымдары осы баптың 1-тармағында көзделген құрылыс жобалары бойынша жобалау саласында консультациялық қызметтер көрсетеді.

110-бап. Жобалау саласындағы сарапшылар

      Жобалау саласындағы сарапшылар оларды басқа сараптама ұйымымен немесе мемлекеттік сараптама ұйымымен жасалған шарт бойынша штаттан тыс сарапшылар ретінде тарту, сондай-ақ мемлекеттік сараптама ұйымы немесе сараптама ұйымы басшылығының тапсырмасымен жекелеген бөлімдер (бөліктер) бойынша жобаның сараптамасын орындау жағдайларын қоспағанда, сараптама жұмыстарын жеке-дара жүзеге асыруға құқылы емес.

111-бап. Жобалау саласындағы сараптама қызметі субъектілерінің құқықтары,

міндеттері және жауаптылығы

      1. Мемлекеттік сараптама ұйымының және сараптама ұйымдарының құқықтары мен міндеттері осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында белгіленеді.

      2. Жобалау саласындағы сарапшы:

      1) сараптама комиссияларының (сараптама топтарының) құрамында жобалардың сараптамасына қатысуға;

      2) жобаның сараптамасына тапсырыс берушілерден қажетті материалдар мен ақпаратты сұратуға және алуға;

      3) жобалау саласындағы сараптама қызметімен айналысу құқығына арналған сарапшы сертификатында көрсетілген мамандануына сәйкес жекелеген бөлімдер (бөліктер) бойынша жобалардың сараптамасын жүзеге асыруға, олар бойынша сараптама қорытындысының тиісті бөліктерін жасауға;

      4) осы Кодексте көзделген жағдайларда, мемлекеттік сараптама ұйымының немесе сараптама ұйымының бұрын берілген сараптама қорытындыларын кері қайтарып алуына бастама жасауға;

      5) педагогикалық, ғылыми және (немесе) өзге де шығармашылық қызметпен айналысуға құқылы.

      3. Жобалау саласындағы сарапшыға:

      1) осы сарапшы дайындауға тікелей немесе жанама түрде қатысқан не жұбайының (зайыбының) және (немесе) жақын туыстарының қатысуымен орындалған жобалардың сараптамасын жүргізуге, сондай-ақ осы Кодексте белгіленбеген сараптама қорытындыларын беруге;

      2) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметімен байланысты кәсіпкерлік қызметтің өзге де түрлерімен айналысуға;

      3) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің өзге де субъектілерімен еңбек, қаржылық және (немесе) өзге де тәуелді қатынастарда болуға тыйым салынады.

      Жобалау саласындағы сарапшының осы тармақтың талаптарын бұзуы, егер онда қылмыстық құқық бұзушылық не әкімшілік құқық бұзушылық белгілері болмаса, Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен қызметке толық сәйкес еместігі туралы ескерту түрінде тәртіптік жаза қолдануға не жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзуға алып келеді.

      4. Жобалау саласындағы сарапшы:

      1) кәсіптік қызметті жүзеге асыру үшін мемлекеттік сараптама ұйымының немесе сараптама ұйымдарының бірінің штатында болуға;

      2) егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, жобалардың сараптамасы кезінде құпиялылықты сақтауға және қызметтік және коммерциялық құпияны қамтамасыз етуге;

      3) өзінің кәсіптік біліктілігін жүйелі түрде арттыруға;

      4) кәсіби әдепті сақтауға;

      5) жобаның сараптамасын жүргізу жөніндегі рәсімдер мен операцияларды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен "бір терезе" қағидаты бойынша жобалардың әзірленуі мен олардың сараптамасын ұйымдастыруға арналған портал алаңында жүзеге асыруға міндетті.

      5. Жобалар сараптамасының сапасыз жүргізілу фактілері анықталған жағдайда, жобалау саласындағы сараптама қызметінің субъектілері Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

      Оң сараптама қорытындысы бар сапасыз құрылыс жобалары немесе қала құрылысы жобалары үшін жобалау саласындағы сараптама қызметінің субъектілері құрылыс жобаларының немесе қала құрылысы жобаларының тиісті әзірлеушілерімен қатар жауаптылықта болады.

112-бап. Жобалау саласындағы сараптама қызметі субъектілерінің тәуелсіздігі

      1. Жобалау саласындағы сараптама қызметінің субъектілері жобалардың сараптамасын жүргізу кезінде тәуелсіз болады.

      2. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, жобалау құжаттамасын жобалар сараптамасына қабылдап алу, оларды қарау, олар бойынша сараптама қорытындыларын дайындау және ресімдеу барысында жобалау саласындағы сараптама қызметі субъектілерінің жұмысына араласуға ешкім де құқылы емес.

      3. Жобалау саласындағы сараптама қызметі субъектілерінің қызметіне араласу Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа алып келеді.

113-бап. Сараптама ұйымдарына қойылатын талаптар

      1. Сараптама ұйымдарының құрамында құрылыс жобасының сәулет, конструкциялық бөлік, инженерлік желілер мен жүйелер (инженерлік желілер мен жүйелердің түрлері бойынша), технологиялық бөлік (құрылыс объектісінің мақсатына қарай), сметалық бөлік сияқты негізгі бөлімдеріне (бөліктеріне) сәйкес келетін мамандандырулар бойынша жобалау саласындағы кемінде бес сарапшы болуға тиіс.

      2. Сараптама ұйымдары мемлекеттік тіркелгеннен кейін:

      1) сараптама ұйымдарын аккредиттеу қағидаларына сәйкес аккредиттеуден өтуге;

      2) іс қағаздарын жүргізу шеңберінде құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасына құрылыс жобасының келіп түскен күні мен сараптама қорытындылары берілген күннің есебін жүргізуге міндетті.

114-бап. Мемлекеттік сараптама ұйымы

      1. Мемлекеттік сараптама ұйымына басшылықты сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган жүзеге асырады.

      2. Мемлекеттік сараптама ұйымы осы Кодекстің 104-бабында көзделген мемлекеттік монополияға жататын жобалардың сараптамасын жүзеге асырады.

      3. Мемлекеттік сараптама ұйымы оператор ретінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған қағидаларға сәйкес "бір терезе" қағидаты бойынша жобалардың әзірленуі мен сараптамасын ұйымдастыруға арналған порталды жүргізуді жүзеге асырады.

      4. Мемлекеттік сараптама ұйымы осы Кодекстің 104-бабында көзделген мемлекеттік монополияға жататын құрылыс жобалары бойынша жобалау саласында консультациялық қызметтер көрсетеді.

115-бап. Сараптама қорытындыларын кері қайтарып алу және сараптама

жұмыстарын тоқтату

      1. Мемлекеттік сараптама ұйымы немесе сараптама ұйымдары бұрын берілген сараптама қорытындысын Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен мынадай жағдайларда:

      1) тапсырыс беруші кері қайтарып алынған сараптама қорытындысының тұжырымдарында көрсетілген шарттарды (талаптарды) орындамаған;

      2) сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың және өзге де уәкілетті мемлекеттік органдардың актілерін, сондай-ақ мыналарды:

      құрылыс жобасын, қала құрылысы жобасын әзірлеу немесе жобаның сараптамасын жүргізу кезеңінде жобалау құжаттамасын немесе мемлекеттік органның бастапқы материалдарды беруге негіз болған актісін әзірлеу үшін негіз болып табылған бастапқы материалдардың өзгергенін немесе күші жойылғанын;

      құрылыс жобасын немесе қала құрылысы жобасын әзірлеу үшін негіз болып табылған бастапқы материалдардың анық еместігін (бұрмаланғанын, жалған екенін, қолдан жасалғанын және басқаларды) растайтын заңды күшіне енген сот актілерін алған;

      3) жоба сараптамасының сапасыз жүргізілу фактілері анықталған жағдайларда кері қайтарып алады.

      2. Жобалардың сараптамасы барысында сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың және өзге де уәкілетті мемлекеттік органдардың актілері, сондай-ақ осы баптың 1-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген заңды күшіне енген сот актілері алынған жағдайда сараптама жұмыстары тоқтатылады және құрылыс жобасы мен қала құрылысы жобасы одан әрі қаралмай тапсырыс берушіге қайтарылуға жатады.

      3. Сараптама қорытындысындағы техникалық қателер (арифметикалық, грамматикалық қателер, жаңсақ жазылулар, қате жазулар) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен оған толықтыру түрінде түзетіліп жазылуы мүмкін.

5-БӨЛІМ. ҚҰРЫЛЫС ОБЪЕКТІЛЕРІН САЛУ (РЕКОНСТРУКЦИЯЛАУ), ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ КЕЙІННЕН КӘДЕГЕ ЖАРАТУ (СҮРУ)

15-тарау. ҚҰРЫЛЫС (РЕКОНСТРУКЦИЯЛАУ) ПРОЦЕСІН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ

116-бап. Тапсырыс берушілер және мердігерлер (бас мердігерлер)

      1. Құрылыстағы мердігерлік жұмыстарға байланысты, мемлекеттік сатып алуға жатпайтын (құрылысқа арналған жобалауды, іздестіру, сараптама, зерттеу жұмыстарын, тапсырыс бойынша құрылыс материалдарын, бұйымдары мен конструкцияларын дайындауды (жасап шығаруды) қоса алғанда) қатынастардың негізгі қатысушылары тапсырыс беруші не оның уәкілетті адамы және мердігер (бас мердігер) болып табылады.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыруға арналған лицензиясы бар жеке және (немесе) заңды тұлғалар (бірлескен кәсіпорындарды қоса алғанда) мердігерлер (бас мердігерлер) болып табылады.

      3. Құрылыс объектілерін, оның ішінде бірегей құрылыс объектілерін және ірі инвестициялық жобаларды салу үшін және мемлекеттік сатып алуды қазынашылық сүйемелдеуді ендіру шеңберінде іске асырылатын "пилоттық" жобалар үшін құрылыс жобасының (бағдарламасының) тапсырыс берушісі жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаларды тарта алады.

      4. Мердігерлік жұмыстары мемлекеттік сатып алуға жатпайтын құрылыс жобаларын іске асыру үшін тапсырыс беруші инженер-консультанттардың халықаралық қоғамдастықтары әзірлеген құрылыс келісімшарттарының үлгілік нысандарын қолдана отырып, құрылыс мердігерлігіне арналған шарт жасасуға құқылы.

      5. Орындалған мердігерлік жұмыстар үшін есеп айырысу тәртібі мемлекеттік нормативтік құжаттарда және (немесе) құрылыс мердігерлігі шартында айқындалады.

117-бап. Тапсырыс берушінің құқықтары мен міндеттері

      1. Тапсырыс беруші:

      1) мердігер (бас мердігер) орындап жатқан мердігерлік жұмыстардың барысы мен сапасына және олардың орындалу мерзімдерінің сақталуына бақылауды жүзеге асыруға;

      2) мердігерден құрылыс мердігерлігі шартында, құрылыс жобасында, мемлекеттік (мемлекетаралық) нормативтік құжаттарда көзделген талаптарды және Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінде көзделген өзге де талаптарды бұза отырып орындалған мердігерлік жұмыстарды қабылдамауға;

      3) техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалардың немесе жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаның қызметін бақылауға;

      4) техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалардан немесе жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғадан алынатын тиісті құжаттарда сәйкессіздіктер анықталған жағдайда оларды алудан бас тартуға;

      5) құрылыс-монтаждау жұмыстарының басталғаны туралы хабарламаны берген кезде құрылысты "бір терезе" қағидаты бойынша жүргізуді ұйымдастыруға арналған портал мен цифрлық жүйелер арқылы құрылыс кезеңінде құрылыс объектісіне барудың жоспар-графигін ұсынуға құқылы.

      Құрылыс кезеңінде құрылыс объектісіне барудың жоспар-графигі облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органымен келісуге жатады.

      Құрылыс кезеңінде құрылыс объектісіне барудың жоспар-графигін келісу тәртібін, оның нысанын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекітеді;

      6) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де құқықтарды жүзеге асыруға құқылы.

      2. Тапсырыс беруші:

      1) мердігерлік жұмыстарды жүргізу басталғанға дейін мердігерге (бас мердігерге) бекітілген жобалау-сметалық құжаттаманы беруге;

      2) құрылыс объектісін Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген барлық қажетті рұқсат беру құжаттарымен қамтамасыз етуге;

      3) техникалық қадағалаудың және авторлық сүйемелдеудің немесе жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаның қатысуымен құрылыс объектісін салуды қамтамасыз етуге;

      4) техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалардың немесе жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаның нұсқауларын орындамағаны не уақтылы орындамағаны және сапасыз орындағаны үшін мердігерге (бас мердігерге) шаралар қолдануға;

      5) техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді немесе жобаны басқаруды жүзеге асыратын тұлғалар үшін жұмыс істеу жағдайларын қамтамасыз етуге;

      6) мемлекеттік бақылау және қадағалау органдары нұсқамаларының орындалуын қамтамасыз етуге;

      7) техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалардың немесе жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаның қызметін бақылау бойынша мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауын және қадағалауын жүзеге асыратын лауазымды адамдардың құрылыс объектісіне кіруін қамтамасыз етуге;

      8) құрылыс объектісі бойынша жобалау және атқарушылық техникалық құжаттаманы не өзге де құжаттарды мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органға танысу үшін ұсынуға;

      9) құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісі бекітілген күннен бастап үш жұмыс күні ішінде құрылыс объектісі орналасқан жердегі "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясына сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган әзірлеген және бекіткен нысандарға сәйкес құрылыс объектісінің техникалық сипаттамаларын, инженерлік желілердің және (немесе) құрылыс объектілерінің нақты жағдайының атқарушылық геодезиялық түсірілімін, сәйкестік туралы декларацияны және құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы мен орындалған жұмыстардың бекітілген құрылыс жобасына сәйкестігі туралы қорытындыларды қоса бере отырып, құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алудың бекітілген актісін және объектінің өрт қауіпсіздігінің талаптарына сәйкестігі туралы қорытындыны жіберуге;

      10) "Тұрғын үй қатынастары туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес көппәтерлі тұрғын үй кондоминиум объектісінің ортақ мүлкінің түгендеу тізбесін міндетті түрде жасай отырып, пайдалануға қабылдап алынған көппәтерлі тұрғын үйдің кондоминиум объектісін тіркеуді жүзеге асыруға;

      11) көппәтерлі тұрғын үйдің пәтерлерін, тұрғын емес үй-жайларын, орынтұрақ орындарын, қоймаларын жеке (бөлек) меншікке сату басталғанға дейін көппәтерлі тұрғын үйдің мемлекеттік тіркелуін қамтамасыз етуге;

      12) пайдалануға қабылдап алынған құрылыс объектісі тіркелген кезден бастап алты ай ішінде жобалау-сметалық құжаттамаға сәйкес құрылыс объектісінің сыртқы инженерлік желілері мен құрылысжайларын коммуналдық меншікке өтеусіз беруді қамтамасыз етуге;

      13) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жер учаскесін көппәтерлі тұрғын үй кондоминиум объектісінің ортақ мүлкінің құрамына немесе құрылыс объектісінің ортақ мүлкінің құрамына енгізуді өз қаражаты есебінен қамтамасыз етуге;

      14) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде жобалау алдындағы және жобалау құжаттамасын, сондай-ақ инженерлік ізденістер материалдарын (қала құрылысы жобаларының топографиялық түсірілімін, жобалау сатысындағы топографиялық түсірілімді және құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу сатысындағы атқарушы геодезиялық түсірілімді) тіркеуді қамтамасыз етуге;

      15) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де міндеттерді жүзеге асыруға міндетті.

