Об обращении с радиоактивными отходами

Закон Республики Казахстан от 7 июля 2026 года № 335-VIII ЗРК

      Примечание ИЗПИ!
      Порядок введения в действие настоящего Закона см. ст. 41.

Глава 1. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 1. Основные понятия, используемые в настоящем Законе

      В настоящем Законе используются следующие основные понятия:

      1) барьер безопасности – упаковка радиоактивных отходов, инженерная конструкция пунктов хранения радиоактивных отходов, пунктов захоронения радиоактивных отходов, хранилищ радиоактивных отходов, хвостохранилищ радиоактивных отходов или элемент природного геологического образования, препятствующие распространению радионуклидов и (или) ионизирующего излучения в окружающую среду;

      2) радиоактивные отходы – материалы и вещества, изделия и оборудование, а также породы, руды и отходы, извлеченные из недр и складируемые в отвалы и хвостохранилища, содержащие радионуклиды выше уровня изъятия, установленного законодательством Республики Казахстан, дальнейшее использование которых не предусматривается;

      3) кондиционирование радиоактивных отходов – технологические операции по приведению радиоактивных отходов в физическую форму и состояние, соответствующие критериям приемлемости радиоактивных отходов для их захоронения;

      4) захоронение радиоактивных отходов (далее – захоронение) – безопасное размещение радиоактивных отходов в пункте захоронения радиоактивных отходов без намерения их последующего извлечения;

      5) пункт захоронения радиоактивных отходов (далее – пункт захоронения) – объект обращения с радиоактивными отходами, предназначенный для размещения радиоактивных отходов без намерения их последующего извлечения;

      6) критерии приемлемости радиоактивных отходов для их захоронения (далее – критерии приемлемости) – требования к физико-химическим свойствам радиоактивных отходов, устанавливаемые для их захоронения;

      7) переработка радиоактивных отходов – технологические операции по дезактивации (выделению удаляемых радионуклидов) и (или) минимизации объема, и (или) изменению характеристик радиоактивных отходов для последующего безопасного обращения;

      8) хранение радиоактивных отходов (далее – хранение) – безопасное размещение радиоактивных отходов в пункте хранения, хранилище или хвостохранилище радиоактивных отходов, предусматривающее возможность их последующего извлечения для дальнейшего обращения с ними;

      9) хранилище радиоактивных отходов (далее – хранилище) – объект обращения с радиоактивными отходами (в том числе выделенная площадка), предназначенный для промежуточного хранения в течение срока, установленного проектной документацией, предусматривающего их последующее извлечение для дальнейшего обращения с ними;

      10) пункт хранения радиоактивных отходов (далее – пункт хранения) – объект обращения с радиоактивными отходами, предназначенный для временного размещения радиоактивных отходов в течение срока, установленного проектной документацией, с обеспечением возможности их последующего извлечения для дальнейшего обращения с ними;

      11) образователи радиоактивных отходов – физические или юридические лица, в результате деятельности которых образуются радиоактивные отходы;

      12) хвостохранилище радиоактивных отходов (далее – хвостохранилище) – объект обращения с радиоактивными отходами, предназначенный для длительного размещения радиоактивных отходов, образующихся при переработке минерального сырья и горнодобывающих работ (хвостов и отвалов), с возможностью их последующего извлечения для дальнейшего обращения с ними;

      13) период потенциальной опасности радиоактивных отходов – период времени, в течение которого удельная активность радиоактивных отходов снижается до показателей, при которых не требуется радиационный контроль;

      14) обращение с радиоактивными отходами – виды деятельности, связанные со сбором, переработкой, кондиционированием, транспортировкой, хранением и захоронением радиоактивных отходов;

      15) национальный оператор по обращению с радиоактивными отходами (далее – национальный оператор) – юридическое лицо, наделенное полномочиями по захоронению радиоактивных отходов, а также осуществляющее иные функции в соответствии с настоящим Законом;

      16) физическая защита в области обращения с радиоактивными отходами (далее – физическая защита) – совокупность организационных, инженерных и технических мер, осуществляемых в целях предотвращения несанкционированных действий в отношении радиоактивных отходов и объектов обращения с радиоактивными отходами;

      17) объекты обращения с радиоактивными отходами – специальные сооружения (или комплексы) и иные инженерные конструкции, предназначенные для переработки, кондиционирования, транспортирования, хранения и (или) захоронения радиоактивных отходов;

      18) вывод из эксплуатации объекта обращения с радиоактивными отходами – этап жизненного цикла объекта обращения с радиоактивными отходами, за исключением хранилищ и пунктов захоронения, направленный на приведение объекта в состояние, не требующее установления ограничений по радиационной безопасности и обеспечивающее защиту населения и окружающей среды;

      19) жизненный цикл объекта обращения с радиоактивными отходами – последовательность этапов существования объекта обращения с радиоактивными отходами, включающая его размещение, инженерные изыскания, проектирование, сооружение, ввод в эксплуатацию, эксплуатацию, вывод из эксплуатации (закрытие), а также постэксплуатационный мониторинг и контроль, осуществляемые в целях обеспечения ядерной, радиационной, ядерной физической и экологической безопасности;

      20) уполномоченный орган в области обращения с радиоактивными отходами (далее – уполномоченный орган) – центральный государственный орган, осуществляющий руководство в области обращения с радиоактивными отходами;

      21) исторические радиоактивные отходы – радиоактивные отходы, относящиеся к ядерному наследию, образовавшиеся до 1992 года и не имеющие собственника.

Статья 2. Законодательство Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами

      1. Законодательство Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами основывается на Конституции Республики Казахстан, состоит из Экологического кодекса Республики Казахстан, Закона Республики Казахстан "Об использовании атомной энергии", настоящего Закона и иных нормативных правовых актов, международных договорных обязательств Республики Казахстан.

      2. Порядок действия на территории Республики Казахстан международных договоров определяется законами.

Статья 3. Объекты и субъекты в области обращения с радиоактивными отходами

      1. Объектами в области обращения с радиоактивными отходами являются:

      1) радиоактивные отходы;

      2) хранилища;

      3) хвостохранилища;

      4) пункты хранения;

      5) пункты захоронения;

      6) установки по переработке и (или) кондиционированию радиоактивных отходов;

      7) иные объекты, используемые в процессе обращения с радиоактивными отходами.

      2. Субъектами в области обращения с радиоактивными отходами являются:

      1) физические и юридические лица, осуществляющие обращение с радиоактивными отходами;

      2) центральные государственные органы и органы местного государственного управления.

Статья 4. Виды деятельности в области обращения с радиоактивными отходами

      Настоящий Закон распространяется на следующие виды деятельности в области обращения с радиоактивными отходами:

      1) этапы жизненного цикла объектов обращения с радиоактивными отходами, включая их размещение, сооружение, ввод в эксплуатацию, эксплуатацию, вывод из эксплуатации и закрытие, а также постэксплуатационный мониторинг и контроль, осуществляемые в целях обеспечения ядерной, радиационной и экологической безопасности;

      2) обращение с радиоактивными отходами, а также передача и прием радиоактивных отходов;

      3) выполнение работ и оказание услуг в области обращения с радиоактивными отходами, включая проведение научно-исследовательских, проектных, опытно-конструкторских, инженерных и экспертных работ, изготовление, поставку и техническое обслуживание оборудования, осуществление радиационного контроля, обеспечение физической защиты, ведение учета и контроля радиоактивных отходов, подготовку, обучение и аттестацию персонала, а также иные работы и услуги, оказывающие влияние на ядерную и радиационную безопасность;

      4) иные виды деятельности в области обращения с радиоактивными отходами.

Глава 2. ГОСУДАРСТВЕННОЕ РЕГУЛИРОВАНИЕ В ОБЛАСТИ ОБРАЩЕНИЯ С РАДИОАКТИВНЫМИ ОТХОДАМИ

Статья 5. Основные цель, задачи и принципы государственного регулирования в области обращения с радиоактивными отходами

      1. Основной целью государственного регулирования в области обращения с радиоактивными отходами является обеспечение ядерной, радиационной, ядерной физической и экологической безопасности, защиты жизни и здоровья настоящего и будущих поколений от радиационного воздействия и защиты окружающей среды от радиоактивного загрязнения при обращении с радиоактивными отходами.

      2. Основными задачами государственного регулирования в области обращения с радиоактивными отходами являются:

      1) формирование эффективной системы государственного управления в области обращения с радиоактивными отходами;

      2) исполнение обязательств государства по обеспечению радиационной безопасности;

      3) организация эффективного управления и контроля в области обращения с радиоактивными отходами;

      4) организация эффективной системы обращения со всеми видами радиоактивных отходов;

      5) оптимизация площадей, используемых для обращения с радиоактивными отходами;

      6) обеспечение доступа к информации, связанной с обеспечением радиационной безопасности;

      7) обеспечение своевременного размещения радиоактивных отходов на безопасное хранение и захоронение;

      8) обеспечение выполнения международных обязательств Республики Казахстан в области гарантий ядерной и радиационной безопасности и обращения с радиоактивными отходами.

      3. Основными принципами государственного регулирования в области обращения с радиоактивными отходами являются:

      1) принцип безопасности – приоритет защиты жизни и здоровья персонала, населения и окружающей среды над всеми иными аспектами деятельности, связанной с обращением с радиоактивными отходами;

      2) принцип ответственности – ответственность субъектов обращения с радиоактивными отходами за обеспечение безопасности при обращении с радиоактивными отходами;

      3) принцип минимизации – ограничение образования и накопления радиоактивных отходов на минимальном практически достижимом уровне;

      4) принцип оптимизации – снижение воздействия радиоактивных отходов при обращении с ними до разумно достижимого низкого уровня с учетом экономических и социальных факторов;

      5) принцип взаимосвязи поколений – защита будущих поколений от необоснованного перекладывания нынешним поколением бремени, связанного с необходимостью обеспечения безопасности при обращении с радиоактивными отходами в будущем;

      6) принцип ответственности образователя радиоактивных отходов – обязанность образователя радиоактивных отходов обеспечивать финансирование работ по безопасному обращению, хранению и захоронению в соответствии с законодательством Республики Казахстан.

Статья 6. Компетенция Правительства Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами

      Правительство Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами:

      1) разрабатывает основные направления государственной политики в области обращения с радиоактивными отходами и организует их осуществление;

      2) принимает решение о районе размещения пунктов захоронения и их строительстве;

      3) принимает решение о переводе пункта хранения исторических радиоактивных отходов в пункт захоронения;

      4) принимает решение о досрочном закрытии или закрытии пунктов захоронения;

      5) утверждает правила выбора площадки размещения пунктов захоронения;

      6) выполняет иные функции, возложенные на него Конституцией Республики Казахстан, настоящим Законом, иными законами Республики Казахстан и актами Президента Республики Казахстан.

Статья 7. Компетенция государственных органов в области обращения с радиоактивными отходами

      1. Уполномоченный орган в пределах своей компетенции в области обращения с радиоактивными отходами:

      1) осуществляет стратегические, регулятивные, реализационные и контрольно-надзорные функции;

      2) на основе и во исполнение основных направлений внутренней и внешней политики государства, определенных Президентом Республики Казахстан, и основных направлений социально-экономической политики государства, его обороноспособности, безопасности, обеспечения общественного порядка, разработанных Правительством Республики Казахстан, формирует государственную политику в области обращения с радиоактивными отходами в соответствии с законодательством Республики Казахстан;

      3) разрабатывает и утверждает нормативные правовые акты, технические регламенты, нормативно-технические документы в области обращения с радиоактивными отходами в соответствии с основными целью, задачами и принципами, установленными настоящим Законом;

      4) определяет национального оператора и утверждает положение о нем;

      5) определяет порядок, механизм и источники финансирования деятельности национального оператора;

      6) осуществляет международное сотрудничество в области обращения с радиоактивными отходами;

      7) вносит в Правительство Республики Казахстан предложения о:

      районе размещения пунктов захоронения и их строительстве;

      переводе пункта хранения исторических радиоактивных отходов в пункт захоронения;

      досрочном закрытии или закрытии пунктов захоронения;

      8) осуществляет межотраслевую координацию в области обращения с радиоактивными отходами;

      9) разрабатывает и утверждает критерии приемлемости;

      10) разрабатывает и утверждает правила учета и контроля радиоактивных отходов;

      11) разрабатывает и утверждает правила по обеспечению безопасности при размещении, сооружении, эксплуатации, выводе из эксплуатации или закрытии хвостохранилищ, пунктов хранения или пунктов захоронения;

      12) разрабатывает и утверждает правила сбора, перевозки, хранения и захоронения;

      13) разрабатывает и утверждает правила подготовки и предоставления отчетов по анализу безопасности пунктов хранения и пунктов захоронения;

      14) разрабатывает и утверждает правила физической защиты радиоактивных отходов и объектов обращения с радиоактивными отходами, включая их транспортировку;

      15) разрабатывает и утверждает правила передачи радиоактивных отходов на захоронение и правила захоронения;

      16) разрабатывает правила выбора площадки размещения пунктов захоронения;

      17) разрабатывает и утверждает правила мониторинга закрытых пунктов захоронения;

      18) осуществляет государственный контроль и надзор за деятельностью, связанной с обращением с радиоактивными отходами;

      19) ведет кадастр объектов обращения с радиоактивными отходами;

      20) проводит аттестацию персонала организаций, осуществляющих деятельность по обращению с радиоактивными отходами, в соответствии с законодательством Республики Казахстан;

      21) осуществляет иные полномочия, предусмотренные настоящим Законом и иными нормативными правовыми актами Республики Казахстан.

      2. Уполномоченный орган в области охраны окружающей среды в пределах компетенции, установленной экологическим законодательством Республики Казахстан:

      1) организует и проводит государственную экологическую экспертизу и экологическую оценку объектов обращения с радиоактивными отходами в случаях и порядке, предусмотренных экологическим законодательством Республики Казахстан;

      2) выдает экологические разрешения в отношении объектов обращения с радиоактивными отходами;

      3) осуществляет иные полномочия, предусмотренные настоящим Законом, иными законами Республики Казахстан, актами Президента Республики Казахстан и Правительства Республики Казахстан.

      3. Государственный орган в сфере санитарно-эпидемиологического благополучия населения в пределах компетенции, установленной законодательством Республики Казахстан:

      1) организует и осуществляет государственный санитарно-эпидемиологический контроль и надзор за соблюдением требований санитарных правил, гигиенических нормативов в области обращения с радиоактивными отходами;

      2) осуществляет иные полномочия, предусмотренные настоящим Законом и иным законодательством Республики Казахстан.

Статья 8. Компетенция местных исполнительных органов в области обращения с радиоактивными отходами

      Местные исполнительные органы в пределах компетенции, установленной законодательством Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами:

      1) осуществляют с привлечением государственных органов и (или) их подведомственных организаций проведение мониторинга закрытых пунктов захоронения в соответствии с правилами мониторинга закрытых пунктов захоронения;

      2) участвуют в реализации мероприятий по обеспечению радиационной безопасности и охраны окружающей среды на объектах обращения с радиоактивными отходами;

      3) организуют общественные обсуждения и информирование населения по вопросам размещения, сооружения, эксплуатации и закрытия объектов обращения с радиоактивными отходами;

      4) организуют работу по обращению с историческими радиоактивными отходами, ликвидации радиационного загрязнения, а также обеспечению безопасности и реабилитации объектов ядерного наследия;

      5) осуществляют в интересах местного государственного управления иные полномочия, возлагаемые на местные исполнительные органы законами Республики Казахстан.

Статья 9. Лицензирование деятельности в области обращения с радиоактивными отходами

      1. Лицензирование деятельности в области обращения с радиоактивными отходами осуществляется в соответствии с законодательством Республики Казахстан в области использования атомной энергии, а также законодательством Республики Казахстан о разрешениях и уведомлениях.

      2. Лицензирование деятельности в области обращения с радиоактивными отходами осуществляется уполномоченным органом в области использования атомной энергии.

Статья 10. Государственный контроль и надзор за деятельностью, связанной с обращением с радиоактивными отходами

      Государственный контроль и надзор в области обращения с радиоактивными отходами осуществляются в соответствии с Предпринимательским кодексом Республики Казахстан и Законом Республики Казахстан "Об использовании атомной энергии".

Статья 11. Государственный учет и контроль радиоактивных отходов

      1. Радиоактивные отходы подлежат государственному учету и контролю в соответствии с настоящим Законом, законодательством Республики Казахстан в области использования атомной энергии.

