Об утверждении Общенациональной стратегии масштабной цифровизации и тотального внедрения технологий искусственного интеллекта "Digital Qazaqstan" до 2029 года

Указ Президента Республики Казахстан от 9 июня 2026 года № 1311.

      В соответствии с пунктом 3 Общенационального плана мероприятий по реализации Послания Главы государства народу Казахстана от 8 сентября 2025 года "Казахстан в эпоху искусственного интеллекта: актуальные задачи и их решения через цифровую трансформацию", утвержденного Указом Президента Республики Казахстан от 13 октября 2025 года № 1042, ПОСТАНОВЛЯЮ:

      1. Утвердить прилагаемую Общенациональную стратегию масштабной цифровизации и тотального внедрения технологий искусственного интеллекта "Digital Qazaqstan" до 2029 года (далее - Стратегия).

      2. Правительству Республики Казахстан, государственным органам, непосредственно подчиненным и подотчетным Президенту Республики Казахстан, а также центральным государственным и местным исполнительным органам Республики Казахстан:

      1) в трехмесячный срок разработать и утвердить План действий по реализации Стратегии;

      2) принять иные меры, вытекающие из настоящего Указа.

      3. Персональную ответственность за достижение ключевых показателей возложить на первых руководителей государственных органов.

      4. Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на Администрацию Президента Республики Казахстан.

      5. Настоящий Указ вводится в действие со дня его подписания.

      Президент
Республики Казахстан
К. Токаев

  УТВЕРЖДЕНА
Указом Президента
Республики Казахстан
от 9 июня 2026 года № 1311

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ СТРАТЕГИЯ
масштабной цифровизации и тотального внедрения технологий искусственного интеллекта "Digital Qazaqstan" до 2029 года

      Содержание

      1. Введение

      2. Анализ текущей ситуации

      2.1. Цифровизация в интересах граждан

      Человеческий капитал: образование, навыки, занятость

      Здравоохранение

      Безопасная и комфортная среда жизни

      Государственные услуги и социальная поддержка

      2.2. Цифровизация в интересах бизнеса и экономики

      Цифровизация отраслей

      Налоговое администрирование

      Финансовый сектор

      Развитие национальной IТ-индустрии

      Новая экономика

      2.3. Цифровизация государственного аппарата

      3. Основные положения: цель и принципы, видение и подходы к развитию цифровизации и искусственного интеллекта

      3.1. Цель и принципы

      3.2. Видение и подходы к развитию

      3.3. Системная интеграция передовых мировых практик в национальную экосистему искусственного интеллекта

      3.4. Стратегические направления реализации, пути достижения, ключевые показатели эффективности (KPI) и перспективы

      Стратегическое направление 1. Цифровизация и внедрение искусственного интеллекта в интересах граждан

      Развитие человеческого капитала и система непрерывного формирования компетенций

      Единая цифровая система управления здоровьем

      Современная и устойчивая среда для жизни и развития

      Государственные услуги на основе данных и адресная социальная поддержка

      Стратегическое направление 2. Цифровизация и внедрение искусственного интеллекта в интересах бизнеса и экономики

      Цифровая трансформация ключевых отраслей

      Интеллектуальная модель налогового администрирования

      Финансовый сектор

      Развитие конкурентоспособной IТ-индустрии

      Формирование новой экономики

      Стратегическое направление 3. Цифровизация и внедрение искусственного интеллекта в государственном аппарате

      4. Заключение

      1. Введение

      Общенациональная стратегия масштабной цифровизации и тотального внедрения технологий искусственного интеллекта "Digital Qazaqstan" до 2029 года (далее - Стратегия) представляет собой программный документ, определяющий цели, задачи и приоритетные направления государственной политики в области цифровизации и внедрения искусственного интеллекта (далее - ИИ, AI).

      Стратегия сформирована на основе всестороннего анализа экономических и технологических процессов, текущих структурных вызовов национальной экономики, согласованной позиции государственных органов и организаций, а также лучших международных практик и экспертных подходов, нацелена на глубокую системную трансформацию Казахстана для перехода к полноценному цифровому государству в течение ближайших трех лет и масштабное внедрение ИИ во все ключевые отрасли экономики и государственный аппарат. Реализация Стратегии обеспечит рост производительности, укрепление технологического суверенитета и рост уровня жизни граждан, заложив основу долгосрочной конкурентоспособности страны в эпоху ИИ.

      Международная практика показывает, что цифровизация и ИИ стали базовым фактором национальной конкурентоспособности. Ценность в экономике все больше создается через цифровые платформы и АI-решения, а государство выстраивает экосистему правил, данных и платформ. Масштабные инвестиции в цифровую инфраструктуру, человеческий капитал и институциональную цифровую среду являются одними из ключевых факторов ускоренного экономического роста и повышения национальной конкурентоспособности1.

      Так, Соединенные Штаты Америки обеспечили значительный отрыв по уровню производительности труда путем последовательных инвестиций в информационно-коммуникационную инфраструктуру и формирования благоприятной регуляторной среды для инноваций. В то же время Сингапур, Южная Корея и Эстония переходят от фрагментарной автоматизации к платформенной цифровой экономике, где данные и ИИ используются как стратегические активы, а государство формирует единую среду правил, данных и цифровых платформ.

      Таким образом, международный опыт демонстрирует, что цифровизация и ИИ дают максимальный эффект не как набор отдельных IТ-проектов, а как целостная национальная трансформация, охватывающая государство, экономику и человека. Именно такой системный подход позволяет обеспечить рост производительности, технологический суверенитет и долгосрочную конкурентоспособность страны.

      Сегодня Казахстан находится на пороге уникального исторического окна возможностей. Страна, обладая выгодным географическим положением, значительной сырьевой базой, образованным населением, а также демонстрируя существенный прогресс в сфере цифровизации, располагает всеми необходимыми предпосылками для укрепления своих позиций среди ТОП глобальных цифровых лидеров.

      Однако текущих темпов цифровизации недостаточно для устойчивого укрепления лидерства и выхода страны на уровень полноценной глобальной цифровой конкурентоспособности, что обусловливает необходимость разработки Стратегии, отвечающей новым вызовам.

      Стратегия является логическим продолжением и инструментом реализации стратегических ориентиров Национального плана развития Республики Казахстан до 2029 года, направленных на построение современного, инновационного и устойчивого государства в новой технологической реальности, где цифровые технологии и ИИ трансформируют экономику и общество. Стратегия формирует широкий системный контур для действующей АI-экосистемы, сложившейся в ходе реализации Концепции развития искусственного интеллекта на 2024 - 2029 годы, которая заложила базовые принципы и направления формирования национальной политики в области ИИ, а также тех задач, которые были заложены Концепцией цифровой трансформации, развития отрасли информационно-коммуникационных технологий и кибербезопасности на 2023 - 2029 годы.

      Ключевые мероприятия по направлению кибербезопасности закреплены в Стратегии национальной безопасности на 2026 - 2030 годы (утверждена Главой государства 10 апреля 2026 года), которая в условиях интенсивного внедрения цифровых технологий и ИИ предусматривает комплексный подход к обеспечению защиты цифровой среды, развитию кадрового потенциала, включая вопросы обеспечения цифровой безопасности, в том числе безопасности технологий ИИ. При этом мероприятия по направлению кибербезопасности, предусмотренные Концепцией цифровой трансформации, развития отрасли информационно-коммуникационных технологий и кибербезопасности на 2023 - 2029 годы, изначально рассчитанные на трехлетний период реализации, будут интегрированы в положения Стратегии национальной безопасности на 2026 - 2030 годы.

      Настоящая Стратегия служит инструментом реализации поручений Президента Республики Казахстан, изложенных в его Послании народу Казахстана от 8 сентября 2025 года "Казахстан в эпоху искусственного интеллекта: актуальные задачи и их решения через цифровую трансформацию".

      Стратегия представляет собой системный документ, нацеленный на обеспечение своевременной адаптации страны к новым технологическим реалиям, а по ряду направлений - на формирование опережающего развития и укрепление конкурентных позиций Казахстана в глобальной цифровой экономике.

      Реализация Стратегии позволит укрепить национальную конкурентоспособность, повысить технологический суверенитет и совершить рывок в росте производительности через комплексную цифровую трансформацию отраслей экономики.

      С учетом международного опыта страны - лидеры по уровню развития цифровой экономики (входящие в топ-10 рейтинга IMD2) осуществляют инвестиции в цифровые технологии, включая вычислительную технику и оборудование, программное обеспечение и базы данных, в среднем на уровне около 1,8 % ВВП в год3, тогда как для стран, входящих в топ-30 (с 11 по 30 место), данный показатель составляет порядка 1,2 % ВВП. С учетом позиции Республики Казахстан (39-е место в рейтинге IMD) и объема ВВП на уровне порядка 300 миллиардов долларов США прогноз сопоставимого уровня инвестиций составит от 3,5 до 5,5 миллиардов долларов США в год, что эквивалентно 10,5 - 16,5 миллиардам долларов США за трехлетний период4.

      При этом одним из базовых принципов реализации Стратегии является опора на рыночные механизмы и частную инициативу. Это позволяет снизить бюджетную нагрузку, сформировать устойчивые рыночные стимулы, ускорить развитие конкурентоспособной национальной IТ-отрасли и обеспечить долгосрочный мультипликативный эффект. Финансирование реализации Стратегии будет осуществляться на основе смешанной модели, включая внебюджетные источники, частные инвестиции, механизмы государственно-частного партнерства, оффтейк-контракты, софинансирование, грантовые и венчурные инструменты, а также ресурсы институтов развития.

      Инфраструктурные инициативы с коммерческим потенциалом, прикладные сервисы, АI-решения и отраслевые цифровые инструменты будут реализовываться с привлечением частного капитала и применением рыночных механизмов, включая государственно-частное партнерство, долгосрочные контракты с ключевыми заказчиками, гарантированный спрос, оффтейк-контракты, софинансирование и подключение частных поставщиков. Для стимулирования цифровизации ключевых отраслей экономики будут использоваться регуляторные и финансовые инструменты поддержки, включая субсидирование внедрения цифровых решений и льготное финансирование.

      Развитие IТ-индустрии, стартапов и новых технологических рынков будет поддерживаться через грантовые, венчурные и соинвестиционные инструменты, акселерационные программы, пилотирование и последующее масштабирование успешных решений.

      Бюджетное финансирование будет направляться преимущественно на базовые государственные цифровые компоненты, включая государственные реестры, базовые компоненты электронного правительства, государственные API, кибербезопасность государственных информационных систем.

      _____________________________

      1Global Digitalization Index (GDI, 2024)

      2Рейтинг IMD Digital 2025 https://www.imd.org/centers/world-digital-ranking/#:⁓:text=7%20th,%E2%88%925

      3Данные OECD по инвестициям в вычислительную технику и оборудование, программное обеспечение и базы данных (инвестиции в ICT без учета инвестиций в телекоммуникационную инфраструктуру) в 2020 – 2024 годах https://goingdigital.oecd.org/en/indicator/30?

      4Оценка индикативная: для формирования точного уровня инвестиций требуется проработка капитальных затрат по проектам, необходимых ресурсов, структуры финансирования, а также оценки рыночной емкости и возможности реализации инициатив


      2. Анализ текущей ситуации

      Результаты реализации предыдущих государственных программ, включая "Цифровой Казахстан" (реализованная в период 2018 - 2022 годов), подтверждают прогресс страны в формировании цифровой экосистемы. Казахстан укрепил свои позиции в ключевых международных рейтингах и в настоящее время входит в группу государств с высоким уровнем цифровой готовности по индексу развития информационно-коммуникационных технологий (ICT Development Index) Международного союза электросвязи. В мировом рейтинге цифровой конкурентоспособности IMD (World Digital Competitiveness Ranking 2025) страна заняла 39-е место5, что отражает способность национальной экономики внедрять и масштабировать цифровые технологии.

      В глобальном индексе развития электронного правительства Организации Объединенных Наций (UN EGovernment Development Index) страна поднялась на 24-е место среди 193 стран6, демонстрируя высокий уровень зрелости цифрового управления, а по индексу онлайн-сервисов (Online Services Index) вошла в десятку лучших государств мира по качеству предоставления цифровых услуг.

      Кроме того, Казахстан занимает 58-е место из 195 стран и лидирует среди стран Центральной Азии в индексе готовности правительств к ИИ (Government AI Readiness Index 2025)7. Эти позиции свидетельствуют о международном признании институциональных усилий страны в сфере цифровизации, эффективности государственного управления и сформированной основы для технологического развития.

      Внутренние показатели также подтверждают высокий уровень цифровой зрелости страны. Доля электронных государственных услуг достигла 92 %8 доля безналичных платежей (в розничной торговле) составила порядка 90 %9, доля электронной торговли в 2024 году составила 14,1 %10. Доля пользователей интернета в 2024 году достигла 95,3 %11, при этом численность специалистов в сфере информационно-коммуникационных технологий и цифровой экономики увеличилась до 200,5 тысяч человек, сформировав масштабный национальный кадровый потенциал и устойчивую основу для перехода к экономике данных и ИИ.