118-бап. Мердігердің (бас мердігердің) құқықтары мен міндеттері

      1. Мердігер (бас мердігер):

      1) жасалған құрылыс мердігерлігі шарты шеңберінде тапсырыс берушіден жұмыстарды орындау үшін қажетті шарттардың ұсынылуын талап етуге;

      2) тапсырыс берушіден құрылыс объектісін Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген барлық қажетті рұқсат беру құжаттарымен қамтамасыз етуді талап етуге;

      3) тапсырыс беруші осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында белгіленген талаптарды екі айдың ішінде орындамаған жағдайда құрылыс мердігерлігі шартын бұзуды талап етуге;

      4) құрылыс мерзімі бір жылдан асатын құрылыс жобасының (жобалау-сметалық құжаттаманың) құрамында алты ай ішінде қаржыландыру болмаған не қаржыландыру құрылыс-монтаждау жұмыстарын қаржыландырудың графигіне сәйкес келмеген жағдайда құрылыс мердігерлігі шартын бұзуды талап етуге;

      5) сараптама қорытындылары, бастапқы материалдар негізсіз кері қайтарып алынған және олардың күші жойылған кезде залалды (келтірілген тікелей шығындарды) өтеуді талап етуге;

      6) мердігерлік жұмыстың тоқтап қалуынан не оның орындалу мерзімін ауыстырудан не мердігерлік жұмыс құнының ұлғаюынан туындаған қосымша шығасыларды қоса алғанда, келтірілген залалдарды өтеуді тапсырыс берушіден талап етуге;

      7) тапсырыс беруші ұсынған материалдар, жабдық, техникалық құжаттама жарамсыз немесе сапасыз болған, тапсырыс беруші үшін мердігерлік жұмысты орындау тәсілі туралы оның нұсқауларын орындаудың ықтимал қолайсыз салдары, сондай-ақ орындалып жатқан мердігерлік жұмыс нәтижелерінің жарамдылығына немесе беріктігіне қауіп төндіретін не оны мерзімінде аяқтауға мүмкіндік бермейтін, мердігерге (бас мердігерге) байланысты емес өзге де мән-жайлар орын алған жағдайларда құрылыс мердігерлігі шартынан бас тартуға және оның тоқтатылуынан келтірілген залалды өтеуді талап етуге;

      8) тапсырыс берушіден Қазақстан Республикасының заңдарында немесе құрылыс мердігерлігі шартында көрсетілген жағдайларда және мөлшерде өзіне аванс не кепілақы төлеуді талап етуге;

      9) қосымша мердігерлік жұмыстар мердігердің (бас мердігердің) кәсіптік қызмет саласына кірмейтін не мердігер (бас мердігер) өзіне байланысты емес себептер бойынша оларды орындай алмайтын жағдайларда мұндай жұмыстарды орындаудан бас тартуға;

      10) тапсырыс берушіден, егер өзіне байланысты емес себептер бойынша мердігерлік жұмыстардың құны сметадан кемінде он пайызға асып кетсе, сметаны қайта қарауды талап етуге;

      11) жобалау-сметалық құжаттама мердігердің (бас мердігердің) тапсырысы бойынша жасалған жағдайлардан басқа, тапсырыс берушіден мұндай құжаттамада ақаулардың анықталуына және оларды жоюға байланысты шеккен ақылға қонымды шығыстарын өтеуді талап етуге;

      12) тапсырыс беруші ұсынған материалдарды (бөлшектерді, конструкцияларды) немесе жабдықты орындалып жатқан мердігерлік жұмыстардың сапасын нашарлатпай пайдаланудың мүмкін еместігі анықталған және тапсырыс беруші мердігердің (бас мердігердің) оларды ауыстыру туралы талабын ақылға қонымды мерзімде орындамаған жағдайларда құрылыс мердігерлігі шартынан бас тартуға және тапсырыс берушіден мердігерлік жұмыстардың орындалған бөлігіне пропорционалды түрде шарттың бағасын төлеуді, сондай-ақ бұл сомамен жабылмаған залалды өтеуді талап етуге;

      13) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де құқықтарды жүзеге асыруға құқылы.

      2. Мердігер (бас мердігер):

      1) мердігерлік жұмыстарды тапсырыс беруші ұсынған бекітілген жобалау-сметалық құжаттамаға, Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асыруға;

      2) құрылыс сапасын өзіндік өндірістік бақылаудың барлық түрлері мен нысандарын (кіру, операциялық, аралық, қабылдау, зертханалық, геодезиялық және басқа да) жүзеге асыруға;

      3) құжаттаманы тиісінше және уақтылы жүргізуді қамтамасыз етуге;

      4) құрылыс процесінде анықталған кемшіліктерді (ақаулар мен шалағайлықтарды) уақтылы жоюға;

      5) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы органдарының сұрау салуы бойынша орындалып жатқан (орындалған) мердігерлік жұмыстардың және қолданылатын құрылыс материалдарының, бұйымдары мен конструкцияларының сапасына зертханалық бақылау жүргізуге;

      6) техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді немесе жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын адамдардың құрылыс объектісіне кіруін қамтамасыз етуге;

      7) техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын адамдардың немесе жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаның қызметін бақылау бойынша мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын лауазымды адамдардың құрылыс объектісіне кіруін қамтамасыз етуге;

      8) құрылыс объектісі бойынша жобалау және атқарушылық техникалық құжаттаманы не өзге де құжаттарды мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органға танысу үшін ұсынуға;

      9) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органның нұсқамаларын, техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалардың немесе жобаны басқару бойынша инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыратын аккредиттелген заңды тұлғаның нұсқауларын орындауға;

      10) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органның жұмысына кедергі келтіруге және араласуға жол бермеуге;

      11) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де міндеттерді жүзеге асыруға міндетті.

119-бап. Мердігерді таңдау

      1. Тапсырыс берушінің не оның уәкілетті адамының мемлекеттік сатып алуға жатпайтын мердігерлік жұмыстарды орындау үшін мердігерді (бас мердігерді) таңдауы:

      1) егер осы жоба (бағдарлама) үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, конкурс өткізілмей;

      2) жабық немесе ашық конкурстың (тендердің) нәтижелері бойынша;

      3) конкурсқа (тендерге) қатысуға үміткерлердің алдын ала біліктілігі арқылы немесе онсыз жүзеге асырылуы мүмкін.

      2. Мыналар мердігерлік жұмыстарға конкурстардың (тендерлердің) негізгі қатысушылары болып табылады:

      1) тапсырыс берушінің не тапсырыс беруші өкілеттіктерінің негізінде әрекет ететін оның уәкілетті адамының атынан конкурстарды (тендерлерді) ұйымдастырушы (өткізуші);

      2) конкурс жюриі (тендер комиссиясы) – конкурсты (тендерді) ұйымдастырушының (өткізушінің) тұрақты немесе уақытша алқалы жұмыс органы;

      3) үміткерлер – конкурстарды (тендерлерді) ұйымдастырушыға (өткізушіге) ашық конкурсқа (тендерге) қатысу ниеті туралы өтінім беріп, ресми түрде жүгінген, конкурсқа (тендерге) қатысуға жіберілген тұлғалар, сондай-ақ жабық конкурсқа (тендерге) қатысуға шақыру алған тұлғалар.

      3. Мердігерді (бас мердігерді) таңдау жөнінде конкурс (тендер) өткізу туралы шешім қабылдау кезінде, сондай-ақ құрылыс жобасын (бағдарламаны) іске асыру басталған кезде тапсырыс берушінің:

      1) құрылыс үшін қажетті қаржыландыру көздері немесе құрылыс жобасын (бағдарламаны) іске асыру үшін талап етілетін уақыт кезеңінде қажетті сомаға билік ету құқығы болуға тиіс. Бұл ереже құрылысты мердігердің (бас мердігердің) қаржыландыруы жөніндегі талап конкурс (тендер) шарттарына енгізілген жағдайда қолданылмайды;

      2) жер учаскесіне (құрылысқа арналған алаңға немесе трассаға) тиісті құқықтары немесе жергілікті атқарушы органның оны беру туралы шешімі болуға тиіс.

      4. Егер мердігерді (бас мердігерді) таңдау жөніндегі конкурстың (тендердің) шарттарында инвестициялардың негіздемелерін жасау және жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу тапсырыс берушінің міндеттеріне кіретіні айқындалса, онда мердігерлік жұмыстарға конкурс (тендер) өткізу кезінде тапсырыс берушіде құрылыс жобаларының белгіленген тәртіппен бекітілген инвестициялардың негіздемесі және ведомстводан тыс кешенді сараптамасынан өткен жобалау-сметалық құжаттамасы болуы міндетті.

      5. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының аумағы мердігерді (бас мердігерді) таңдау жөніндегі ашық конкурс (тендер) ұйымдастырылатын және өткізілетін жер болып табылады.

      6. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, конкурстың (тендердің) тәртібі мен шарттарын тапсырыс беруші немесе оның тапсырмасы бойынша конкурсты (тендерді) ұйымдастырушы (өткізуші) айқындайды.

      7. Мыналар конкурстарға (тендерлерге) қатысуға жіберілмейді:

      1) Қазақстан Республикасының аумағында шаруашылық қызметті жүргізуге Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен рұқсат етілмеген жеке және заңды тұлғалар;

      2) банкрот деп жарияланған заңды тұлғалар;

      3) конкурсты (тендерді) ұйымдастырушылар (өткізушілер) не конкурс жюриінің (тендер комиссиясының) мүшелері болып табылатын адамдар.

      8. Тапсырыс беруші не конкурсты (тендерді) ұйымдастырушы (өткізуші) және конкурс жюриі (тендер комиссиясы) үміткерден оның коммерциялық құпиясы болып табылатын ақпаратты міндетті түрде беруді талап етуге құқылы емес.

      9. Мердігерлік жұмыстарға өткізілген конкурсты (тендерді) өтті деп жариялау және тапсырыс берушінің конкурсқа (тендерге) қатысушылардың бірін жеңімпаз деп бекітуі (тануы) олардың арасында конкурс (тендер) талаптарында көзделген мердігерлік жұмыстарды орындауға құрылыс мердігерлігі шартын жасасуға негіз болып табылады.

      10. Тапсырыс беруші, мердігерлік жұмыстарға арналған конкурсты (тендерді) ұйымдастырушы (өткізуші) және конкурс жюриі (тендер комиссиясы) өз міндеттемелерін орындамағаны немесе тиісінше орындамағаны үшін Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

      11. Мемлекеттік сатып алуға жатпайтын мердігерлік жұмыстар тапсырыс беруші не оның уәкілетті адамы мен өздері таңдаған мердігер (бас мердігер) арасында жасалатын құрылыс мердігерлігі шартының негізінде орындалады.

      Осы баптың 9-тармағына сәйкес жасалған құрылыс мердігерлігі шартында мердігер (бас мердігер) қосалқы мердігерлердің орындауына беруге ниеттеніп отырған мердігерлік жұмыстардың (көрсетілетін қызметтердің) түрлері мен көлемдері міндетті түрде көрсетіледі. Бұл ретте барлық мердігерлік жұмыстардың құрылыс мердігерлігі шартында көзделген құнының (мердігерлік бағаның) жиынтығында үштен екісінен астамын қосалқы мердігерлікке беруге жол берілмейді.

      Мемлекеттік сатып алу шеңберінде орындалатын мердігерлік жұмыстарды (көрсетілетін қызметтердің) орындау не қызметтерді көрсету үшін қосалқы мердігерлерге (бірлесіп орындаушыларға) берілуі мүмкін осындай жұмыстардың шекті көлемдері Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасына сәйкес айқындалады.

      12. Егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, тапсырыс берушінің мердігер (бас мердігер) алдындағы және мердігердің (бас мердігердің) тапсырыс беруші алдындағы міндеттері мен жауапкершілігі құрылыс мердігерлігі шартында белгіленеді.

      13. Құрылыс мердігерлігі шартында мердігердің (бас мердігердің) қаржылық жауаптылығын айқындайтын, құрылыс объектісі пайдалануға берілгеннен кейін оның орнықты жұмыс істеуінің кепілдік мерзімдері белгіленеді.

      Құрылыс мердігерлігі шартында кепілдік мерзімдер белгіленбеген жағдайда осы Кодекстің 122-бабы 1-тармағының екінші бөлігінде көзделген норма қолданылады.

120-бап. Құрылыс процесіне қойылатын негізгі талаптар

      1. Құрылыс процесінің тиісті кезеңдерінде осы бапта белгіленген рәсімдер орындалуға және талаптар сақталуға тиіс.

      Құрылысты қаржыландыру мерзімдері мен сомалары белгіленген тәртіппен бекітілген жобалау-сметалық құжаттамада көрсетілген мердігерлік жұмыстарды орындау (қызметтер көрсету) мерзімдері мен сомаларына сәйкес келуге тиіс.

      Құрылыс-монтаждау жұмыстарының құрамындағы мердігерлік жұмыстар (көрсетілетін қызметтер) түрлерінің тізбесін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекітеді.

      2. Құрылыс объектісін салуды жүзеге асыруға ниеті бар тапсырыс беруші Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сәйкес облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органдарынан жерге тиісті құқық беру туралы шешімді алуға міндетті. Тапсырыс берушінің жер учаскесіне тиісті құқығы және бекітілген қала құрылысы жобаларына сәйкес функционалдық аймағы болған жағдайда құрылыс объектісін салу үшін облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органдарынан қосымша шешім алу талап етілмейді.

      Құрылыс объектісінде мердігерлік жұмыстарды жүргізуге Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тиісті жер пайдалану құқығы не жеке меншік құқығы берілген жер учаскелерінде ғана жол беріледі.

      Ұялы немесе спутниктік байланыс жабдығына арналған антенна-діңгек құрылысжайларын және (немесе) тіректерді салуға, оның ішінде ұялы немесе спутниктік байланыс жабдығына арналған орынды салуға жер учаскесінің нысаналы мақсатына қарамастан, жер учаскесінің меншік иесімен жасалған жер учаскесін және (немесе) оның бір бөлігін жалдау шарты болған кезде жол беріледі.

      Жануарлардың өріс аудару жолдары ескеріле отырып, республикалық және жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы туризм объектілеріне, сондай-ақ елді мекендерден тыс жердегі туризм объектілеріне және туристерді орналастыру орындарына дейін инженерлік инфрақұрылымды (жолдарды, көпірлерді, электр беру желілерін және басқа да коммуникацияларды) жобалауға, салуға және оларға қызмет көрсетуге, табиғат қорғау ұйымымен жасалған, туризм объектілеріне инженерлік инфрақұрылымды жобалау, салу және оларға қызмет көрсету үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың учаскелерін ұзақ мерзімді пайдалануға беру туралы шарттың негізінде жер пайдалану құқығы не жеке меншік құқығы берілмей рұқсат етіледі.