      2. Государственный учет и контроль радиоактивных отходов ведутся с целью обеспечения системного и достоверного учета их образования, накопления, хранения, переработки, транспортирования и захоронения, предупреждения их неконтролируемого обращения, а также обеспечения ядерной, радиационной, ядерной физической и экологической безопасности.

      3. Государственный учет и контроль радиоактивных отходов включают:

      1) ведение реестра радиоактивных отходов;

      2) ведение кадастра объектов обращения с радиоактивными отходами.

      4. Организация и обеспечение деятельности системы государственного учета и контроля радиоактивных отходов осуществляются уполномоченным органом.

      5. Ведение реестра радиоактивных отходов осуществляется уполномоченным органом.

      6. Порядок ведения реестра радиоактивных отходов и порядок ведения кадастра объектов обращения с радиоактивными отходами определяются уполномоченным органом.

      7. Первичный учет радиоактивных отходов осуществляется образователями радиоактивных отходов.

      В случае невозможности определения образователя радиоактивных отходов первичный учет осуществляется местными исполнительными органами по месту их нахождения.

Статья 12. Классификация радиоактивных отходов

      1. Классификация радиоактивных отходов осуществляется на основе их происхождения, агрегатного состояния, удельной активности (концентрации), периода полураспада радионуклидов, содержащихся в радиоактивных отходах, а также содержащихся в них ядерных материалов.

      2. По агрегатному состоянию радиоактивные отходы подразделяются на твердые, жидкие и газообразные радиоактивные отходы.

      3. По уровню удельной активности (концентрации) радиоактивные отходы подразделяются на очень низкоактивные, низкоактивные, среднеактивные и высокоактивные радиоактивные отходы.

      4. По периоду полураспада радионуклидов, содержащихся в радиоактивных отходах, они подразделяются на очень короткоживущие, короткоживущие и долгоживущие радиоактивные отходы.

      5. По содержанию ядерных материалов радиоактивные отходы подразделяются на содержащие ядерные материалы и не содержащие ядерные материалы радиоактивные отходы.

      6. Критерии и порядок классификации радиоактивных отходов утверждаются уполномоченным органом. Классификация радиоактивных отходов используется при определении порядка обращения с ними, выбора технологий переработки, хранения и (или) захоронения.

Статья 13. Перевод ядерных материалов, радиоактивных веществ в категорию радиоактивных отходов

      1. Перевод ядерных материалов и (или) радиоактивных веществ в категорию радиоактивных отходов осуществляется их собственниками по согласованию с уполномоченным органом.

      2. Перевод ядерных материалов и (или) радиоактивных веществ в категорию радиоактивных отходов осуществляется при совокупности выполнения следующих условий:

      1) исключения последующего возврата радиоактивных отходов, переданных на хранение, переработку и кондиционирование радиоактивных отходов в технологический процесс с целью извлечения ядерных материалов, радиоактивных веществ без проведения специальных организационно-технических мероприятий;

      2) проведения измерений и расчетов, подтверждающих невозможность или нецелесообразность их дальнейшего использования по назначению;

      3) выполнения критериев постановки на государственный учет радиоактивных отходов в соответствии с правилами учета и контроля радиоактивных отходов.

      3. Порядок перевода ядерных материалов и (или) радиоактивных веществ в категорию радиоактивных отходов определяется уполномоченным органом.

Статья 14. Категорирование объектов обращения с радиоактивными отходами

      1. Категорирование объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется по уровню их потенциальной радиационной опасности для населения, персонала и окружающей среды при максимально возможной радиационной аварии с учетом характеристик радиоактивных отходов, определяемых в соответствии с классификацией, установленной законодательством Республики Казахстан.

      2. По уровню потенциальной радиационной опасности объекты обращения с радиоактивными отходами подразделяются на объекты:

      1) 1 категории – на которых в случае аварии возможно радиационное воздействие на население и окружающую среду за пределами их санитарно-защитной зоны;

      2) 2 категории – на которых в случае аварии радиационное воздействие ограничивается территорией санитарно-защитной зоны;

      3) 3 категории – на которых в случае аварии радиационное воздействие ограничивается площадкой размещения объекта;

      4) 4 категории – на которых в случае аварии радиационное воздействие ограничивается помещениями или рабочей зоной, где осуществляются работы по обращению с радиоактивными отходами, без выхода воздействия за их пределы.

      3. Для действующих объектов категории устанавливаются собственником объекта и согласовываются с уполномоченным органом и территориальными подразделениями уполномоченного государственного органа в области санитарно-эпидемиологического благополучия населения.

      4. Категории для новых объектов обращения с радиоактивными отходами устанавливаются на этапе проектирования в соответствии с законодательством Республики Казахстан в области использования атомной энергии и санитарно-эпидемиологическими требованиями к обеспечению радиационной безопасности на основании анализа проектной документации, включающей сценарии максимальных радиационных аварий.

Глава 3. УСЛОВИЯ И ПОРЯДОК ОСУЩЕСТВЛЕНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В ОБЛАСТИ ОБРАЩЕНИЯ С РАДИОАКТИВНЫМИ ОТХОДАМИ

Статья 15. Общие условия осуществления деятельности в области обращения с радиоактивными отходами

      1. Физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, обязаны иметь лицензию на соответствующий вид деятельности в сфере использования атомной энергии.

      2. Физические и юридические лица, эксплуатирующие объекты обращения с радиоактивными отходами либо осуществляющие операции с радиоактивными отходами, обязаны:

      1) обеспечивать ядерную, радиационную, ядерную физическую, экологическую безопасность при обращении с радиоактивными отходами и на объектах обращения с радиоактивными отходами;

      2) разрабатывать, внедрять и поддерживать программы обеспечения качества на всех этапах создания, эксплуатации и вывода из эксплуатации (закрытия) объектов обращения с радиоактивными отходами;

      3) проводить оценку безопасности объектов обращения с радиоактивными отходами;

      4) разрабатывать и реализовывать меры по предупреждению аварий и снижению их последствий для персонала, населения и окружающей среды;

      5) разрабатывать и реализовывать меры по локализации и ликвидации последствий аварий на объектах обращения с радиоактивными отходами;

      6) осуществлять учет и контроль радиоактивных отходов в соответствии с требованиями законодательства Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами;

      7) обеспечивать обучение, поддержание и повышение квалификации персонала;

      8) обеспечивать формирование и наличие финансовых средств, необходимых для вывода из эксплуатации (закрытия) объектов обращения с радиоактивными отходами и ликвидации последствий аварий.

Статья 16. Образователи радиоактивных отходов

      1. Образователи радиоактивных отходов обязаны:

      1) осуществлять оценку возможности дальнейшего использования материалов, веществ, оборудования и изделий, содержащих радионуклиды, и в случае невозможности их дальнейшего использования относить такие материалы к радиоактивным отходам в соответствии с критериями отнесения к радиоактивным отходам;

      2) обеспечивать безопасное обращение с радиоактивными отходами до их передачи национальному оператору для захоронения;

      3) обеспечивать приведение радиоактивных отходов в состояние, приемлемое для захоронения, в соответствии с критериями приемлемости, утверждаемыми уполномоченным органом;

      4) финансировать работы по обращению с радиоактивными отходами, а также по передаче их национальному оператору для захоронения;

      5) передавать радиоактивные отходы национальному оператору с предоставлением полной информации, необходимой для их идентификации, учета и подтверждения соответствия критериям приемлемости.

      2. Образователи радиоактивных отходов несут ответственность за обеспечение безопасного обращения с радиоактивными отходами до их передачи национальному оператору.

      3. При прекращении деятельности образователи радиоактивных отходов обязаны:

      1) уведомить уполномоченный орган о намерении прекращения деятельности;

      2) передать все имеющиеся радиоактивные отходы в пункты хранения и (или) захоронения в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами;

      3) провести работы по дезактивации оборудования, зданий, сооружений и коммуникаций, рекультивации территории и восстановлению окружающей среды.

Статья 17. Национальный оператор по обращению с радиоактивными отходами

      1. Национальный оператор обладает исключительным правом на:

      1) осуществление деятельности, связанной со всеми этапами жизненного цикла пунктов захоронения, и выполнение работ по захоронению на территории Республики Казахстан, за исключением случаев, предусмотренных Законом Республики Казахстан "О Семипалатинской зоне ядерной безопасности" и настоящим Законом;

      2) выполнение работ по ликвидации и (или) консервации объектов ядерного наследия, находящихся в государственной собственности либо подлежащих передаче в государственную собственность в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан;

      3) выполнение работ по ликвидации последствий добычи и переработки урана, а также консервации объектов и сооружений, загрязненных радиоактивными материалами в результате такой деятельности, в случаях, предусмотренных Кодексом Республики Казахстан "О недрах и недропользовании", настоящим Законом и иными законами Республики Казахстан.

      2. При выполнении работ, указанных в подпунктах 2) и 3) пункта 1 настоящей статьи, проводятся рекультивационные мероприятия, направленные на восстановление окружающей среды, снижение радиационных рисков и обеспечение радиационной безопасности населения и территорий, согласно проектной документации.

      3. Национальный оператор осуществляет следующие функции:

      1) обеспечивает безопасное обращение с принятыми на хранение и (или) захоронение радиоактивными отходами;

      2) определяет соответствие передаваемых ему на хранение и (или) захоронение радиоактивных отходов заявленным данным и критериям приемлемости;

      3) обеспечивает безопасную эксплуатацию объектов обращения с радиоактивными отходами, находящихся в его ведении;

      4) осуществляет эксплуатацию, техническое обслуживание, реконструкцию, закрытие и постэксплуатационный мониторинг пунктов захоронения, находящихся в его ведении;

      5) разрабатывает и реализует программы обеспечения качества обращения с радиоактивными отходами в пределах своей деятельности;

      6) вносит предложения в уполномоченный орган по развитию инфраструктуры по обращению с радиоактивными отходами;

      7) проводит научно-исследовательские и опытно-конструкторские работы, связанные с безопасностью размещения и эксплуатации объектов обращения с радиоактивными отходами;

      8) принимает радиоактивные отходы на хранение и (или) захоронение на возмездной основе в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан;

      9) обеспечивает радиационный контроль и мониторинг территории размещения пунктов захоронения;

      10) обеспечивает информирование государственных органов и населения о радиационной обстановке на территориях размещения пунктов захоронения, находящихся в его ведении, в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан;

      11) осуществляет работы по ликвидации последствий деятельности объектов ядерного наследия, включая проведение рекультивационных мероприятий, направленных на восстановление окружающей среды и обеспечение радиационной безопасности населения и территорий;

      12) осуществляет иные виды деятельности в соответствии с законодательством Республики Казахстан.

      4. Национальный оператор имеет право:

      1) запрашивать и получать от образователей радиоактивных отходов и организаций, выполняющих работы в области обращения с радиоактивными отходами, информацию в объеме, необходимом и достаточном для выполнения возложенных на него функций;

      2) вносить в уполномоченный орган предложения по совершенствованию нормативных правовых актов по безопасности в области обращения с радиоактивными отходами;

      3) заключать договоры на выполнение работ и оказание услуг по обращению с радиоактивными отходами в пределах своей компетенции;

      4) отказывать в приеме радиоактивных отходов на захоронение в случае выявления их несоответствия критериям приемлемости;

      5) привлекать к выполнению отдельных работ специализированные организации, имеющие соответствующие лицензии в сфере использования атомной энергии;

      6) осуществлять иные права, необходимые для достижения основных цели и задач, установленных настоящим Законом, в соответствии с законодательством Республики Казахстан.

Статья 18. Порядок передачи радиоактивных отходов национальному оператору для захоронения

      1. Передача радиоактивных отходов национальному оператору осуществляется в порядке, установленном уполномоченным органом.

      2. Радиоактивные отходы переходят в собственность национального оператора после подтверждения их соответствия критериям приемлемости и с момента подписания акта приемки-передачи радиоактивных отходов.

      3. Перед передачей радиоактивных отходов национальному оператору образователь радиоактивных отходов либо привлекаемая им специализированная организация, имеющая соответствующую лицензию в сфере использования атомной энергии, осуществляет кондиционирование радиоактивных отходов.

      4. Передача бесхозяйных радиоактивных отходов осуществляется в соответствии с законодательством Республики Казахстан.

      5. Размещение на захоронение бесхозяйных радиоактивных отходов осуществляется за счет бюджетных средств в случаях и порядке, предусмотренных законодательством Республики Казахстан.

Статья 19. Финансирование деятельности по обращению с радиоактивными отходами

      1. Финансирование деятельности по обращению с радиоактивными отходами осуществляется образователями радиоактивных отходов либо их правопреемниками за счет собственных средств.

      2. Финансирование деятельности национального оператора осуществляется за счет:

      1) вознаграждения за оказываемые услуги, выполняемые работы по обращению с радиоактивными отходами;

      2) средств, выделяемых недропользователями в качестве финансирования научно-исследовательских, опытно-конструкторских работ и (или) ликвидации последствий недропользования;

      3) бюджетных средств в соответствии с бюджетным законодательством Республики Казахстан;

      4) иных источников, не запрещенных законами Республики Казахстан.

      3. Финансирование деятельности по обращению с радиоактивными отходами осуществляется за счет бюджетных средств в следующих случаях при:

      1) обращении с радиоактивными отходами, образующимися и (или) накопленными в организациях, находящихся в республиканской или коммунальной собственности;

      2) обращении с бесхозяйными отработавшими закрытыми радионуклидными источниками и (или) бесхозяйными накопленными радиоактивными отходами;

      3) обращении с историческими радиоактивными отходами и объектами исторического радиационного загрязнения, находящимися в республиканской или коммунальной собственности, и (или) собственник которых не установлен;

      4) выводе из эксплуатации объектов обращения с радиоактивными отходами, находящихся в республиканской или коммунальной собственности;

      5) осуществлении иной деятельности по обращению с радиоактивными отходами в случаях, предусмотренных законодательством Республики Казахстан.

Статья 20. Аварийная готовность и реагирование

      1. Физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, обязаны разрабатывать, утверждать и поддерживать в актуальном состоянии планы аварийной готовности и реагирования в соответствии с законодательством Республики Казахстан в области использования атомной энергии и законодательством Республики Казахстан о гражданской защите.

      Планы аварийной готовности и реагирования должны учитывать категорию радиационной опасности объекта обращения с радиоактивными отходами, содержать порядок действий при инцидентах и авариях, меры по ликвидации их последствий и минимизации радиационного воздействия на персонал, население и окружающую среду.

      2. Физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, обязаны обеспечивать выполнение мероприятий по аварийной готовности и реагированию при обращении с радиоактивными отходами.

      3. Физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, обязаны проводить обучение персонала, тренировки и учебно-тренировочные занятия, направленные на отработку действий по планам аварийной готовности и реагирования, в порядке, определенном уполномоченным органом.

      4. В случае аварии физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, обязаны незамедлительно принять меры по ее локализации, уведомить уполномоченный орган и органы гражданской защиты, а также выполнить иные действия в соответствии с законодательством Республики Казахстан.

Статья 21. Физическая защита радиоактивных отходов и объектов обращения с радиоактивными отходами

      1. Физические и юридические лица при обращении с радиоактивными отходами обеспечивают их физическую защиту.

      2. Обеспечение физической защиты радиоактивных отходов и объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется на всех этапах жизненного цикла таких объектов, а также при обращении с радиоактивными отходами, включая их транспортирование.

      3. В целях обеспечения физической защиты радиоактивных отходов и объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляются создание организационной структуры, разработка внутренних документов, оснащение инженерными и техническими средствами физической защиты, а также обеспечивается наличие сил охраны и реагирования для защиты от несанкционированных действий.

Статья 22. Условия ввоза в страну и вывоза из страны радиоактивных отходов

      1. Ввоз в Республику Казахстан радиоактивных отходов для их хранения, переработки, кондиционирования или захоронения запрещается, за исключением случаев возврата радиоактивных отходов, образовавшихся в результате переработки или кондиционирования радиоактивных отходов, образованных в Республике Казахстан и направленных за пределы Республики Казахстан для переработки.

      2. Разрешается ввоз на территорию Республики Казахстан радиоактивных отходов, образовавшихся при переработке отработавшего ядерного топлива, направленного из Республики Казахстан за рубеж, если это предусмотрено международным договором Республики Казахстан.

      3. Вывоз радиоактивных отходов из Республики Казахстан допускается только в случаях и порядке, предусмотренных международными договорами Республики Казахстан.

      4. Порядок ввоза и вывоза радиоактивных отходов определяется законодательством Республики Казахстан и международными договорами Республики Казахстан.