      На технологическом уровне страна совершила качественный рывок: запущены национальный суперкомпьютер "Alem.Cloud" и суперкомпьютер акционерного общества "Казахтелеком" "Al-Farabium", занявшие соответственно 86-ую и 103-ю позиции в глобальном рейтинге ТОР50012.

      В последние годы в Казахстане сформирована институциональная и технологическая основа для развития ИИ и цифровой экономики. Государством последовательно выстраивается комплексная архитектура регулирования, инфраструктуры и компетенций, направленная на масштабное внедрение интеллектуальных технологий и развитие передовых вычислительных возможностей страны. В рамках этой политики приняты Закон Республики Казахстан "Об искусственном интеллекте" и Цифровой кодекс, открыт международный центр ИИ "Alem.AI", сформирована национальная платформа ИИ для внедрения интеллектуальных решений в государственном управлении и экономике. Прогресс достигнут в развитии больших языковых моделей: в 2025 году были презентованы две казахоязычные модели "KazLLM" и "AlemLLM", предназначенные для развития ИИ и цифровых решений на казахском языке. В целях стратегического развития данного направления Указом Президента Республики Казахстан от 19 мая 2025 года № 881 создан Совет по развитию искусственного интеллекта под председательством Президента Республики Казахстан с участием ведущих международных экспертов, обеспечивающий выработку стратегических решений в сфере ИИ.

      Вместе с тем накопленный в сфере цифровизации опыт показывает, что дальнейшее развитие невозможно обеспечивать исключительно за счет внедрения отдельных технологических решений. Эффективность преобразований определяется их системностью и способностью охватывать ключевые сферы жизнедеятельности общества.

      Мировая динамика внедрения генеративного ИИ показывает, что ключевым фактором конкурентоспособности становится не только наличие моделей, но и скорость массового освоения технологий людьми трудоспособного возраста. По данным отчета "Microsoft AI Economy Institute" глобальная диффузия генеративного ИИ во втором полугодии 2025 года выросла с 15,1 % до 16,3 % (каждый шестой житель планеты использует продукты GenAI), при этом рост носит умеренный и неравномерный характер. Одновременно фиксируется расширение цифрового разрыва: в странах глобального севера показатель диффузии генеративного ИИ достиг 24,7 % (рост +1,8 п.п.), в странах глобального юга - 14,1 % (рост +1,0 п.п.), а разрыв увеличился с 9,8 до 10,6 п.п., что отражает более быстрое внедрение генеративного ИИ в развитых экономиках и риск закрепления долгосрочного технологического неравенства. Положение Казахстана характеризуется уровнем ниже среднемирового: по итогам второго полугодия 2025 года показатель составил 13,7 % (в первом полугодии - 12,7 %; рост +1,1 п.п.), что ниже среднемирового уровня 16,3 % и существенно ниже показателей развитых стран13. В региональном сопоставлении при общей низкой базе проникновения генеративного ИИ в странах Центральной Азии Казахстан занимает лидирующую позицию как в Центральной Азии, так и среди стран Евразии. Однако сохраняется риск дальнейшего расширения отставания при опережающей динамике стран глобального севера. Это означает потенциальные потери в темпах роста производительности труда, риски недостаточного развития человеческого капитала и усиления внешней технологической зависимости, а также необходимость перехода от точечных инициатив к системным мерам по ускорению диффузии генеративного ИИ в государственном управлении и экономике.

      Анализ обращений граждан в системе "е-Otinish" показывает, что наибольшее количество обращений сосредоточено в базовых для повседневной жизни сферах. К ним относятся: здравоохранение, социальная защита, образование, общественная и дорожная безопасность, а также вопросы, связанные с таможенным и налоговым администрированием, строительством и жилищно-коммунальным хозяйством. Именно в этих секторах граждане и бизнес чаще всего сталкиваются с административными барьерами, сложностью процедур, недостаточной прозрачностью процессов и длительными сроками рассмотрения вопросов. Это, в свою очередь, подтверждает необходимость комплексной модернизации указанных отраслей, включая пересмотр бизнес-процессов, внедрение цифровых решений и технологий ИИ, а также повышение прозрачности и эффективности управления.

      В условиях глобального перехода к экономике данных и ИИ цифровая трансформация становится драйвером национального развития. Именно поэтому настоящая Стратегия выстраивается вокруг трех ключевых целевых групп - граждан, экономики и бизнеса, а также государственного аппарата.

      Такой подход отражает фундаментальную логику национального развития: государство формирует институциональную цифровую среду, экономика и бизнес обеспечивают внедрение технологий и рост производительности, а граждане выступают ключевыми бенефициарами и активными участниками цифровых преобразований.

      ___________________________________

      5Рейтинг IMD World Digital Competitiveness Ranking (2024). https://imd.widen.net/content/xclarczvwr/pdf/WDCR_Report_2025.pdf

      6Индекс UN E-Government Development Index. https://publicadministration.un.org/egovkb/en-us/data-center?

      7Индекс Government AI Readiness Index. https://oxfordinsights.com/wp-content/uploads/2026/01/2025-Government- AI-Readiness-Index-Report_01_26.pdf

      8https://primeminister.kz/news/memlekettik-kyzmetterdegi-innovatsiyalar-el-azamattary-men-bizneske-amalgan-zhana-tsifrlyk-sheshimder-29877

      9https://nationalbank.kz/kz/news/elektronnye-bankovskie-uslugi/17371

      10https://stat.gov.kz/ru/news/ob-elektronnoy-kommertsii-v-respublike-kazakhstan1/

      11https://stat.gov.kz/ru/industries/business-statistics/stat-it/dynamic-tables/?period=year

      12TOP500 Supercomputer Ranking. https://top500.org/statistics/sublist/

      13Microsoft AI Economy Institute. https://www.microsoft.com/en-us/research/wp-content/uploads/2026/01/Microsoft-AI-Diffusion-Report-2025-H2.pdf

      2.1. Цифровизация в интересах граждан

      К началу реализации новой Стратегии Казахстан подошел со сформированной цифровой базой: значительным уровнем проникновения интернета, массовым использованием электронных государственных услуг и развитыми мобильными сервисами. Это создает основу для дальнейшего развития и объективно позволяет перейти от этапа цифровизации отдельных процессов к более сложной человекоцентричной модели цифрового государства.

      Международная аналитика, в том числе исследования Организации экономического сотрудничества и развития (далее - ОЭСР), подтверждают принцип человекоцентричности цифровой трансформации, демонстрируя, что ее эффекты проявляются на основных этапах жизненного пути граждан.

      В этом контексте гражданин рассматривается не как пользователь отдельных услуг, а как субъект непрерывного жизненного цикла - от дошкольного развития до профессиональной реализации и активного долголетия. Это делает разрыв между цифровыми сервисами и реальной логикой жизни человека ключевым вызовом. Фактически сегодня гражданину необходимо самостоятельно взаимодействовать с разрозненными ведомственными процессами, сталкиваясь с дублированием данных, ручными процедурами и отсутствием сквозных сценариев. Казахстан сделал первые шаги в области оказания проактивной социальной поддержки. На базе "Smart Data Ukimet" реализуется система анализа более 100 ключевых показателей, на основании которой более 4,5 миллионов граждан получили проактивные услуги, а 52 тысячи граждан улучшили общий уровень благосостояния посредством "Цифровой карты семьи" в 2025 году14.

      При этом большинство препятствий к дальнейшему расширению проактивной поддержки имеет такие общие причины, как недостаточная связанность данных, реактивная модель оказания услуг вместо проактивной, разрывы между системой образования и рынком труда, неравномерное качество инфраструктуры, а также ограниченная персонализация сервисов.

      Человеческий капитал: образование, навыки, занятость

      Человеческий капитал является ключевым активом конкурентоспособности Казахстана в эпоху ИИ. Страна располагает инфраструктурой формирования компетенций на всех этапах жизненного цикла человека - от раннего развития до профессиональной и научной деятельности. Однако сегодня цифровая инфраструктура, обеспечивающая развитие человеческого капитала, функционирует преимущественно как набор разрозненных подсистем, слабо объединенных едиными данными, сквозными траекториями развития и ориентацией на измеримые результаты.

      На уровне дошкольного образования действуют свыше 12 тысяч организаций (детские сады и мини-центры), где цифровизация в основном ограничивается учетом и административными процессами (очередность, отчетность, регистрация). Инструменты формирования ранней персонализированной траектории развития ребенка применяются точечно и не формируют системной практики, что снижает вероятность выявления талантов в раннем возрасте.

      На уровне среднего образования, где формируются базовые компетенции и закладывается фундамент будущего кадрового потенциала страны, функционируют 8 029 школ, в которых обучаются более 3,9 миллионов учащихся.

      За последние годы достигнут прогресс в развитии цифровой инфраструктуры системы образования: более 98 % школ подключены к интернету, развернуты образовательные платформы. Вместе с тем при таком масштабе системы сохраняются различия в качестве обучения и уровне цифрового оснащения между городскими и сельскими школами. Кроме того, цифровые инструменты во многих случаях используются преимущественно как средство электронного сопровождения образовательных процессов для учета, распространения контента и коммуникации, тогда как их потенциал для повышения качества обучения и персонализации образовательных траекторий реализован не в полной мере (учет, контент, коммуникации).15

      Уровень технического и профессионального образования включает 763 организации с контингентом 556 тысяч студентов, а высшее образование представлено 113 вузами, где обучаются 753,1 тысяч человек. При этом 84 % вузов внедрили AI-дисциплины и 42 образовательные программы по ИИ, в 2025 году около 670 тысяч человек прошли образовательные курсы ИИ по программе "AI-SANA". Несмотря на проводимую работу, сохраняется структурный разрыв между образовательными программами и реальными потребностями экономики. Запросы работодателей и прикладная подготовка выпускников недостаточно синхронизированы, а сама система пока ограниченно использует данные для прогнозирования дефицита компетенций и оперативного обновления программ. Как следствие, выпуск кадров не всегда конвертируется в устойчивое трудоустройство и рост производительности, что снижает отдачу от инвестиций в образование в условиях ускоренного технологического перехода.

      Научной деятельностью занимаются 425 исследовательских организаций и порядка 23 тысяч ученых, однако она остается слабо интегрированной с университетским образованием и индустрией. Отсутствие единой цифровой логики приоритизации исследований, управления компетенциями и внедрения результатов ограничивает трансфер технологий и практическую отдачу от научных разработок16.

      Отдельный системный вызов связан с рынком труда, где занятость все быстрее смещается в сторону гибких и платформенных решений, которые пока недостаточно встроены в систему трудовых отношений и социальной защиты. Это повышает уязвимость граждан, снижает устойчивость трудовых траекторий и создает риски для долгосрочного качества человеческого капитала.

      Здравоохранение

      Система здравоохранения Республики Казахстан в течение последних лет прошла этап масштабной цифровизации базовых процессов, в результате чего сформирована единая инфраструктурная основа цифрового здравоохранения.

      Медицинские цифровые системы внедрены на всех уровнях оказания медицинской помощи, обеспечивая учет оказанных услуг, ведение электронных медицинских записей и интеграцию с государственными цифровыми платформами. При этом основной фокус цифровых решений сосредоточен на обеспечении учета, отчетности и финансовых расчетов оказания медицинской помощи, тогда как потенциал накопленных значительных массивов клинических и административных данных для стратегического управления, прогнозирования и повышения эффективности системы реализован частично.

      Инструменты прогнозирования, сценарного анализа и оценки влияния управленческих решений на показатели здоровья населения находятся на стадии становления. Так, отсутствие единых стандартов витрин данных и централизованных аналитических моделей ограничивает использование данных в процессе стратегического планирования и межведомственного взаимодействия.

      Цифровая архитектура отрасли формировалась поэтапно и преимущественно в логике решения отдельных функциональных задач. В результате создано несколько ключевых информационных контуров, обеспечивающих выполнение регуляторных и операционных функций. Вместе с тем единая сквозная архитектура управления данными и процессами до настоящего времени не сформирована в полном объеме.

      Цифровые объекты здравоохранения преимущественно взаимодействуют на уровне обмена сообщениями и отчетных данных, тогда как интеграция на уровне клинических, управленческих и аналитических моделей носит ограниченный характер. Это снижает возможность формирования единого цифрового представления системы здравоохранения как объекта управления.

      Для обеспечения эффективного планирования и прогнозирования необходимого объема потребляемых лекарственных средств внедрен механизм планирования персонализированной потребности в лекарственных средствах для пациентов, находящихся на диспансерном учете. Пациенты, состоящие на диспансерном учете, получают положенные лекарства по QR-кoдy без необходимости каждый раз посещать врача для получения бумажного рецепта. Медицинские сестры и фармацевты отпускают препараты, сканируя электронный рецепт в "Социальном кошельке", что значительно ускоряет процесс и удобство лечения. Более 85 % пациентов, получающих бесплатные лекарственные средства, обеспечиваются ими через цифровые механизмы, в том числе посредством "Социального кошелька".