      Туризм объектілеріне инженерлік инфрақұрылымды (жолдарды, көпірлерді, электр беру желілерін және басқа да коммуникацияларды) жобалау, салу және оларға қызмет көрсету үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың учаскелерін ұзақ мерзімді пайдалануға беру туралы шарт Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін үлгілік шарттың негізінде жасалады.

      Туризм объектілеріне инженерлік инфрақұрылымды (жолдарды, көпірлерді, электр беру желілерін және басқа да коммуникацияларды) жобалау, салу және оларға қызмет көрсету үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың учаскелерін ұзақ мерзімді пайдалануға беру туралы шартта жүргізілетін жұмыстардың атауы, олардың орындалу мерзімдері мен талаптары, қоршаған ортаны қорғау жөніндегі экологиялық талаптар, бүлінген жерлерді рекультивациялау жөніндегі іс-шаралар және оларды жүргізу мерзімдері көрсетіледі.

      3. Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органдарының жер учаскесіне тиісті құқық беру туралы шешімнің қолданылу мерзімдері шешім қабылданған күннен бастап құрылыс басталғанға дейін құрылыс жобасын жобалаудың және белгіленген тәртіппен жобаны бекітудің нормативтік ұзақтығы ескеріле отырып, Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сәйкес белгіленеді және рұқсат беру құжатында көрсетіледі.

      4. Жер учаскесіне тиісті құқық беру туралы оң шешімді алу мүмкін болмаған жағдайларда облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органдары өтініш берілген кезден бастап он күн ішінде өтініш берушіге (тапсырыс берушіге) оның осы құрылысты жүзеге асыру ниеті қайшы келетін Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларын (ережелердi, талаптарды, шектеулердi, сервитуттарды) көрсете отырып, уәжді бас тартумен жауап қайтаруға міндетті.

      5. Облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудандардың және облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органдарының жер учаскесіне тиісті құқық беру туралы шешімі және сәулет-жоспарлау тапсырмасы тапсырыс берушінің белгіленген құрылыс объектісін жобалауға арналған тапсырманы жасауы үшін негіз болып табылады.

      Жобалауға арналған тапсырманы тапсырыс беруші не оның уәкілетті адамы (құрылыс салушы) жасайды және оны тапсырыс беруші бекітеді.

      Жобалауға арналған тапсырма жобалау алдындағы және (немесе) жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеу жөніндегі тапсырысты орындауға арналған шарттың ажырамас бөлігі болып табылады.

      Жобалауға арналған тапсырма құрылыс объектісінің талап етілетін параметрлерін, бастапқы материалдарды, оның ішінде сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу және сел, көшкін және қар көшкіні қауіптілігі мен қауіп-қатерлері карталарының мәліметтерін қамтуға тиіс.

      6. Болжалды құрылыс ауданында инженерлiк және коммуналдық қамтамасыз ету бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсынушылар облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың жергілікті атқарушы органының сұрау салуы бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен кейіннен пайдалануға берілген құрылыс объектісін салу және оның орнықты жұмыс істеуі үшін талап етілетін, сұратылып отырған (есептік) параметрлерде инженерлік қамтамасыз ету және коммуналдық көрсетілетін қызметтер көздеріне қосылуға арналған техникалық шарттарды ұсынады.

      Берілген техникалық шарттар тұтынушының жазбаша өтініш (өтінім, арыз) беруі арқылы олардың қолданылу кезеңі ішінде инженерлік қамтамасыз ету және коммуналдық көрсетілетін қызметтер көздеріне қосылуға арналған жаңа техникалық шарттарға өзгертілуі мүмкін.

      Инженерлік және коммуналдық қамтамасыз ету бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсынушылар берген, инженерлік қамтамасыз ету және коммуналдық көрсетілетін қызметтер көздеріне қосылуға арналған техникалық шарттарға сәйкес әзірленген және құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасының оң қорытындысын алған сыртқы инженерлік желілер мен құрылысжайлардың құрылыс жобалары инженерлік және коммуналдық қамтамасыз ету бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсынушылармен және сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдармен қосымша келісуге жатпайды.

      7. Инженерлік және коммуналдық қамтамасыз ету бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсынушылардың техникалық шарттар берілген кезде инженерлік (коммуналдық) инфрақұрылым объектілерін кеңейтуге (реконструкциялауға, жаңғыртуға, техникалық қайта жарақтандыруға) тапсырыс берушінің (тұтынушының) қатысуы (үлестік қатысуы) туралы негізсіз талаптар белгілеуіне жол берілмейді.

      Аталған елді мекеннің немесе құрылыс ауданының инженерлік (коммуналдық) инфрақұрылымының қазіргі қамтамасыз етілу деңгейі тапсырыс беруші (тұтынушы) сұратқан параметрлерде көрсетілетін қызметтерді ұсынуға мүмкіндік бермейтін жағдайларда, қосылатын абоненттердің қосымша жүктемелерін жабуға арналған инфрақұрылым объектілерін кеңейтуге (реконструкциялауға, жаңғыртуға, техникалық қайта жарақтандыруға) байланысты шығындар туралы мәселелер өнім берушілер (өндірушілер) мен тапсырыс беруші (тұтынушы) арасында шарттық және қайтарымды негіздерде шешілуге тиіс.

      8. Астананың, республикалық маңызы бар қалалардың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдары жер учаскесіне тиісті құқық беру туралы шешімнің не тапсырыс берушінің жер учаскесіне құқығының негізінде тапсырыс берушіге инженерлік қамтамасыз ету және коммуналдық көрсетілетін қызметтер көздеріне қосылуға арналған техникалық шарттар бар сәулет-жоспарлау тапсырмасын береді.

      Астананың жергілікті атқарушы органы эскиздік жобаны келісу кезінде құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларына сәйкес оның жол жүрісін ұйымдастырудың кешенді схемасына сәйкестігін тексереді.

      Инженерлік жағынан қамтамасыз ету және коммуналдық көрсетілетін қызметтер көздеріне қосылуға арналған техникалық шарттары бар сәулет-жоспарлау тапсырмасын беру туралы шешім қабылданғанға және эскиздік жоба келісілгенге дейін тиісті талдау, оның ішінде осы Кодекстің 146-бабында белгіленген нормалар мен талаптарды (шарттарды, қағидаларды, шектеулерді) бұзудың болмауы тұрғысынан цифрлық жүйелердің мәліметтері бойынша талдау жүргізіледі.

      9. Сәулет-жоспарлау тапсырмасын беру үшін қажетті бастапқы материалдардың құрамы мен көлемі мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленеді.

      Жаңа құрылыс объектісін салу немесе оны реконструкциялау (қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, жаңғырту, реставрациялау) үшін жер учаскесін бөліп беру (телім беру) талап етілмейтін жағдайларда, сондай-ақ егер осы мақсаттар үшін инженерлік қамтамасыз ету және коммуналдық көрсетілетін қызметтер көздеріне қосу қажет болмаса, сәулет-жоспарлау тапсырмасында тиісті жазба жасалады.

      10. Жобалауға арналған тапсырмаға, сәулет-жоспарлау тапсырмасына және өзге де бастапқы материалдарға сәйкес әзірленген жобалау-сметалық құжаттама мемлекеттік нормативтік құжаттарда белгіленген талаптарға сәйкес келісуден, құрылыс жобасының ведомстводан тыс кешенді сараптамасынан және бекітуден өтеді.

      Су объектісінде, су қорғау аймақтары мен белдеулерінің аумағында құрылыс салу үшін әзірленген жобалау-сметалық құжаттама Қазақстан Республикасының су заңнамасында белгіленген тәртіппен келісілуге жатады.

      11. Құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізу басталғанға дейін тапсырыс беруші мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдарды "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тәртіппен құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізу жөніндегі қызметті жүзеге асырудың басталғаны туралы хабардар етуге міндетті.

      Егер құрылыс-монтаждау жұмыстарын су объектілерінде, су қорғау аймақтары мен белдеулерінің аумағында жүргізу жоспарланса, жұмыстарды жүргізу шарттары Қазақстан Республикасының су заңнамасында белгіленген тәртіппен келісілуге жатады.

      Бұл ретте энергия беруші ұйымдардың өз желілеріне кәсіпкерлік субъектілерінің белгіленген қуаты 200 кВт-қа дейінгі электр қондырғыларын технологиялық қосу бойынша құрылыс-монтаждау жұмыстарын бастағаны туралы хабардар етуі талап етілмейді.

      12. Құрылыс процесі осы Кодекстің 6-тарауының нормаларына сәйкес сәулет-құрылыс бақылауымен және қадағалаумен сүйемелденеді.

      13. Құрылыс-монтаждау жұмыстарын орындау мерзімдері бекітілген жобалау-сметалық құжаттамада ескерілген мерзімнен аз болған жағдайларда мердігер (бас мердігер) құрылыс мердігерлігі шартында (сметада) көзделген тұрақты баға бойынша жұмыстарға ақы төлеу құқығын сақтайды.

      14. Құрылыс объектісі осы Кодекстің 18-тарауының нормаларына сәйкес пайдалануға қабылдап алуға жатады.

      Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алудың белгіленген тәртіппен бекітілген актісі ғимараттардың, құрылысжайлардың және (немесе) жаңадан салынған жылжымайтын мүлікке олардың құрамдастарының сәйкестендіру және техникалық мәліметтерін құқықтық кадастрдың цифрлық жүйесіне енгізу, жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу үшін негіз болып табылады.

      15. Жаңа құрылыс объектілерін салуға және құрылыс объектілерін өзгертуге қажетті құжаттарды ресімдеу мен берудің тәртібі, мерзімдері құрылыс саласындағы құрылыс салуды ұйымдастыру және рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларында белгіленеді.

      16. Әуе кемелерінің ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз ету, әуеайлақ жабдығының және әуе кемелері ұшуының адамдардың денсаулығы мен жеке және заңды тұлғалардың қызметіне ықтимал теріс әсерлері ескеріле отырып, ұшу қауіпсіздігінің талаптарын сақтау үшін әуеайлақ маңы аумағындағы құрылыс Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі туралы Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шектеулер ескеріле отырып жүзеге асырылады.

121-бап. Техникалық тапсырыс берушінің "толық бітіріп берілетін" құрылыс

жобаларын іске асыру кезіндегі қызметі

      1. Жауапкершiлiктiң бiрiншi және екiншi деңгейiндегi техникалық және технологиялық жағынан күрделi объектiлерде "толық бітіріп берілетін" құрылыс жөнiндегi жобаларды iске асыру үшiн құрылыстың тапсырыс берушісі техникалық тапсырыс берушiнi тартуға құқылы.

      2. Техникалық тапсырыс беруші мердігер (бас мердігер) үшін тапсырыс беруші болады және ол мынадай функцияларды жүзеге асырады:

      құрылыс жобасын іске асыруды жоспарлауға қатысады;

      инженерлік ізденістер жөніндегі жұмыстарды орындайды;

      жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлейді;

      құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүзеге асыру үшін мердігерді (бас мердігерді) айқындайды және құрылыс мердігерлігі шартын жасасады не құрылыс-монтаждау жұмыстарын өз бетінше жүзеге асырады;

      мердігерлерді (бас мердігерлерді) қажетті бастапқы материалдармен және құжаттамамен қамтамасыз етеді;

      орындалып жатқан жұмыстардың сапасы мен көлемін, инженерлік-техникалық жұмыскерлердің болуын, жобалау-сметалық құжаттамада көзделген материалдық-техникалық жарақтандырылуын бақылауды жүзеге асырады;

      орындалған жұмыстарды қабылдайды;

      атқарушылық-техникалық құжаттаманың жүргізілуін қамтамасыз етеді;

      құрылыс объектісін пайдалануға беруді қамтамасыз етеді.

      Техникалық тапсырыс берушінің қызметін жүзеге асыру тәртібі мен оған қойылатын талаптарды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

      3. Техникалық тапсырыс беруші өз функцияларын тиісінше орындамағаны үшін Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

122-бап. Кепілдік мерзімі

      1. Құрылыс объектілерінің кепілдік мерзімі осы Кодекске, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне немесе шартқа сәйкес белгіленеді.

      Өзге де барлық жағдайларда кепілдік мерзімі құрылыс объектісін пайдаланудың нормативтік мерзіміне қарай тапсырыс беруші мен мердігер (бас мердігер) арасында құрылысқа шарт жасасқан кезде белгіленеді, бірақ ғимараттардың тіреу конструкцияларына, жабыны мен сыртқы қабырғаларына (қасбеттеріне) берілетін он жылдан кем емес кепілдік мерзімін қоспағанда, құрылыс объектісі пайдалануға қабылдап алынған күннен бастап бес жылдан кем болмайды. Кепілдік мерзімінің бұл шегі қосалқы-көмекші мақсаттағы, жеке тұлғалардың жеке пайдалануына арналған уақытша құрылыстар мен құрылысжайларға қолданылмайды.

      Осы тармақтың нормалары өндірушілер өзге кепілдік мерзімдерін көрсеткен құрылыс материалдары мен бұйымдарына, жабдығы мен конструкцияларына қолданылмайды.

      2. Белгіленген кепілдік мерзімі ішінде анықталған сәйкессіздіктер мен бұзушылықтар бойынша жауаптылық оларды жою жөніндегі міндеттемелермен қоса мердігерге (бас мердігерге) жүктеледі.

      3. Егер кепілдік мерзімі ішінде анықталған сәйкессіздіктер мен бұзушылықтар құрылыс объектісінің немесе оның бөліктерінің қалыпты тозуынан, құрылыс объектісін пайдалану және күтіп-ұстау қағидаларын сақтамаудан не құрылыс-монтаждау жұмыстарының мердігеріне (бас мердігерге) байланысты емес мән-жайлардан туындаған болса, онда соңғылары жауаптылықтан босатылады.

      4. Кепілдік мерзімдеріне байланысты жауаптылық шаралары мен дәрежесі жөніндегі даулар мен өзара наразылықтар Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шешіледі.

123-бап. Құрылыс сапасы

      1. Құрылыстың, құрылыс объектілерінің және құрылыс өнімдерінің тиісті сапасын қамтамасыз ету жөніндегі талаптарды белгілейтін нормалар мен ережелер осы Кодекспен, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерімен реттеледі және көлемдік, жазықтық және желілік құрылысжайлардың (құрылыстардың, ғимараттар мен олардың кешендерінің, коммуникациялардың) барлық түрлеріне, соның ішінде оларға жататын технологиялық және инженерлік жабдыққа, сондай-ақ оларды жобалау, салу, құрылыс материалдарын, бұйымдары мен конструкцияларын дайындау (өндіру) жөніндегі жұмыстардың (көрсетілетін қызметтердің) барлық түрлеріне қолданылады.