Статья 23. Трансграничные перемещения радиоактивных отходов

      1. Трансграничные перемещения радиоактивных отходов осуществляются в соответствии с законодательством Республики Казахстан и международными договорами Республики Казахстан.

      2. Трансграничное перемещение радиоактивных отходов допускается при соблюдении следующих условий:

      1) наличие предварительного письменного уведомления и получения согласия государства назначения;

      2) получение согласия государств транзита при перемещении через их территории;

      3) осуществление перемещения по согласованию с уполномоченным органом;

      4) соблюдение требований международных договоров к безопасной перевозке радиоактивных отходов, включая требования к упаковкам, транспортным средствам, маршрутам и условиям транспортирования.

      3. Запрещается отправка в место назначения южнее 60 градусов южной широты отработавшего ядерного топлива или радиоактивных отходов для хранения или захоронения.

      4. Порядок трансграничного перемещения радиоактивных отходов определяется уполномоченным органом.

Статья 24. Регистрация радиоактивных отходов, а также объектов обращения с радиоактивными отходами

      1. Регистрация радиоактивных отходов и объектов обращения с радиоактивными отходами включает внесение и обновление документированной информации в реестр радиоактивных отходов и кадастр объектов обращения с радиоактивными отходами.

      2. Регистрация радиоактивных отходов и объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется в целях формирования, ведения и функционирования государственной системы учета радиоактивных отходов.

      3. В реестр радиоактивных отходов вносятся документированные сведения о радиоактивных отходах, включая их характеристики, количество, место размещения, а также сведения о субъектах обращения с радиоактивными отходами на основании данных первичного учета.

      4. В кадастр объектов обращения с радиоактивными отходами вносятся документированные сведения о пунктах захоронения, хранилищах, хвостохранилищах, пунктах хранения, об установках по переработке и (или) кондиционированию радиоактивных отходов в соответствии с порядком его ведения.

      5. На радиоактивные отходы, приведенные в соответствие с критериями приемлемости, составляется паспорт радиоактивных отходов.

      Паспорт радиоактивных отходов составляется на каждую упаковку радиоактивных отходов организацией, осуществившей их кондиционирование, за исключением случаев, предусмотренных настоящим Законом.

      Требования к содержанию, форме и порядку составления паспорта радиоактивных отходов утверждаются уполномоченным органом.

      6. Хранение реестра радиоактивных отходов, кадастра объектов обращения с радиоактивными отходами и паспорта радиоактивных отходов осуществляется в соответствии с законодательством Республики Казахстан о Национальном архивном фонде и архивах.

Глава 4. ОБРАЩЕНИЕ С РАДИОАКТИВНЫМИ ОТХОДАМИ

Статья 25. Сбор, переработка, кондиционирование радиоактивных отходов

      1. Сбор, переработка и кондиционирование радиоактивных отходов осуществляются в целях приведения их в форму и состояние, соответствующие установленным критериям приемлемости для транспортирования, хранения и (или) захоронения.

      Радиоактивные отходы подлежат сбору с момента их образования в порядке, обеспечивающем исключение их неконтролируемого накопления и распространения.

      2. Сбор, переработка и кондиционирование радиоактивных отходов осуществляются с учетом их классификации и характеристик с применением технологий и методов, обеспечивающих радиационную защиту населения и окружающей среды.

      3. При сборе, переработке и кондиционировании радиоактивных отходов обеспечиваются:

      1) радиационный контроль;

      2) учет и контроль радиоактивных отходов;

      3) предотвращение распространения радионуклидов в окружающую среду;

      4) минимизация образования вторичных радиоактивных отходов и их объема;

      5) меры по предупреждению и ликвидации аварийных ситуаций;

      6) физическая защита.

      4. Упаковки радиоактивных отходов, предназначенные для транспортирования, хранения и (или) захоронения, должны соответствовать требованиям безопасности и долговременной устойчивости, установленным уполномоченным органом, и подлежат обязательной паспортизации.

      5. Технологические операции по сбору, переработке и кондиционированию радиоактивных отходов осуществляются в соответствии с программами обеспечения качества.

Статья 26. Хранение радиоактивных отходов

      1. Хранение радиоактивных отходов осуществляется в целях их технологической выдержки для снижения уровня радиоактивности, а также накопления для последующей переработки, кондиционирования, транспортировки или захоронения.

      2. Хранение осуществляется как временное или длительное в зависимости от характеристик радиоактивных отходов и проектных решений.

      3. Сроки и условия хранения определяются проектной документацией с учетом их классификации и должны обеспечивать безопасность персонала, населения и окружающей среды в течение всего периода хранения. Продление указанных сроков допускается только при наличии обоснования безопасности, согласованного с уполномоченным органом, и внесения соответствующих изменений в проектную документацию и (или) условия действия лицензии.

      4. Хранение допускается только в хранилищах, пунктах хранения и хвостохранилищах.

      5. Хранению подлежат радиоактивные отходы, приведенные в форму и состояние, обеспечивающие их безопасное хранение и возможность последующего обращения с ними.

      6. При хранении обеспечиваются:

      1) постоянный радиационный мониторинг;

      2) контроль состояния систем безопасности;

      3) учет и контроль радиоактивных отходов;

      4) меры по предупреждению и ликвидации аварийных ситуаций;

      5) физическая защита;

      6) исключение возможности самопроизвольных цепных ядерных реакций и предотвращение избыточного тепловыделения;

      7) учет и оценка биологических, химических и иных рисков.

      7. Хранение должно обеспечивать техническую возможность последующего извлечения, переработки, транспортировки или захоронения радиоактивных отходов.

      8. Ответственность за обеспечение безопасности хранения несут физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами.

      9. Хранение не должно использоваться в качестве замены захоронения радиоактивных отходов.

Статья 27. Транспортировка радиоактивных отходов

      1. Транспортировку радиоактивных отходов могут осуществлять физические или юридические лица, имеющие соответствующие лицензии, выданные уполномоченным органом в области использования атомной энергии.

      2. Транспортировка радиоактивных отходов производится с соблюдением требований нормативных правовых актов уполномоченного органа, включая требования к упаковкам (транспортным контейнерам), маркировке, транспортным средствам, маршрутам, обеспечению физической защиты и радиационной безопасности.

      3. Условия и режим транспортировки радиоактивных отходов воздушным, железнодорожным, водным или автомобильным транспортом согласовываются с соответствующими службами Республики Казахстан.

      4. Грузоотправитель, перевозчик и грузополучатель при транспортировке радиоактивных отходов обязаны обеспечивать ядерную, радиационную безопасность и физическую защиту, а также выполнять меры по предотвращению инцидентов и аварий, их локализации и минимизации последствий.

      5. В случае возникновения радиационной аварии в результате дорожно-транспортного происшествия при транспортировке радиоактивных отходов ответственность за ее ликвидацию, а также защита персонала, населения, окружающей природной среды и материальных ценностей возлагаются на грузоотправителя, если иное не предусмотрено соглашением о транспортировке.

Статья 28. Захоронение радиоактивных отходов

      1. Захоронение осуществляется в целях обеспечения долговременной изоляции радиоактивных отходов, предотвращающей их воздействие на население и окружающую среду, без намерения последующего извлечения.

      2. Захоронение допускается только в пунктах захоронения.

      3. Пункты захоронения должны обеспечивать изоляцию радиоактивных отходов на основе системы барьеров безопасности, обеспечивающих изоляцию радиоактивных отходов на весь период их потенциальной опасности.

      4. Захоронению подлежат радиоактивные отходы, приведенные в форму и состояние, соответствующие установленным критериям приемлемости.

      5. При захоронении обеспечиваются:

      1) радиационный мониторинг;

      2) контроль состояния барьеров безопасности;

      3) учет и контроль радиоактивных отходов;

      4) меры по предупреждению и ликвидации аварийных ситуаций;

      5) физическая защита пунктов захоронения;

      6) исключение возможности самопроизвольных цепных ядерных реакций и избыточного тепловыделения;

      7) ведение и сохранение документации о месте, конструкции и составе захороненных радиоактивных отходов.

      6. После закрытия пункта захоронения обеспечиваются меры по долгосрочному контролю и мониторингу его состояния в объеме, установленном проектной документацией и условиями действия лицензии.

      7. Захоронение осуществляется с учетом необходимости минимизации образования радиоактивных отходов и их объема, подлежащего захоронению.

Статья 29. Обращение с историческими радиоактивными отходами и объектами ядерного наследия

      1. Собственники и иные законные владельцы объектов ядерного наследия, а также земельных участков и иных объектов, в границах которых выявлены объекты ядерного наследия, обязаны в пределах своих прав и обязанностей принимать меры по обеспечению радиационной безопасности, недопущению несанкционированного доступа к таким объектам, предоставлять необходимую информацию и обеспечивать доступ для проведения обследования, оценки состояния, учета, реабилитации, ликвидации и (или) консервации таких объектов.

      2. Выявление, учет, оценка и ликвидация объектов ядерного наследия осуществляются с учетом требований законодательства Республики Казахстан.

      3. Правила обращения с историческими радиоактивными отходами, а также выявления, обследования, оценки состояния, учета, реабилитации, ликвидации и (или) консервации объектов ядерного наследия утверждаются уполномоченным органом.

Статья 30. Обращение с радиоактивными отходами, образующимися при добыче и переработке урана

      1. Национальная компания в области урана вправе осуществлять захоронение очень низкоактивных радиоактивных отходов в виде радиоактивно загрязненных грунтов, образующихся при добыче и переработке урана способом подземного скважинного выщелачивания и при ликвидации последствий такой деятельности, в пунктах приповерхностного захоронения, а также осуществлять деятельность, связанную с этапами жизненного цикла таких пунктов.

      2. Работы, указанные в пункте 1 настоящей статьи, могут выполняться юридическим лицом, девяносто и более процентов акций или долей участия которого прямо или косвенно принадлежат национальной компании в области урана, при наличии у такого юридического лица соответствующей лицензии, выданной уполномоченным органом в области использования атомной энергии.

      3. Ответственность за безопасность пунктов приповерхностного захоронения, указанных в пункте 1 настоящей статьи, при выполнении работ, связанных с этапами их жизненного цикла, включая период после их закрытия, несет национальная компания в области урана либо юридическое лицо, указанное в пункте 2 настоящей статьи.

Глава 5. ЖИЗНЕННЫЙ ЦИКЛ ОБЪЕКТОВ ОБРАЩЕНИЯ С РАДИОАКТИВНЫМИ ОТХОДАМИ

Статья 31. Решения о районе размещения и о строительстве объектов обращения с радиоактивными отходами

      1. Решение о районе размещения пунктов захоронения, решение о строительстве пунктов захоронения принимаются Правительством Республики Казахстан при согласии местных представительных органов, на территории которых планируется строительство пунктов захоронения, с учетом:

      1) необходимости обеспечения безопасного обращения с радиоактивными отходами;

      2) наличия необходимых условий для размещения пунктов захоронения, отвечающих требованиям законодательства Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами;

      3) отсутствия угрозы безопасности для пунктов захоронения со стороны расположенных вблизи гражданских и военных объектов;

      4) требований, установленных экологическим законодательством Республики Казахстан;

      5) возможных социальных и экономических последствий размещения указанных пунктов для промышленного, сельскохозяйственного и социального развития региона.

      2. Физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, принимают решения о размещении и (или) строительстве пунктов хранения, хвостохранилищ и установок по переработке радиоактивных отходов по согласованию с уполномоченным органом и местными исполнительными органами.

      3. Решения о размещении хранилищ радиоактивных отходов, входящих в состав объектов использования атомной энергии в пределах промышленных площадок организаций (предприятий), принимаются в соответствии с нормативными правовыми актами уполномоченного органа.

      4. Решения о размещении и о строительстве объектов обращения с радиоактивными отходами принимаются в соответствии с законодательством Республики Казахстан в области использования атомной энергии, об архитектурной, градостроительной и строительной деятельности Республики Казахстан и экологическим законодательством Республики Казахстан.

Статья 32. Размещение объектов обращения с радиоактивными отходами

      1. Выбор места размещения объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется в пределах района размещения объектов обращения с радиоактивными отходами, определенного в соответствии с настоящим Законом.

      2. Размещение объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется в соответствии с земельным законодательством Республики Казахстан, экологическим законодательством Республики Казахстан и законодательством Республики Казахстан об архитектурной, градостроительной и строительной деятельности.

      3. Размещение объектов обращения с радиоактивными отходами не допускается:

      1) в пределах территорий жилой застройки;

      2) на особо охраняемых природных территориях;

      3) в зонах санитарной охраны источников водоснабжения;

      4) в зонах опасных геологических и гидрогеологических процессов и на иных территориях, не обеспечивающих безопасность размещения;

      5) на испытательных полигонах и в местах проведения испытаний вооружений, военной техники и иных средств поражения.

      4. При размещении объектов обращения с радиоактивными отходами учитываются:

      1) воздействие внешних природных явлений и процессов на объект обращения с радиоактивными отходами;

      2) воздействие внешних техногенных процессов на объект обращения с радиоактивными отходами;

      3) воздействие объекта обращения с радиоактивными отходами на население и окружающую среду.

      5. При выборе земельного участка для размещения объектов обращения с радиоактивными отходами учитываются характеристики геологической среды, включая:

      1) гидрогеологические условия;

      2) глубину залегания подземных вод;

      3) сорбционные свойства пород;

      4) отсутствие активных тектонических нарушений и иных факторов, способствующих миграции радионуклидов.

      6. Уполномоченный орган осуществляет оценку соответствия выбранного места размещения объекта обращения с радиоактивными отходами требованиям ядерной и радиационной безопасности, проводит экспертизу материалов обоснования безопасности размещения объекта и выдает заключение. Размещение объектов обращения с радиоактивными отходами не допускается при отсутствии положительного заключения уполномоченного органа.

      7. Для обоснования выбора места размещения пункта захоронения подлежат обязательному рассмотрению альтернативные варианты мест размещения пункта захоронения с проведением сравнительного анализа его безопасности.

      8. До принятия решения о месте размещения пункта захоронения допускается резервирование земель для проведения инженерных изысканий, оценки воздействия на окружающую среду и иных исследований в порядке, установленном земельным законодательством Республики Казахстан.

      9. Результаты выбора места размещения объектов обращения с радиоактивными отходами оформляются в виде отчета об обосновании безопасности размещения объекта и подлежат согласованию с уполномоченным органом.

Статья 33. Проектирование и строительство объектов обращения с радиоактивными отходами

      1. Проектирование и строительство объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляются в соответствии с требованиями экологического законодательства Республики Казахстан, законодательства Республики Казахстан в области использования атомной энергии, здравоохранения, об архитектурной, градостроительной и строительной деятельности и настоящего Закона с учетом характеристик радиоактивных отходов, для обращения с которыми строится объект обращения с радиоактивными отходами.

      2. Проектная документация должна содержать:

      1) решения, подтверждающие обоснования безопасности;

      2) сведения об источниках образования радиоактивных отходов и иных источниках радиационного воздействия, их количественные и качественные характеристики;

      3) описание организационной структуры объекта и системы производственного радиационного контроля;

      4) расчеты дозовых нагрузок на население, включая оценку воздействия на критические группы населения.

      3. Проектной документацией определяются:

      1) способы и сроки хранения и (или) захоронения;

      2) допустимые объемы и характеристики радиоактивных отходов, принимаемых объектом;

      3) требования к барьерам безопасности.

      4. Проектирование объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется с учетом их последующего вывода из эксплуатации, а для пунктов захоронения – с учетом их последующего закрытия, постэксплуатационного мониторинга и контроля.

      5. Проектная документация хвостохранилищ, пунктов хранения и пунктов захоронения должна предусматривать мероприятия по восстановлению нарушенных земель.

      6. Проектная документация подлежит государственной экологической и санитарно-эпидемиологической экспертизам в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан.

      7. Проектирование установок по переработке радиоактивных отходов осуществляется с учетом обеспечения ядерной, радиационной, пожарной и промышленной безопасности, минимизации образования радиоактивных отходов и предотвращения неконтролируемого распространения радиоактивных веществ.

      8. Проектные решения должны предусматривать систему барьеров безопасности, обеспечивающих изоляцию радиоактивных отходов и предотвращение их воздействия на население и окружающую среду.

      9. Проектные решения должны обеспечивать предотвращение миграции радионуклидов за пределы объекта обращения с радиоактивными отходами.

      10. В случае выявления факторов, способных повлиять на безопасность объекта, должны предусматриваться инженерные и технические меры, направленные на их компенсацию и снижение рисков.