      С июля 2024 года в Казахстане введена обязательная цифровая маркировка всех лекарств и медицинских изделий для прослеживаемости их движения. Каждая единица продукции получает уникальный код, что позволяет отследить путь "от завода до пациента". Внедрение маркировки обеспечило прозрачность оборота лекарств и снизило риски контрафакта.

      На текущем этапе цифровизация здравоохранения пока сводится к обеспечению прозрачности и учета процессов оказания медицинской помощи, но не к управлению на основе данных. Цифровые системы мало влияют на оценку программ, распределение ресурсов и приоритизацию задач. Управленческие решения по-прежнему опираются на агрегированную статистику, а не на оперативную и предиктивную аналитику.

      Технологии ИИ рассматриваются как перспективное направление развития отрасли, однако их внедрение носит преимущественно пилотный и локальный характер. Основными сдерживающими факторами являются не отсутствие технологий, а недостаточная готовность институциональной, архитектурной и регуляторной среды к масштабному использованию ИИ в интересах системы здравоохранения.

      Таким образом, цифровая трансформация здравоохранения Республики Казахстан переходит от этапа технологического внедрения к этапу институционального и управленческого становления. Ключевыми вызовами являются не дальнейшая цифровизация отдельных процессов, а формирование целостной модели управления системой здравоохранения на основе данных, аналитики и прогнозирования, включая использование технологий ИИ как инструмента государственной политики.

      Безопасная и комфортная среда жизни

      На уровне регионов и городов реализуются элементы "умной" инфраструктуры. В ряде городов внедрены интеллектуальные системы видеомониторинга, цифровые инструменты управления транспортом, жилищно-коммунальным хозяйством (далее - ЖКХ) и общественной безопасностью. Эти решения уже демонстрируют измеримые эффекты. Наблюдается устойчивое снижение уровня уголовных преступлений: за 2025 год зарегистрировано более 123 тысяч уголовных преступлений, что на 6 % ниже аналогичного периода предыдущего года17. В ряде регионов развернуты системы видеонаблюдения, установлено более 1,6 миллионов камер, внедрены отдельные аналитические модули, что уже дает измеримый эффект по раскрываемости и профилактике правонарушений.

      В сфере транспорта и городской мобильности Казахстан сталкивается с нарастающей нагрузкой на улично-дорожную сеть и общественный транспорт на фоне ускоренной урбанизации и роста автопарка, который уже превышает 5 миллионов зарегистрированных транспортных средств18. Несмотря на реализацию отдельных инфраструктурных проектов в крупных агломерациях, транспортные системы сохраняют фрагментарный характер, характеризуются ограниченным применением интеллектуального управления потоками, единых цифровых платформ и предиктивной аналитики, что приводит к заторам, повышенной аварийности и снижению доступности городских сервисов.

      В сфере ЖКХ сохраняются системные инфраструктурные проблемы: значительная часть инженерных сетей физически изношена (по отдельным регионам износ тепловых и водопроводных сетей превышает 50-60 %), аварийность остается высокой, а управление объектами осуществляется преимущественно в ручном режиме. Цифровизация ЖКХ носит фрагментарный характер, данные о потреблении ресурсов, техническом состоянии сетей и авариях разрознены между поставщиками услуг, акиматами и коммунальными предприятиями и не объединены в единый аналитический контур. Отсутствие интеллектуального учета и предиктивного мониторинга приводит к неэффективному расходованию воды, тепла и электроэнергии, росту эксплуатационных затрат и снижению качества услуг для населения. В результате ЖКХ остается одной из наименее зрелых с точки зрения цифровизации отраслей, где возникают хронические риски для комфортной среды и устойчивости городской инфраструктуры.

      Отдельным системным вызовом остается обеспечение качества и устойчивости доступа к интернету. При уровне проникновения интернета, приближающемся к 92 %, сохраняется выраженное цифровое неравенство по параметрам скорости, стабильности и фактической доступности подключения. В сельских и отдаленных населенных пунктах, вдоль транспортных коридоров, а также в туристических зонах высокоскоростной интернет по-прежнему характеризуется нестабильностью либо ограниченной пропускной способностью.

      Сохранение подобных практик приводит к тому, что значительная часть городских и коммунальных задач решается с использованием локальных решений (неплатформенных), разрабатываемых на уровне отдельных акиматов. Это в свою очередь ограничивает возможности масштабирования успешных практик, усложняет межведомственную интеграцию и затрудняет объективную оценку эффективности принимаемых мер.

      Государственные услуги и социальная поддержка

      Государственные услуги в Казахстане демонстрируют высокий уровень цифровизации: более 93 % форм заявлений переведены в электронный формат на платформе "eGov" и в мобильном приложении "eGov Mobile". На сегодня из 1 467 государственных услуг 90,4 % доступны онлайн, а 90,6 % сервисов доступны со смартфона, что делает процесс максимально удобным для граждан. Введено 39 видов цифровых документов, полностью заменяющих бумажные аналоги.

      Несмотря на значительный объем государственных услуг, предоставляемых в цифровом формате, жизненные ситуации недостаточно интегрированы в один сквозной цифровой процесс и продолжают дробиться на десятки отдельных заявлений и документов, требующих ввода одних и тех же данных, из-за недостаточной межведомственной интеграции.

      Существенным ограничением является институциональная мотивация. Государственные органы демонстрируют недостаточную вовлеченность в межведомственное взаимодействие, необходимое для цифровой трансформации государственных услуг. Цифровизация зачастую рассматривается как автоматизация бюрократических процессов, а не перестраивает логику предоставления услуг для удобства гражданина. Ведомственные цифровые инициативы остаются фрагментарными, с собственными реестрами и бизнес-процессами, что препятствует формированию целостного цифрового контура для граждан.

      В сфере труда и занятости сохраняются вызовы, связанные с определением реального уровня занятости населения, доходов граждан и их социального положения. Разрозненность и неполная интеграция данных о занятости, доходах и составе семей затрудняют формирование целостной и объективной картины уровня благосостояния граждан, что ограничивает возможности для принятия точных и своевременных управленческих решений. Это напрямую отражается на эффективности системы социальной поддержки, где по-прежнему сохраняются проблемы с точностью и адресностью определения получателей помощи. Аналитика данных о доходах, занятости, семейном составе и реальных потребностях граждан используется ограниченно, что снижает эффективность распределения ресурсов и приводит к случаям, когда государственная помощь оказывается тем, кто в меньшей степени нуждается в поддержке, тогда как наиболее уязвимые категории населения получают ее не в полном объеме или с задержками.

      Другим видом государственных услуг является общественно значимая услуга, имеющая ряд особенностей. Если классические государственные услуги зачастую носят транзакционный характер (запрос - ответ), то общественно значимые услуги обеспечивают системную жизнедеятельность общества, соответственно они оказываются всему обществу как единому социальному организму.

      Правовая природа общественно значимых услуг тесно связана с принципом неделимости общественных благ. В отличие от индивидуально ориентированных услуг, таких как выдача паспорта или регистрация брака, общественно значимые услуги используются коллективно (охрана общественного порядка, санитарно-эпидемиологического благополучия населения, обеспечение качественной питьевой водой, освещение улиц, уборка мусора и т.д.). Непрерывность, заложенная в определении, означает, что государство обязано обеспечивать эти сервисы в режиме 24/7, вне зависимости от индивидуального запроса конкретного физического или юридического лица. Это накладывает на государственные органы повышенную ответственность за устойчивость и качество данных процессов.

      На сегодня в Реестр государственных услуг включено 6 видов и 29 подвидов общественно значимых услуг, которые не охватывают все сферы взаимодействия государственного аппарата с населением.

      2.2. Цифровизация в интересах бизнеса и экономики

      В условиях ограниченности ресурсов и ускоряющегося технологического перехода цифровая трансформация экономики требует приоритизации. Экономика Казахстана характеризуется высокой отраслевой концентрацией: порядка 70 % ВВП формируется такими секторами, как нефтегазовый сектор и недропользование, промышленность, транспорт и логистика, финансовый сектор, строительство, агропромышленный комплекс (далее - АПК), а также сегментом малого и среднего бизнеса (далее - МСБ), выступающим основным источником занятости.

      Согласно официальной статистической информации Бюро национальной статистики за 2024 год добывающая промышленность и нефтегазовый сектор обеспечивают 16,3 % ВВП и свыше половины экспортной выручки страны, обрабатывающая промышленность формирует 12,4 % ВВП, транспорт и логистика 5,7 %, создавая критическую инфраструктуру транзитного потенциала, финансовый сектор - 3,4 %, строительство - 6 %, АПК - 5,6 %19, при этом МСБ формирует 38,9 % ВВП20 и обеспечивает занятость почти половины экономически активного населения. Именно эти отрасли определяют макроэкономическую устойчивость, инвестиционную привлекательность и долгосрочный рост производительности экономики.

      Системные барьеры бизнеса носят сквозной характер: налоговое администрирование, разрешительные процедуры, доступ к инфраструктуре, субсидиям и финансированию, а также фрагментация отраслевых данных остаются ключевыми источниками транзакционных издержек. Особенно остро бизнес воспринимает вопросы налогового администрирования, как основной точки соприкосновения государства и экономики, где сохраняются ручные процессы, реактивный контроль и ограниченное применение риск-ориентированной и предиктивной аналитики.

      Наряду с модернизацией традиционных отраслей необходимо формирование новых направлений экономического роста. Ускоряющийся технологический переход требует на текущем этапе закладывать основы экономики будущего, ориентированной на ИИ, данные и высокотехнологичные рынки, что позволит обеспечить долгосрочную устойчивость, диверсификацию источников добавленной стоимости и снижение зависимости от сырьевых факторов.

      Цифровизация отраслей

      Сегодня цифровизация во многом осуществляется на уровне отдельных предприятий и ведомств, тогда как отсутствуют единые сквозные отраслевые платформы с общими стандартами данных, измеримыми показателями эффективности и встроенной интеграцией с регуляторными контурами. Наблюдается фрагментация внедрения цифровых регистров в профильных ведомствах. Цифровая трансформация отраслей должна быть направлена не на количество внедренных информационных систем, а глубину интеграции цифровых решений в ключевые цепочки создания стоимости, а также полноту охвата отраслей оцифрованными, взаимосогласованными на межведомственном уровне и совместимыми данными и бизнес-процессами, обеспечивающими принятие управленческих решений.

      Нефтегазовый сектор и недропользование формируют основу экспортных доходов и валютной устойчивости страны. Вместе с тем цифровая трансформация отрасли остается фрагментарной и сосредоточенной преимущественно внутри крупных операторов, без формирования единого национального контура управления ресурсами. Ключевой системный разрыв связан с отсутствием сквозной цифровой архитектуры "недра - добыча - транспортировка – переработка - экспорт". Геологические данные, производственные показатели, учет добычи, экологический мониторинг и фискальная информация существуют в разрозненных системах компаний и регуляторов, что ограничивает прозрачность процессов, затрудняет прогнозирование запасов и снижает управляемость отрасли на уровне государства. Отдельной проблемой остается фактическое отсутствие массового приборного учета добычи и движения углеводородов и твердых полезных ископаемых на всех этапах производственной цепочки. Это создает риски учета, снижает точность налогового администрирования и ограничивает возможности цифрового контроля. В совокупности отрасль функционирует в логике реактивного контроля, а не предиктивного управления ресурсами.

      В энергетическом секторе значительная часть генерирующих мощностей характеризуется высоким уровнем физического износа, что приводит к снижению располагаемой мощности, росту аварийности и увеличению объемов внеплановых ремонтов. Усиливается системный дисбаланс, возрастает зависимость от внешнего балансирования и закупки резервов мощности. Электрическая сетевая инфраструктура в ряде регионов не обеспечивает требуемую пропускную способность для подключения новых источников генерации и покрытия растущего потребления, включая перспективные энергоемкие цифровые кластеры и центры обработки данных. Высокий износ распределительных сетей сопровождается повышенными потерями энергии и снижением надежности энергоснабжения. Существенным ограничением остается недостаточный уровень цифровизации и наблюдаемости энергосистемы, выражающийся в отсутствии сквозной телеметрии, интегрированных данных и аналитических инструментов, необходимых для управления режимами работы, балансирования и инвестиционного планирования.

      Промышленность остается одним из ключевых драйверов экономики. Однако цифровая трансформация промышленности развивается неравномерно и преимущественно локализована в отдельных крупных предприятиях, без формирования единого индустриального цифрового контура на национальном уровне. Большинство предприятий продолжает работать в модели разрозненных автоматизированных участков: внедряются отдельные SCADA-системы, ERP- или локальные MES-решения, но данные о загрузке мощностей, простоях, качестве продукции и энергопотреблении не объединены в единое аналитическое пространство. Это ограничивает возможности оперативного управления производственными процессами и снижает прозрачность отрасли для государства и инвесторов. Значительная часть оборудования остается морально и физически устаревшей, а уровень оснащенности датчиками и промышленным интернетом вещей (IоТ) остается низким. В результате мониторинг состояния активов осуществляется преимущественно вручную или на основе периодической отчетности. Это приводит к внеплановым простоям, потерям сырья, а также росту себестоимости продукции.