      2. Құрылыстың қауіпсіздігі мен сапасы:

      1) құрылыс өнімдеріне арналған техникалық регламенттерде және стандарттау жөніндегі құжаттарда белгіленген қауіпсіздік талаптарын сақтау;

      2) сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектілерін лицензиялау және сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы мамандарды сертификаттау;

      3) құрылысқа салынатын инвестициялар негіздемелеріне сараптама жүргізу және жобалау-сметалық құжаттама;

      4) мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы, техникалық қадағалау және авторлық сүйемелдеу;

      5) жобалау мен құрылыста пайдаланылатын өнімдерді, оның ішінде құрылыс өнімдерін стандарттау құжаттары;

      6) сынақ зертханаларын (орталықтарын) аккредиттеу, құрылыста пайдаланылатын өнімдерді, оның ішінде құрылыс өнімдерін сертификаттау, сондай-ақ жаңа өнімдерді, өндіріс тәсілдерін, құрылыстағы жарақтарды техникалық бағалау;

      7) жобалау мен құрылыстағы метрологиялық қызмет;

      8) құрылыс объектілерін пайдалануға беру мен қабылдап алуды ұйымдастыру;

      9) құрылыс техникасы мен технологиясын жетілдіру;

      10) құрылыс объектілерін паспорттауды жүргізу;

      11) нормативтік сипаттамаларды қамтамасыз ету мақсатында пайдаланудағы не консервацияланған құрылыс объектілерінің және құрылысы аяқталмаған өзге де объектілердің жай-күйін зерттеп-қарау және байқау арқылы қамтамасыз етіледі.

      3. Құрылыс объектілерін салудың (консервациялаудың) бүкіл кезеңі мен оларды пайдалану мерзімі ішінде меншік иелері (тапсырыс берушілер, иеленушілер), жалдаушылар (жалға алушылар), мердігер (бас мердігер) олардың сапасының мынадай негізгі сипаттамаларын:

      1) жұмыстар жүргізу мен күтіп-ұстауды қоса алғанда, салу және пайдалану кезіндегі қауіпсіздігін;

      2) еңбекті қорғау талаптарына сәйкестігін;

      3) жұмыс істеуінің орнықтылығы мен сенімділігін;

      4) экологиялық талаптарға сәйкестігін қамтамасыз етуге міндетті.

      Сапаның негізгі сипаттамаларын қамтамасыз ету инженерлік ізденістерге, жобалауға, құрылыс материалдарын, бұйымдарын, жабдықтарын және конструкцияларын дайындауға (өндіруге) және беруге, құрылысты салуға және құрылысы аяқталмаған объектілерді консервациялауға, құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алуға, күтіп-ұстауға және пайдалануға, сондай-ақ оларды кейіннен кәдеге жаратуға қатысушы барлық субъектілердің міндеті болып табылады.

      4. Сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын тұлғалар, сараптама ұйымдары, құрылыс өнiмiн стандарттау және сертификаттау органдары, тапсырыс берушілер, ізденушілер, жобалаушылар, техникалық қадағалау, құрылыста пайдаланылатын өнімдерді, оның ішінде құрылыс өнімдерін дайындаушылар (өндірушілер) және берушілер, жұмыстарды жүргізушілер, құрылыс объектісінің немесе құрылыс өнімдерінің меншік иелері (пайдаланушылары, жалдаушылары, жалға алушылары) өз функцияларына сәйкес құрылыстың және құрылыс өнімдерінің сапасын қамтамасыз ететін субъектілер болып табылады.

124-бап. Құрылыс объектілерінің қауіпсіздігін және сапалық сипаттамаларын

қамтамасыз етудегі меншік иелерінің міндеттері

      Меншік иелері құрылыс объектілерін пайдалану кезінде олардың қауіпсіздігін және тиісті сапасын қамтамасыз ететін негізгі сипаттамаларын сақтау мақсатында:

      1) құрылыс объектісін қалпына келтіру, күшейту, қайта салу, қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, реконструкциялау, кеңейту, техникалық қайта жарақтандыру, түрлендіру, реставрациялау және кейіннен кәдеге жарату, сондай-ақ елді мекеннің сәулеттік келбетін және (немесе) құрылыс объектісінің қала құрылысы аспектілерін өзгерту жөніндегі жұмыстарды рұқсат беру рәсімдерінен өтудің Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртібіне, Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген құрылыс, санитариялық, өртке қарсы, жарылысқа қарсы, экологиялық және басқа да міндетті нормалар мен қағидаларға сәйкес қана жүзеге асыруға;

      2) пайдаланушылардың (жалдаушылардың, жалға алушылардың) құрылыс объектісін қиратуына және (немесе) бүлдіруіне жол бермеу бойынша шаралар қабылдауға;

      3) сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен қағидаларға сәйкес берілген шешімнің негізінде құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату жөніндегі құрылыс-монтаждау жұмыстарының кешенін жүргізуді ұйымдастыруға міндетті.

125-бап. Құрылыс объектілерінің сапалық сипаттамаларын қамтамасыз етудегі

пайдаланушылардың (жалдаушылардың, жалға алушылардың) міндеттері

      Пайдаланушылар (жалдаушылар, жалға алушылар) құрылыс объектілерін пайдалану кезінде олардың тиісті сапасын қамтамасыз ететін негізгі сипаттамаларын сақтау мақсатында:

      1) құрылыс объектісін тұтас не оның жалға алынатын бөлігін Қазақстан Республикасының заңнамасында және жалдау (жалға алу) шартында белгіленген талаптарға сәйкес пайдалануға;

      2) жалдау (жалға алу) шартына сәйкес пайдаланушыға (жалдаушыға, жалға алушыға) жүктелген құрылыс объектісін күтiп-ұстау мен жөндеу жөнiндегi жұмыстарды уақтылы және тиiсiнше жүзеге асыруға;

      3) құрылыс объектiсiн қалпына келтiру, күшейту, қайта салу, қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, реконструкциялау, кеңейту, техникалық қайта жарақтандыру, түрлендiру, реставрациялау, сондай-ақ елді мекеннің сәулеттiк келбетiн және (немесе) қала құрылысы аспектілерін өзгерту жөнiндегi жұмыстарды құрылыс объектісі меншік иесінің келісімімен және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген құрылыс, санитариялық, өртке қарсы, жарылысқа қарсы және басқа да мiндеттi нормалар мен қағидаларға сәйкес қана жүзеге асыруға;

      4) құрылыс объектiсiнің меншiк иесiн құрылыс объектiсiн пайдалану кезiнде болған оның сипаттамаларындағы өзгерiстер немесе техникалық авариялар туралы хабардар етуге міндетті.

16-тарау. СЕЙСМИКАЛЫҚ АЙМАҚТАРДАҒЫ ЖОБАЛАУ МЕН ҚҰРЫЛЫСТЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

126-бап. Сейсмикалық белсенді аумақтарды сейсмикалық аймақтарға бөлу

      1. Жер сілкінісінен болатын залалды азайту үшін сейсмикалық белсенді аумақтарды аумаққа құрылыс салуды жоспарлау үшін қажетті сейсмикалық аймақтарға бөлу жүзеге асырылады.

      2. Қазақстан Республикасының аумағындағы зерттеулердің міндеттеріне, объектісі мен ауқымына қарай Қазақстан Республикасының азаматтық қорғау саласындағы заңнамасына сәйкес жалпы сейсмикалық аймақтарға бөлу, егжей-тегжейлі сейсмикалық аймақтарға бөлу және сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталары әзірленеді, оларды сейсмикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету проблемалары бойынша іргелі және қолданбалы зерттеулер саласындағы ғылыми-зерттеу ұйымдары орындайды.

      3. Сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталары жобалау алдындағы және жобалау құжаттамасын әзірлеу үшін жергілікті атқарушы орган беретін бастапқы материалдардың ажырамас бөлігі болып табылады.

127-бап. Сейсмикалық қауіп-қатерді бағалау

      1. Сейсмикалық қауіп-қатер – аумақтың есептік сейсмикалық қауіптілігіне және құрылыс объектілерінің осалдығына сәйкес, болуы мүмкін жер сілкінісінің әлеуметтік-экономикалық залалының ықтималдығы.

      2. Сейсмикалық қауіп-қатерді бағалау жер сілкінісі салдарынан туындауы мүмкін адам шығынының, материалдық және өзге де шығындардың ғылыми болжамын әзірлеу арқылы жүзеге асырылады.

      3. Сейсмикалық қауіп-қатер карталары:

      1) аумақтардың сейсмикалық осалдығын және ықтимал залалдың әлеуетін бағалаудың;

      2) құрылыс объектілерінің орнықтылығын кешенді талдаудың;

      3) жер сілкінісі кезіндегі адам шығыны мен экономикалық залалдарды болжаудың;

      4) азаматтық қорғау саласындағы уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен өзге де деректердің негізінде жасалады.

      4. Қазақстан Республикасының аумағындағы сейсмикалық қауіп-қатерді бағалауды мамандандырылған ғылыми-зерттеу ұйымдары жер сілкінісі салдарынан болуы мүмкін әлеуметтік-экономикалық залалды ықтимал бағалау туралы деректерді алу үшін орындайды.

      5. Жер сілкінісінен болатын ықтимал салдарды азайту бағдарламалары сейсмикалық қауіп-қатер картасының негізінде әзірленеді.

128-бап. Құрылыс объектілерін паспорттау

      1. Жергілікті атқарушы органдар құрылыс объектілерін паспорттаудың орындалуын қамтамасыз етеді.

      2. Құрылыс объектісін паспорттау сейсмикалық қауіп-қатерлерді, құрылыс объектісінің сейсмикалық төзімділігін және конструкцияларының нақты жай-күйін ескере отырып, оның конструкциялық осалдығын бағалауды орындау үшін қажетті толық ақпарат алу мақсатында алдын ала көзбен шолып зерттеп-қарауды жүргізу арқылы жүзеге асырылады.

      3. Құрылыс объектісін паспорттауды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен сейсмикалық төзімді құрылыс саласындағы мамандандырылған ғылыми-зерттеу ұйымдары орындайды.

129-бап. Сейсмикалық қауіптілікті бағалау

      1. Сейсмикалық қауіптілікті бағалау жер сілкінісінің туындау ықтималдығын, сондай-ақ құрылыс объектілерінің осалдығын айқындау (құрылыс объектілерін паспорттау) арқылы жүзеге асырылады.

      2. Жауапкершіліктің бірінші деңгейіне жатқызылған құрылыс объектілерінде пайдалану процесінде динамикалық параметрлерді айқындау үшін инженерлік-сейсмометриялық станциялар орнатылады.

      3. Сейсмикалық қауіптілікті бағалау жер бетіндегі тербелістердің қарқындылығын есептеу мен олардың туындау ықтималдығын бағалауды қамтиды.

17-тарау. ЖЕКЕ ТҰРҒЫН ҮЙ САЛУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

130-бап. Жеке тұрғын үй салуға қойылатын жалпы талаптар

      1. Тапсырыс беруші Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген, белгіленген құрылыс нормалары мен қағидаларын және басқа да міндетті нормалар мен қағидаларды бұзбайтын және республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органымен келісілген жоба бойынша жеке тұрғын үй салуға құқылы.

      2. Белгіленген тәртіппен бекітіліп берілген жер учаскесінде орналасқан жеке тұрғын үйдің және басқа да құрылыстардың көлемдерін тапсырыс беруші олардың сыртқы габариттері (оның ішінде биіктігі) осы құрылыстар, сондай-ақ шектес жер учаскелеріндегі құрылыстар арасындағы белгіленген міндетті нормативтік, санитариялық, өртке қарсы және техникалық арақашықтықты қамтамасыз еткен жағдайда өз бетінше айқындайды.

      3. Жеке тұрғын үй салу тапсырыс берушінің өз қаражаты және Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған өзге де көздер есебінен қаржыландырылады.

      4. Жеке тұрғын үйлер осы Кодекске сәйкес барлық құрылыс-монтаждау жұмыстары орындалғаннан және жеке тұрғын үй салуға бөлінген жер учаскесі абаттандырылғаннан кейін пайдалануға қабылдап алынады.

131-бап. Жеке тұрғын үй құрылысының аумағында әлеуметтік, көліктік және

инженерлік инфрақұрылымдар объектілерін салу мен пайдалануды

қаржыландыру

      1. Жеке тұрғын үй құрылысының аумағына қызмет көрсетуге арналған әлеуметтік, көліктік және инженерлік инфрақұрылымдар объектілерін салу мен пайдалануды қаржыландыру, сондай-ақ инженерлік жағынан қамтамасыз ету көздерін дамытуға арналған шығындар бюджет қаражаты және Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған өзге де көздер есебінен жүргізіледі.

      2. Жеке тұрғын үй құрылысының аумақтарын әлеуметтік, көліктік және инженерлік инфрақұрылымдар объектілерімен инженерлік жағынан жайластыру, сондай-ақ бұл объектілерді пайдалану, жөндеу және реконструкциялау (жаңғырту) меншік иесінің қаражаты есебінен жүзеге асырылады.

18-тарау. ҚҰРЫЛЫС ОБЪЕКТІЛЕРІН ПАЙДАЛАНУҒА ҚАБЫЛДАП АЛУ

132-бап. Құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу және беру тәртібіне

қойылатын жалпы талаптар

      1. Құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен реттеледі.

      2. Тапсырыс беруші құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу мен беруді бекітілген құрылыс жобасына сәйкес ол толық әзір болған және сәйкестік туралы декларациясы, құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы туралы, орындалған жұмыстардың құрылыс жобасына сәйкестігі және құрылыс объектісінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытындылары болған кезде жүргізеді.

      Құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы туралы қорытынды облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органымен сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындаған тәртіппен келісілуге тиіс.

      Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алудың белгіленген мерзімі өткеннен кейін құрылыс объектісін күтіп-ұстау шығыстарын тапсырыс беруші көтереді.

      Бұл ретте құрылыс объектісінің толық әзірлігі құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларына сәйкес айқындалады.

      Осы Кодекстің 133-бабында көзделген жекелеген жағдайларда құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алуды меншік иесі (тапсырыс беруші, инвестор) өз бетінше жүргізеді.

      3. Талшықты-оптикалық байланыс желілерінің құрылысы бойынша аяқталған жол жұмыстарын пайдалануға қабылдап алуды автомобиль жолдары бойындағы талшықты-оптикалық байланыс желілерінің құрылысына тапсырыс беруші олар толық әзір болған кезде жүргізеді және ол Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

      4. Құрылысы аяқталмаған құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу мен беруге рұқсат етілмейді.

      5. Құрылысы аяқталмаған құрылыс объектілерін аяқталған құрылыс кезектері (оның ішінде іске қосу кешендері мен кезеңдері) бөлігінде пайдалануға беруге Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес рұқсат етіледі.

      6. Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісімен ресімделеді. Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісі бекітілуге тиіс.

      Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісін бекітуді тапсырыс беруші жүргізеді. Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісіне қол қойылған күн оның бекітілген күні және құрылыс объектісінің пайдалануға берілген күні болып есептеледі.

      7. Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісіне сәйкестік туралы декларацияның және орындалған жұмыстардың құрылыс жобасына сәйкестігі және құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы туралы қорытындылардың негізінде тапсырыс беруші, мердігер (бас мердігер), жобаны басқаруды, техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалар қол қояды.