      11. Строительство объектов обращения с радиоактивными отходами включает выполнение строительно-монтажных и пусконаладочных работ, реализацию проектных решений, проверку соответствия инженерных барьеров безопасности и систем безопасности проектной документации.

      12. Вокруг объектов обращения с радиоактивными отходами устанавливается санитарно-защитная зона, границы которой определяются в соответствии с законодательством Республики Казахстан в области здравоохранения.

      13. Строительство объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется организациями, имеющими соответствующие лицензии, в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан.

      14. При строительстве объектов обращения с радиоактивными отходами обеспечиваются:

      1) выполнение работ в соответствии с утвержденной проектной документацией;

      2) соблюдение программ обеспечения качества;

      3) ведение исполнительной документации и фиксирование всех изменений проектных решений;

      4) контроль качества инженерных барьеров безопасности, материалов и конструктивных элементов.

      15. Уполномоченный орган осуществляет государственный контроль и надзор за соблюдением требований ядерной и радиационной безопасности при строительстве объектов обращения с радиоактивными отходами.

      16. Строительство объектов обращения с радиоактивными отходами завершается проведением приемочных мероприятий с оформлением заключения о соответствии построенного объекта обращения с радиоактивными отходами проектной документации и требованиям нормативных правовых актов.

      17. Изменения проектных решений, влияющие на безопасность объекта обращения с радиоактивными отходами, подлежат обязательному согласованию с уполномоченным органом.

      18. Проектная документация пункта захоронения должна содержать предварительные решения по его закрытию, постэксплуатационному мониторингу и контролю, подлежащие уточнению в ходе эксплуатации с учетом результатов оценки безопасности, мониторинга и изменений требований законодательства Республики Казахстан.

Статья 34. Ввод в эксплуатацию и эксплуатация объектов обращения с радиоактивными отходами

      1. Ввод в эксплуатацию и эксплуатация объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляются при наличии соответствующей лицензии и документов, предусмотренных законодательством Республики Казахстан.

      2. Перед вводом объекта обращения с радиоактивными отходами в эксплуатацию обеспечивается проведение:

      1) испытаний систем безопасности, инженерных барьеров безопасности и технологического оборудования;

      2) контрольного опробования объекта обращения с радиоактивными отходами;

      3) мероприятий по подтверждению готовности объекта обращения с радиоактивными отходами к безопасной эксплуатации в объеме, установленном нормативными правовыми актами уполномоченного органа.

      3. Ввод объекта обращения с радиоактивными отходами в эксплуатацию допускается при наличии:

      1) положительного заключения уполномоченного органа о готовности объекта обращения с радиоактивными отходами к эксплуатации;

      2) утвержденных эксплуатационных регламентов, программ обеспечения качества и документов по радиационной, ядерной, технической и экологической безопасности;

      3) подготовленного и аттестованного персонала, допущенного к работе в порядке, установленном законодательством в области использования атомной энергии;

      4) устраненных замечаний, выявленных по результатам инспекций и приемочных испытаний.

      4. Эксплуатация объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется в соответствии с утвержденными эксплуатационными регламентами, программами обеспечения качества и документами по радиационной, ядерной, технической и экологической безопасности.

      5. При эксплуатации объектов обращения с радиоактивными отходами обеспечиваются:

      1) радиационный контроль;

      2) контроль состояния инженерных барьеров безопасности;

      3) предотвращение утечек и выбросов радиоактивных веществ;

      4) учет и мониторинг состояния объекта;

      5) проведение периодической оценки безопасности.

      6. На этапе эксплуатации объектов обращения с радиоактивными отходами проводятся периодическая оценка безопасности и экологическая оценка в целях подтверждения соответствия объекта обращения с радиоактивными отходами требованиям законодательства Республики Казахстан, нормативных правовых актов и проектной документации.

      7. Для пунктов хранения, хвостохранилищ и пунктов захоронения радиоактивных отходов, рассчитанных на длительный срок эксплуатации, выполняется оценка долговременной безопасности в объеме и с периодичностью, установленными нормативными правовыми актами уполномоченного органа.

      8. По результатам периодической оценки безопасности и экологической оценки разрабатываются и реализуются мероприятия, направленные на устранение выявленных несоответствий и обеспечение дальнейшей безопасной эксплуатации объекта обращения с радиоактивными отходами.

      9. В случае возникновения радиационной или иной аварии при эксплуатации объекта обращения с радиоактивными отходами физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, незамедлительно принимают меры по локализации и ликвидации ее последствий и уведомляют государственные органы в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан.

      10. Физические и юридические лица, осуществляющие деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, обеспечивают документальное оформление ввода в эксплуатацию объекта обращения с радиоактивными отходами, включая материалы приемочных испытаний, отчеты о готовности систем безопасности и документы о допуске объекта к эксплуатации, в порядке, установленном уполномоченным органом.

      11. Эксплуатация объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется в пределах параметров и ограничений, установленных проектной документацией и условиями лицензии.

Статья 35. Вывод из эксплуатации объектов обращения с радиоактивными отходами и закрытие пунктов захоронения радиоактивных отходов

      1. Решение о выводе из эксплуатации объекта обращения с радиоактивными отходами, за исключением пунктов захоронения, принимается физическими и юридическими лицами, осуществляющими деятельность в области обращения с радиоактивными отходами, с уведомлением уполномоченного органа.

      2. Вывод из эксплуатации объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется физическими и юридическими лицами, имеющими соответствующую лицензию, выданную уполномоченным органом в области использования атомной энергии.

      3. При выводе из эксплуатации объектов обращения с радиоактивными отходами проводятся работы по исключению воздействия образовавшихся радиоактивных отходов на население и окружающую среду.

      4. Вывод из эксплуатации объектов обращения с радиоактивными отходами осуществляется на основании плана вывода из эксплуатации, разработанного в соответствии с законодательством Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами и согласованного с уполномоченным органом.

      5. По завершении вывода из эксплуатации объекта обращения с радиоактивными отходами лицо, осуществлявшее вывод из эксплуатации, оформляет акт о завершении работ по выводу из эксплуатации.

      Указанный документ должен содержать сведения о выполненных работах, обращении с образовавшимися радиоактивными отходами, результатах радиационного контроля, достигнутом конечном состоянии объекта обращения с радиоактивными отходами и площадки его размещения, а также подтверждение соответствия такого состояния требованиям радиационной безопасности.

      Акт о завершении работ направляется в уполномоченный орган для получения заключения о завершении вывода из эксплуатации объекта обращения с радиоактивными отходами.

      6. Решение о закрытии пункта захоронения принимается Правительством Республики Казахстан по представлению уполномоченного органа, согласованному с уполномоченными органами в области санитарно-эпидемиологического благополучия населения и охраны окружающей среды.

      7. Предварительный план закрытия пункта захоронения разрабатывается на стадии проектирования объекта и уточняется в ходе эксплуатации с учетом результатов мониторинга, изменений требований безопасности, технологических решений и оценки стоимости работ.

      8. План закрытия пункта захоронения разрабатывается в соответствии с законодательством Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами и подлежит согласованию с уполномоченным органом.

      9. После закрытия пункта захоронения юридические лица или национальный оператор, ответственные за пункт захоронения, осуществляют его постэксплуатационный радиационный мониторинг и принимают меры по предотвращению несанкционированного доступа в соответствии с планом закрытия.

      10. По завершении этапа постэксплуатационного мониторинга ответственность за обеспечение долговременной безопасности закрытого пункта захоронения переходит к местному исполнительному органу, на территории которого находится объект.

      11. Юридические лица или национальный оператор, ответственные за пункт захоронения, обеспечивают сохранение документации, характеризующей пункт захоронения, включая сведения о составе и объемах захороненных отходов, инженерных барьерах безопасности, отчеты о закрытии и материалы постэксплуатационного мониторинга.

      12. Документация, характеризующая выведенный из эксплуатации объект обращения с радиоактивными отходами либо закрытый пункт захоронения, включая сведения о конечном состоянии его и площадки размещения, составе и объеме радиоактивных отходов, барьерах безопасности, результатах радиационного контроля, закрытия и постэксплуатационного мониторинга, подлежит хранению и передаче в порядке, определяемом уполномоченным органом.

Глава 6. ПРАВА ФИЗИЧЕСКИХ И ЮРИДИЧЕСКИХ ЛИЦ В ОБЛАСТИ ОБРАЩЕНИЯ С РАДИОАКТИВНЫМИ ОТХОДАМИ

Статья 36. Права физических и юридических лиц в области обращения с радиоактивными отходами

      Физические и юридические лица в области обращения с радиоактивными отходами имеют право:

      1) получать полную и достоверную информацию о радиационной обстановке в районе, где хранятся либо захоронены радиоактивные отходы или осуществляется обращение с ними, в том числе информацию о радиационных авариях, в соответствии с законами Республики Казахстан;

      2) обращаться в суд для оспаривания законности действий (бездействия) и решений государственных органов, органов местного самоуправления, должностных лиц и государственных служащих, а также для защиты имущественных и неимущественных благ и прав, нарушенных в результате несоблюдения требований законодательства Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами;

      3) осуществлять иные права в соответствии с законами Республики Казахстан.

Статья 37. Права общественных объединений и иных некоммерческих организаций при решении вопросов, связанных с обращением с радиоактивными отходами

      Общественные объединения и иные некоммерческие организации, помимо прав, предусмотренных статьей 36 настоящего Закона, также имеют право:

      1) участвовать в общественных слушаниях, обсуждениях при принятии решений о строительстве пунктов захоронения в случаях, предусмотренных законодательством Республики Казахстан;

      2) информировать и консультировать общественность о возможных радиационных рисках, связанных с объектами обращения с радиоактивными отходами.

Глава 7. МЕЖДУНАРОДНОЕ СОТРУДНИЧЕСТВО В ОБЛАСТИ ОБРАЩЕНИЯ С РАДИОАКТИВНЫМИ ОТХОДАМИ

Статья 38. Цель и правовая основа осуществления международного сотрудничества в области обращения с радиоактивными отходами

      1. Республика Казахстан осуществляет международное сотрудничество в области обращения с радиоактивными отходами с целью взаимопомощи и обмена опытом с другими государствами, международными организациями и научными учреждениями, осуществляющими деятельность в области обращения с радиоактивными отходами.

      2. Правовой основой международного сотрудничества в области обращения с радиоактивными отходами являются нормы международных договоров Республики Казахстан.

Статья 39. Международное сотрудничество в области обращения с радиоактивными отходами

      Международное сотрудничество в области обращения с радиоактивными отходами осуществляется по следующим направлениям:

      1) использование международного опыта при создании и развитии эффективной национальной системы обращения с радиоактивными отходами;

      2) проведение совместных научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ в области обращения с радиоактивными отходами, а также разработка технологий, направленных на снижение объемов их образования и повышение безопасности обращения с ними;

      3) участие в создании и деятельности международных научно-информационных центров радиоэкологического мониторинга, подземных лабораторий для изучения условий захоронения высокоактивных радиоактивных отходов в глубоких геологических формациях, а также иных международных проектов в указанной области;

      4) обмен информацией об инцидентах при обращении с радиоактивными отходами, включая случаи возможного трансграничного переноса радиоактивных веществ, в соответствии с международными договорными обязательствами Республики Казахстан;

      5) оказание и получение международной помощи для предотвращения, локализации или минимизации последствий радиоактивного загрязнения, возникшего в результате инцидентов при обращении с радиоактивными отходами, в соответствии с международными договорами Республики Казахстан и законодательством Республики Казахстан.

Глава 8. ЗАКЛЮЧИТЕЛЬНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 40. Ответственность за нарушение законодательства в области обращения с радиоактивными отходами

      Нарушение законодательства Республики Казахстан в области обращения с радиоактивными отходами влечет ответственность, установленную законами Республики Казахстан.

Статья 41. Порядок введения в действие настоящего Закона

      Настоящий Закон вводится в действие по истечении шестидесяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

      Президент
Республики Казахстан
К. ТОКАЕВ

Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу туралы

Қазақстан Республикасының Заңы 2026 жылғы 7 шiлдедегi № 335-VIII ҚРЗ

      ЗҚАИ-ның ескертпесі!
      Осы заңның қолданысқа енгізілу тәртібін 41-баптан қараңыз.

1-тарау. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

1-бап. Осы Заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар

      Осы Заңда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

      1) қауіпсіздік тосқауылы – радионуклидтердің және (немесе) иондандырушы сәулеленудің қоршаған ортаға таралуына кедергі келтіретін радиоактивті қалдықтардың қаптамасы, радиоактивті қалдықтарды сақтау пункттерінің, радиоактивті қалдықтарды көму пункттерінің, радиоактивті қалдықтар қоймаларының, радиоактивті қалдықтардың қалдық қоймаларының инженерлік конструкциясы немесе табиғи геологиялық түзілім элементі;

      2) радиоактивті қалдықтар – құрамында Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген алып қою деңгейінен жоғары радионуклидтер бар, жер қойнауынан алынған және үйінділер мен қалдық қоймаларына жинап қойылатын, одан әрі пайдаланылуы көзделмейтін материалдар мен заттар, бұйымдар мен жабдықтар, сондай-ақ тау жыныстары, кендер мен қалдықтар;

      3) радиоактивті қалдықтарды кондиционерлеу – радиоактивті қалдықтарды көму үшін оларды қолайлылық өлшемшарттарына сәйкес келетін физикалық пішін мен күйге келтіру жөніндегі технологиялық операциялар;

      4) радиоактивті қалдықтарды көму (бұдан әрі – көму) – радиоактивті қалдықтарды кейіннен алу ниетінсіз радиоактивті қалдықтарды көму пунктіне қауіпсіз орналастыру;

      5) радиоактивті қалдықтарды көму пункті (бұдан әрі – көму пункті) – радиоактивті қалдықтарды кейіннен алу ниетінсіз оларды орналастыруға арналған радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісі;

      6) радиоактивті қалдықтарды көму үшін олардың қолайлылық өлшемшарттары (бұдан әрі – қолайлылық өлшемшарттары) – радиоактивті қалдықтарды көму үшін белгіленетін, олардың физикалық-химиялық қасиеттеріне қойылатын талаптар;

      7) радиоактивті қалдықтарды қайта өңдеу – кейіннен қауіпсіз жұмыс істеу үшін радиоактивті қалдықтарды дезактивациялау (жойылатын радионуклидтерді бөлу) және (немесе) олардың көлемін барынша азайту және (немесе) сипаттамаларын өзгерту жөніндегі технологиялық операциялар;

      8) радиоактивті қалдықтарды сақтау (бұдан әрі – сақтау) – радиоактивті қалдықтармен одан әрі жұмыс істеу үшін оларды кейіннен алу мүмкіндігін көздейтін, оларды сақтау пунктіне, сақтау қоймасына немесе қалдық қоймасына қауіпсіз орналастыру;

      9) радиоактивті қалдықтарды сақтау қоймасы (бұдан әрі – сақтау қоймасы) – жобалау құжаттамасында белгіленген мерзім ішінде аралық сақтауға арналған, радиоактивті қалдықтармен одан әрі жұмыс істеу үшін оларды кейіннен алуды көздейтін радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісі (оның ішінде бөлінген алаң);

      10) радиоактивті қалдықтарды сақтау пункті (бұдан әрі – сақтау пункті) – радиоактивті қалдықтармен одан әрі жұмыс істеу үшін оларды кейіннен алу мүмкіндігін қамтамасыз ете отырып, жобалау құжаттамасында белгіленген мерзім ішінде оларды уақытша орналастыруға арналған радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісі;

      11) радиоактивті қалдықтарды түзушілер – қызметінің нәтижесінде радиоактивті қалдықтар түзілетін жеке немесе заңды тұлғалар;

      12) радиоактивті қалдықтардың қалдық қоймасы (бұдан әрі – қалдық қоймасы) – минералдық шикізатты және тау-кен жұмыстарын (қалдықтар мен үйінділерді) қайта өңдеу кезінде пайда болатын радиоактивті қалдықтармен одан әрі жұмыс істеу үшін оларды кейіннен алу мүмкіндігімен ұзақ уақыт орналастыруға арналған радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісі;

      13) радиоактивті қалдықтардың ықтимал қауіптілік кезеңі – радиоактивті қалдықтардың үлестік активтілігі радиациялық бақылау талап етілмейтін көрсеткіштерге дейін төмендейтін уақыт кезеңі;

      14) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу – радиоактивті қалдықтарды жинауға, қайта өңдеуге, кондиционерлеуге, тасымалдауға, сақтауға және көмуге байланысты қызмет түрлері;

      15) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі ұлттық оператор (бұдан әрі – ұлттық оператор) – радиоактивті қалдықтарды көму жөніндегі өкілеттіктер берілген, сондай-ақ осы Заңға сәйкес өзге де функцияларды жүзеге асыратын заңды тұлға;

      16) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы физикалық тұрғыдан қорғау (бұдан әрі – физикалық тұрғыдан қорғау) – радиоактивті қалдықтарға және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілеріне қатысты рұқсат етілмеген әрекеттерді болғызбау мақсатында жүзеге асырылатын ұйымдастырушылық, инженерлік және техникалық шаралар жиынтығы;

      17) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілері – радиоактивті қалдықтарды қайта өңдеуге, кондиционерлеуге, тасымалдауға, сақтауға және (немесе) көмуге арналған арнаулы құрылысжайлар (немесе кешендер) және өзге де инженерлік конструкциялар;

      18) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін пайдаланудан шығару – сақтау қоймалары мен көму пункттерін қоспағанда, объектіні радиациялық қауіпсіздік бойынша шектеулер белгілеуді талап етпейтін және халық пен қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз ететін жағдайға келтіруге бағытталған радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің өмірлік цикл кезеңі;

      19) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің өмірлік циклі – радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін орналастыруды, инженерлік ізденістерді, жобалауды, салуды, пайдалануға беруді, пайдалануды, пайдаланудан шығаруды (жабуды), сондай-ақ ядролық, радиациялық, ядролық физикалық және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылатын пайдаланудан кейінгі мониторингтеу мен бақылауды қамтитын оның өмір сүру кезеңдерінің дәйектілігі;

      20) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы уәкілетті орган (бұдан әрі – уәкілетті орган) – радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы басшылықты жүзеге асыратын орталық мемлекеттік орган;

      21) тарихи радиоактивті қалдықтар – ядролық мұраға жататын, 1992 жылға дейін түзілген және меншік иесі жоқ радиоактивті қалдықтар.