      Транспортно-логистический сектор Казахстана является ключевым элементом экономической связанности страны и ее транзитного потенциала. Через территорию страны проходят основные евразийские коридоры, а логистика обеспечивает функционирование промышленности, АПК и внешней торговли. Вместе с тем отрасль развивается как совокупность разрозненных решений отдельных операторов, ведомств и инфраструктурных узлов. Данные о перемещении грузов, загрузке инфраструктуры, простоях, терминалах, складах и пограничных процедурах остаются распределенными между участниками цепочки и не формируют единую картину движения в реальном времени. Электронные документы, трекинг и таможенные процедуры работают фрагментарно и не интегрированы в единый цифровой контур. Это обусловливает сохранение значительной доли ручных операций, снижает предсказуемость сроков доставки и ведет к росту транзакционных издержек для бизнеса. Особенно чувствительными остаются узкие места на стыке мультимодальных перевозок, где отсутствие предиктивной аналитики и цифрового планирования приводит к накоплению вагонов, простою грузов и неэффективному использованию мощностей. Отдельным ограничением является слабая интеграция логистики с промышленными, аграрными и финансовыми контурами.

      Финансовый сектор демонстрирует высокий уровень цифровой зрелости банковских экосистем и финтех-сервисов, в том числе благодаря тесному взаимодействию с государством. Вместе с тем небанковские финансовые инструменты (лизинг, факторинг, экспортное финансирование и альтернативные платежные решения) развиты недостаточно, что создает риски неравномерного развития финансовой экосистемы и может являться сдерживающим фактором развития конкуренции. Финансовые данные остаются преимущественно замкнутыми внутри банковских платформ, ограничивая возможности сквозного кредитного и страхового сопровождения проектов.

      В условиях роста трансграничных потоков капитала и усиления цифровых рисков финансовое управление опирается на активно развивающуюся цифровую надзорную инфраструктуру, включая применение решений на основе ИИ для оценки и мониторинга рисков. Надзорные инструменты последовательно усиливаются с ориентацией на повышение оперативности и приближение аналитики к режиму, близкому к реальному времени. Вместе с тем текущая архитектура преимущественно сфокусирована на отдельных секторах финансового рынка и пока не в полной мере обеспечивает сквозной, межсекторальный анализ транзитных схем, связанных контрагентов и поведенческих паттернов, что ограничивает переход к полноценной предиктивной модели управления рисками.

      Строительный сектор остается одной из наиболее инертных отраслей цифровой трансформации. Несмотря на наличие зрелых технологий (ВIМ-моделирование, цифровые двойники объектов, электронные экспертизы, онлайн-разрешения), их практическое внедрение носит разрозненный характер. Процессы проектирования, согласования, экспертизы и ввода объектов в эксплуатацию по-прежнему в значительной степени основаны на бумажных и полуцифровых процедурах, а единая цифровая цепочка "проект - разрешение- строительство - ввод - эксплуатация" отсутствует. Значительная часть согласующих органов сохраняет ориентацию на ручные процедуры и ведомственные регламенты, что приводит к затягиванию сроков рассмотрения проектной документации, разрешений на строительство и подключение к инженерным сетям. Совокупный цикл прохождения разрешительных процедур по крупным объектам может составлять более 6-9 месяцев, несмотря на формальное наличие электронных сервисов. Цифровые платформы в строительстве используются преимущественно как инструменты подачи документов, а не как средства управления жизненным циклом объекта. Данные о земельных участках, градостроительных регламентах, инженерной инфраструктуре и фактическом ходе строительства остаются разъединенными между местными исполнительными органами, экспертными организациями и коммунальными службами, что создает непрозрачность процессов, повышает транзакционные издержки и формирует риски коррупционных практик. В результате отрасль сталкивается с ограничением роста производительности, замедлением ввода объектов в эксплуатацию и наличием барьеров для привлечения инвестиций.

      Агропромышленный комплекс остается одной из наиболее субсидируемых, но при этом наименее зрелых с точки зрения цифровизации отраслей экономики. Производительность сельского хозяйства остается существенно ниже сопоставимых стран. Средняя урожайность зерновых в Казахстане колеблется в диапазоне 14-18 ц/га, в отдельных хозяйствах 20 - 30 ц/га, тогда как в сопоставимых странах ОЭСР, таких как Канада, аналогичные показатели достигают 30 - 40 ц/га, что отражает структурный разрыв в технологиях, управлении и использовании данных. Несмотря на наличие решений для повышения эффективности земледелия, спутникового мониторинга, цифровых карт полей и агроаналитики, их применение носит точечный характер и не встроено в массовую практику. Большая часть хозяйств продолжает работать без системного учета агрохимии почв, метеоданных, продуктивности культур и состояния техники, что делает производство зависимым от погодных факторов и ручных управленческих решений. Аналогичная ситуация наблюдается в животноводстве. Отсутствуют единые цифровые профили поголовья, сквозной учет продуктивности, ветеринарного состояния и кормовой базы. Мониторинг здоровья животных, воспроизводства и выхода продукции ведется преимущественно фрагментарно, без использования датчиков, биометрических решений и предиктивной аналитики. Это ограничивает возможности раннего выявления заболеваний, повышения продуктивности, а также управления генетическим потенциалом стада.

      Отдельной проблемой остается качество мер государственной поддержки. Отсутствуют сквозные цифровые профили хозяйств, единые базы данных по урожайности, эффективности использования земли, продуктивности животноводства и фактической отдаче бюджетных средств. Цепочки "поле - ферма - хранение - переработка - логистика - экспорт" остаются разорванными.

      МСБ, как ключевой контур занятости и конкуренции, растет количественно, но сталкивается с высоким регуляторным и транзакционным давлением. Согласно официальной статистической информации Бюро национальной статистики на 1 января 2025 года зарегистрировано 2,27 миллионов субъектов МСБ, из них действующих 2,1 миллионов, занято в МСБ 4,4 миллионов человек21. При этом цифровизация МСБ ограничивается доступом к отдельным сервисам, тогда как ключевая потребность - это снижение регулятивных издержек и переход к "умному" комплаенсу, включающему предварительное заполнение, проактивные уведомления, единые цифровые профили, предиктивное управление рисками вместо реактивного контроля.

      Налоговое администрирование

      Налоговая система Казахстана остается ключевой точкой соприкосновения государства и экономики.

      Налоговые органы обрабатывают десятки миллионов деклараций, счетов- фактур и отчетных форм ежегодно, при этом значительная часть процессов переведена в электронный формат. Вместе с тем достигнутый уровень цифровизации не трансформировал налоговое администрирование в сервисную систему сопровождения бизнеса.

      Несмотря на внедрение электронных счетов-фактур, онлайн контрольно-кассовых машин и цифровой отчетности, налоговый контур остается ориентированным преимущественно на постфактум-контроль, а не на предотвращение ошибок и сопровождение экономической активности. Часть налогоплательщиков продолжает сталкиваться с доначислениями, штрафами и блокировками счетов уже после совершения операций, а не на этапе их планирования.

      Несмотря на то, что государственными органами в пределах предоставленных им полномочий осуществляется работа по разъяснению нормативных правовых актов, применимых к конкретным субъектам либо конкретной ситуации, по обращениям физических и юридических лиц, анализ жалоб, поданных через платформу "е-Оtinish" за 2025 год, показывает, что налоговое администрирование входит в тройку самых проблемных сфер. На сегодня бизнес нуждается в помощи по интерпретации сложных регламентов и изменений законодательства.

      В текущей конфигурации налоговое администрирование остается цифровым по форме, но контрольным по сути. Без перехода к модели "налоги как сервис" с использованием ИИ для предиктивной аналитики, автоматического сопровождения хозяйственных операций и интеграции с отраслевыми платформами налоговый контур продолжит быть источником административной нагрузки, а не инструментом стимулирования роста.

      Финансовый сектор

      Финансовый сектор Казахстана вступил в этап ускоренной технологической и институциональной трансформации. На его развитие одновременно влияют рост геополитической неопределенности, усиление требований к устойчивости и прозрачности, расширение конкуренции со стороны BigTech-, FinТесh- и RegTech-игpoкoв, а также быстрое распространение генеративного ИИ как инструмента повышения эффективности и изменения бизнес-моделей. В этих условиях традиционные подходы к цифровизации, основанные на разрозненных точечных решениях, уже не обеспечивают необходимого уровня гибкости, скорости и управляемости процессов.

      Системообразующую роль в обеспечении устойчивости и доверия к финансовому рынку играют Национальный Банк Республики Казахстан и Агентство Республики Казахстан по регулированию и развитию финансового рынка. При этом усложнение финансовой экосистемы, рост объема цифровых операций и появление новых моделей предоставления услуг становятся предпосылками для дальнейшего развития современных инструментов цифрового надзора, снижения избыточной регуляторной нагрузки на участников рынка, а также формирования условий по безопасному внедрению инноваций.

      Вместе с тем сохраняется потребность в более согласованном развитии ключевых элементов цифровой финансовой инфраструктуры. К числу приоритетных задач относятся укрепление национальных платежных контуров, формирование единого подхода к управлению данными, повышение уровня киберустойчивости и развитие системной борьбы с мошенничеством на уровне всей финансовой системы. Без формирования единого управляемого дата-пространства, масштабного внедрения SupТесh- и RegTech-инструментов, а также интегрированных механизмов предиктивного управления рисками дальнейшая цифровизация финансового рынка будет носить фрагментарный характер и не позволит в полной мере обеспечить его устойчивость, безопасность и конкурентоспособность.

      Развитие национальной IТ-индустрии

      IТ-рынок Казахстана за последние годы демонстрирует устойчивый количественный рост: объем рынка превысил 2 трлн тенге, экспорт IТ-услуг увеличился с 60,07 миллионов долларов США в 2021 году до 690,7 миллионов долларов США в 2024 году, составив 515,5 миллионов долларов США за первое полугодие 2025 года, в экосистеме "Астана Хаб" зарегистрировано свыше 2 тысяч компаний, включая около 465 стартапов с иностранным участием.22

      Сформированы базовая инфраструктура поддержки, акселераторы, технопарки, налоговые льготы и отдельные венчурные инструменты. Появляются первые глобально конкурентоспособные игроки, что подтверждает наличие предпринимательского и инженерного потенциала мирового уровня.

      Основу рынка при этом по-прежнему составляют зрелые IТ-компании и системные интеграторы, ориентированные, главным образом, на разработку и сопровождение государственных информационных систем и аутсорсинг цифровых проектов. Несмотря на количественный рост IТ-рынка и формирование стартап-экосистемы, отрасль остается слабо встроенной в экономическую трансформацию страны.

      Зрелые IТ-компании преимущественно работают в качестве подрядчиков государства, а стартапы застревают на стадии пилотов и прототипов. Ключевой системной проблемой остается отсутствие устойчивого финансирования внедрения, когда пилотные проекты запускаются, но не оплачиваются и не масштабируются, что лишает рынок мотивации инвестировать в продуктовую разработку.

      Со стороны государственного аппарата сохраняется институциональная осторожность к внешним технологическим решениям, в результате чего формируются собственные цифровые команды, разрабатывающие продукты внутри системы. Однако их вывод за рамки специфических задач создает прямую конкуренцию частному рынку, что фрагментирует экосистему и усиливает зависимость цифровизации от бюджетных циклов.

      Стартапы сталкиваются с барьерами входа в государственные и квазигосударственные закупки из-за требований к обороту, опыту, и финансовой устойчивости, значительная часть команд вынуждена ориентироваться на зарубежные рынки либо прекращает развитие.

      В совокупности это формирует разрыв между IТ-сектором и реальной экономикой: цифровые решения развиваются изолированно, данные по отраслям не объединены в единые контуры, а инновации не доходят до масштабного внедрения. При текущей модели IТ-рынок остается сервисным, а не индустриальным.

      Новая экономика

      В Республике Казахстан сформирована технологическая база, позволяющая перестроить структуру национальной экономики с включением новых высокотехнологичных отраслей с высокой добавленной стоимостью. Создана базовая цифровая инфраструктура, развиваются центры обработки данных и суперкомпьютерные мощности, реализуются инициативы в сфере ИИ, цифровых финансовых инструментов, беспилотных систем и космических сервисов. Предприняты шаги по формированию регуляторной среды для новых технологических направлений.

      Вместе с тем для полноценного раскрытия новых возможностей и формирования новых высокотехнологичных отраслей экономики требуются дополнительные системные усилия.

      Вычислительная инфраструктура распределена между различными операторами и не объединена в единую национальную инфраструктуру, способную обеспечить промышленное обучение моделей, масштабирование ИИ-продуктов и экспорт вычислительных мощностей. Доступ к высокопроизводительным ресурсам ограничен, сохраняются зависимость от зарубежного оборудования и облачных решений, необходимость дальнейшего развития компетенций, что формирует риски технологической уязвимости.