      Құрылыс объектісі бұзушылықтармен және (немесе) кемшіліктерімен (ақауларымен және шалағайлықтарымен) пайдалануға қабылдап алынған жағдайда құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алуға қатысушылар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

      8. Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алуға қатысушылардың міндеттеріне мыналар кіреді:

      1) құрылыс объектісінің пайдалануға әзірлігін анықтау және құжаттамалық растау;

      2) орындалған құрылыс-монтаждау жұмыстарының және монтаждалған технологиялық, инженерлік немесе өзге де жабдықтың белгіленген тәртіппен бекітілген жобалау-сметалық құжаттамаға, нормативтік талаптарға (шарттарға, шектеулерге) сәйкестігін бағалау;

      3) құрылыс объектісінің қолданысқа енгізілетін қуатының (сыйымдылығының, өткізу қабілетінің) құрылыс жобасында бекітілген көрсеткіштерге сәйкестігін анықтау;

      4) монтаждалған технологиялық, инженерлік немесе өзге де жабдықтар мен инженерлік жүйелерге бақылау мақсатындағы сынамалау мен сынақтар жүргізу;

      5) құрылыс объектісі пайдалануға жарамсыз болған жағдайда, тапсырыс берушіге тиісті уәжді қорытынды ұсыну.

      9. Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісіне қол қою құрылыс объектісі түпкілікті қарап-тексерілгеннен және осы тарауда белгіленген талаптар сақталғаннан кейін жүзеге асырылады.

      10. Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алудың бекітілген актісінсіз құрылыс объектісін пайдалануға жол берілмейді. Арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың аумағында өнеркәсіптік (өндірістік) объектілерді пайдалануға іске қосу-баптау жұмыстарын жүргізу кезінде жол беріледі. Стандарттау және қауіпсіздік талаптарына сәйкес келетін, іске қосу-баптау жұмыстары кезінде шығарылатын өнімдер құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісі бекітілгеннен кейін өткізіледі.

      11. Құқықтық кадастрдың цифрлық жүйесіне жаңадан салынған жылжымайтын мүлікке ғимараттардың, құрылысжайлардың және (немесе) олардың құрамдас бөліктерінің сәйкестендіру және техникалық мәліметтерін енгізу, жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу үшін құрылыс объектiсін пайдалануға қабылдап алудың бекiтiлген актiсi негіз болып табылады.

      12. Тапсырыс беруші құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісі бекітілгенге дейін қала құрылысы жобаларын, жобалау алдындағы және жобалау-сметалық құжаттаманы, сондай-ақ сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі объектілерін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде тіркеу қағидаларына сәйкес мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде тіркеу үшін инженерлік желілердің және (немесе) ғимараттардың (құрылысжайлардың) нақты орналасуының атқарушылық геодезиялық түсірілімін мемлекеттік қала құрылысы кадастрына жібереді.

133-бап. Тапсырыс беруші (меншік иесі, инвестор) өз бетінше пайдалануға

қабылдап алатын құрылыс объектілері

      1. Тапсырыс беруші (меншік иесі, инвестор) осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген жауапкершіліктің үшінші деңгейіндегі құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алуды өз бетінше жүзеге асырады.

      2. Егер осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген үй-жайларды (құрылыс объектісінің жекелеген бөліктерін) өзгерту, сондай-ақ жауапкершіліктің үшінші деңгейіндегі санамаланған құрылыс объектілерін салу және пайдалану басқа азаматтардың құқықтарына нұқсан келтірсе не мемлекеттік, қоғамдық және (немесе) жеке мүдделерге қайшы келсе, осы баптың нормаларын қолдануға болмайды.

      3. Осы баптың нормалары:

      1) мемлекеттік инвестициялар есебінен не олардың қатысуымен қаржыландырылатын құрылыс объектілерін;

      2) жеке тұрғын үйлерді салуға да қолданылмайды.

      4. Тапсырыс берушінің (меншік иесінің, инвестордың) құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу тәртібін, сондай-ақ пайдалануға қабылдап алу актісінің нысанын сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган өз бетінше бекітеді.

      5. Тапсырыс берушінің (меншік иесінің, инвестордың) инженерлік желілердің және (немесе) ғимараттардың (құрылысжайлардың) нақты орналасуының атқарушылық геодезиялық түсірілімі қоса берілген құрылыс объектісін өз бетінше пайдалануға қабылдап алу актісін сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органдар мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде міндетті түрде есепке алуға тиіс.

      Меншік иесі объектілерді өз бетінше тапсырған кезде осы Кодекстің 98-бабы 4-тармағы бірінші бөлігінің 4), 12), 14), 17), 18) және 20) тармақшаларында көрсетілген объектілер үшін атқарушылық геодезиялық түсірілім талап етілмейді.

134-бап. Құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алудың тәртібі

      1. Тапсырыс беруші мердігерден (бас мердігерден) құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алуды авторлық сүйемелдеумен, техникалық қадағалаумен бірлесіп жүзеге асырады.

      2. Тапсырыс беруші мердігерден (бас мердігерден) құрылыс объектісінің пайдалануға қабылдап алуға әзірлігі туралы жазбаша хабархат алғаннан кейін құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алуды жүзеге асырады.

      3. Тапсырыс беруші мердігерден (бас мердігерден) құрылыс объектісінің әзірлігі туралы хабархатты алған күннен бастап мердігерден (бас мердігерден) және техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді, өрт-техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыратын тұлғалардан сәйкестік туралы декларацияны, құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы, орындалған жұмыстардың құрылыс жобасына сәйкестігі және объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытындыларды сұратады.

      Мердігер (бас мердігер) және техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалар тапсырыс берушіден сұрау салуды алған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде сәйкестік туралы декларацияны, құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы және орындалған жұмыстардың құрылыс жобасына сәйкестігі туралы қорытындыларды не теріс қорытындыларды ұсынады.

      Азаматтық қорғау саласындағы уәкілетті органның аумақтық органы тапсырыс берушіден өтінішті алған күннен бастап Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзімдерде өрт-техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асырады және адамдар көп болатын объекті мен биіктігі жиырма сегіз метрден асатын ғимараттар өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкес келген кезде оларды пайдалануға қабылдап алу алдында тиісті қорытынды береді.

      Орындалған жұмыстардың құрылыс жобасына сәйкестігі туралы қорытынды, егер бұл Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген нормалар мен талаптарға қайшы келмесе, инженерлік және коммуналдық қамтамасыз ету бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсынушылардың құрылыс объектісін жобалау кезінде бұрын берілген техникалық шарттарға сәйкес олар көрсететін қызметтерге қолжетімділікті қамтамасыз етуі үшін негіз болып табылады.

      4. Тапсырыс беруші сәйкестік туралы декларацияның, құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы туралы, орындалған жұмыстардың құрылыс жобасына сәйкестігі және объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытындылардың негізінде мердігермен (бас мердігермен), техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді жүзеге асыратын тұлғалармен бірлесіп, атқарушылық техникалық құжаттаманың бар-жоғы және жинақталымы тұрғысынан тексеруге, құрылыс объектісін қарап-тексеруге және құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісі бойынша пайдалануға қабылдап алуға (құрылыс объектісінің пайдалануға қабылдап алуға әзірлігіне түпкілікті тексеру жүргізуге) міндетті.

      5. Бекітілген жобалау шешімдерін және мемлекеттік (мемлекетаралық) нормативтік құжаттардың нормативтерін бұзушылықтар анықталған жағдайда, сондай-ақ теріс қорытындылар (авторлық сүйемелдеудің және (немесе) техникалық қадағалаудың қорытындылары бойынша берілген) болған кезде, мердігер (бас мердігер) бұзушылықтарды жойғаннан кейін тапсырыс беруші құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алады.

      Анықталған бұзушылықтар жойылған кезде құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу осы бапта белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады.

      6. Тапсырыс берушіге жобалау-сметалық құжаттаманы, сәйкестік туралы декларацияны, құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы, орындалған жұмыстардың құрылыс жобасына сәйкестігі және объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытындыларды ұсыну жобалау және құрылыс-монтаждау жұмыстарына мердiгерлiкті орындаушыларды, техникалық қадағалауды және авторлық сүйемелдеуді, өрт-техникалық зерттеп-қарауды жүзеге асыратын тұлғаларды құрылыс объектісін жобалау, салу, пайдалануға қабылдап алу және беру кезiнде орындалған жұмыстар үшiн жауаптылықтан босатпайды.

135-бап. Құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актілерін жүргізу мен

есепке алу тәртібі

      1. "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы өтініш берушіден құрылыс объектісінің техникалық сипаттамалары және инженерлік желілердің және (немесе) ғимараттардың (құрылысжайлардың) нақты орналасуының атқарушылық геодезиялық түсірілімі, сәйкестік туралы декларация, құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы, орындалған жұмыстардың бекітілген құрылыс жобасына сәйкестігі және объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытындылар қоса берілген құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алудың бекітілген актісін алған кезден бастап бір жұмыс күні ішінде бір мезгілде:

      1) құрылыс объектісі орналасқан жердегі сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын тиісті жергілікті атқарушы органға құрылыс объектісінің техникалық сипаттамалары және инженерлік желілердің және (немесе) ғимараттардың (құрылысжайлардың) нақты орналасуының атқарушылық геодезиялық түсірілімі қоса берілген құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алудың бекітілген актісін;

      2) құрылыс объектісі орналасқан жердегі сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдарға құрылыс объектісінің техникалық сипаттамалары, сәйкестік туралы декларация, құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасы, орындалған жұмыстардың бекітілген құрылыс жобасына сәйкестігі және объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытындылар қоса берілген құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алудың бекітілген актісін жібереді.

      2. Сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органдар "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясынан құжаттарды алған кезден бастап бір жұмыс күні өткенге дейін тапсырыс берушінің құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларында айқындалған рәсімдерді сақтауы тұрғысынан салыстырып тексеру жүргізеді және мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесі арқылы құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісін есепке алуды жүргізеді.

      Салыстырып тексерудің қорытындысы бойынша құрылыс объектісінің құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларының талаптарына сәйкес келмеуі анықталған жағдайда "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясынан құжаттарды алған кезден бастап бір жұмыс күні ішінде бұл туралы мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы органдарына және "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясына жазбаша хабарлайды.

      Сәйкессіздік болмаған жағдайда "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясынан құжаттарды алған кезден бастап бір жұмыс күні ішінде "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясына жазбаша хабарлайды.

      3. Сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдар "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясынан құжаттарды алған кезден бастап бір жұмыс күні өткенге дейін тапсырыс берушінің Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасында белгіленген нормалар мен талаптарды сақтауы, оның ішінде:

      1) келісулердің болуы және алынған құжаттардың құрылыс салуды ұйымдастыру және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінен өту қағидаларының бекітілген нысандары мен белгіленген талаптарына сәйкестігі;

      2) халықты әлеуметтік қорғау саласындағы басшылықты және салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы органның халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін қолжетімділіктің қамтамасыз етілгенін растауының болуы;

      3) құрылыс объектісінің қалыпты пайдаланылуын қамтамасыз ететін және пайдалану ұйымдары қабылдаған сыртқы инженерлік коммуникацияларға қосылуы;

      4) көппәтерлі тұрғын үйлерде орналасқан пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлардың шудан оқшаулау жөніндегі талаптарға сәйкестігі;

      5) жерасты инженерлік желілерінің және (немесе) ғимараттардың (құрылысжайлардың) нақты орналасуының атқарушылық геодезиялық түсірілімінің болуы;

      6) қабат бойынша жоспардың және (немесе) экспликациясы бар құрылыс объектісі жоспарының болуы;

      7) құрылыс-монтаждау жұмыстарының басталғаны туралы хабарламаның, оның ішінде құрылыс кезеңіндегі барлық өзгерістер туралы жаңартылған деректердің болуы;

      8) техникалық қадағалау белгілеген міндеттерді сақтауы;

      9) техникалық-экономикалық көрсеткіштердің құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасынан өткен бекітілген құрылыс жобасына сәйкестігі;

      10) атқарушылық геодезиялық түсірілімнің тіркелуінің және оның мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесіне енгізілуінің болуы тұрғысынан салыстырып тексеру жүргізеді.

      Бұзушылықтар анықталған кезде "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясынан құжаттарды алған кезден бастап бір жұмыс күні ішінде анықталған бұзушылықты егжей-тегжейлі сипаттай отырып, "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясына бұл туралы жазбаша хабарлайды.

      Осы Кодекстің талаптарының бұзылуын және құрылыс саласындағы рұқсат беру рәсімдерінің сақталмауын көрсететін жеткілікті деректер болған кезде мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы органдары бұзушылықтарға жол берген тұлғаларды Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа тарту жөніндегі шараларды қолданады.

      Бұзушылықтар болмаған жағдайда, "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясынан құжаттарды алған кезден бастап бір жұмыс күні ішінде бұл туралы "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясына жазбаша хабарлайды.

      4. Осы баптың 2 және 3-тармақтарында белгіленген мерзімдерде ақпаратты беру үшін жауаптылық Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен сәулет және қала құрылысы, сондай-ақ мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органдардың лауазымды адамдарына жүктеледі.

19-тарау. ҚҰРЫЛЫС ОБЪЕКТІЛЕРІН ПАЙДАЛАНУ

136-бап. Құрылыс объектілерін пайдалану жөніндегі негізгі талаптар

      1. Құрылыс объектілерін пайдалану олардың рұқсат етілген пайдаланылуына (мақсатына) сәйкес жүзеге асырылуға тиіс.

      2. Осы баптың 3-тармағында көрсетілген жағдайларды қоспағанда, салынған, реконструкцияланған құрылыс объектісі пайдалануға берілгеннен кейін аталған объектіні пайдалануға жол беріледі.

      3. Құрылыс объектілерін салу, реконструкциялау үшін құрылысқа арналған рұқсатты беру талап етілмеген жағдайда, мұндай объектілерді пайдалануға оларды салу, реконструкциялау аяқталғаннан кейін жол беріледі.

      4. Құрылыс объектісін күрделі жөндеген жағдайда мұндай құрылыс объектілерін күрделі жөндеу аяқталғаннан кейін оларды пайдалануға жол беріледі.

      5. Құрылыс объектілерін пайдалану, оның ішінде автомобиль жолдарын күтіп-ұстау Қазақстан Республикасының техникалық регламенттерінің, нормативтік құқықтық актілерінің талаптарына сәйкес, сондай-ақ жобалау құжаттамасына сәйкес жүзеге асырылуға тиіс. Егер осы Кодекске сәйкес ғимараттар мен құрылысжайлар салу, оларды реконструкциялау үшін жобалау құжаттамасын дайындау және (немесе) құрылысқа арналған рұқсаттарды беру талап етілмесе, мұндай ғимараттар мен құрылысжайларды пайдалану Қазақстан Республикасының техникалық регламенттерінің, нормативтік құқықтық актілерінің талаптарына сәйкес жүзеге асырылуға тиіс.

      6. Құрылыс объектілерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында оларды пайдалану процесінде құрылыс объектілеріне техникалық қызмет көрсету, құрылыс объектілерінің техникалық жай-күйіне пайдалану мақсатында бақылау жасау, ғимараттар мен құрылысжайларды ағымдағы жөндеу қамтамасыз етілуге тиіс.