2-бап. Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу

саласындағы заңнамасы

      1. Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді, Қазақстан Республикасының Экология кодексінен, "Атом энергиясын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Заңынан, осы Заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінен, халықаралық шарттық міндеттемелерінен тұрады.

      2. Қазақстан Республикасының аумағында халықаралық шарттардың қолданылу тәртібі заңдарда айқындалады.

3-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы объектілер мен

субъектілер

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы объектілер:

      1) радиоактивті қалдықтар;

      2) сақтау қоймалары;

      3) қалдық қоймалары;

      4) сақтау пункттері;

      5) көму пункттері;

      6) радиоактивті қалдықтарды қайта өңдеу және (немесе) кондиционерлеу қондырғылары;

      7) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу процесінде пайдаланылатын өзге де объектілер.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы субъектілер:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеуді жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар;

      2) орталық мемлекеттік органдар және жергілікті мемлекеттік басқару органдары.

4-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызмет түрлері

      1. Осы Заң радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мынадай қызмет түрлеріне қолданылады:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыруды, салуды, пайдалануға беруді, пайдалануды, пайдаланудан шығаруды және жабуды, сондай-ақ ядролық, радиациялық және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылатын пайдаланудан кейінгі мониторингтеу мен бақылауды қоса алғанда, олардың өмірлік циклінің кезеңдері;

      2) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу, сондай-ақ радиоактивті қалдықтарды беру және қабылдау;

      3) ғылыми-зерттеу, жобалау, тәжірибелік-конструкторлық, инженерлік және сараптамалық жұмыстар жүргізуді, жабдықтарды дайындауды, жеткізуді және оларға техникалық қызмет көрсетуді, радиациялық бақылауды жүзеге асыруды, радиоактивті қалдықтарды физикалық тұрғыдан қорғауды қамтамасыз етуді, есепке алу мен бақылау жүргізуді, персоналды даярлауды, оқытуды және аттестаттауды қоса алғанда, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы жұмыстарды орындау және қызметтер көрсету, сондай-ақ ядролық және радиациялық қауіпсіздікке әсер ететін өзге де жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер;

      4) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы өзге де қызмет түрлері.

2-тарау. РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ САЛАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ

5-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік

реттеудің негізгі мақсаты, міндеттері мен қағидаттары

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік реттеудің негізгі мақсаты – ядролық, радиациялық, ядролық физикалық және экологиялық қауіпсіздікті, қазіргі және болашақ ұрпақтың өмірі мен денсаулығын радиациялық әсерден қорғауды және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезінде қоршаған ортаны радиоактивті ластанудан қорғауды қамтамасыз ету.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік реттеудің негізгі міндеттері:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік басқарудың тиімді жүйесін қалыптастыру;

      2) мемлекеттің радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі міндеттемелерін орындау;

      3) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласында тиімді басқару мен бақылауды ұйымдастыру;

      4) радиоактивті қалдықтардың барлық түрлерімен жұмыс істеудің тиімді жүйесін ұйымдастыру;

      5) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу үшін пайдаланылатын алаңдарды оңтайландыру;

      6) радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге байланысты ақпаратқа қолжетімділікті қамтамасыз ету;

      7) радиоактивті қалдықтарды қауіпсіз сақтау мен көмуге уақтылы орналастыруды қамтамасыз ету;

      8) Қазақстан Республикасының ядролық және радиациялық қауіпсіздік кепілдіктері және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықаралық міндеттемелерінің орындалуын қамтамасыз ету.

      3. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік реттеудің негізгі қағидаттары:

      1) қауіпсіздік қағидаты – персоналдың, халықтың өмірі мен денсаулығын және қоршаған ортаны қорғаудың радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеуге байланысты қызметтің барлық өзге аспектілерінен басымдығы;

      2) жауаптылық қағидаты – радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу субъектілерінің радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін жауаптылығы;

      3) барынша азайту қағидаты – радиоактивті қалдықтардың түзілуін және жинақталуын іс жүзінде қол жеткізуге болатын ең төмен деңгейде шектеу;

      4) оңтайландыру қағидаты – экономикалық және әлеуметтік факторларды ескере отырып, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезінде олардың әсерін ақылға қонымды, қол жеткізуге болатын төмен деңгейге дейін азайту;

      5) ұрпақтардың өзара байланысы қағидаты – қазіргі ұрпақтың радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету қажеттілігіне байланысты болашақта ауыртпалықты болашақ ұрпаққа негізсіз жүктеуден оларды қорғау;

      6) радиоактивті қалдықтарды түзушінің жауаптылық қағидаты – радиоактивті қалдықтарды түзушінің Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес радиоактивті қалдықтармен қауіпсіз жұмыс істеу, оларды сақтау және көму жөніндегі жұмыстарды қаржыландыруды қамтамасыз ету міндеті.

6-бап. Қазақстан Республикасы Үкіметінің радиоактивті қалдықтармен жұмыс

істеу саласындағы құзыреті

      Қазақстан Республикасының Үкіметі радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласында:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын әзірлейді және олардың жүзеге асырылуын ұйымдастырады;

      2) радиоактивті қалдықтарды көму пункттерін орналастыру ауданы және оларды салу туралы шешім қабылдайды;

      3) тарихи радиоактивті қалдықтарды сақтау пунктін көму пунктіне ауыстыру туралы шешім қабылдайды;

      4) көму пункттерін мерзімінен бұрын жабу немесе жабу туралы шешім қабылдайды;

      5) көму пункттерін орналастыру алаңын таңдау қағидаларын бекітеді;

      6) өзіне Қазақстан Республикасының Конституциясымен, осы Заңмен, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарымен және Қазақстан Республикасы Президентінің актілерімен жүктелген өзге де функцияларды орындайды.

7-бап. Мемлекеттік органдардың радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу

саласындағы құзыреті

      1. Уәкілетті орган радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы өз құзыреті шегінде:

      1) стратегиялық, реттеушілік, іске асыру және бақылап-қадағалау функцияларын жүзеге асырады;

      2)  мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының Қазақстан Республикасының Президенті айқындаған негізгі бағыттары және мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, оның қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің Қазақстан Республикасының Үкіметі әзірлеген негізгі бағыттары негізінде және оларды орындау үшін Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастырады;

      3) осы Заңда белгіленген негізгі мақсатқа, міндеттер мен қағидаттарға сәйкес радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы нормативтік құқықтық актілерді, техникалық регламенттерді, нормативтік-техникалық құжаттарды әзірлейді және бекітеді;

      4)  ұлттық операторды айқындайды және ол туралы ережені бекітеді;

      5) ұлттық оператордың қызметін қаржыландыру тәртібін, тетігі мен көздерін айқындайды;

      6) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады;

      7) Қазақстан Республикасының Үкіметіне:

      көму пункттерін орналастыру ауданы және оларды салу;

      тарихи радиоактивті қалдықтарды сақтау пунктін көму пунктіне ауыстыру;

      көму пункттерін мерзімінен бұрын жабу немесе жабу туралы ұсыныстар енгізеді;

      8) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласында салааралық үйлестіруді жүзеге асырады;

      9)  қолайлылық өлшемшарттарын әзірлейді және бекітеді;

      10) радиоактивті қалдықтарды есепке алу мен бақылау қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      11) қалдық қоймаларын, сақтау пункттерін немесе көму пункттерін орналастыру, салу, пайдалану, пайдаланудан шығару немесе жабу кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі қағидаларды әзірлейді және бекітеді;

      12)  жинау, тасымалдау, сақтау және көму қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      13) сақтау пункттерінің және көму пункттерінің қауіпсіздігін талдау жөніндегі есептерді дайындау мен ұсыну қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      14) радиоактивті қалдықтарды тасымалдауды қоса алғанда, радиоактивті қалдықтарды және олармен жұмыс істеу объектілерін физикалық тұрғыдан қорғау қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      15) радиоактивті қалдықтарды көмуге беру қағидалары мен көму қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      16) көму пункттерін орналастыру алаңын таңдау қағидаларын әзірлейді;

      17) жабылған көму пункттерін мониторингтеу қағидаларын әзірлейді және бекітеді;

      18) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеуге байланысты қызметті мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асырады;

      19) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің кадастрын жүргізеді;

      20) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың персоналын аттестаттаудан өткізеді;

      21) осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге нормативтік құқықтық актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

      2.  Қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган Қазақстан Республикасының экология заңнамасында белгіленген құзыреті шегінде:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін Қазақстан Республикасының экология заңнамасында көзделген жағдайларда және тәртіппен мемлекеттік экологиялық сараптау мен экологиялық бағалауды ұйымдастырады және жүргізеді;

      2) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілеріне қатысты экологиялық рұқсаттар береді;

      3) осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

      3. Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген құзыреті шегінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы санитариялық қағидалар талаптарының, гигиеналық нормативтердің сақталуын мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық бақылау мен қадағалауды ұйымдастырады және жүзеге асырады;

      2) осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасында көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

8-бап. Жергілікті атқарушы органдардың радиоактивті қалдықтармен жұмыс

істеу саласындағы құзыреті

      Жергілікті атқарушы органдар Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасында белгіленген құзыреті шегінде:

      1) мемлекеттік органдарды және (немесе) олардың ведомстволық бағынысты ұйымдарын тарта отырып, жабылған көму пункттерін мониторингтеу қағидаларына сәйкес жабылған көму пункттерінің мониторингін жүргізуді жүзеге асырады;

      2) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінде радиациялық қауіпсіздікті және қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды іске асыруға қатысады;

      3) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру, салу, пайдалану және жабу мәселелері бойынша қоғамдық талқылауларды және халықты хабардар етуді ұйымдастырады;

      4) тарихи радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу, радиациялық ластануды жою, сондай-ақ ядролық мұра объектілерінің қауіпсіздігін және оларды оңалтуды қамтамасыз ету жөніндегі жұмысты ұйымдастырады;

      5) жергілікті мемлекеттік басқару мүддесінде Қазақстан Республикасының заңдарымен жергілікті атқарушы органдарға жүктелетін өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

9-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті

лицензиялау

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті лицензиялау Қазақстан Республикасының атом энергиясын пайдалану саласындағы заңнамасына, сондай-ақ Қазақстан Республикасының рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті лицензиялауды атом энергиясын пайдалану саласындағы уәкілетті орган жүзеге асырады.

10-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеуге байланысты қызметті

мемлекеттік бақылау мен қадағалау

      Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалау Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне және "Атом энергиясын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жүзеге асырылады.

11-бап. Радиоактивті қалдықтарды мемлекеттік есепке алу және бақылау

      1. Радиоактивті қалдықтар осы Заңға, Қазақстан Республикасының атом энергиясын пайдалану саласындағы заңнамасына сәйкес мемлекеттік есепке алынуы және бақылануы тиіс.

      2. Радиоактивті қалдықтарды мемлекеттік есепке алу және бақылау олардың түзілуін, жинақталуын, сақталуын, қайта өңделуін, тасымалдануы мен көмілуін жүйелі және анық есепке алуды қамтамасыз ету, олардың бақылаусыз айналымының алдын алу, сондай-ақ ядролық, радиациялық, ядролық физикалық және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.

      3. Радиоактивті қалдықтарды мемлекеттік есепке алу және бақылау:

      1) радиоактивті қалдықтар тізілімін жүргізуді;

      2) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің кадастрын жүргізуді қамтиды.

      4. Радиоактивті қалдықтарды мемлекеттік есепке алу және бақылау жүйесінің қызметін ұйымдастыруды және қамтамасыз етуді уәкілетті орган жүзеге асырады.

      5. Радиоактивті қалдықтар тізілімін жүргізуді уәкілетті орган жүзеге асырады.

      6. Радиоактивті қалдықтар тізілімін жүргізудің тәртібін және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің кадастрын жүргізудің тәртібін уәкілетті орган айқындайды.

      7. Радиоактивті қалдықтарды бастапқы есепке алуды радиоактивті қалдықтарды түзушілер жүзеге асырады.

      Радиоактивті қалдықтарды түзушіні айқындау мүмкін болмаған жағдайда, жергілікті атқарушы органдар бастапқы есепке алуды олардың орналасқан жері бойынша жүзеге асырады.

12-бап. Радиоактивті қалдықтарды сыныптау

      1. Радиоактивті қалдықтарды сыныптау олардың шығу тегі, агрегаттық күйі, үлестік активтілігі (концентрациясы), радиоактивті қалдықтардағы радионуклидтердің, сондай-ақ олардағы ядролық материалдардың жартылай ыдырау кезеңі негізінде жүзеге асырылады.

      2. Радиоактивті қалдықтар агрегаттық күйі бойынша қатты, сұйық және газ тәрізді радиоактивті қалдықтар болып бөлінеді.

      3. Радиоактивті қалдықтар үлестік активтілігінің (концентрациясының) деңгейі бойынша активтілігі өте төмен, активтілігі төмен, активтілігі орташа және активтілігі жоғары радиоактивті қалдықтар болып бөлінеді.

      4. Радиоактивті қалдықтардағы радионуклидтердің жартылай ыдырау кезеңі бойынша олар өте қысқа өмір сүретін, қысқа өмір сүретін және ұзақ өмір сүретін радиоактивті қалдықтар болып бөлінеді.

      5. Құрамында ядролық материалдардың болуына қарай радиоактивті қалдықтар құрамында ядролық материалдар бар және құрамында ядролық материалдар жоқ радиоактивті қалдықтар болып бөлінеді.

      6. Радиоактивті қалдықтарды сыныптау өлшемшарттары мен тәртібін уәкілетті орган бекітеді. Радиоактивті қалдықтарды сыныптау олармен жұмыс істеу тәртібін анықтау, қайта өңдеу, сақтау және (немесе) көму технологияларын таңдау кезінде пайдаланылады.

13-бап. Ядролық материалдарды, радиоактивті заттарды радиоактивті

қалдықтар санатына ауыстыру

      1. Ядролық материалдарды және (немесе) радиоактивті заттарды радиоактивті қалдықтар санатына ауыстыруды уәкілетті органмен келісу бойынша олардың меншік иелері жүзеге асырады.

      2. Ядролық материалдарды және (немесе) радиоактивті заттарды радиоактивті қалдықтар санатына ауыстыру:

      1) арнаулы ұйымдастыру-техникалық іс-шараларын жүргізбей, ядролық материалдарды, радиоактивті заттарды алу мақсатында радиоактивті қалдықтарды сақтауға, қайта өңдеуге және кондиционерлеуге берілген радиоактивті қалдықтарды технологиялық процеске кейіннен қайтаруды болдырмау;

      2)  оларды одан әрі мақсатына қарай пайдаланудың мүмкін еместігін немесе орынсыздығын растайтын өлшеулер мен есептеулер жүргізу;

      3) радиоактивті қалдықтарды есепке алу және бақылау қағидаларына сәйкес радиоактивті қалдықтарды мемлекеттік есепке қою өлшемшарттарын орындау шарттарының жиынтығы орындалған кезде жүзеге асырылады.