      Сегмент беспилотных систем и автономной мобильности находится на ранней стадии. Пилотные решения не подкреплены единой цифровой инфраструктурой управления движением, стандартизированной регуляторной моделью и механизмами масштабирования. Отсутствует системный подход к формированию экономики малых высот и интеграции автономного транспорта в национальную транспортную систему.

      Криптоиндустрия и рынок цифровых активов развиваются в рамках отдельных инициатив, включая регулирование цифровых финансовых инструментов, однако они пока не интегрированы в единую финансово-технологическую архитектуру страны. Потенциал токенизации активов и формирование стратегических цифровых резервов остаются нереализованными в полном объеме.

      Космические сервисы опираются на существующую инфраструктуру и международное сотрудничество, однако их вклад в экономику ограничен. Отсутствует экспортоориентированная модель развития орбитальной инфраструктуры и интеграции спутниковых данных в отраслевые цифровые платформы.

      Роботизация промышленности развивается неравномерно и охватывает преимущественно крупные предприятия. Уровень автоматизации и внедрения робототехнических решений существенно уступает странам - технологическим лидерам, что ограничивает рост производительности труда и глобальную конкурентоспособность обрабатывающего сектора.

      Исходя из имеющихся предпосылок, следующим этапом должно стать развитие новых отраслей экономики для формирования новых источников экономического роста и закрепления Казахстана в глобальных цепочках создания стоимости.

      2.3. Цифровизация государственного аппарата

      Государственный аппарат функционирует как совокупность вертикально организованных ведомственных институтов. В государственных органах реализуется значительное количество административных и межведомственных процедур, выстроенных преимущественно по логике распределения полномочий между ведомствами. При этом реальные жизненные ситуации граждан и экономические цепочки носят горизонтальный и сквозной характер. Эго расхождение между архитектурой государства и логикой жизни привело к тому, что цифровые решения исторически развивались как отражение отдельных функций органов власти, а не как единая платформа управления жизненными сценариями и экономическими процессами.

      В результате цифровизация государственного аппарата на протяжении двух десятилетий реализовывалась преимущественно через автоматизацию отдельных процедур. Было создано 517 информационных систем, значительная часть которых развивалась изолированно по ведомственному принципу с дублированием данных и постоянной потребностью в точечных интеграциях.

      Большинство систем ориентировано преимущественно на учет и отчетность, тогда как аналитическая поддержка управленческих решений и оценка достигнутых результатов остаются ограниченными. Существенная часть государственных IТ-решений построена на монолитной архитектуре и слабо адаптирована к масштабированию и внедрению современных технологий. По итогам обследования выявлено наличие устаревших платформ, отсутствие резервирования критической инфраструктуры, ограниченная гибкость систем и повышенные риски аварийности. Выявлены критические ограничения устойчивости цифрового контура государства, включая отсутствие полноценных центров "горячего" и "холодного" резервирования и ограниченность по внедрению ИИ-моделей и продвинутой аналитики в существующую цифровую среду.

      Фрагментация усиливается параллельным развитием собственных IТ-команд и платформ в центральных органах, регионах и квазигосударственном секторе. Это приводит к пересечению с функциями частного технологического рынка. В результате государство одновременно выступает заказчиком, регулятором и исполнителем, что искажает рыночные стимулы, снижает конкуренцию по качеству и вытесняет частные IТ-компании и стартапы из крупных трансформационных проектов. Такая модель подрывает формирование устойчивой технологической экосистемы, поскольку инновации замыкаются внутри ведомств, а рынок лишается масштабируемого спроса.

      В современных условиях производительность государственного аппарата остается ограниченной. Порядка 30 - 40 % рабочего времени государственных служащих затрачивается на такие повторяющиеся операционные действия, как сбор данных, межведомственное согласование и подготовка отчетности. Цифровые инструменты пока не стали основой управленческого цикла "данные - анализ - решение – контроль результата".

      Также институциональным ограничением цифровой трансформации остается сама модель функционирования государственного аппарата. В распоряжении государства находятся два ключевых инструмента управления изменениями: нормативное регулирование и бюджетное планирование. Однако оба механизма ориентированы на длительные циклы согласований и не адаптированы к темпам технологических изменений.

      В условиях ускоряющегося технологического развития требуется переход к цифровому и адаптивному регулированию. Нормотворческая деятельность должна опираться на анализ данных правоприменения, экономических эффектов и поведенческих моделей, обеспечивая сокращение сроков подготовки нормативных решений и их своевременную корректировку. Использование ИИ позволит автоматизировать выявление коллизий, избыточных требований и регуляторной нагрузки.

      В результате формируется структурный разрыв между возможностями цифровых решений, способностью оперативно институционализировать и финансировать их внедрение. Значительная часть проектов остается на стадии пилотов либо теряет актуальность еще до завершения формальных процедур.

      Отдельным системным ограничением остается кадровый контур цифровой трансформации государственного аппарата. Несмотря на внедрение института цифровых заместителей (вице-министров), данная институциональная модель пока не в полной мере распространена на все государственные органы и организации. Также в ряде стратегически значимых предприятий отсутствуют выделенные руководители по цифровой трансформации, что снижает управляемость цифровых проектов. Дополнительным ограничением остается устойчивый дефицит ключевых специалистов - IТ-архитекторов, инженеров данных, специалистов по ИИ и продуктовых менеджеров.

      С точки зрения государственного аппарата управление данными в настоящее время характеризуется фрагментарностью. Значительная часть данных хранится в ведомственных контурах, подвержена дублированию и используется преимущественно в целях отчетности, а не для поддержки управленческих решений и прогнозирования. Экономика данных находится па этапе становления: отсутствуют устойчивые институциональные и технологические механизмы обмена и повторного использования данных для создания добавленной стоимости. Это ограничивает системное применение аналитики и ИИ как инструментов повышения эффективности государственного управления.

      Отсутствие сквозной аналитики ограничивает способность государства оценивать фактическое влияние нормативных решений на экономику и качество жизни граждан. Регулирование зачастую обновляется реактивно, без системной оценки накопленных эффектов. Это формирует структурный разрыв между динамикой технологических изменений и скоростью адаптации правовой среды.

      Фактором устойчивости цифрового государства остается кибербезопасность. По мере роста цифровых сервисов и массивов персональных данных увеличивается количество киберрисков, при этом уровень защищенности существенно различается между организациями. Кибербезопасность пока воспринимается как вспомогательная функция, а не как базовый элемент архитектуры цифрового государства, что повышает вероятность масштабных инцидентов и подрыва доверия граждан.

      Технологический суверенитет остается ограниченным. Ряд критически важных систем зависит от зарубежных платформ, лицензий и поставщиков. Это формирует риски устойчивости и делает цифровую трансформацию уязвимой к внешним ограничениям.

      __________________________

      14https://publicadministration.desa.un.org/blog/kazakhstans-digital-evolution-egov-ai-governance

      15https://primeminister.kz/news/reviews/bilim-beru-zhuyesindegi-reformalar-bolashakka-bagdar-zhane-kogamnyn-suranysy-30004

      16https://stat.gov.kz/en/industries/social-statistics/stat-edu-science-inno/dynamic-tables/

      17https://stat.gov.kz/industries/social-statistics/stat-crime/dynamic-tables/

      18https://stat.gov.kz/news/2024-zhyly-1-8-mln-k-lik-tirkeuden-tti/

      19https://stat.gov.kz/ru/industries/economy/national-accounts/dynamic-tables/

      20https://stat.gov.kz/industries/business-statistics/stat-org/publications/301717/

      21https://stat.gov.kz/ru/industries/businessstatistics/stat-org/publications/473784

      22https://primeminister.kz/ru/news/reviews/cifrovoi-kazaxstan-innovacionnye-reseniia-obespecat-rost-vo-vsex-sferax-ekonomiki-30625

      3. Основные положения: цель и принципы, видение и подходы к развитию цифровизации и искусственного интеллекта

      3.1. Цель и принципы

      Целью Стратегии является позиционирование Республики Казахстан как ведущего цифрового государства, обладающего технологическим суверенитетом, развитой экономикой данных и конкурентоспособной ИИ-индустрией, обеспечивающей устойчивый рост качества жизни граждан, производительность экономики и эффективность государственного аппарата.

      Стратегия направлена не только на цифровизацию процессов, но и на переход к новой модели развития, в которой ИИ становится базовым фактором экономического роста и институциональной устойчивости. Реализация Стратегии обеспечит формирование цифровой экономики нового поколения, укрепление человеческого капитала и создание инфраструктуры для долгосрочного технологического лидерства.

      Стратегия предусматривает формирование человекоцентричной цифровой среды и сквозных жизненных траекторий граждан от образования и занятости до здравоохранения, социальной поддержки и алгоритмического управления бюджетными и налоговыми механизмами. ИИ рассматривается как системная технология роста производительности во всех ключевых секторах экономики.

      Параллельно будут обеспечены: развитие национальной вычислительной инфраструктуры, облачных и аппаратных мощностей, формирование экономики данных и новых технологических рынков, включая ИИ, роботизацию, автономные системы, платформенную мобильность и цифровые сервисы нового поколения. Особое внимание уделяется развитию отечественной IТ-индустрии, поддержке стартап-экосистемы и формированию внутреннего рынка масштабирования цифровых решений.

      Задачи Стратегии предусматривают:

      формирование сквозной цифровой траектории гражданина, целостно объединяющей образование, навыки, занятость, здравоохранение, комфортную и безопасную среду проживания;

      функционирование экономики как системы, логически увязывающей данные, производство, логистику, финансы и налоги в единую цифровую цепочку с применением ИИ;

      функционирование государственного аппарата на единой платформе, где услуги проактивны, бюджет формируется алгоритмически, нормы моделируются на данных, сформирован национальный цифровой контур, обеспечивающий технологический суверенитет и устойчивость.

      Развитие цифровизации и ИИ базируется на следующих принципах.

      1. Принцип экономической эффективности предполагает, что цифровая трансформация рассматривается как инструмент создания рынков, возврата инвестиций и повышения производительности. Каждый проект должен обеспечивать измеримый экономический эффект: генерировать доход, снижать издержки либо формировать инфраструктуру для создания добавленной стоимости. Приоритет получают инициативы с подтвержденной экономической отдачей, внебюджетным финансированием (инвестиции, оффтейк и прочие финансовые инструменты).

      2. Принцип платформенности предполагает переход от ведомственной фрагментации к единой архитектуре данных и сервисов в целях обеспечения качества цифровых сервисов и снижения затрат.

      3. Принцип человекоцентричности предполагает ориентир на повышение качества жизни граждан, обеспечение их благополучия и расширение их возможностей на протяжении всей жизненной траектории человека.

      4. Принцип ответственного и этичного использования цифровых технологий предполагает, что использование цифровых технологий и ИИ основывается на принципах прозрачности, объяснимости, недискриминационности, защиты цифровых прав, формируя устойчивую архитектуру доверия между государством, гражданами и бизнесом.

      5. Принцип безопасности и технологического суверенитета предполагает фокус на защите данных, устойчивости инфраструктуры, развитии национальных решений.

      6. Принцип адаптивного регулирования предполагает обеспечение гибкости нормативной системы на основе постоянного анализа правоприменительной практики и цифровой оценки регуляторного воздействия.

      7. Принцип дифференцированной цифровизации подразумевает, что информационные процессы будут централизованы на единых платформах в зависимости от их характеристик, а процессы, требующие физического присутствия и локального контекста, будут управляться на местах при вспомогательной роли IТ.

      3.2. Видение и подходы к развитию

      В рамках Стратегии формируется целостное видение цифрового государства как долгосрочной модели развития страны, определяющей логику трансформации государственного аппарата, экономики и социальной сферы в условиях ускоренного технологического развития и широкого внедрения ИИ. Это видение задает единый ориентир для государственных институтов, бизнеса и общества, служит основой для выработки согласованных решений в трех ключевых направлениях реализации Стратегии: повышение качества жизни граждан, обеспечение устойчивого экономического роста и процветания бизнеса, эффективность государственного аппарата.

      Цифровое государство - это справедливое, проактивное государство на основе управления данными, в котором услуги и процессы работают с использованием эффективного ИИ, экономика развивается за счет технологий и инноваций, права и безопасность граждан надежно защищены, а каждому человеку и бизнесу созданы равные цифровые возможности для роста и благополучия.

      Такое государство рассматривает повышение качества жизни граждан как один из главных приоритетов и выстраивается вокруг персонализированной жизненной траектории человека, воспринимая ее как целостную систему данных и решений, охватывающую образование, формирование компетенций, занятость, доход, здоровье, социальную стабильность и правовую защиту, обеспечиваемую на основе объективного анализа и использования данных. Персонализация становится базовым принципом государственной политики: от образования с динамическими траекториями обучения, прогнозированием спроса на навыки и снижением доли невостребованных выпускников до превентивного здравоохранения и профилактики на основе аналитики рисков. Использование данных позволяет повышать социальную устойчивость, снижать системные риски и усиливать доверие общества к решениям государства за счет прозрачности, объяснимости и недискриминационности алгоритмов при безусловном приоритете безопасности, приватности и цифровых прав граждан.