      7. Құрылыс объектілерінің техникалық жай-күйіне пайдалану мақсатында бақылау жасау құрылыс объектілерінің, инженерлік-техникалық қамтамасыз ету жүйелері мен желілерінің сенімділігі мен қауіпсіздігінің конструкциялық және басқа да сипаттамаларының жай-күйін және көрсетілген сипаттамалардың Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің, мемлекеттік нормативтік құжаттардың, жобалау құжаттамасының талаптарына сәйкестігін бағалау мақсатында, сондай-ақ атқарушылық құжаттамаға сәйкес негіздердің, құрылыс конструкцияларының, инженерлік-техникалық қамтамасыз ету жүйелері мен желілерінің жай-күйін кезеңдік қарап-тексерулерді, бақылау мақсатында тексерулерді және (немесе) мониторингтеуді жүзеге асыру арқылы осындай объектілерді пайдалану кезеңінде жүргізіледі.

      8. Құрылыс объектілеріне техникалық қызмет көрсету, ғимараттар мен құрылысжайларды жөндеу осындай объектілердің тиісті техникалық жай-күйін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі. Құрылыс объектілерінің тиісті техникалық жай-күйі деп құрылыс объектілерінің орнықтылығы, сенімділігі параметрлерін қолдап отыру, сондай-ақ Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің, мемлекеттік нормативтік құжаттардың, жобалау құжаттамасының талаптарына сәйкес құрылыс конструкцияларының, инженерлік-техникалық қамтамасыз ету жүйелері мен желілерінің, олардың элементтерінің жарамдылығы түсініледі.

      9. Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған жағдайларда ғимараттар мен құрылысжайларға жөндеу жүргізу кезінде осындай құрылыс объектілерінің құрылыс конструкцияларының жекелеген элементтерін (тіреу құрылыс конструкцияларының элементтерін қоспағанда), осындай құрылыс объектілерін инженерлік-техникалық қамтамасыз ету жүйелері мен желілерінің элементтерін ауыстыру және (немесе) қалпына келтіру жүзеге асырылуы мүмкін.

      10. Құрылыс объектілерінің техникалық жай-күйіне пайдалану мақсатында бақылау жасауды құрылыс объектісін пайдалануға жауапты адам жүзеге асырады.

      11. Құрылыс объектілерінің жекелеген түрлерін пайдалану ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленуі мүмкін. Көппәтерлі тұрғын үйлерді пайдалану Қазақстан Республикасының тұрғын үй заңнамасының талаптары ескеріле отырып жүзеге асырылады.

      12. Ғимараттар мен құрылысжайлар орналасқан жердегі жергілікті атқарушы органға жеке немесе заңды тұлғалардың Қазақстан Республикасы заңнамасының құрылыс объектілерін пайдалануға қойылатын талаптарының бұзылуы туралы, құрылыс объектілерінде авариялық жағдайлардың туындауы немесе құрылыс объектілерінің қирау қаупінің туындауы туралы арыздары келіп түскен жағдайда жергілікті атқарушы органдар құрылыс объектілерінің сенімділігі мен қауіпсіздігінің конструкциялық сипаттамалары мен басқа да сипаттамаларына қойылатын Қазақстан Республикасының техникалық регламенттерінің, нормативтік құқықтық актілерінің талаптарына, көрсетілген объектілердің жобалау құжаттамасының талаптарына сәйкес олардың техникалық жай-күйін және оларға тиісінше техникалық қызмет көрсетілуін бағалау мақсатында құрылыс объектілерін қарап-тексеруді жүргізеді және құрылыс объектілерін пайдалануға жауапты тұлғаларға анықталған бұзушылықтарды жою жөніндегі шаралар туралы ұсынымдар жібереді. Осы қарап-тексеруді жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленеді.

      13. Құрылыс объектілерін пайдалану кезінде мемлекеттік бақылау және қадағалау Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларда жүзеге асырылады.

137-бап. Құрылыс объектісін пайдалануға жауапты тұлғаның міндеттері

      1. Құрылыс объектісінің меншік иесі (оның ішінде кондоминиум арқылы) немесе құрылыс объектісін өзге заңды негізде иеленетін тұлғалар не меншік иелері немесе құрылыс объектісін өзге де заңды негізде иеленетін тұлғалар құрылыс объектісін пайдалану жөніндегі шарттың негізінде құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану үшін тартатын тұлға (дара кәсіпкер немесе заңды тұлға) құрылыс объектісін пайдалану үшін жауапты тұлға болып табылады.

      Бұл ретте сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен талаптарға сәйкес келетін дара кәсіпкермен немесе заңды тұлғамен құрылыс объектісін пайдалану жөніндегі шарт жасалады.

      2. Егер құрылыс объектісі меншік иелерінің саны екі және одан көп болса, құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану, оның ішінде оның ортақ мүлкінің мәселелері жөніндегі, құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз ету мақсатында құрылыс объектісін пайдалану жөніндегі шарттың негізінде дара кәсіпкерді немесе заңды тұлғаны тарту туралы және өзге де мәселелер жөніндегі шешімдерді мұндай меншік иелері құрылыс объектісінің жалпы алаңындағы әрқайсысының үлесіне мөлшерлес түрде қабылдайды. Үлестің мөлшері жеке (бөлек) меншіктегі құрылыс объектісі үй-жайлары ауданының құрылыс объектісінің барлық үй-жайлары аудандарының сомасына арақатынасымен айқындалады.

      Екі және одан көп меншік иесі болған кезде құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану және өзге де мәселелер жөніндегі шешімдер ерікті негізде құрылған кондоминиумның жалпы жиналысында олардың әрқайсысының құрылыс объектісінің жалпы ауданындағы үлесіне мөлшерлестігі ескеріле отырып, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен кондоминиумның құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану жөніндегі қағидаларына сәйкес қабылдануы мүмкін.

      3. Құрылыс объектісін пайдалану жөніндегі шарттың негізінде құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз ету мақсатында дара кәсіпкер немесе заңды тұлға тартылған жағдайда құрылыс объектісінің меншік иесі немесе оны өзге де заңды негізде иеленетін тұлғалар осы тұлғаға мынадай құжаттарды:

      инженерлік ізденістердің нәтижелерін;

      құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасының оң қорытындысын алған жобалау ұйымы куәландырған жобалау-сметалық құжаттаманың көшірмелерін;

      құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасының оң қорытындысы мен сараптаманың барлық түзетулерінің көшірмелерін;

      атқарушылық техникалық құжаттаманың көшірмелерін;

      міндетті қосымшаларымен бірге құрылыс объектісін пайдалануға қабылдап алу актісінің көшірмесін;

      жер учаскесіне құқықты белгілейтін құжаттың көшірмесін;

      технологиялық жабдықтың паспортын;

      құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану үшін қажет өзге де құжаттаманы беруге міндетті.

      4. Орындалуға тиіс техникалық қызмет көрсету жөніндегі, құрылыс объектісінің тиісті техникалық жай-күйін сақтап тұру жөніндегі жұмыстардың кезеңділігі, құрамы (қажетті  байқауларды, қарап-тексерулерді қоса алғанда) мемлекеттік нормативтік құжаттарға, құрылыс объектісінің техникалық жай-күйін бақылау нәтижелеріне сәйкес оларды салу, реконструкциялау, күрделі жөндеу және пайдалану жағдайлары негізге алына отырып айқындалуға тиіс.

      5. Құрылыс объектісін пайдалану үшін жауапты адам жүргізілген қарап-тексерулердің, бақылау мақсатында тексерулердің және (немесе) құрылыс объектілерінің негіздерін, құрылыс конструкцияларын, инженерлік-техникалық қамтамасыз ету жүйелері мен желілерін, олардың элементтерін мониторингтеу күндері мен нәтижелері, құрылыс объектісіне техникалық қызмет көрсету бойынша орындалған жұмыстар туралы, құрылыс объектісіне ағымдағы жөндеу жүргізу туралы, құрылыс объектісін пайдалану процесінде анықталған бұзушылықтарды жою туралы мемлекеттік органдар берген нұсқамалардың күндері мен мазмұны туралы мәліметтер, осы бұзушылықтарды жою туралы мәліметтер енгізілетін құрылыс объектісін пайдалану журналын жүргізуге, сондай-ақ ол сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекіткен құрылыс объектісін пайдалану қағидаларының, ұлттық стандарттар мен техникалық регламенттердің талаптарын сақтауға міндетті.

      6. Құрылыс объектісін пайдалану журналының нысанын және осындай журналды жүргізуге қойылатын талаптарды мүдделі мемлекеттік органдармен келісу бойынша сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілейді.

      7. Құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану үшін жауапты тұлға оны пайдалану кезінде ондағы авариялық жағдайлар туындаған әрбір жағдай туралы:

      1) егер Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес құрылыс объектісін пайдалануға мемлекеттік бақылау және қадағалау жүзеге асырылса, мемлекеттік бақылау және қадағалау органдарына;

      2) осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілген жағдайларды қоспағанда, жергілікті өзін-өзі басқару органдарына;

      3) егер құрылыс объектісін пайдалану үшін жауапты тұлға құрылыс объектісін пайдалану жөніндегі шарттың негізінде тартылған дара кәсіпкер немесе заңды тұлға болып табылса, құрылыс объектісінің меншік иелеріне немесе оны өзге де заңды негізде иеленетін тұлғаларға хабарлауға міндетті.

      8. Құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану үшін жауапты адам ауысқан жағдайда, құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану үшін жауапты болған адам құрылыс объектісін пайдалану үшін жауапты жаңа адамға құрылыс объектісін пайдалану журналын, құрылыс объектісін пайдалану процесінде анықталған бұзушылықтарды жою туралы мемлекеттік органдар берген нұсқамаларды, мемлекеттік органдардың көрсетілген нұсқамаларды орындауын тексеру актілерін, жергілікті атқарушы органның ұсынымдарын, құрылыс объектісіне техникалық қызмет көрсету, пайдалану мақсатында бақылау жасау, ағымдағы жөндеу жөніндегі жұмыстардың орындалуын растайтын өзге де құжаттарды он күн ішінде беруге міндетті.

      9. Құрылыс объектісін қауіпсіз пайдалану үшін жауапты тұлға іргелес құрылыс объектілерін күтіп-ұстауға, оның ішінде қаржылық тұрғыдан қатысуға міндетті.

      10. Осы баптың қолданысы "Тұрғын үй қатынастары туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес пайдаланылатын құрылыс объектілеріне қолданылмайды.

      Ескертпе. Осы бап үшін қасбеттер, вестибюльдер, холлдар, дәліздер, баспалдақ марштары (алаңдар), инженерлік жабдық пен инженерлік желілерді орналастыруға арналған үй-жайлар, лифтілер, шатырлар, шатырастылар, ортақ инженерлік жүйелер мен жабдық, құрылыс объектісі орналасқан жер учаскесі және (немесе) іргелес жер учаскесі, абаттандыру элементтері және ортақ пайдаланылатын басқа да мүлік құрылыс объектісінің ортақ мүлкі деп танылады.

138-бап. Құрылыс объектілерін пайдалануды тоқтата тұру және тоқтату

      1. Егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, құрылыс объектілерін пайдалану кезінде Қазақстан Республикасының техникалық регламенттерінің, нормативтік құқықтық актілерінің талаптары, жобалау құжаттамасы бұзылған жағдайларда, құрылыс объектілерін пайдалану Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен тоқтатыла тұруы мүмкін.

      2. Құрылыс объектілерін пайдалану, егер бұл Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген болса, сондай-ақ құрылыс объектілері кездейсоқ жойылған және (немесе) сүрілген жағдайда, олар пайдаланудан шығарылғаннан кейін тоқтатылады.

139-бап. Құрылыс объектісін авариялық және сүруге немесе реконструкциялауға

жататын объект деп тану

      1. Құрылыс объектісі авариялық және сүруге немесе реконструкциялауға жататын объект деп танылуы мүмкін. Құрылыс объектісін авариялық және сүруге немесе реконструкциялауға жататын объект деп тану оның нақты жай-күйін және (немесе) осындай құрылыс объектісі орналасқан аумақты зерттеп-қарау нәтижелері бойынша жүзеге асырылады.

      2. Көппәтерлі тұрғын үйді авариялық және сүруге немесе реконструкциялауға жататын объект деп тану Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Қазақстан Республикасының тұрғын үй заңнамасында белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып жүзеге асырылады.

      3. Құрылыс объектісін авариялық және сүруге немесе реконструкциялауға жататын объект деп тану тәртібі мен негіздерін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган бекітеді. Бұл ретте мынадай тәртіппен:

      1) уәкілетті мемлекеттік органның және (немесе) жергілікті атқарушы органның құрылыс объектісінің және (немесе) осындай құрылыс объектісі орналасқан аумақтың нақты жай-күйіне бағалау жүргізу мақсатында ведомствоаралық комиссия құру туралы шешім қабылдау тәртібі, көрсетілген комиссияны қалыптастыру тәртібі, оның отырыстарын өткізу тәртібі және оның шешімдерін ресімдеу тәртібі;

      2) құрылыс объектісін және (немесе) осындай құрылыс объектісі орналасқан аумақты зерттеп-қарауды жүргізу тәртібі, осындай құрылыс объектілерінің және (немесе) аумақтың нақты жай-күйін бағалау тәртібі;

      3) құрылыс объектісінің меншік иесін, құрылыс объектісіндегі үй-жайлардың (пәтерлердің және (немесе) тұрғын емес үй-жайлардың) меншік иелерін, құрылыс объектісін, ондағы үй-жайды (пәтерді және (немесе) тұрғын емес үй-жайды) өзге де заңды негізде иеленетін тұлғаны мұндай құрылыс объектісін авариялық және сүруге немесе реконструкциялауға жататын объект деп тану туралы мәселені қарау туралы хабардар ету тәртібі;

      4) құрылыс объектісін авариялық және сүруге немесе реконструкциялауға жататын объект деп тану туралы шешім қабылдау тәртібі мен мерзімдері айқындалады.

140-бап. Реновациялау

      1. Реновациялау – аумақты әлеуметтік, инженерлік және көліктік инфрақұрылымдармен, абаттандырумен қамтамасыз ете отырып, құрылыс объектілерін елді мекендердің сапалы жайлы ортасын қалыптастыру мақсатында пайдалану жағдайларын жақсартуға, сондай-ақ құрылыс объектілерін реконструкциялау (күрделі жөндеу), реставрациялау немесе ескірген және (немесе) авариялық құрылыс объектілерін сүре отырып, жаңа құрылыс объектілерін салу арқылы елді мекеннің сәулеттік келбетіне сәйкес келтіруге бағытталған құрылыс объектілерін, оның ішінде ескірген және (немесе) авариялық объектілерді жаңарту жөніндегі шаралар кешені.

      2. Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан және қала құрылысы жобаларына сәйкес реновациялау бағдарламасына енгізілген құрылыс объектілері реновациялау объектілері болып табылады.