      3. Ядролық материалдарды және (немесе) радиоактивті заттарды радиоактивті қалдықтар санатына ауыстыру тәртібін уәкілетті орган айқындайды.

14-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін санаттарға бөлу

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін санаттарға бөлу Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген сыныптамаға сәйкес айқындалатын радиоактивті қалдықтардың сипаттамаларын ескере отырып, барынша ықтимал радиациялық авария кезінде олардың халық, персонал және қоршаған орта үшін ықтимал радиациялық қауіптілік деңгейі бойынша жүзеге асырылады.

      2. Ықтимал радиациялық қауіптілік деңгейі бойынша радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілері:

      1) 1-санаттағы объектілер – авария болған жағдайда санитариялық-қорғау аймағынан тыс жерде халыққа және қоршаған ортаға радиациялық әсері болуы мүмкін;

      2) 2-санаттағы объектілер – авария болған жағдайда радиациялық әсері санитариялық-қорғау аймағының аумағымен шектелетін;

      3) 3-санаттағы объектілер – авария болған жағдайда радиациялық әсері объектінің орналасқан алаңымен шектелетін;

      4) 4-санаттағы объектілер – авария болған жағдайда радиациялық әсері радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі жұмыстар жүзеге асырылатын үй-жайлармен немесе жұмыс аймағымен шектелетін, әсері олардың шегінен шықпайтын объектілер болып бөлінеді.

      3. Жұмыс істеп тұрған объектілер үшін санаттарды объектінің меншік иесі белгілейді және уәкілетті органмен және халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның аумақтық бөлімшелерімен келісіледі.

      4. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істейтін жаңа объектілер үшін санаттар Қазақстан Республикасының атом энергиясын пайдалану саласындағы заңнамасына және барынша жоғары радиациялық авариялар сценарийін қамтитын жобалау құжаттамасын талдау негізінде радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптарға сәйкес жобалау кезеңінде белгіленеді.

3-тарау. РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ САЛАСЫНДАҒЫ ҚЫЗМЕТТІ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ ШАРТТАРЫ МЕН ТӘРТІБІ

15-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге

асырудың жалпы шарттары

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалардың атом энергиясын пайдалану саласындағы тиісті қызмет түріне арналған лицензиясы болуға міндетті.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдаланатын не радиоактивті қалдықтармен операцияларды жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезінде және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінде ядролық, радиациялық, ядролық физикалық, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге;

      2) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін құрудың, пайдаланудың және пайдаланудан шығарудың (жабудың) барлық кезеңінде сапаны қамтамасыз ету бағдарламаларын әзірлеуге, енгізуге және қолдауға;

      3) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің қауіпсіздігіне бағалау жүргізуге;

      4) авариялардың алдын алу және олардың персонал, халық және қоршаған орта үшін салдарын азайту жөніндегі шараларды әзірлеуге және іске асыруға;

      5) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінде аварияларды оқшаулау және олардың салдарын жою жөніндегі шараларды әзірлеуге және іске асыруға;

      6) Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасының талаптарына сәйкес радиоактивті қалдықтарды есепке алуды және бақылауды жүзеге асыруға;

      7) персоналды оқытуды, қолдауды және олардың біліктілігін арттыруды қамтамасыз етуге;

      8) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдаланудан шығару (жабу) және авариялардың салдарын жою үшін қажетті қаржы қаражатының қалыптастырылуын және болуын қамтамасыз етуге міндетті.

16-бап. Радиоактивті қалдықтарды түзушілер

      1. Радиоактивті қалдықтарды түзушілер:

      1) құрамында радионуклидтер бар материалдарды, заттарды, жабдықтар мен бұйымдарды одан әрі пайдалану мүмкіндігін бағалауды жүзеге асыруға және оларды одан әрі пайдалану мүмкін болмаған жағдайда радиоактивті қалдықтарға жатқызу өлшемшарттарына сәйкес мұндай материалдарды радиоактивті қалдықтарға жатқызуға;

      2) радиоактивті қалдықтарды көму үшін ұлттық операторға бергенге дейін олармен қауіпсіз жұмыс істеуді қамтамасыз етуге;

      3) уәкілетті орган бекітетін қолайлылық өлшемшарттарына сәйкес радиоактивті қалдықтарды көму үшін қолайлы күйге келтіруді қамтамасыз етуге;

      4) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі, сондай-ақ оларды көму үшін ұлттық операторға беру жөніндегі жұмыстарды қаржыландыруға;

      5) радиоактивті қалдықтарды сәйкестендіру, есепке алу және қолайлылық өлшемшарттарына сәйкестігін растау үшін қажетті толық ақпаратты бере отырып, оларды ұлттық операторға беруге міндетті.

      2. Радиоактивті қалдықтарды түзушілер радиоактивті қалдықтарды ұлттық операторға бергенге дейін олармен қауіпсіз жұмыс істеуді қамтамасыз етуге жауапты болады.

      3. Қызметін тоқтатқан кезде радиоактивті қалдықтарды түзушілер:

      1) қызметін тоқтату ниеті туралы уәкілетті органды хабардар етуге;

      2) барлық қолда бар радиоактивті қалдықтарды Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасында белгіленген тәртіппен сақтау және (немесе) көму пункттеріне беруге;

      3) жабдықтарды, ғимараттарды, құрылысжайлар мен коммуникацияларды дезактивациялау, аумақты рекультивациялау және қоршаған ортаны қалпына келтіру жөніндегі жұмыстарды жүргізуге міндетті.

17-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі ұлттық оператор

      1. Ұлттық оператордың:

      1) "Семей ядролық қауіпсіздік аймағы туралы" Қазақстан Республикасының Заңында және осы Заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, көму пункттерінің өмірлік циклінің барлық кезеңіне байланысты қызметті жүзеге асыруға және Қазақстан Республикасының аумағында көму жөніндегі жұмыстарды орындауға;

      2)  мемлекеттік меншіктегі не Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен мемлекеттік меншікке беруге жататын ядролық мұра объектілерін жою және (немесе) консервациялау жөніндегі жұмыстарды орындауға;

      3) "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Кодексінде, осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында көзделген жағдайларда уранды өндіру мен қайта өңдеу салдарын жою, сондай-ақ осындай қызметтің нәтижесінде радиоактивті материалдармен ластанған объектілер мен құрылысжайларды консервациялау жөніндегі жұмыстарды орындауға айрықша құқығы бар.

      2. Осы баптың 1-тармағының 2) және 3) тармақшаларында көрсетілген жұмыстарды орындау кезінде жобалау құжаттамасына сәйкес қоршаған ортаны қалпына келтіруге, радиациялық қатерді азайтуға және халық пен аумақтардың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған рекультивациялық іс-шаралар жүргізіледі.

      3. Ұлттық оператор мынадай функцияларды жүзеге асырады:

      1) сақтауға және (немесе) көмуге қабылданған радиоактивті қалдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді қамтамасыз етеді;

      2) өзіне сақтауға және (немесе) көмуге берілетін радиоактивті қалдықтардың мәлімделген деректерге және қолайлылық өлшемшарттарына сәйкестігін айқындайды;

      3) өзінің қарамағындағы радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз етеді;

      4) өзінің қарамағындағы көму пункттерін пайдалануды, оларға техникалық қызмет көрсетуді, оларды реконструкциялауды, жабуды және пайдаланудан кейінгі мониторингтеуді жүзеге асырады;

      5) өз қызметі шегінде радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу сапасын қамтамасыз ету бағдарламаларын әзірлейді және іске асырады;

      6)  инфрақұрылымды дамыту жөніндегі уәкілетті органға радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу бойынша ұсыныстар енгізеді;

      7) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру және пайдалану қауіпсіздігіне байланысты ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды жүргізеді;

      8) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен радиоактивті қалдықтарды өтеулі негізде сақтауға және (немесе) көмуге қабылдайды;

      9) көму пункттері орналасқан аумақты радиациялық бақылауды және мониторингтеуді қамтамасыз етеді;

      10) өзінің қарамағындағы көму пункттері орналасқан аумақтардағы радиациялық ахуал туралы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен мемлекеттік органдар мен халықтың хабардар болуын қамтамасыз етеді;

      11) қоршаған ортаны қалпына келтіруге және халық пен аумақтардың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған рекультивациялық іс-шаралар жүргізуді қоса алғанда, ядролық мұра объектілері қызметінің салдарын жою жөніндегі жұмыстарды жүзеге асырады;

      12) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өзге де қызмет түрлерін жүзеге асырады.

      4. Ұлттық оператордың:

      1) радиоактивті қалдықтарды түзушілерден және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы жұмыстарды орындайтын ұйымдардан өзіне жүктелген функцияларды орындау үшін қажетті және жеткілікті көлемде ақпарат сұратуға және алуға;

      2) уәкілетті органға радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қауіпсіздік жөніндегі нормативтік құқықтық актілерді жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізуге;

      3) өз құзыреті шегінде радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі жұмыстарды орындауға және қызметтер көрсетуге шарттар жасасуға;

      4) радиоактивті қалдықтардың қолайлылық өлшемшарттарына сәйкес келмейтіні анықталған жағдайда оларды көмуге қабылдаудан бас тартуға;

      5) атом энергиясын пайдалану саласында тиісті лицензиялары бар мамандандырылған ұйымдарды жекелеген жұмыстарды орындауға тартуға;

      6) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес осы Заңда белгіленген мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізу үшін қажетті өзге де құқықтарды жүзеге асыруға құқығы бар.

18-бап. Радиоактивті қалдықтарды ұлттық операторға көму үшін беру тәртібі

      1. Радиоактивті қалдықтарды ұлттық операторға беру уәкілетті орган белгілеген тәртіппен жүзеге асырылады.

      2. Радиоактивті қалдықтар қолайлылық өлшемшарттарына сәйкестігі расталғаннан кейін және радиоактивті қалдықтарды қабылдап алу-беру актісіне қол қойылған кезден бастап ұлттық оператордың меншігіне өтеді.

      3. Радиоактивті қалдықтарды ұлттық операторға берер алдында радиоактивті қалдықтарды түзуші не ол іске тартатын, атом энергиясын пайдалану саласында тиісті лицензиясы бар мамандандырылған ұйым радиоактивті қалдықтарды кондиционерлеуді жүзеге асырады.

      4.  Иесіз радиоактивті қалдықтарды беру Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

      5.  Иесіз радиоактивті қалдықтарды көмуге орналастыру Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда және тәртіппен бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады.

19-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі қызметті

қаржыландыру

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі қызметті қаржыландыруды радиоактивті қалдықтарды түзушілер не олардың құқықтық мирасқорлары өз қаражаты есебінен жүзеге асырады.

      2. Ұлттық оператордың қызметін қаржыландыру:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу бойынша көрсетілетін қызметтер, орындалатын жұмыстар үшін сыйақылар;

      2) жер қойнауын пайдаланушылар ғылыми-зерттеу, тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды және (немесе) жер қойнауын пайдаланудың салдарын жоюды қаржыландыру ретінде бөлетін қаражат;

      3) Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сәйкес бюджет қаражаты;

      4) Қазақстан Республикасының заңдарында тыйым салынбаған өзге де көздер есебінен жүзеге асырылады.

      3.  Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі қызметті қаржыландыру мынадай жағдайларда:

      1) республикалық немесе коммуналдық меншіктегі ұйымдарда түзілетін және (немесе) жинақталған радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу;

      2) иесіз, пайдаланылып болған, жабылған радионуклидті көздермен және (немесе) иесіз, жинақталған радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу;

      3) республикалық немесе коммуналдық меншіктегі және (немесе) меншік иесі белгіленбеген тарихи радиоактивті қалдықтармен және тарихи радиациялық ластану объектілерімен жұмыс істеу;

      4) республикалық немесе коммуналдық меншіктегі радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдаланудан шығару;

      5) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі өзге де қызметті жүзеге асыру кезінде бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады.

20-бап. Авариялық әзірлік және ден қою

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар Қазақстан Республикасының атом энергиясын пайдалану саласындағы заңнамасына және Қазақстан Республикасының азаматтық қорғау туралы заңнамасына сәйкес авариялық әзірлік және ден қою жоспарларын әзірлеуге, бекітуге және жаңартылған күйде ұстауға міндетті.

      Авариялық әзірлік және ден қою жоспарлары радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің радиациялық қауіптілік санатын ескеруге, оқыс оқиғалар мен авариялар кезіндегі іс-қимыл тәртібін, олардың салдарын жою және персоналға, халыққа және қоршаған ортаға радиациялық әсерді барынша азайту жөніндегі шараларды қамтуға тиіс.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезінде авариялық әзірлік және ден қою жөніндегі іс-шаралардың орындалуын қамтамасыз етуге міндетті.

      3. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар уәкілетті орган айқындаған тәртіппен авариялық әзірлік және ден қою жоспарлары бойынша іс-қимылдарды пысықтауға бағытталған персоналды оқытуды, жаттығулар мен оқу-жаттығу сабақтарын өткізуге міндетті.

      4. Авария жағдайында радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар оны оқшаулау жөніндегі шараларды дереу қабылдауға, уәкілетті орган мен азаматтық қорғау органдарын хабардар етуге, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өзге де іс-қимылдарды орындауға міндетті.

21-бап. Радиоактивті қалдықтарды және радиоактивті қалдықтармен жұмыс

істеу объектілерін физикалық тұрғыдан қорғау

      1. Жеке және заңды тұлғалар радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеген кезде оларды физикалық тұрғыдан қорғауды қамтамасыз етеді.

      2. Радиоактивті қалдықтарды және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін физикалық тұрғыдан қорғауды қамтамасыз ету осындай объектілердің өмірлік циклінің барлық кезеңінде, сондай-ақ оларды тасымалдауды қоса алғанда, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезінде жүзеге асырылады.

      3. Радиоактивті қалдықтарды және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін физикалық тұрғыдан қорғауды қамтамасыз ету мақсатында ұйымдық құрылым құру, ішкі құжаттарды әзірлеу, физикалық тұрғыдан қорғаудың инженерлік және техникалық құралдарымен жарақтандыру жүзеге асырылады, сондай-ақ рұқсатсыз әрекеттерден қорғау үшін күзет және ден қою күштерінің болуы қамтамасыз етіледі.

22-бап. Радиоактивті қалдықтарды елге әкелу және елден әкету шарттары

      1. Қазақстан Республикасында түзілген және қайта өңдеу үшін Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге жіберілген радиоактивті қалдықтарды қайта өңдеу немесе кондиционерлеу нәтижесінде түзілген радиоактивті қалдықтарды қайтару жағдайларын қоспағанда, радиоактивті қалдықтарды сақтау, қайта өңдеу, кондиционерлеу немесе көму үшін Қазақстан Республикасына әкелуге тыйым салынады.

      2. Егер Қазақстан Республикасының халықаралық шартында көзделген болса, Қазақстан Республикасынан шетелге жіберілген, пайдаланылып болған ядролық отынды қайта өңдеу кезінде түзілген радиоактивті қалдықтарды Қазақстан Республикасының аумағына әкелуге рұқсат етіледі.

      3.  Радиоактивті қалдықтарды Қазақстан Республикасынан әкетуге Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында көзделген жағдайларда және тәртіппен ғана жол беріледі.

      4. Радиоактивті қалдықтарды әкелу және әкету тәртібі Қазақстан Республикасының заңнамасында және Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында айқындалады.

23-бап. Радиоактивті қалдықтардың трансшекаралық орнын ауыстыру

      1. Радиоактивті қалдықтардың трансшекаралық орнын ауыстыру Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына сәйкес жүзеге асырылады.

      2. Радиоактивті қалдықтардың трансшекаралық орнын ауыстыруға мынадай шарттар сақталған:

      1) алдын ала жазбаша хабарламаның болуы және межелі мемлекеттің келісімі алынған;

      2) транзит мемлекеттерінің аумағы арқылы орнын ауыстыру кезінде олардың келісімі алынған;

      3) уәкілетті органмен келісу бойынша орнын ауыстыру жүзеге асырылған;

      4) қаптамаларға, көлік құралдарына, маршруттарға және тасымалдау шарттарына қойылатын талаптарды қоса алғанда, радиоактивті қалдықтарды қауіпсіз тасымалдауға арналған халықаралық шарттардың талаптары сақталған кезде жол беріледі.