      Экономическое измерение цифрового государства опирается на данные, алгоритмы, платформы и компетенции, как ключевые нематериальные активы новой экономики. Экономический рост обеспечивается через развитие платформенных экосистем, в которых государство и бизнес взаимодействуют в цифровой среде, а не через разрозненные ведомственные контуры. Фокус смещается на отрасли, являющиеся генераторами добавленной стоимости и производительности, включая энергетику, промышленность, транспорт и логистику, агропромышленный комплекс, строительство и финансовые рынки, а также на формирование новых секторов роста, связанных с цифровой логистикой, платформенной занятостью и экономикой данных. Искусственный интеллект рассматривается как системный фактор экономического эффекта, обеспечивающий рост производительности, снижение издержек, расширение экспорта и укрепление налоговой базы.

      Государственный аппарат в этой модели трансформируется в государство как платформу с единой архитектурой данных, обеспечивающей совместимость и интеграцию, а также с единым пространством для принятия решений и работы с данными. Последовательное внедрение ИИ в государственные функции сопровождается оптимизацией и перераспределением процессов, институциональным усилением управления данными, формированием устойчивых механизмов "Data Governance", развитием проектных и операционных офисов цифрового развития.

      Модернизация нормативной среды будет сопровождаться внедрением цифровой оценки регуляторного воздействия, механизмов регуляторных экспериментов и ускоренных процедур адаптации законодательства к новым цифровым моделям. Регулирование станет предсказуемым, прозрачным и ориентированным на снижение нагрузки бизнеса.

      Интеллектуальное бюджетирование, мониторинг и управление реализацией стратегии на основе данных обеспечивают управляемость, подотчетность и достижение измеримых результатов. В результате формируется адаптивное, технологически зрелое и ориентированное на человека государство, способное устойчиво развиваться в условиях ускоряющихся технологических и социально-экономических изменений.

      Реализация Стратегии "Digital Qazaqstan" основывается на экосистемном подходе, в рамках которого цифровое развитие рассматривается как согласованное и взаимосвязанное преобразование человека, экономики и государственного аппарата. Цифровые технологии и ИИ внедряются не изолированно по ведомствам или отраслям, а как элементы единой национальной цифровой экосистемы, гармонично объединены общими архитектурными принципами, данными, платформами и механизмами управления. Экосистемный подход предполагает синхронизацию государственной политики, регулирования, инфраструктуры, кадровых и технологических решений вокруг общих стратегических целей. Особое внимание уделяется устранению фрагментации, дублирования и разрывов между секторами и уровнями управления, а также обеспечению совместимости цифровых решений и данных, выводу из эксплуатации дублирующих решений.

      Реализация Стратегии осуществляется посредством развития технологической архитектуры цифрового развития страны, в которой каждый последующий уровень опирается на предыдущий и обеспечивает масштабное внедрение цифровых решений и технологий ИИ во всех сферах экономики и государственного управления. Базовым уровнем выступает энергетическая инфраструктура, обеспечивающая стабильную работу центров обработки данных и высоконагруженных вычислительных систем. Развитие данного уровня осуществляется в синхронизации с национальными программами развития энергетики. Следующими уровнями являются формирование высокопроизводительных вычислительных мощностей и развитие сети центров обработки данных. Наличие собственной вычислительной инфраструктуры позволит осуществлять обработку персональных и государственных данных на национальной технологической базе внутри страны, обеспечивая их защиту, укрепляя технологический и цифровой суверенитет Республики Казахстан. На этой основе формируется платформенная инфраструктура государства, обеспечивающая единые архитектурные стандарты государственных информационных систем, масштабирование цифровых сервисов и интеграцию решений государства и бизнеса. Следующим уровнем является формирование цифровой экономики, включающее внедрение единых национальных стандартов управления данными, создание отраслевых хранилищ и национальной инфраструктуры данных, обеспечивающей их качество, совместимость и безопасность. Завершающим уровнем выступает внедрение прикладных цифровых и АI-решений в ключевых секторах государства, экономики и социальной сферы. На этом уровне реализуются отраслевые цифровые проекты, создаются новые сервисы для граждан и бизнеса, а также обеспечивается повышение эффективности государственного управления и экономики за счет широкого применения интеллектуальных технологий. Таким образом, формируется целостная архитектура цифровой трансформации Казахстана.

      Основным механизмом практической реализации экосистемного подхода является формирование портфеля проектов-ледоколов, которые используются как основной формат концентрации ресурсов, координации участников и управления результатами. Национальные проекты обеспечивают переход от стратегических целей к комплексным пакетам взаимосвязанных инициатив, объединяющих технологические, организационные, нормативные и кадровые изменения. Такой формат позволяет масштабировать успешные решения, обеспечивать межведомственное взаимодействие и фокусироваться на достижении измеримых эффектов, выстраивать поэтапную логику изменений, обеспечивать управляемость трансформации и учитывать различия в уровне цифровой зрелости отраслей и регионов. Национальные проекты становятся механизмом интеграции цифровых и АI -инициатив в ключевые сферы развития страны, обеспечивая их согласованность с бюджетным процессом, системой государственного планирования и приоритетами социально-экономической политики.

      Совокупный экономический эффект Стратегии выражается в ускорении базовой траектории экономического роста: за счҰт внедрения ИИ, цифровизации ключевых отраслей, снижения транзакционных издержек и роста производительности труда ожидается дополнительный вклад в ВВП на уровне порядка 1,5 процентных пункта в среднем в год к концу 2029 года по отношению к базовому сценарию. Социальный эффект выражается в переходе государства к проактивной модели сопровождения граждан: сокращение времени получения государственных услуг, рост адресности социальной поддержки, выравнивание доступа к качественному образованию и здравоохранению между городскими и сельскими территориями, превентивная модель управления здоровьем населения. Параллельно укрепляется технологический суверенитет, формируется устойчивая экспортная позиция в сегментах цифровых решений и АI-инфраструктуры.

      Дополняющим подходом является поэтапная и адаптивная реализация Стратегии, предусматривающая возможность корректировки решений по мере изменения технологических, экономических и социальных условий. Это позволяет учитывать динамику развития ИИ, международную практику и возникающие риски, не нарушая целостности и долгосрочной логики Стратегии.

      В результате Республика Казахстан формирует устойчивую цифровую модель развития, способную обеспечить технологическое лидерство, экономическую конкурентоспособность и стратегическую автономию в условиях глобальной АI-экономики.

      3.3. Системная интеграция передовых мировых практик в национальную экосистему искусственного интеллекта

      В условиях ускоряющейся глобальной конкуренции в сфере ИИ устойчивое развитие национальной АI-экосистемы определяется не только наличием собственных решений, но и способностью государства своевременно адаптировать и интегрировать передовые мировые практики в области инфраструктуры, данных, регулирования, кадров, научных исследований, доверия и масштабирования технологий. Международный опыт показывает, что государства-лидеры выстраивают АI-политику как целостную систему, в которой развитие вычислительной инфраструктуры, кадрового потенциала, механизмов внедрения, доверительного регулирования и международного технологического сотрудничества осуществляется согласованно. Именно такой подход сегодня последовательно реализуют Сингапур, Европейский Союз, Великобритания, Республика Корея, Канада, Соединенные Штаты Америки и Объединенные Арабские Эмираты.

      С учетом этого в Республике Казахстан на базе "Аlem.АI" будет сформирован институциональный механизм системной интеграции международного опыта развития ИИ, обеспечивающий постоянный анализ, адаптацию и внедрение передовых мировых практик в национальную политику цифрового развития.

      Основу данного механизма составят несколько взаимосвязанных направлений.

      Во-первых, будет сформирована система стратегического мониторинга международного развития ИИ. В рамках данной системы будет обеспечен регулярный анализ национальных стратегий развития ИИ ведущих технологических государств, а также международных технологических трендов, регуляторных подходов и практик внедрения ИИ в экономике и государственном управлении. Результаты такого анализа будут использоваться для актуализации национальной политики по развитию ИИ, корректировки стратегических приоритетов и разработки новых инициатив.

      Во-вторых, будет сформирован механизм технологического трансфера и интеграции глобальных компетенций. Предусматриваются развитие международных исследовательских консорциумов, создание совместных лабораторий и центров разработки, а также привлечение ведущих мировых технологических компаний, университетов и исследовательских организаций для реализации проектов на территории Республики Казахстан. Особое внимание будет уделяться локализации технологий.

      В-третьих, будет создана система пилотирования и экспериментального внедрения передовых технологических решений. Для этого будут использоваться инструменты правового режима, регуляторных "песочниц" и специальных технологических зон, позволяющие тестировать новые модели регулирования и применения технологий ИИ в контролируемой среде.

      В-четвертых, будет обеспечена интеграция Республики Казахстан в международные инициативы и платформы сотрудничества в сфере ИИ. Казахстан будет активно участвовать в международном исследовательском и технологическом партнерстве, экспертных сообществах и инициативах по разработке международных стандартов и принципов ответственного использования ИИ. Это позволит обеспечить совместимость национальной нормативной среды с международными стандартами, повысить доверие международных партнеров и укрепить позиции страны в глобальной АI-экосистеме.

      В-пятых, будет сформирован механизм институционального распространения международных практик внутри страны. На основе анализа лучших мировых решений будут разрабатываться типовые архитектуры цифровых платформ, стандарты данных, методологии внедрения ИИ и рекомендации для государственных органов, бизнеса и научного сообщества. Это позволит обеспечить системную масштабируемость успешных практик и снизить риски фрагментации цифровых инициатив.

      Центральную роль в реализации данного направления будет играть архитектурно-координационный центр при уполномоченном государственном органе в сфере цифровизации, обеспечивающий постоянный мониторинг международного опыта, анализ передовых технологических и регуляторных практик, а также подготовку предложений по их адаптации и внедрению в национальную цифровую политику Республики Казахстан.

      3.4. Стратегические направления реализации, пути достижения, ключевые показатели эффективности (КРI) и перспективы

      Стратегическое направление 1. Цифровизация и внедрение искусственного интеллекта в интересах граждан

      В рамках Стратегии будет сформирована новая модель цифрового государства, в центре которой находится человек, как движущая сила развития человеческого капитала, знаний, компетенций и инновационного потенциала страны. Цифровая трансформация рассматривается не как автоматизация отдельных услуг, а как создание целостной системы сопровождения жизненного пути гражданина от раннего детства до активного долголетия на основе данных, аналитики и технологий ИИ.

      Государство перейдет от реактивного предоставления услуг к проактивному управлению жизненными траекториями. Использование интегрированных данных позволит своевременно выявлять образовательные, профессиональные и социальные риски, формировать персонализированные меры поддержки, обеспечивать адресные решения без избыточных процедур и повторного сбора информации. Взаимодействие гражданина с государством станет "бесшовным", предсказуемым и основанным на доверии, где большинство сервисов предоставляется автоматически в момент возникновения потребности.

      Будет сформирован единый цифровой контур человеческого капитала, объединяющий образование, рынок труда, здравоохранение, социальную и правовую защиту в сквозную архитектуру данных. Это обеспечит непрерывность развития компетенций, прозрачную связь между обучением и трудовой реализацией, а также поддержку граждан на всех этапах жизненного цикла.

      Система образования будет трансформирована в механизм опережающего формирования навыков экономики будущего, ориентированного на индивидуальные образовательные траектории, развитие цифровых и предпринимательских компетенций.

      Рынок труда будет функционировать как динамичная экосистема постоянного переобучения и профессиональной мобильности, поддерживаемая цифровыми инструментами анализа спроса и предложения на компетенции. Здравоохранение и социальная политика перейдут к превентивной модели, основанной на раннем выявлении рисков, адресной поддержке и снижении неравенства возможностей.

      Человеческий капитал рассматривается как ключевой стратегический ресурс страны. Инвестиции в его развитие станут фактором роста производительности труда, инновационной активности и долгосрочной конкурентоспособности Республики Казахстан. Будет сформировано человекоцентричное и инклюзивное цифровое общество, в котором равный доступ к возможностям развития обеспечивается вне зависимости от места проживания, социального статуса или уровня дохода.

      В результате государство станет стратегическим партнером гражданина, обеспечивая не только доступ к услугам, но и условия для раскрытия потенциала каждого человека, как основного драйвера устойчивого экономического роста и национального развития.


      Развитие человеческого капитала и система непрерывного формирования компетенций

      Система образования будет трансформирована из модели передачи знаний в платформу опережающего формирования компетенций для экономики данных и ИИ. Образование будет выстроено как непрерывный цифровой контур развития человека на протяжении всей его жизни от дошкольного возраста до завершения профессиональной активности с использованием персонализированных траекторий обучения и инструментов АI-аналитики.

      В рамках национальной архитектуры AI-образования и программы "AI-SANA" будет обеспечен базовый уровень цифровой и АI-грамотности для каждого обучающегося и преподавателя. К 2028 году не менее 80 % выпускников организаций общего среднего, технического и профессионального, а также высшего образования будут обладать базовыми компетенциями в области ИИ, при этом не менее 20 % выпускников высшего образования пройдут углубленную подготовку в сфере AI-компетенций и AI-предпринимательства.