      3. Реновациялаудың мақсаттары мыналар болып табылады:

      1) елді мекендердің сапасын және жеке тұлғалардың тұру жағдайларын жақсарту;

      2) құрылыс салынған аумақтардың функционалдық, санитариялық, энергетикалық және сәулеттік тиімділігін арттыру;

      3) тарихи-мәдени мұра объектілерін сақтау және бейімдеу.

      4. Реновациялау бағдарламасын қаржыландыру Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

20-тарау. ҚҰРЫЛЫСЫ НЕМЕСЕ РЕКОНСТРУКЦИЯЛАНУЫ ТОЛЫҚ НЕМЕСЕ ІШІНАРА БЮДЖЕТ ҚАРАЖАТЫ ЕСЕБІНЕН ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛАТЫН ҚҰРЫЛЫСЫ АЯҚТАЛМАҒАН ОБЪЕКТІЛЕРДІ ҚҰРЫЛЫСЫ АЯҚТАЛМАҒАН ОБЪЕКТІЛЕРГЕ ЖАТҚЫЗУ

141-бап. Құрылысы, реконструкциялануы толық немесе ішінара бюджет

қаражаты есебінен жүзеге асырылатын құрылысы аяқталмаған объектілерді

құрылысы аяқталмаған объектілерге жатқызудың негіздері

      1. Құрылысы, реконструкциялануы толық немесе ішінара бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылатын және аяқталмаған объект туралы мәліметтер құрылысы аяқталмаған объектілердің мемлекеттік тізіліміне енгізілген күннен бастап ол мынадай негіздер бойынша:

      1) құрылысқа арналған рұқсаттың қолданылу мерзімі өткенде;

      2) құрылыс объектісін пайдалануға беру актісін тіркеуден бас тартылған күннен бастап он екі айдан астам уақыт өткенде (пайдалануға беру актісін тіркеуден бас тарту үшін негіздер жойылмаған жағдайда);

      3) құрылысы, реконструкциялануы аяқталмаған құрылыс объектісі орналасқан жер учаскесін уақытша өтеулі жер пайдалану (жалға алу) шартының немесе құрылыс объектісін салуды, реконструкциялауды аяқтау мақсатында осындай жер учаскесіне құқықтарды иелену үшін Қазақстан Республикасының азаматтық, жер заңнамасында көзделген негіздер болмаған кезде мердігермен (бас мердігермен) жасалған осындай жер учаскесін өтеусіз пайдалану шартының қолданылу мерзімі өткенде;

      4) құрылыс объектісін салу, реконструкциялау аяқталмағанда және осы Кодекске сәйкес құрылыс объектісін пайдалануға беру актісін тіркеуден бас тарту үшін негіз болып табылатын Қазақстан Республикасының жер және өзге де заңнамасында белгіленген шектеулер туындағанда;

      5) Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сәйкес құрылысы мен реконструкциялануы аяқталмаған құрылыс объектісінің құрылысы мен реконструкциялануы бюджеттен тыс қаржыландыру көздері есебінен жүзеге асырылмайтын жағдайда бюджет қаражаты есебінен осындай құрылыс пен реконструкциялауды қаржыландыру жүзеге асырылған соңғы жылдан бастап үш жыл ішінде осындай құрылыс пен реконструкциялауды аяқтауға бюджет қаражаты көзделмегенде;

      6) құрылысы, реконструкциялануы аяқталмаған құрылыс объектісіне және (немесе) осындай құрылыс объектісі орналасқан жер учаскесіне қатысты тыйым қойылғанда, белгілі бір әрекеттер жасауға тыйым салынғанда және (немесе) кепіл түрінде жолын кесу шарасы таңдалғанда;

      7) заңды күшіне енген, оның ішінде құрылыс объектісін рұқсат алмай салынған құрылыс деп тану туралы сот актілері болғанда, құрылысы аяқталмаған объект деп танылады.

      2. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган, жергілікті атқарушы орган осы баптың 1-тармағында көзделген негіздермен қатар құрылысы, реконструкциялануы аяқталмаған құрылыс объектілерін құрылысы, реконструкциялануы толық немесе ішінара бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылған, құрылысы аяқталмаған объектілерге жатқызудың өзге де негіздерін көздеуі мүмкін.

      3. Құрылысы, реконструкциялануы толық немесе ішінара бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылған және аяқталмаған объектілер осы Кодекстің 142-бабына сәйкес құрылысы аяқталмаған объектілердің мемлекеттік тізіліміне енгізілуге тиіс құрылысы аяқталмаған объектілерге жатады.

142-бап. Құрылысы аяқталмаған объектілердің тізілімі

      1. Құрылысы, реконструкциялануы толық немесе ішінара бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылған құрылысы аяқталмаған объектілер құрылысы аяқталмаған объектілердің мемлекеттік тізіліміне енгізілуге жатады.

      Құрылыс объектілері:

      1) егер олардың құрылысы, реконструкциялануы толық немесе ішінара республикалық бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылған болса, сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органның;

      2) егер олардың құрылысы, реконструкциялануы толық немесе ішінара жергілікті бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылған болса, жергілікті атқарушы органның шешімі бойынша құрылысы аяқталмаған объектілердің мемлекеттік тізіліміне енгізіледі.

      2. Құрылысы аяқталмаған объектілердің мемлекеттік тізілімін қалыптастыру және жүргізу тәртібін, оған енгізілетін мәліметтердің құрамын, осындай мәліметтерді ұсыну тәртібін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

21-тарау. ҚҰРЫЛЫС ОБЪЕКТІЛЕРІН КЕЙІННЕН КӘДЕГЕ ЖАРАТУ (СҮРУ)

143-бап. Құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату (сүру) туралы жалпы

ережелер

      1. Егер осы баптың 2-тармағында өзгеше көзделмесе, құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) құрылыс объектісі меншік иесінің шешімі не осы Кодексте, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында көзделген жағдайларда, заңды күшіне енген сот актісінің немесе жергілікті атқарушы органның шешімі негізінде жүзеге асырылады.

      2. Елді мекендерді дамыту және оларда құрылыс салудың қала құрылысы жобалары сүруге жататын құрылыс объектілерінің тізбесіне енгізілген құрылыс объектісін сүру үшін негіз болып табылады.

      3. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) мақсатында мердігер (бас мердігер) немесе тапсырыс беруші осы баптың 4-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, құрылыс объектісін сүру жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырудың құрылыс жобасын дербес құжат ретінде дайындауды қамтамасыз етеді. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырудың құрылыс жобасын дайындауды жобалау ұйымы немесе мамандар тізіліміне мәліметтері енгізілген сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сертификатталған маман жүзеге асырады.

      4. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырудың құрылыс жобасын дайындау осы Кодекстің 98-бабының 4-тармағында көрсетілген құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату (сүру) үшін талап етілмейді. Бұл жағдайда мердігер (бас мердігер) өз бастамасы бойынша осындай құрылыс объектілерін кейін кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырудың дайындалуын қамтамасыз етуге құқылы.

      5. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырудың құрылыс жобасын дайындау техникалық регламенттердің талаптарына, санитариялық-эпидемиологиялық талаптарға, қоршаған ортаны қорғау саласындағы талаптарға, атом энергиясын пайдалану саласындағы қызметтің қауіпсіздігі талаптарына, өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы қызметті жүзеге асыруға қойылатын талаптарға сәйкес құрылыс объектісін зерттеп-қарау нәтижелері мен материалдарының негізінде жүзеге асырылады.

      6. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырудың құрылыс жобасының құрамы мен мазмұнына қойылатын талаптарды сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган белгілейді.

      7. Егер құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жаратуды (сүруді) мемлекеттік инвестицияларды тарта отырып жүзеге асыру жоспарланса, мердігер (бас мердігер) немесе тапсырыс беруші құрылыстың сметалық құнын дайындауды қамтамасыз етеді.

      8. Егер Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекет меншігіндегі және жер пайдалану құқығы берілмеген жер учаскесінде орналасқан құрылыс объектісін сүруді мемлекеттік орган немесе жергілікті атқарушы орган қамтамасыз ететін болса, мердігердің (бас мердігердің) функцияларын көрсетілген органдар немесе аталған органдар осындай құрылыс объектісін сүру туралы шарт жасасқан тұлғалар орындайды.

144-бап. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жаратуды (сүруді) жүзеге асыру

      1. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) инженерлік-техникалық қамтамасыз ету желілерін пайдалануды жүзеге асыратын ұйымдар берген құрылыс объектісін инженерлік-техникалық қамтамасыз ету желілерінен ажырату шарттарына сәйкес құрылыс объектісі инженерлік-техникалық қамтамасыз ету желілерінен ажыратылғаннан кейін, сондай-ақ, егер бұл Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген болса, құрылыс объектісі пайдаланудан шығарылғаннан кейін құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырудың құрылыс жобасына сәйкес жүзеге асырылады.

      2. Құрылыс объектісін инженерлік-техникалық қамтамасыз ету желілерінен ажырату шарттарын инженерлік-техникалық қамтамасыз ету желілерін пайдалануды жүзеге асыратын ұйымдар мердігерден (бас мердігерден), уәкілетті мемлекеттік органнан немесе жергілікті атқарушы органнан осындай шарттарды беру туралы өтініш келіп түскен күннен бастап он жұмыс күнінен аспайтын мерзім ішінде береді. Құрылыс объектісін инженерлік-техникалық қамтамасыз ету желілерінен ажырату инженерлік-техникалық қамтамасыз ету желілерін пайдалануды жүзеге асыратын ұйым қол қойған актімен расталады. Құрылыс объектісін инженерлік-техникалық қамтамасыз ету желілерінен ажырату тәртібін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайды.

      3. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) процесінде адамдардың өміріне немесе денсаулығына зиян, жеке немесе заңды тұлғалардың мүлкіне, қоршаған ортаға залал келтірудің алдын алуға бағытталған шаралар қабылданады, уақытша қоршаулар, кірме жолдар салу көзделеді, құрылыс қоқыстарын кәдеге жарату жөніндегі іс-шаралар жүзеге асырылады.

      4. Егер осы бапта өзгеше белгіленбесе, құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жаратуды (сүруді) жүзеге асыруға арналған мердігерлік шарттар бойынша жұмыстарды мердігерлер (бас мердігерлер) орындайды. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жаратуды (сүруді) жүзеге асыруға арналған мердігерлік шарттар бойынша құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды орындау кезінде құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырудың құрылыс жобасы талаптарының, жұмыстарды орындау процесінде техникалық регламенттердің, қауіпсіздік техникасының сақталуы қамтамасыз етіледі.

      5. Құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) мақсатында меншік иесі, мердігер (бас мердігер) немесе тапсырыс беруші құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) жөніндегі жұмыстарды орындау басталғанға дейін сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен жеті жұмыс күнінен кешіктірмей, құрылыс объектісі орналасқан жердегі жергілікті атқарушы органға құрылыс объектісін жоспарланып отырған кейіннен кәдеге жарату (сүру) туралы хабарлама береді.

      6. Меншік иесі, мердігер (бас мердігер) немесе тапсырыс беруші құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жарату (сүру) аяқталғаннан кейін үш жұмыс күні ішінде құрылыс объектісі тұрған жер учаскесі орналасқан жердегі жергілікті атқарушы органға құрылыс объектісін кейіннен кәдеге жаратудың (сүрудің) аяқталғаны туралы хабарлама береді.

      7. Құрылыс объектісін сүру актісі мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың міндетті түрде есепке алуына және тіркеуіне жатады.

145-бап. Рұқсат алмай салынған құрылыстар объектісін сүру немесе оларды

белгіленген талаптарға сәйкес келтіру ерекшеліктері

      1. Рұқсат алмай салынған құрылыстар болып табылатын құрылыс объектілерін сүру немесе оларды мәжбүрлі тәртіппен белгіленген талаптарға сәйкес келтіру заңды күшіне енген сот актісінің немесе жергілікті атқарушы орган шешімінің негізінде жүзеге асырылады.

      2. Рұқсат алмай салынған құрылыстың анықталғаны туралы хабарламаны (арызды) және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген, рұқсат алмай салынған құрылыс белгілерінің бар екенін растайтын құжаттарды рұқсат алмай салынған құрылыс орналасқан жердегі жергілікті атқарушы орган мемлекеттік органдардан және (немесе) ұйымдардан және өзге де тұлғалардан алған күннен бастап жиырма жұмыс күнінен аспайтын мерзімде көрсетілген хабарламаны (арызды) және құжаттарды қарауға және осындай қарау нәтижелері бойынша мынадай әрекеттердің бірін жасауға:

      1) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда, рұқсат алмай салынған құрылысты сүру туралы шешім не оны белгіленген талаптарға сәйкес келтіру туралы шешім қабылдауға;

      2) рұқсат алмай салынған құрылысты сүру немесе оны белгіленген талаптарға сәйкес келтіру туралы талап қоюмен сотқа жүгінуге;

      3) рұқсат алмай салынған құрылыстың анықталғаны туралы хабарламаны (арызды) жіберген тұлғаға рұқсат алмай салынған құрылыс белгілерінің жоқ екені туралы хабарлама жіберуге міндетті.

      3. Рұқсат алмай салынған құрылысты сүруді немесе оны белгіленген талаптарға сәйкес келтіруді рұқсат алмай құрылыс салуға тапсырыс берген немесе оны тұрғызған немесе рұқсат алмай құрылыс салуды жүзеге асырған тұлға жүзеге асырады, ал мұндай тұлға туралы мәліметтер болмаған кезде заңды күшіне енген сот актісімен немесе жергілікті атқарушы органның шешімімен белгіленген мерзімде рұқсат алмай құрылыс салынған немесе тұрғызылған жер учаскесінің құқық иеленушісі жүзеге асырады.

      4. Рұқсат алмай салынған құрылысты сүру осы Кодекстің 143 және 144-баптарына сәйкес жүзеге асырылады. Рұқсат алмай салынған құрылысты белгіленген талаптарға сәйкес келтіру осы Кодекстің 15-тарауында белгіленген тәртіппен оны реконструкциялау арқылы жүзеге асырылады.

6-БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІ ТУРАЛЫ ЗАҢНАМАСЫН БҰЗҒАНЫ ҮШІН ЖАУАПТЫЛЫҚ. ӨТПЕЛІ ЖӘНЕ ҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР

22-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СӘУЛЕТ, ҚАЛА ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС ҚЫЗМЕТІ ТУРАЛЫ ЗАҢНАМАСЫН БҰЗҒАНЫ ҮШІН ЖАУАПТЫЛЫҚ

146-бап. Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс

қызметі туралы заңнамасын бұзғаны үшін сәулет, қала құрылысы және

құрылыс қызметі субъектілерінің жауаптылығы

      1. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің субъектілері жол берген Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасында белгіленген нормалар мен талаптарды (шарттарды, қағидаларды, шектеулерді) бұзушылықтар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа алып келеді.