      3. Пайдаланылып болған ядролық отынды немесе радиоактивті қалдықтарды сақтау немесе көму үшін оңтүстік ендіктің 60 градусынан оңтүстікке қарай межелі жерге жөнелтуге тыйым салынады.

      4. Радиоактивті қалдықтардың трансшекаралық орын ауыстыру тәртібін уәкілетті орган айқындайды.

24-бап. Радиоактивті қалдықтарды, сондай-ақ радиоактивті қалдықтармен

жұмыс істеу объектілерін тіркеу

      1. Радиоактивті қалдықтарды және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін тіркеу радиоактивті қалдықтар тізіліміне және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің кадастрына құжатталған ақпаратты енгізуді және жаңартуды қамтиды.

      2. Радиоактивті қалдықтарды және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін тіркеу радиоактивті қалдықтарды есепке алудың мемлекеттік жүйесін қалыптастыру, жүргізу және оның жұмыс істеуі мақсатында жүзеге асырылады.

      3. Радиоактивті қалдықтар тізіліміне радиоактивті қалдықтардың сипаттамаларын, санын, орналастыру орнын қоса алғанда, олар туралы құжатталған мәліметтер, сондай-ақ бастапқы есепке алу деректері негізінде радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу субъектілері туралы мәліметтер енгізіледі.

      4. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің кадастрына оны жүргізу тәртібіне сәйкес радиоактивті қалдықтарды көму пункттері, сақтау қоймалары, қалдық қоймалары, сақтау пункттері, қайта өңдеу және (немесе) кондиционерлеу қондырғылары туралы құжатталған мәліметтер енгізіледі.

      5. Қолайлылық өлшемшарттарына сәйкес келтірілген радиоактивті қалдықтарға радиоактивті қалдықтардың паспорты жасалады.

      Осы Заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, радиоактивті қалдықтардың әрбір қаптамасына радиоактивті қалдықтардың паспортын оларды кондиционерлеуді жүзеге асырған ұйым жасайды.

      Радиоактивті қалдықтар паспортының мазмұнына, нысанына және оны жасау тәртібіне қойылатын талаптарды уәкілетті орган бекітеді.

      6. Радиоактивті қалдықтардың тізілімін, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің кадастрын және радиоактивті қалдықтардың паспортын сақтау Қазақстан Республикасының Ұлттық архив қоры және мұрағаттар туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

4-тарау. РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ

25-бап. Радиоактивті қалдықтарды жинау, қайта өңдеу, кондиционерлеу

      1. Радиоактивті қалдықтарды жинау, қайта өңдеу және кондиционерлеу оларды тасымалдау, сақтау және (немесе) көму үшін белгіленген қолайлылық өлшемшарттарына сәйкес келетін пішін мен күйге келтіру мақсатында жүзеге асырылады.

      Радиоактивті қалдықтар түзілген сәттен бастап олардың бақылаусыз жинақталуын және таралуын болдырмауды қамтамасыз ететін тәртіппен жиналуға жатады.

      2. Радиоактивті қалдықтарды жинау, қайта өңдеу және кондиционерлеу халық пен қоршаған ортаны радиациялық қорғауды қамтамасыз ететін технологиялар мен әдістер қолданыла отырып, олардың сыныпталуы мен сипаттамалары ескеріле отырып жүзеге асырылады.

      3. Радиоактивті қалдықтарды жинау, өңдеу және кондиционерлеу кезінде:

      1) радиациялық бақылау;

      2) радиоактивті қалдықтарды есепке алу және бақылау;

      3) радионуклидтердің қоршаған ортаға таралуын болғызбау;

      4) қайталама радиоактивті қалдықтардың түзілуін және олардың көлемін барынша азайту;

      5) авариялық жағдайлардың алдын алу және оларды жою жөніндегі шаралар;

      6) радиоактивті қалдықтарды физикалық тұрғыдан қорғау қамтамасыз етіледі.

      4. Радиоактивті қалдықтардың тасымалдауға, сақтауға және (немесе) көмуге арналған қаптамалары уәкілетті орган белгілеген қауіпсіздік және ұзақ мерзімді орнықтылық талаптарына сәйкес келуге тиіс және міндетті түрде паспорттауға жатады.

      5. Радиоактивті қалдықтарды жинау, қайта өңдеу және кондиционерлеу жөніндегі технологиялық операциялар сапаны қамтамасыз ету бағдарламаларына сәйкес жүзеге асырылады.

26-бап. Радиоактивті қалдықтарды сақтау

      1. Радиоактивті қалдықтарды сақтау радиоактивтілік деңгейін төмендету үшін оларды технологиялық ұстау, сондай-ақ кейіннен қайта өңдеу, кондиционерлеу, тасымалдау немесе көму үшін жинақтау мақсатында жүзеге асырылады.

      2. Сақтау радиоактивті қалдықтардың сипаттамаларына және жобалық шешімдерге байланысты уақытша немесе ұзақ сақтау түрінде жүзеге асырылуы мүмкін.

      3. Сақтау мерзімі мен шарттары олардың сыныпталуы ескеріле отырып, жобалау құжаттамасында айқындалады және бүкіл сақтау кезеңі ішінде персоналдың, халықтың және қоршаған ортаның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге тиіс. Көрсетілген мерзімді ұзартуға уәкілетті органмен келісілген қауіпсіздік негіздемесі болған және жобалау құжаттамасына және (немесе) лицензияның қолданылу шарттарына тиісті өзгерістер енгізілген кезде ғана жол беріледі.

      4.  Қоймаларда, сақтау пункттерінде және қалдық қоймаларында ғана сақтауға жол беріледі.

      5.  Қауіпсіз сақталуын және кейіннен олармен жұмыс істеу мүмкіндігін қамтамасыз ететін пішін мен күйге келтірілген радиоактивті қалдықтар сақтауға жатады.

      6. Сақтау кезінде:

      1) тұрақты радиациялық мониторинг;

      2) қауіпсіздік жүйелерінің жай-күйін бақылау;

      3) радиоактивті қалдықтарды есепке алу және бақылау;

      4) авариялық жағдайлардың алдын алу және оларды жою жөніндегі шаралар;

      5) физикалық тұрғыдан қорғау;

      6) өздігінен болатын тізбекті ядролық реакциялардың орын алу мүмкіндігін болдырмау және шамадан тыс жылу бөлінуін болғызбау;

      7) биологиялық, химиялық және өзге де қатерлерді есепке алу және бағалау қамтамасыз етіледі.

      7. Сақтау радиоактивті қалдықтарды кейіннен алудың, қайта өңдеудің, тасымалдаудың немесе көмудің техникалық мүмкіндігін қамтамасыз етуге тиіс.

      8. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар сақтау қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты болады.

      9. Сақтау радиоактивті қалдықтарды көмуді алмастыру ретінде пайдаланылмауға тиіс.

27-бап. Радиоактивті қалдықтарды тасымалдау

      1. Радиоактивті қалдықтарды тасымалдауды атом энергиясын пайдалану саласындағы уәкілетті орган берген тиісті лицензиялары бар жеке немесе заңды тұлғалар жүзеге асыра алады.

      2. Радиоактивті қалдықтарды тасымалдау қаптамаларға (көлік контейнерлеріне), таңбалауға, көлік құралдарына, маршруттарға, физикалық тұрғыдан қорғауды және радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын талаптарды қоса алғанда, уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерінің талаптарын сақтай отырып жүргізіледі.

      3. Радиоактивті қалдықтарды әуе, теміржол, су немесе автомобиль көлігімен тасымалдау шарттары мен режимі Қазақстан Республикасының тиісті қызметтерімен келісіледі.

      4. Жүк жөнелтуші, тасымалдаушы және жүк алушы радиоактивті қалдықтарды тасымалдау кезінде ядролық, радиациялық қауіпсіздікті және физикалық тұрғыдан қорғауды қамтамасыз етуге, сондай-ақ оқыс оқиғалар мен аварияларды болғызбау, оқшаулау және олардың салдарын барынша азайту жөніндегі шараларды орындауға міндетті.

      5. Радиоактивті қалдықтарды тасымалдау кезінде жол-көлік оқиғасы салдарынан радиациялық авария туындаған жағдайда, егер тасымалдау туралы келісімде өзгеше көзделмесе, оны жою үшін жауапкершілік, сондай-ақ персоналды, халықты, қоршаған табиғи ортаны және материалдық құндылықтарды қорғау жүк жөнелтушіге жүктеледі.

28-бап. Радиоактивті қалдықтарды көму

      1.  Көму радиоактивті қалдықтарды кейіннен алу ниетінсіз олардың халыққа және қоршаған ортаға әсерін болдырмайтын ұзақ мерзімді оқшаулауды қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылады.

      2. Көму пункттерінде ғана көмуге жол беріледі.

      3. Көму пункттері радиоактивті қалдықтардың ықтимал қауіптілігінің бүкіл кезеңіне оларды оқшаулауды қамтамасыз ететін қауіпсіздік тосқауылдарының жүйесі негізінде радиоактивті қалдықтарды оқшаулауды қамтамасыз етуге тиіс.

      4. Белгіленген қолайлылық өлшемшарттарына сәйкес келетін пішін мен күйге келтірілген радиоактивті қалдықтар көмуге жатады.

      5. Көму кезінде мыналар:

      1) радиациялық мониторинг;

      2) қауіпсіздік тосқауылдарының жай-күйін бақылау;

      3) радиоактивті қалдықтарды есепке алу және бақылау;

      4) авариялық жағдайлардың алдын алу және оларды жою жөніндегі шаралар;

      5) көму пункттерін физикалық тұрғыдан қорғау;

      6) өздігінен болатын тізбекті ядролық реакциялардың орын алуын және шамадан тыс жылу бөлінуін болдырмау;

      7) көмілген радиоактивті қалдықтардың орны, конструкциясы мен құрамы туралы құжаттаманы жүргізу және сақтау қамтамасыз етіледі.

      6. Көму пункті жабылғаннан кейін оның жай-күйін жобалау құжаттамасында және лицензияның қолданылу шарттарында белгіленген көлемде ұзақ мерзімді бақылау және мониторингтеу жөніндегі шаралар қамтамасыз етіледі.

      7. Көму радиоактивті қалдықтардың түзілуін және олардың көмуге жататын көлемін барынша азайту қажеттігі ескеріле отырып жүзеге асырылады.

29-бап. Тарихи радиоактивті қалдықтармен және ядролық мұра объектілерімен

жұмыс істеу

      1. Ядролық мұра объектілерінің, сондай-ақ шекараларында ядролық мұра объектілері анықталған жер учаскелерінің және өзге де объектілердің меншік иелері мен өзге де заңды иеленушілері өз құқықтары мен міндеттері шегінде радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, мұндай объектілерге рұқсатсыз кіруге жол бермеу жөнінде шаралар қабылдауға, қажетті ақпарат беруге және осындай объектілерді зерттеп-қарауды, жай-күйін бағалауды, есепке алуды, оңалтуды, жоюды және (немесе) консервациялауды жүргізу үшін қолжетімділікті қамтамасыз етуге міндетті.

      2. Ядролық мұра объектілерін анықтау, есепке алу, бағалау және жою Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптары ескеріле отырып жүзеге асырылады.

      3. Тарихи радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу, сондай-ақ ядролық мұра объектілерін анықтау, зерттеп-қарау, олардың жай-күйін бағалау, есепке алу, оңалту, жою және (немесе) консервациялау қағидаларын уәкілетті орган бекітеді.

30-бап. Уранды өндіру және қайта өңдеу кезінде түзілетін радиоактивті

қалдықтармен жұмыс істеу

      1. Уран саласындағы ұлттық компания жерасты ұңғымалық сілтісіздендіру тәсілімен уранды өндіру және қайта өңдеу кезінде және осындай қызметтің салдарын жою кезінде түзілетін радиоактивті ластанған топырақ түріндегі активтілігі төмен радиоактивті қалдықтарды жер бетіне жақын көму пункттерінде көмуді жүзеге асыруға, сондай-ақ осындай пункттердің өмірлік циклінің кезеңдеріне байланысты қызметті жүзеге асыруға құқылы.

      2. Осы баптың 1-тармағында көрсетілген жұмыстарды акцияларының немесе қатысу үлестерінің тоқсан және одан да көп пайызы уран саласындағы ұлттық компанияға тікелей немесе жанама түрде тиесілі заңды тұлға осындай заңды тұлғада атом энергиясын пайдалану саласындағы уәкілетті орган берген тиісті лицензиясы болған кезде орындай алады.

      3. Осы баптың 1-тармағында көрсетілген жер бетіне жақын көму пункттерінің қауіпсіздігі үшін олар жабылғаннан кейінгі кезеңді қоса алғанда, олардың өмірлік циклінің кезеңдеріне байланысты жұмыстарды орындау кезінде уран саласындағы ұлттық компания не осы баптың 2-тармағында көрсетілген заңды тұлға жауапты болады.

5-тарау. РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ ОБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ӨМІРЛІК ЦИКЛІ

31-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру

ауданы және оларды салу туралы шешімдер

      1. Көму пункттерін орналастыру ауданы туралы шешімді, көму пункттерін салу туралы шешімді аумағында көму пункттерін салу жоспарланып отырған жергілікті өкілді органдар келіскен кезде Қазақстан Республикасының Үкіметі мыналарды:

      1) радиоактивті қалдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді қамтамасыз етудің қажеттілігін;

      2) Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасының талаптарына жауап беретін көму пункттерін орналастыру үшін қажетті жағдайлардың бар-жоғын;

      3) жақын орналасқан азаматтық және әскери объектілер тарапынан көму пункттері үшін қауіпсіздікке төнетін қатердің жоқтығын;

      4) Қазақстан Республикасының экология заңнамасында белгіленген талаптарды;

      5) өңірдің өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы және әлеуметтік дамуы үшін көрсетілген пункттерді орналастырудың ықтимал әлеуметтік және экономикалық салдарын ескере отырып қабылдайды.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар радиоактивті қалдықтарды сақтау пункттерін, қалдық қоймаларын және қайта өңдеу қондырғыларын орналастыру және (немесе) салу туралы шешімді уәкілетті органмен және жергілікті атқарушы органдармен келісу бойынша қабылдайды.

      3. Атом энергиясын пайдалану объектілерінің құрамына кіретін радиоактивті қалдықтар қоймаларын ұйымдардың (кәсіпорындардың) өнеркәсіптік алаңдары шегінде орналастыру туралы шешімдер уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес қабылданады.

      4. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру және салу туралы шешімдер Қазақстан Республикасының атом энергиясын пайдалану саласындағы, Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасына және Қазақстан Республикасының экология заңнамасына сәйкес қабылданады.

32-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру орнын таңдау осы Заңға сәйкес айқындалған, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру ауданы шегінде жүзеге асырылады.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру Қазақстан Республикасының жер заңнамасына, Қазақстан Республикасының экология заңнамасына және Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

      3. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін:

      1) тұрғын үй құрылысы аумақтары шегінде;

      2) ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда;

      3) сумен жабдықтау көздерін санитариялық қорғау аймақтарында;

      4) қауіпті геологиялық және гидрогеологиялық процестер аймақтарында және орналастыру қауіпсіздігін қамтамасыз етпейтін өзге де аумақтарда;

      5) сынақ полигондарында және қару-жараққа, әскери техникаға және өзге де зақымдау құралдарына сынақтар жүргізу орындарында орналастыруға жол берілмейді.

      4. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру кезінде мыналар:

      1) сыртқы табиғи құбылыстар мен процестердің радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісіне әсері;

      2) сыртқы техногендік процестердің радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісіне әсері;

      3) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің халыққа және қоршаған ортаға әсері ескеріледі.

      5. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру үшін жер учаскесін таңдау кезінде геологиялық ортаның сипаттамалары, оның ішінде:

      1) гидрогеологиялық жағдайлар;

      2) жерасты суларының жинақталу тереңдігі;

      3) тау жыныстарының сорбциялық қасиеттері;

      4) радионуклидтердің таралуына ықпал ететін белсенді тектоникалық бұзылулардың және өзге де факторлардың болмауы ескеріледі.

      6. Уәкілетті орган радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін орналастыру үшін таңдалған орынның ядролық және радиациялық қауіпсіздік талаптарына сәйкестігін бағалайды, объектіні орналастыру қауіпсіздігі негіздемесінің материалдарына сараптама жүргізеді және қорытынды береді. Уәкілетті органның оң қорытындысы болмаған кезде радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыруға жол берілмейді.