      В целях формирования устойчивой системы подготовки педагогических кадров в сфере ИИ предусматривается внедрение уровневой модели развития компетенций, включающей базовый, продвинутый и экспертный уровни. Базовый уровень направлен на обеспечение цифровой грамотности педагогов. К 2029 году планируется обеспечить охват не менее 80 % педагогов. Продвинутый уровень ориентирован на практическое применение технологий ИИ в учебном процессе. К 2029 году доля педагогов, обладающих продвинутыми компетенциями, должна составить не менее 25 %. Экспертный уровень предусматривает формирование пула педагогов-лидеров, обеспечивающих методологическое сопровождение, обучение других педагогов. К 2029 году планируется сформировать экспертное сообщество в объеме 5 % от общего числа педагогов.

      Персонализация образовательных маршрутов позволит учитывать способности, интересы и профессиональные цели, формируя гибкую модель подготовки кадров под реальные потребности экономики. Параллельно будет масштабировано практико-ориентированное обучение, усиливающее вовлечение в инженерные, технологические и предпринимательские направления.

      В рамках трансформации системы высшего и послевузовского образования будет обеспечено внедрение современных цифровых подходов к управлению образовательной и научной деятельностью, включая внедрение цифрового рейтинга организаций высшего и послевузовского образования.

      Одновременно будет обеспечено внедрение сквозной цифровой системы управления наукой, предусматривающей автоматизированный мониторинг научных и научно-технических проектов для обеспечения прозрачности расходования бюджетных средств.

      Высшее образование и научная деятельность будут интегрированы в единую цифровую среду экономики знаний. Инженерные университеты станут центрами прикладных AI-разработок и робототехники, работающими в тесной связке с отраслевыми компаниями, государственными структурами и исследовательскими консорциумами. AI-университет будет развиваться как национальная платформа подготовки AI-кадров, проведения исследований и тиражирования технологических решений. На базе региональных вузов будут сформированы робототехнические лаборатории и материально-техническая база для полного цикла прототипирования. Образовательные программы будут адаптированы под современные требования с привлечением преподавательского состава с современными знаниями и компетенциями. Будет увеличен набор студентов на технические специальности, связанные с робототехникой. Будет увеличиваться охват школ STEM-кабинетами и кружками робототехники. Автономный кластерный фонд "Астана Хаб" будет создавать и поддерживать образовательные треки повышения квалификации и переподготовки в IT и робототехнике, программы акселерации, программы поддержки и стимулирования стартапов в IT и робототехнике. Не менее 80 % вузов внедрят ИИ в образовательные процессы. Будет обеспечено стимулирование внедрения роботизации субъектами малого и среднего бизнеса за счҰт развития доступных технологических решений, сервисных моделей и инструментов государственной поддержки, направленных на повышение производительности, снижение издержек и ускорение цифровой трансформации экономики.

      В этих целях программа "AI-SANA" станет системообразующим национальным механизмом кооперации образования, науки и бизнеса для создания масштабируемых IT-продуктов с высоким экспортным потенциалом и отдельным акцентом на практико-ориентированные треки по наиболее востребованным сценариям, чтобы обучение напрямую конвертировалось в рост эффективности работы, качества сервисов и ускорение диффузии генеративного ИИ на уровне страны.

      Рынок труда будет трансформирован в интеллектуальную систему управления человеческим капиталом. Будет сформирован единый контур прогнозирования кадровых потребностей, интегрирующий макроэкономические показатели, отраслевые планы развития, демографические тенденции и сигналы бизнеса о спросе на компетенции. На основе аналитических прогнозов не менее 80 % образовательных программ и целевых наборов будут актуализированы в соответствии с прогнозируемыми потребностями экономики, обеспечивая синхронизацию подготовки кадров со стратегическими приоритетами развития страны.

      Инструменты сопоставления навыков и требований рынка обеспечат прямую связь между системой образования и занятостью, позволяя гражданам планировать карьерные траектории, проходить переподготовку без разрыва занятости и адаптироваться к изменениям технологической среды. Платформенные формы занятости и новые модели работы будут интегрированы в единый контур рынка труда с сохранением социальных гарантий и прозрачности доходов.

      Диффузия генеративного ИИ. В рамках Стратегии развитие человеческого капитала будет сфокусировано на ускорении практического освоения генеративного ИИ как массового навыка и базового инструмента повышения производительности труда и качества услуг. Для этого показатель диффузии генеративного ИИ в размере не менее 20 % с выходом на уровень не ниже среднемирового значения на момент оценки будет закреплен в качестве одного из ключевых измеряемых факторов результативности политики в сфере человеческого капитала. Также будут предусмотрены меры по ускорению распространения генеративного ИИ, включая формирование устойчивых пользовательских практик и вовлечение широких групп населения. Для этого будет осуществлен переход от разрозненных образовательных мероприятий к системной модели обучения, основанной на масштабируемых инструментах: онлайн-курсы, региональные центры обучения и типовые программы для разных целевых групп, а также на внедрении системы целевых индикаторов.

      В результате будет сформирована управляемая экосистема развития человеческого капитала, обеспечивающая экономику квалифицированными кадрами, граждан - понятной навигацией возможностей на протяжении всей жизни, а государство - инструментом прогнозирования и формирования компетенций под стратегические приоритеты страны. Человеческий капитал станет фундаментом роста производительности и долгосрочной конкурентоспособности Казахстана.

      Реализация указанных преобразований обеспечит формирование человеческого капитала как одного из ключевых источников роста производительности труда в трансформируемых секторах экономики.

      Единая цифровая система управления здоровьем

      В рамках реализации Стратегии система здравоохранения Республики Казахстан будет последовательно трансформирована из фрагментированной модели оказания медицинских услуг в интегрированную цифровую систему управления здоровьем населения, основанную на данных, аналитике и технологиях ИИ. Стратегической целью преобразований является переход от преимущественно реактивного лечения к проактивному управлению рисками, повышению качества клинических исходов и обеспечению долгосрочной финансовой устойчивости отрасли.

      Ключевым элементом трансформации станет развитие технологической платформы здоровья как части сквозной цифровой архитектуры жизненных траекторий граждан. Платформа объединит профилактику, первичную медико-санитарную помощь, диагностику, стационарное лечение, лекарственное обеспечение, реабилитацию и долгосрочное сопровождение в единый управляемый контур. В основе модели будет создан единый цифровой профиль здоровья гражданина, интегрирующий медицинскую историю, результаты лабораторных и инструментальных исследований, назначения, данные диспансеризации и дистанционного мониторинга. Это обеспечит непрерывность клинических маршрутов и доступ медицинских работников всех уровней к полной и актуальной информации о пациенте независимо от региона оказания помощи. К 2029 году не менее 20 % населения будут использовать сервисы медицины "self-service", не менее 95 % медицинских организаций будут интегрированы в единый цифровой контур с обеспечением межуровневого обмена данными в режиме реального времени.

      Первичная медико-санитарная помощь будет усилена как центральное звено раннего выявления заболеваний и управления рисками. На основе аналитики данных и алгоритмов ИИ будет внедрена цифровая стратификация населения по уровням риска с формированием персонализированных профилактических маршрутов. Скрининг и диспансерное наблюдение будут выстроены по приоритизации граждан, имеющих повышенную вероятность развития осложнений. Это позволит сократить долю поздней диагностики социально значимых заболеваний, снизить количество экстренных госпитализаций и повысить эффективность использования ресурсов первичного звена.

      Консультативно-диагностическая помощь и телемедицинские сервисы будут интегрированы в единые цифровые клинические маршруты. Врачи получат доступ к целостному цифровому профилю пациента, а инструменты поддержки принятия клинических решений будут применяться для анализа результатов исследований, формирования рекомендаций и оптимальной маршрутизации пациентов между уровнями медицинской помощи. Это обеспечит повышение точности диагностики и более равный доступ к специализированной медицинской экспертизе независимо от территории проживания.

      Стационарная помощь будет ориентирована на достижение измеримых клинических исходов. Планируется внедрение инструментов прогнозирования осложнений, оптимизации показаний к госпитализации и сокращения сроков пребывания пациентов в стационаре, обеспечивающих переход к более эффективной модели здравоохранения, при которой не менее 80 % клинических решений принимаются с применением технологий ИИ. Стационары будут интегрированы в единый цифровой контур здравоохранения, что обеспечит преемственность лечения и более рациональное использование коечного фонда.

      Лабораторная диагностика, визуальные исследования, лекарственное обеспечение и медицинская логистика будут объединены в единую платформу с возможностью применения предиктивной аналитики. Это обеспечит прозрачность назначений и поставок, улучшит прогнозирование потребностей и снизит риски дефицита лекарственных средств, в том числе в регионах.

      Реабилитация и послестационарное сопровождение пациентов будут дополнены цифровыми инструментами дистанционного мониторинга, что позволит обеспечить непрерывность наблюдения за пациентами с хроническими заболеваниями и снизить вероятность повторной госпитализации. Медицинская система будет выстроена вокруг полного жизненного цикла пациента, а не отдельных эпизодах оказания помощи.

      Модель финансирования здравоохранения будет поэтапно трансформирована от оплаты объема оказанных услуг к элементам оплаты за результат, основанный на клинических исходах и показателях здоровья населения. Сквозная аналитика позволит объективно оценивать эффективность профилактики, лечения и реабилитации, формируя основу для повышения качества медицинской помощи при одновременном снижении долгосрочной бюджетной нагрузки.

      Лекарственное обеспечение будет интегрировано в единую цифровую систему здравоохранения с охватом полного жизненного цикла лекарственных средств, начиная с планирования потребности и закупки до назначения, отпуска и мониторинга терапии. Алгоритмы ИИ и предиктивная аналитика обеспечат прогнозирование потребности, снижение рисков дефицита и оптимизацию запасов. Цифровизация процессов назначения и отпуска повысит прозрачность лекарственной терапии, контроль соответствия клиническим протоколам и безопасность пациентов. Процессы хранения и транспортировки лекарственных средств будут дополнительно усилены за счет цифровых решений мониторинга и контроля. Обеспечение непрерывного отслеживания параметров хранения и логистики в режиме реального времени позволит повысить сохранность лекарственных средств, снизить потери, а также повысить эффективность планирования и использования ресурсов системы лекарственного обеспечения. Таким образом, будет сформирована устойчивая, прозрачная и аналитически управляемая система лекарственного обеспечения, направленная на повышение доступности, качества и эффективности использования бюджетных средств.

      Современная и устойчивая среда для жизни и развития

      В рамках Стратегии будет сформирована национальная цифровая среда жизни как единая система управления территорией в режиме реального времени. Среда жизни рассматривается как интегрированная экосистема с опорой на ИИ, объединяющая безопасность, жилищно-коммунальную инфраструктуру, транспорт, связь и сервисы для граждан в непрерывный контур мониторинга, аналитики и превентивного реагирования.

      Архитектура будет построена по принципу единого национального стандарта данных, общих протоколов интеграции и централизованной аналитики при сохранении операционной автономии регионов. Модель, апробированная в столице, будет масштабирована во все регионы как стандарт цифровой инфраструктуры. К 2029 году не менее 70 % городского населения будет проживать в регионах, внедривших базовые компоненты "Smart City" ("Smart Region").

      Общественная безопасность будет переведена в превентивную модель управления рисками. Интеграция видеомониторинга, дистанционной фиксации правонарушений и поведенческой аналитики обеспечит объективное выявление инцидентов, прогнозирование угроз и цифровую профилактику. Реализация мер позволит сократить время реагирования на инциденты не менее чем на 10 % и обеспечить устойчивое снижение уровня уличной преступности в зонах охвата не менее чем на 10 %. Параллельно будет сформирована национальная система защиты граждан от онлайн-мошенничества на основе транзакционной аналитики и проактивного информирования.

      Жилищно-коммунальная инфраструктура будет переведена в режим предиктивного управления путем создания единой цифровой платформы данных, которая объединит данные приборов учета, коммунальных предприятий и государственных систем. Единый реестр объектов с цифровыми паспортами и интеллектуальными приборами учета создаст прозрачную модель эксплуатации. Искусственный интеллект и IоТ обеспечат раннее выявление аномалий, оптимизацию потребления ресурсов и планирование ремонта.

      Городская мобильность будет функционировать как интеллектуальная транспортная система, синхронизированная с экстренными службами и коммунальной инфраструктурой. Использование AI-платформ мониторинга обеспечит снижение уровня заторов в крупных городах на 20 - 25 % и повышение соблюдения расписания общественного транспорта до 90 %.

      Все данные по транспорту, ЖКХ, безопасности и обращениям граждан будут интегрированы в единую национальную платформу управления территорией и ситуационные центры акиматов. Будет обеспечена сквозная цифровая цепочка "обращение - диспетчеризация - устранение - подтверждение - аналитика", формирующая управляемый операционный цикл городской среды.