      Көрсетілген бұзушылықтарға мыналар жатады:

      1) аумақтардың бекітілген функционалдық мақсатынан, қала құрылысы регламенттерінен, айрықша реттеудің және қала құрылысын регламенттеудің белгіленген режимінен ауытқу;

      2) егжей-тегжейлі жоспарлау жобасының елді мекеннің бекітілген бас жоспарынан немесе даму және құрылыс салу схемасынан (оңайлатылған бас жоспардан) ауытқуы және оларға сәйкес келмеуі;

      3) мемлекет мұқтажын қамтамасыз етуге байланысты қала құрылысы мақсаттарына арналған жер учаскелерiн таңдау мен берудiң (пайдалануға рұқсатты), сондай-ақ алып қоюдың Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген тәртiбiнен ауытқу;

      4)  іздестіру, жобалау, құрылыс-монтаждау жұмыстарын Қазақстан Республикасы заңнамасының және мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарын бұза отырып орындау;

      5) қала құрылысы құжаттамасын әзірлеудің, келісудің, сараптаудың және бекітудің белгіленген тәртібінен ауытқу, сол сияқты Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілген құжаттамадан ауытқу не Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасында белгіленген талаптарды сақтамай, оған өзгерістер енгізу;

      6) жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеудің, сараптаудың және бекітудің белгіленген тәртібінен ауытқу, сол сияқты Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен бекітілген құжаттамадан ауытқу не Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасында белгіленген талаптарды сақтамай, оған өзгерістер енгізу;

      7) Қазақстан Республикасының рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасында белгіленген тәртіппен мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын мемлекеттік органдарды хабардар етпей құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізу;

      8) осы Кодексте міндеттілігі көзделген жағдайларда құрылысты авторлық сүйемелдеусіз және техникалық қадағалаусыз жүзеге асыру;

      9) ғимараттар, құрылысжайлар, олардың бөліктері немесе жекелеген конструкциялық элементтер беріктігінің, орнықтылығының, сенімділігінің төмендеуіне және жоғалуына, тұрғызылған құрылыс объектілерінің пайдаланылу сапасының нашарлауына, қоршаған ортаға теріс әсер етуге алып келуі мүмкін бекітілген мемлекеттік нормативтік құжаттардың талаптарын бұза отырып, құрылыс объектілері мен олардың кешендерін салуды (реконструкциялауды, реставрациялауды, кеңейтуді, техникалық қайта жарақтандыруды, жаңғыртуды, күрделі жөндеуді) жүзеге асыру;

      10) рұқсат алмай құрылыс салу, сол сияқты елді мекеннің сәулеттік келбетін өзгерту, дизайн-кодты сақтамау, құрылыс объектілерін, құрылыс объектілерінің жекелеген үй-жайларын және (немесе) бөліктерін реконструкциялау (қайта жоспарлау, қайта жабдықтау, қайта бейіндеу);

      11) елді мекендерді жоспарлау және оларда құрылыс салу кезінде белгіленген қызыл сызықтар мен құрылыс салу сызықтарынан, сондай-ақ сейсмикалық қауіптілігі жоғары аудандардағы (аймақтардағы) сары сызықтардан ауытқу;

      12) құрылыс объектісін жобалау, сараптау, салу және кейіннен пайдалану процесінде нормативтік құжаттардың нормалары мен талаптарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінде, оның ішінде еңбекті қорғау, өрт және жарылыс қауіпсіздігі, азаматтық қорғаныс, санитариялық және экологиялық қауіпсіздік, халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін әлеуметтік, көліктік және рекреациялық инфрақұрылымдардың құрылыс объектілеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету жөніндегі нормативтік құқықтық актілерде белгіленген талаптарды сақтамау, сондай-ақ мемлекеттік инвестициялар есебінен қаржыландырылатын құрылыс объектілерінде тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің және оларды ұсынушылардың дерекқорына енгізілген отандық өндірістің материалдарын, жабдықтарын, бұйымдары мен конструкцияларын қолданбау;

      13) құрылыс объектілерін пайдалануға қабылдап алу, сондай-ақ пайдалану процесінде оларды күтіп-ұстау тәртібін бұзу;

      14) елді мекендерді (елді мекендердің бөліктерін), жобаланатын құрылыс объектілерін жоспарлауға және оларда құрылыс салуға (реконструкциялауға) байланысты шешімдерді дайындау және қабылдау туралы, сондай-ақ өмір сүру және тіршілік ету ортасының жай-күйі мен жеке және заңды тұлғалардың, мемлекеттің мүдделерін тікелей қозғайтын, болжанатын өзгерістер туралы ақпарат беруден уәжсіз бас тарту не анық емес ақпарат беру;

      15) құрылыс-монтаждау жұмыстары барысында әзірленген және белгіленген тәртіппен бекітілген жобалау-сметалық құжаттамадан ауытқу;

      16) сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы қызмет түрлерін рұқсатсыз жүзеге асыру;

      17) пайдалануға қабылдап алынған көппәтерлі тұрғын үйдің кондоминиум объектісін тіркеуді жүзеге асырмау;

      18) жобалау-сметалық құжаттамаға сәйкес көппәтерлі тұрғын үйдің сыртқы инженерлік желілері мен құрылысжайларын коммуналдық меншікке беруді қамтамасыз етпеу;

      19) жер учаскесін көппәтерлі тұрғын үйдің кондоминиум объектісі ортақ мүлкінің құрамына енгізуді қамтамасыз етпеу;

      20) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесін толықтыру үшін ақпарат және (немесе) мәліметтер беру жөніндегі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген талаптарды бұзу;

      21) мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесінде кезекші топографиялық жоспарды жүргізу мен жаңартып отырудың Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртібін бұзу;

      22) өмір сүру және тіршілік ету ортасы жай-күйінің нашарлауына, азаматтардың, оның ішінде халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарының және тұтас қоғамның құқықтары мен заңды мүдделеріне нұқсан келтіруге, мемлекеттік мүдделерге залал келтіруге себеп болатын, Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа алып келетін өзге де әрекеттер.

      2. Жол берілген бұзушылықты (шарттарды, қағидаларды, шектеулерді) және оның салдарын жою, сондай-ақ келтірілген залалды (зиянды) өтеу жөніндегі міндеттер көрсетілген бұзушылықтарға (шарттарға, қағидаларға, шектеулерге) жол берген сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі субъектісіне жүктеледі.

      3. Сәулет, қала құрылысы және (немесе) құрылыс қызметі субъектілерінің кепілдік мерзімін сақтамау фактілері Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің нормаларына, сондай-ақ осы Кодекстің 122-бабына сәйкес белгіленеді.

      4. Жобалау-сметалық құжаттамада Қазақстан Республикасы заңнамасының, сондай-ақ қала құрылысы регламенттері мен техникалық регламенттердің талаптарын, құрылыс объектісінің беріктігіне, орнықтылығына және сенімділігіне тікелей әсер ететін мемлекеттік және мемлекетаралық нормативтік құжаттардың нормалары мен ережелерін бұзушылықтар, сондай-ақ қала құрылысы жобасындағы бұзушылықтар, жобаларға сараптама жүргізу процесінде нормалар мен талаптарды бұзушылық анықталған және анықталған бұзушылықтар сараптама жүргізудің белгіленген мерзімдерінде жойылмаған жағдайларда, жобалау-сметалық құжаттаманы, қала құрылысы жобаларын әзірлеген жобалау ұйымы Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

      Теріс сараптама қорытындысы жобалау-сметалық құжаттаманы және қала құрылысы жобаларын әзірлеу кезінде анықталған бұзушылықтарды растау болып табылады.

      Құрылыс процесінде жобалау-сметалық құжаттамада Қазақстан Республикасы заңнамасының, сондай-ақ қала құрылысы регламенттері мен техникалық регламенттердің талаптарын, салынып жатқан құрылыс объектісінің беріктігіне, орнықтылығына және сенімділігіне тікелей әсер ететін мемлекеттік және мемлекетаралық нормативтік құжаттардың нормалары мен ережелерін бұзушылықтар анықталған кезде жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеген жобалау ұйымы, сондай-ақ жобалау-сметалық құжаттама бойынша оң сараптама қорытындысын берген сарапшы Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

      Қала құрылысы жобасындағы нормалар мен талаптарды бұзушылықтар анықталған кезде қала құрылысы жобасын әзірлеген жобалау ұйымы, сондай-ақ қала құрылысы жобасы бойынша оң сараптама қорытындысын берген сарапшы мен мемлекеттік сараптама ұйымы Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

      Анықталған бұзушылықтар мен сарапшылардың ескертулері уәжді болуға және Қазақстан Республикасының тиісті нормативтік құқықтық актілеріне, қала құрылысы регламенттері мен техникалық регламенттердің талаптарына, мемлекеттік және мемлекетаралық нормативтік құжаттардың нормалары мен ережелеріне сілтемелермен негізделуге тиіс. Ұсынымдық сипаттағы ескертулер беруге жол берілмейді.

      Құрылыстың есептік немесе сметалық құнының негізділігін және (немесе) анықтығын бұзу Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жүргізілген сот сараптамасымен расталады.

      Сот сараптамасы құрылыстың есептік немесе сметалық құнының негізсіз көтерілгенін және (немесе) төмендетілгенін растаған жағдайда, жобалау-сметалық құжаттаманы әзірлеген және ол бойынша құрылыс жобаларының ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізген тұлғалар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

      5. Қазақстан Республикасы заңнамасының, сондай-ақ қала құрылысы регламенттері мен техникалық регламенттердің талаптарын, мемлекеттік және мемлекетаралық нормативтік құжаттардың нормалары мен ережелерін бұза отырып келісілген және берілген сәулет-жоспарлау тапсырмасы, келісілген эскиздік жоба, сондай-ақ оң сараптама қорытындысы, ғимараттың және құрылысжайдың жай-күйі туралы техникалық зерттеп-қарау қорытындысы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен кері қайтарып алынуға не олардың күші жойылуға тиіс.

      Сәулет-жоспарлау тапсырмасын, келісілген эскиздік жобаны кері қайтарып алу және олардың күшін жою сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті орган, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органы берген нұсқаманың және заңды күшіне енген сот актісінің негізінде жүргізіледі.

      Ғимараттың және құрылысжайдың жай-күйі туралы техникалық зерттеп-қарау қорытындысын кері қайтарып алу және оның күшін жою облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы мен қадағалауын жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органы берген нұсқаманың және заңды күшіне енген сот актісінің негізінде жүргізіледі.

      Сараптама қорытындысын кері қайтарып алуды осы Кодекстің 115-бабына сәйкес мемлекеттік сараптама ұйымы немесе сараптама ұйымдары жүргізеді.

23-тарау. ӨТПЕЛІ ЖӘНЕ ҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР

147-бап. Өтпелі ережелер

      1. Осы Кодекстің 76-бабы 4-тармағының, 78-бабының 5-тармағы бірінші бөлігінің, 98-бабының 4-тармағы бірінші бөлігі 1) тармақшасының және 120-бабының 5-тармағы төртінші бөлігінің қолданысы 2030 жылғы 1 қаңтарға дейін тоқтатыла тұрсын, тоқтатыла тұру кезеңінде осы тармақ, бөліктер және тармақша мынадай редакцияда қолданылады деп белгіленсін:

      "4. Елді мекеннің бас жоспарын әзірлеу және бекіту кезінде сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталары, сондай-ақ сел, көшкін және қар көшкіні қауіптілігі мен қауіп-қатерлерінің карталары болған кезде осы карталар ескеріледі.";

      "5. Егжей-тегжейлі жоспарлау жобасын әзірлеу және бекіту кезінде сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталары, сондай-ақ сел, көшкін және қар көшкіні қауіптілігі мен қауіп-қатерлерінің карталары болған кезде осы карталар ескеріледі.";

      "1) сейсмикалық шағын аймақтарға бөлу карталарына, сондай-ақ сел, көшкін және қар көшкіні қауіптілігі мен қауіп-қатерлерінің карталарына сәйкес осы карталар болған кезде сейсмикалық қауіптілігі жоғары аудандардағы (аймақтардағы) құрылыстан басқа екі қабаттан аспайтын жеке тұрғын үйлер салуды;";

      "Жобалауға арналған тапсырма құрылыс объектісінің талап етілетін параметрлерін, өзге де бастапқы деректерді, оның ішінде сейсмикалық шағын аймақтарға бөлудің және сел, көшкін және қар көшкіні қауіптілігі мен қауіп-қатерлерінің карталары болған кезде осы карталардың мәліметтерін қамтуға тиіс.".

      2. Санитариялық-қорғаныш аймағы белгіленбеген, осы Кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін пайдалануға берілген құрылыс объектілерінің санитариялық-қорғаныш аймағын белгілеуді халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкес халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы қызметті жүзеге асыратын өзге де мемлекеттік органдардың құрылымдық бөлімшелері жүзеге асырады.

      3. Осы Кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін тұрғызылған және жұмыс істеп тұрған өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыскерлерінің тұруына арналған ғимараттарды елді мекеннің өнеркәсіптік (өндірістік) аймақтарының аумағында орналастыруға жол беріледі.

      4. Сарапшылардың осы Кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін алған сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы сараптама жұмыстары мен инжинирингтік көрсетілетін қызметтерді жүзеге асыру құқығына арналған аттестаттары осы Кодекс қолданысқа енгізілген күннен бастап екі жыл бойы күшін сақтайды.

      5. Сертификаттау орталықтары осы Кодекс қолданысқа енгізілген күннен бастап бір жыл ішінде құрылуы мүмкін.

      6. Инжинирингтік қызметтер және сараптама жұмыстарын көрсетуге арналған сарапшылардың аттестаттары бар адамдар сәулет, қала құрылысы және құрылыс істері жөніндегі уәкілетті органмен сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы мамандарды (сарапшыларды) сертификаттауды жүргізу құқығына шарт жасасқаннан кейін сертификаттау орталығында сертификаттаудан өтуге құқылы.

      7. Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласында мүшелігі (қатысуы) міндетті өзін-өзі реттейтін ұйым құрылған кезде мүшелігі (қатысуы) міндетті өзін-өзі реттейтін ұйым өзін-өзі реттейтін ұйымдар тізіліміне енгізілген күнінен бастап он екі ай ішінде сертификаттау орталығын құруға тиіс.

      8. Осы Кодексте пайдаланылатын "сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы маман (сарапшы) сертификаты" деген сөздердің 2028 жылғы 1 шілдеге дейін "сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы аттестаттары" деген сөздермен мәні бірдей болады.

148-бап. Осы Кодексті қолданысқа енгізу тәртібі

      1. Осы Кодекс:

      1) 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін осы Кодекстің 61-бабы 3-тармағының екінші бөлігін;

      2) 2028 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілетін осы Кодекстің 57 және 58-баптарын қоспағанда, 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі.

      2. Мыналардың:

      1) "Жеке тұрғын үй құрылысы туралы" 1994 жылғы 3 қарашадағы Қазақстан Республикасы Заңының;

      2) 2028 жылғы 1 шілдеге дейін қолданылатын 20-бабының 11-1), 23-19), 23-20), 23-22), 23-25) және 23-26) тармақшаларын, 24-бабы 1-тармағының 17-6) тармақшасын, 25-бабы 1-тармағының 18-6) тармақшасын және 32-1-бабы 1-тармағының екінші абзацын қоспағанда, "Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы" 2001 жылғы 16 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының күші жойылды деп танылсын.

      Қазақстан Республикасының Президенті Қ. ТОҚАЕВ