      7. Көму пунктін орналастыру орнын таңдауды негіздеу үшін оның қауіпсіздігіне салыстырмалы талдау жүргізе отырып, көму пункттерін орналастыру орындарының баламалы нұсқалары міндетті түрде қаралуға тиіс.

      8. Көму пунктін орналастыру орны туралы шешім қабылданғанға дейін Қазақстан Республикасының жер заңнамасында белгіленген тәртіппен инженерлік іздестірулерді, қоршаған ортаға әсерді бағалауды және өзге де зерттеулерді жүргізу үшін жерді резервке қоюға жол беріледі.

      9. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін орналастыру орнын таңдау нәтижелері объектіні орналастыру қауіпсіздігінің негіздемесі туралы есеп түрінде ресімделеді және ол уәкілетті органмен келісілуге тиіс.

33-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін жобалау және салу

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін жобалау және салу Қазақстан Республикасының экология заңнамасының, Қазақстан Республикасының атом энергиясын пайдалану, денсаулық сақтау саласындағы, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының және осы Заңның талаптарына сәйкес олармен жұмыс істеу үшін радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісі салынатын радиоактивті қалдықтардың сипаттамалары ескеріле отырып жүзеге асырылады.

      2. Жобалау құжаттамасында мыналар қамтылуға тиіс:

      1) қауіпсіздік негіздемелерін растайтын шешімдер;

      2) радиоактивті қалдықтардың түзілу көздері және радиациялық әсердің өзге де көздері туралы мәліметтер, олардың сандық және сапалық сипаттамалары;

      3) объектінің ұйымдық құрылымының және өндірістік радиациялық бақылау жүйесінің сипаттамалары;

      4) халықтың маңызды топтарына әсерін бағалауды қоса алғанда, халыққа дозалық жүктемелердің есептемелері.

      3. Жобалау құжаттамасында мыналар айқындалады:

      1) сақтау және (немесе) көму тәсілдері мен мерзімдері;

      2) объект қабылдайтын радиоактивті қалдықтардың рұқсат етілген көлемдері мен сипаттамалары;

      3)  қауіпсіздік тосқауылдарына қойылатын талаптар.

      4. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін жобалау олардың кейіннен пайдаланудан шығарылуы ескеріле отырып, ал көму пункттері үшін оларды кейіннен жабу, пайдаланудан кейінгі мониторингтеу және бақылау ескеріле отырып жүзеге асырылады.

      5. Қалдық қоймаларының, сақтау пункттерінің және көму пункттерінің жобалау құжаттамасында бүлінген жерлерді қалпына келтіру жөніндегі іс-шаралар көзделуге тиіс.

      6. Жобалау құжаттамасы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен мемлекеттік экологиялық және санитариялық-эпидемиологиялық сараптамалар жасалуға тиіс.

      7. Радиоактивті қалдықтарды қайта өңдеу қондырғыларын жобалау ядролық, радиациялық, өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздіктің қамтамасыз етілуі, радиоактивті қалдықтардың түзілуінің барынша азайтылуы және радиоактивті заттардың бақылаусыз таралуын болғызбау ескеріле отырып жүзеге асырылады.

      8. Жобалық шешімдер радиоактивті қалдықтарды оқшаулауды және олардың халық пен қоршаған ортаға әсерін болғызбауды қамтамасыз ететін қауіпсіздік тосқауылдары жүйесін көздеуге тиіс.

      9. Жобалық шешімдер радионуклидтердің радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінен тысқары таралуын болғызбауды қамтамасыз етуге тиіс.

      10. Объектінің қауіпсіздігіне әсер етуге қабілетті факторлар анықталған жағдайда оларды өтеуге және қатерлерді азайтуға бағытталған инженерлік және техникалық шаралар көзделуге тиіс.

      11. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу құрылыс-монтаждау және іске қосу-баптау жұмыстарын орындауды, жобалық шешімдерді іске асыруды, инженерлік қауіпсіздік тосқауылдары мен қауіпсіздік жүйелерінің жобалау құжаттамасына сәйкестігін тексеруді қамтиды.

      12. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерінің айналасында шекаралары Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласындағы заңнамасына сәйкес айқындалатын санитариялық-қорғау аймағы белгіленеді.

      13. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салуды тиісті лицензиялары бар ұйымдар Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жүзеге асырады.

      14. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу кезінде:

      1) бекітілген жобалау құжаттамасына сәйкес жұмыстардың орындалуы;

      2) сапаны қамтамасыз ету бағдарламаларының сақталуы;

      3) атқарушылық құжаттаманы жүргізу және жобалық шешімдердің барлық өзгерістерін тіркеп-белгілеу;

      4) инженерлік қауіпсіздік тосқауылдарының, материалдар мен конструктивтік элементтердің сапасын бақылау қамтамасыз етіледі.

      15. Уәкілетті орган радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу кезінде ядролық және радиациялық қауіпсіздік талаптарының сақталуын мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асырады.

      16. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін салу салынған радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің жобалау құжаттамасына және нормативтік құқықтық актілердің талаптарына сәйкестігі туралы қорытындыны ресімдей отырып, қабылдап алу іс-шараларын жүргізумен аяқталады.

      17. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің қауіпсіздігіне әсер ететін жобалау шешімдеріндегі өзгерістер уәкілетті органмен міндетті түрде келісілуге жатады.

      18. Көму пунктінің жобалау құжаттамасында қауіпсіздікті бағалау, мониторингтеу нәтижелері және Қазақстан Республикасы заңнамасы талаптарының өзгерістері ескеріле отырып, пайдалану барысында нақтылануы тиіс көму пунктін жабу, пайдаланудан кейінгі мониторингтеу және бақылау жөніндегі алдын ала шешімдер болуға тиіс.

34-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдалануға беру

және пайдалану

      1. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдалануға беру және пайдалану тиісті лицензия және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген құжаттар болған кезде жүзеге асырылады.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін пайдалануға беру алдында мыналарды:

      1) қауіпсіздік жүйелеріне, инженерлік қауіпсіздік тосқауылдарына және технологиялық жабдықтарға сынақтар;

      2) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін бақылау мақсатында сынамалау;

      3) уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерінде белгіленген көлемде радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің қауіпсіз пайдалануға дайындығын растау жөніндегі іс-шараларды жүргізу қамтамасыз етіледі.

      3. Мыналар болған кезде радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін пайдалануға беруге жол беріледі:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің пайдалануға дайындығы туралы уәкілетті органның оң қорытындысы;

      2) бекітілген пайдалану регламенттері, сапаны қамтамасыз ету бағдарламалары және радиациялық, ядролық, техникалық және экологиялық қауіпсіздік жөніндегі құжаттар;

      3) атом энергиясын пайдалану саласындағы заңнамада белгіленген тәртіппен жұмысқа жіберілген, даярланған және аттестатталған персонал;

      4) инспекциялар мен қабылдау сынақтарының нәтижелері бойынша анықталған, жойылған ескертулер.

      4. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдалану бекітілген пайдалану регламенттеріне, сапаны қамтамасыз ету бағдарламаларына және радиациялық, ядролық, техникалық және экологиялық қауіпсіздік жөніндегі құжаттарға сәйкес жүзеге асырылады.

      5. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдалану кезінде:

      1) радиациялық бақылау;

      2) инженерлік қауіпсіздік тосқауылдарының жай-күйін бақылау;

      3) радиоактивті заттардың ағып кетуін және шығарылуын болғызбау;

      4) объектінің жай-күйін есепке алу және мониторингтеу;

      5) қауіпсіздікті мерзімді бағалауды жүргізу қамтамасыз етіледі.

      6. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдалану кезеңінде радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің Қазақстан Республикасы заңнамасының, нормативтік құқықтық актілердің және жобалау құжаттамасының талаптарына сәйкестігін растау мақсатында қауіпсіздікті мерзімді бағалау және экологиялық бағалау жүргізіледі.

      7. Пайдалану мерзімі ұзақ мерзімге есептелген радиоактивті қалдықтарды сақтау пункттері, қалдық қоймалары және көму пункттері үшін уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерінде белгіленген көлемде және кезеңділікпен ұзақ мерзімді қауіпсіздікті бағалау орындалады.

      8. Қауіпсіздікті мерзімді бағалау және экологиялық бағалау нәтижелері бойынша анықталған сәйкессіздіктерді жоюға және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін одан әрі қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз етуге бағытталған іс-шаралар әзірленеді және іске асырылады.

      9. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін пайдалану кезінде радиациялық немесе өзге де авария туындаған жағдайда радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар оның салдарын оқшаулау және жою жөніндегі шараларды дереу қабылдайды және Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен мемлекеттік органдарды хабардар етеді.

      10. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар қабылдау сынақтарының материалдарын, қауіпсіздік жүйелерінің дайындығы туралы есептерді және объектіні пайдалануға рұқсат беру туралы құжаттарды қоса алғанда, уәкілетті орган белгілеген тәртіппен радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін пайдалануға беруді құжаттамалық ресімдеуді қамтамасыз етеді.

      11. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдалану жобалау құжаттамасында және лицензия шарттарында белгіленген параметрлер мен шектеулер шегінде жүзеге асырылады.

35-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдаланудан

шығару және радиоактивті қалдықтарды көму пункттерін жабу

      1. Көму пункттерін қоспағанда, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін пайдаланудан шығару туралы шешімді уәкілетті органды хабардар ете отырып, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар қабылдайды.

      2. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдаланудан шығаруды атом энергиясын пайдалану саласындағы уәкілетті орган берген тиісті лицензиясы бар жеке және заңды тұлғалар жүзеге асырады.

      3. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдаланудан шығару кезінде түзілген радиоактивті қалдықтардың халыққа және қоршаған ортаға әсерін болдырмау бойынша жұмыстар жүргізіледі.

      4. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін пайдаланудан шығару Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасына сәйкес әзірленген және уәкілетті органмен келісілген пайдаланудан шығару жоспары негізінде жүзеге асырылады.

      5. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін пайдаланудан шығару аяқталған соң пайдаланудан шығаруды жүзеге асырған тұлға пайдаланудан шығару жөніндегі жұмыстардың аяқталғаны туралы актіні ресімдейді.

      Көрсетілген құжатта орындалған жұмыстар, түзілген радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу, радиациялық бақылау нәтижелері, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісінің және оны орналастыру алаңының қол жеткізілген түпкілікті жай-күйі туралы мәліметтер, сондай-ақ осындай жай-күйдің радиациялық қауіпсіздік талаптарына сәйкестігін растау қамтылуға тиіс.

      Жұмыстардың аяқталғаны туралы акт радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін пайдаланудан шығарудың аяқталғаны туралы қорытынды алу үшін уәкілетті органға жіберіледі.

      6. Көму пунктін жабу туралы шешімді халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы және қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органдармен келісілген уәкілетті органның ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдайды.

      7. Көму пунктін жабудың алдын ала жоспары объектіні жобалау сатысында әзірленеді және мониторинг нәтижелері, қауіпсіздік талаптарының өзгерістері, технологиялық шешімдер және жұмыстардың құнын бағалау ескеріле отырып, пайдалану барысында нақтыланады.

      8. Көму пунктін жабу жоспары Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасына сәйкес әзірленеді және уәкілетті органмен келісуге жатады.

      9. Көму пункті жабылғаннан кейін көму пунктіне жауапты заңды тұлғалар немесе ұлттық оператор оны пайдаланудан кейінгі радиациялық мониторингтеуді жүзеге асырады және жабу жоспарына сәйкес рұқсатсыз кіруді болғызбау жөніндегі шараларды қабылдайды.

      10. Пайдаланудан кейінгі мониторингтеу кезеңі аяқталған соң, жабылған көму пунктінің ұзақ мерзімді қауіпсіздігін қамтамасыз ету жауапкершілігі аумағында объект орналасқан жергілікті атқарушы органға өтеді.

      11. Көму пунктіне жауапты заңды тұлғалар немесе ұлттық оператор көмілген қалдықтардың құрамы мен көлемі, инженерлік қауіпсіздік тосқауылдары туралы мәліметтерді, жабу туралы есептерді және пайдаланудан кейінгі мониторингтеу материалдарын қоса алғанда, көму пунктін сипаттайтын құжаттаманың сақталуын қамтамасыз етеді.

      12. Пайдаланудан шығарылған радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектісін не жабылған көму пунктін сипаттайтын құжаттама, оның ішінде оның түпкілікті жай-күйі және оны орналастыру алаңы, радиоактивті қалдықтардың құрамы мен көлемі, қауіпсіздік тосқауылдары, радиациялық бақылау, жабу және пайдаланудан кейінгі мониторингтеу нәтижелері туралы мәліметтер уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен сақтауға және беруге жатады.

6-тарау. ЖЕКЕ ЖӘНЕ ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ САЛАСЫНДАҒЫ ҚҰҚЫҚТАРЫ

36-бап. Жеке және заңды тұлғалардың радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу

саласындағы құқықтары

      Жеке және заңды тұлғалардың радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласында:

      1) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес радиоактивті қалдықтар сақталатын не көмілген немесе олармен жұмыс істеу жүзеге асырылатын аудандағы радиациялық жағдай туралы толық және анық ақпарат, оның ішінде радиациялық авариялар туралы ақпарат алуға;

      2) мемлекеттік органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, лауазымды адамдар мен мемлекеттік қызметшілердің әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) және шешімдерінің заңдылығына дау айту үшін, сондай-ақ Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасы талаптарының сақталмауы салдарынан бұзылған мүліктік және мүліктік емес игіліктер мен құқықтарды қорғау үшін сотқа жүгінуге;

      3) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де құқықтарды жүзеге асыруға құқығы бар.

37-бап. Қоғамдық бірлестіктердің және өзге де коммерциялық емес ұйымдардың

радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеуге байланысты мәселелерді шешу

кезіндегі құқықтары

      Қоғамдық бірлестіктер мен өзге де коммерциялық емес ұйымдардың осы Заңның 36-бабында көзделген құқықтардан басқа, мыналарға:

      1) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда көму пункттерін салу туралы шешімдер қабылдау кезінде қоғамдық тыңдауларға, талқылауларға қатысуға;

      2) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілеріне байланысты ықтимал радиациялық қатерлер туралы жұртшылықты хабардар етуге және оларға консультация беруге де құқығы бар.

7-тарау. РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ САЛАСЫНДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

38-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықаралық

ынтымақтастықты жүзеге асырудың мақсаты мен құқықтық негізі

      1. Қазақстан Республикасы радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметті жүзеге асыратын басқа мемлекеттермен, халықаралық ұйымдармен және ғылыми мекемелермен өзара көмек көрсету және тәжірибе алмасу мақсатында радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады.

      2. Қазақстан Республикасы халықаралық шарттарының нормалары радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықаралық ынтымақтастықтың құқықтық негізі болады.

39-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықаралық

ынтымақтастық

      Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы халықаралық ынтымақтастық:

      1) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеудің тиімді ұлттық жүйесін құру және дамыту кезінде халықаралық тәжірибені пайдалану;

      2) радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласында бірлескен ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар жүргізу, сондай-ақ олардың түзілу көлемін азайтуға және олармен жұмыс істеу қауіпсіздігін арттыруға бағытталған технологияларды әзірлеу;

      3) терең геологиялық формацияларда активтілігі жоғары радиоактивті қалдықтарды көму жағдайларын зерделеу үшін радиоэкологиялық мониторингтің халықаралық ғылыми-ақпараттық орталықтарын, жерасты зертханаларын, сондай-ақ көрсетілген саладағы өзге де халықаралық жобаларды құруға және олардың қызметіне қатысу;

      4) Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына сәйкес радиоактивті заттардың ықтимал трансшекаралық тасымалдануы жағдайларын қоса алғанда, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезіндегі оқыс оқиғалар туралы ақпарат алмасу;

      5) Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу кезіндегі оқыс оқиғалар салдарынан туындаған радиоактивті ластанудың салдарын болғызбау, оқшаулау немесе барынша азайту үшін халықаралық көмек көрсету және алу бағыттары бойынша жүзеге асырылады.

8-тарау. ҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР

40-бап. Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнаманы

бұзғаны үшін жауаптылық

      Қазақстан Республикасының радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы заңнамасын бұзу Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа алып келеді.

41-бап. Осы Заңды қолданысқа енгізу тәртібі

      Осы Заң алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
Президенті
Қ. ТОҚАЕВ