      Цифровая связность станет базовой инфраструктурой среды жизни, экономики и безопасности. В рамках стратегии и действующих инициатив в области цифровизации формируется единый национальный IТ-контур, объединяющий фиксированные, мобильные и спутниковые сети. Обеспечивается расширение высокоскоростного интернета в сельских населенных пунктах (далее - СНП) с доведением охвата до 92 % и подключением более 3000 СНП в 2025 - 2027 годах, создается непрерывное цифровое покрытие вдоль более 40 000 км автодорог, в туристических локациях и приграничных территориях. Мобильная инфраструктура переходит на 4G как базовый стандарт с подключением более 5,9 тысяч СНП. 5G масштабируется более чем в 20 городах для индустриальных и AI-сценариев. Разворачивается спутниковая связь для удаленных территорий, поездов и авиации, а также для развития цифрового транзитного потенциала Казахстана ведется строительство волоконно-оптических линий связи по дну Каспийского моря. Связь используется как базовый слой для видеомониторинга, сенсорных систем, беспилотных решений и оперативного обмена данными.

      Развитие цифровой связности сопровождается мерами по обеспечению доступности адаптации сервисов к различным возрастным группам и уровням цифровых навыков. Все элементы среды жизни будут объединены в масштабируемую архитектуру "Smart Region". Акиматы получат цифровые панели управления на основе единой модели данных и стандартизированных показателей эффективности.

      В результате будет сформирована устойчивая, безопасная и управляемая цифровая среда жизни, сопоставимая по стандартам качества с ведущими глобальными агломерациями. Система обеспечит профилактику рисков, снижение транзакционных издержек, повышение инвестиционной привлекательности территорий и рост удовлетворенности граждан.

      Государственные услуги на основе данных и адресная социальная поддержка

      Государственные услуги перестанут представлять собой набор разрозненных ведомственных процедур и будут трансформированы в единые цифровые сценарии, сопровождающие человека в жизненных ситуациях без необходимости многократных обращений, предоставления справок и повторного ввода информации.

      Будет сформирована новая модель взаимодействия гражданина с государством, основанная на жизненных событиях, данных и технологиях ИИ, обеспечивающая простоту, скорость и понятность получения услуг. Будут развиваться единый цифровой профиль гражданина и "жизненный трек". На их основе государство перейдет к модели распознавания потребностей и беззаявительного предоставления услуг, при которой значительная часть решений будет приниматься автоматически при наступлении заданных условий, а гражданин будет получать поддержку без подачи заявлений. Планируется трансформация не менее 40 % государственных услуг за счет внедрения технологий ИИ, перевода в проактивный формат, а также внедрения механизмов автоподписания и автоматизации процессов.

      Жизненные ситуации будут реализованы в виде сквозных сценариев "end-to-end" в одном цифровом окне, в рамках которых система будет самостоятельно собирать необходимые данные из государственных реестров, формировать пакет услуг и сопровождать гражданина до достижения результата. Государственные сервисы будут ориентированы на результат, а не на процедуру с фокусом на скорость предоставления, полноту решения жизненной ситуации и снижение административной нагрузки.

      Социальная поддержка будет трансформирована в интеллектуальную систему "умного таргетирования". Технологии ИИ будут применяться для выявления жизненных рисков, прогнозирования социальной уязвимости и адресного предложения мер помощи. Выплаты и льготы будут назначаться автоматически при наступлении соответствующих условий, а при изменении жизненной ситуации система будет корректировать объем и формат поддержки без участия гражданина. Это обеспечит переход от заявительной модели к предиктивной социальной политике, снизит долю ошибочных и избыточных выплат, обеспечит концентрацию ресурсов на действительно нуждающихся категориях населения.

      Будет реализован принцип полного отказа от использования сканированных копий документов и бумажных справок. Управленческие и сервисные решения будут приниматься на основе подтвержденных данных, а не документов, предоставляемых гражданином. Центры обслуживания населения будут трансформированы в цифровые офисы населения, ориентированные на сопровождение сложных жизненных ситуаций и нестандартных случаев, а не на прием заявлений.

      Платформа "е-Оtinish" будет использоваться как источник непрерывного улучшения государственных сервисов. Процессы выявления проблемных участков, скрытых услуг и неэффективных сценариев будут автоматизированы, а качество принимаемых решений будет оцениваться на основе фактических жизненных результатов для граждан.

      В результате будет обеспечено развитие единой цифровой платформы взаимодействия государства с гражданами, обеспечивающей сквозные сценарии жизненных ситуаций, снижение доли ошибочных социальных назначений и предоставление государственных услуг без использования сканированных копий документов и бумажных справок. Среднее время предоставления государственных услуг и мер социальной поддержки планируется сократить не менее чем на 50 %. Государство перейдет к модели сопровождения граждан на основе ИИ, снижая барьеры доступа, повышая адресность поддержки и формируя устойчивую систему социальной защиты.

      Будут расширены виды общественно значимых услуг, охватывающие все сферы жизнедеятельности общества. Внедрение технологий ИИ позволит улучшать качество общественно значимых услуг, прогнозировать возможные риски, выявлять проблемные зоны и оперативно реагировать, а также анализировать потребность населения.

      Стратегическое направление 2. Цифровизация и внедрение искусственного интеллекта в интересах бизнеса и экономики

      В условиях ускоряющегося глобального технологического перехода цифровая трансформация экономики будет направлена на повышение производительности, диверсификацию источников роста и формирование новой добавленной стоимости. Цифровизация рассматривается как инструмент системной модернизации экономической модели страны.

      Стратегия будет опираться на принцип сфокусированной трансформации: цифровые и АI-инструменты в приоритетном порядке масштабируются в секторах, формирующих основную долю ВВП, экспортного потенциала и занятости. Такой подход обеспечивает концентрацию ресурсов на направлениях с максимальным мультипликативным эффектом и переход от фрагментарной автоматизации к управляемому росту производительности труда.

      В периметр трансформации будет включено устранение системных барьеров развития бизнеса, включая длительные разрешительные процедуры, высокую административную нагрузку и ограниченный доступ к данным, инфраструктуре и мерам государственной поддержки.

      Трансформация будет реализована через отраслевую цифровую модернизацию ключевых секторов экономики, внедрение обязательных стандартов данных и их интероперабельности, интеграцию AI-платформ на системообразующих предприятиях, развитие индустриальных цифровых двойников, а также укрепление технологического суверенитета за счет приоритетного внедрения отечественных решений и локализации критически важных технологий.

      Малый и средний бизнес будет интегрирован в национальную цифровую экосистему как ключевой источник занятости и экономического роста. Будут сформированы единые цифровые контуры поддержки, обеспечивающие доступ к финансированию, данным, цифровым сервисам и AI-инструментам повышения эффективности.

      Одновременно модернизация реального сектора станет устойчивым внутренним рынком для национального IT-сектора и стартап-экосистемы, формируя спрос на отечественные цифровые решения и создавая условия для их масштабирования и экспорта.

      Отдельным стратегическим направлением станет развитие новой цифровой экономики как самостоятельного сектора, опирающегося на национальную вычислительную инфраструктуру, облачные и аппаратные мощности, прикладные AI-продукты и экспорт технологических решений.

      Цифровая экономика станет драйвером инвестиционной привлекательности страны, снижения транзакционных издержек, повышения конкурентоспособности национального бизнеса и укрепления позиций на глобальном технологическом рынке.

      Цифровая трансформация ключевых отраслей

      Будет принципиально изменена роль государства в цифровой трансформации отраслей. Его функция будет заключаться в формировании единых стандартов данных и архитектуры, создании регуляторных и налоговых стимулов, обеспечении доступа к цифровой и вычислительной инфраструктуре, а также формировании масштабируемого спроса со стороны экономики. Внедрение цифровых и AI-решений будет осуществляться самим бизнесом и технологическим рынком.

      Одновременно в ключевых отраслях будут сформированы отраслевые цифровые контуры, включающие ситуационные центры, не менее 10 специализированных хранилищ данных ("озеро данных"), функционирующие по единым требованиям к качеству, структуре и совместимости данных. Также продолжится работа по качественному наполнению национальных регистров. Цифровизация государственной статистики станет важным элементом системы управления данными. Предусматривается расширение использования административных и альтернативных источников данных, а также технологий "Big Data", повышение качества и актуальности статистической информации, развитие механизмов верификации и межведомственной сверки. Это позволит повысить эффективность принятия решений, сократить дублирование отчетности и усилить аналитическую основу государственной политики. На этой основе будут обеспечен сквозной мониторинг состояния отраслей, производственных показателей, логистики, инвестиций и рисков, а также внедрена предиктивная аналитика для выявления узких мест, прогнозирования динамики и поддержки управленческих решений. Такая модель обеспечит переход от фрагментарного контроля к управлению развитием отраслей на основе данных и ИИ при сохранении ведущей роли бизнеса в реализации цифровых решений.

      В нефтегазовом секторе и недропользовании будет сформирован единый национальный цифровой контур управления ресурсной базой страны. Будет выстроена сквозная архитектура "недра - добыча - транспортировка - переработка - экспорт", в рамках которой геологические данные, производственные показатели, учет добычи, экологический мониторинг и фискальная информация будут объединены в единую цифровую среду. Будет масштабирован приборный учет добычи, движения углеводородов и твердых полезных ископаемых на всех этапах производственной цепочки, внедрены IоТ-датчики и цифровые паспорта месторождений. На базе технологий ИИ будут реализованы прогнозирование запасов, моделирование сценариев разработки, оптимизация режимов добычи и транспортировки, а также предиктивное управление технологическими и экологическими рисками. Государство получит инструменты проактивного управления ресурсной базой, что повысит прозрачность отрасли, точность налогового администрирования и инвестиционную привлекательность недропользования. К 2029 году предусматривается охват не менее 70 % ключевых активов топливно-энергетического комплекса системами мониторинга состояния и управления с применением технологий ИИ. В рамках развития цифровизации и применения ИИ для управления минеральной базой присутствует потенциал прироста частных инвестиций в геологоразведку не менее чем на 30 %.

      В условиях активного развития центров обработки данных, АI-кластеров и активного внедрения ИИ энергосистема становится стратегической инфраструктурой национального развития. Будет осуществлен переход к интеллектуальной энергосистеме, функционирующей на основе единой цифровой архитектуры и предиктивного управления. Будет создан цифровой двойник национальной энергосистемы, охватывающий генерацию, сети, балансировку и ключевые промышленные узлы, обеспечивающий моделирование сценариев развития в режиме реального времени. Энергосистема перейдет от реактивного управления к управлению на основе прогнозов, что позволит сократить технологические потери, снизить аварийность, повысить надежность снабжения и обеспечить предсказуемость инвестиционных решений. ИИ будет интегрирован в стратегическое планирование, прогнозирование спроса, диспетчерское управление и управление активами. Особый приоритет будет уделен обеспечению гибкости энергосистемы при росте доли возобновляемых источников и распределенной генерации, а также созданию энергетической базы для цифровой экономики, включая центры обработки данных и индустриальные парки. Киберустойчивость энергетики будет выстроена как часть национальной архитектуры безопасности с применением АI-систем раннего выявления угроз и сегментации критической инфраструктуры.

      Промышленный сектор перейдет от разрозненных автоматизированных участков к формированию национального индустриального цифрового контура. Данные о загрузке мощностей, простоях, качестве продукции, энергопотреблении и техническом состоянии оборудования будут объединены в отраслевое "озеро данных" и отражены в национальных регистрах. На предприятиях получат более широкое распространение и интеграцию промышленные IоТ, МЕS-системы, ЕRP-системы (системы управления ресурсами предприятия), обеспечивающие интеграцию производственных процессов с планированием, снабжением, ремонтами и управленческим учетом, а также цифровые двойники производственных линий. Искусственный интеллект будет применяться для предиктивного обслуживания активов, оптимизации производственных циклов, управления качеством и снижения потерь сырья. Это позволит сократить внеплановые простои, повысить коэффициент использования оборудования и снизить себестоимость продукции. Для государства и инвесторов будет сформирована прозрачная картина состояния отрасли, упрощающая принятие инвестиционных решений и поддержку модернизации промышленности. К 2029 году предусматривается внедрение цифровых двойников не менее чем на 60 % крупных промышленных предприятий.

      Будет стимулироваться внедрение ЕRР-систем, обеспечивающих интеграцию финансов, производства, логистики и кадрового управления в единой цифровой среде, что и создаст основу для внедрения технологий искусственного интеллекта и анализа данных.

      Транспортно-логистический сектор будет трансформирован в управляемую цифровую систему национального масштаба, основанную на принципе "экономика времени вместо экономики расстояния". Будет сформирована единая цифровая система транзита и грузоперевозок, обеспечивающая полный учет транспортных активов страны, включая автомобильный, железнодорожный, речной, морской и авиационный парки, инфраструктуру, терминалы, склады и транспортные коридоры. Будут развиты национальная и международная интегрированные платформы сопровождения грузов, объединяющие электронные документы, лицензии, разрешения, таможенные, пограничные, санитарные и фитосанитарные процедуры в единый цифровой процесс. Будет внедрена единая интеллектуальная транспортная система, консолидирующая существующие информационные системы и цифровые решения, формируя эталонное отраслевое "озеро данных". Для государства будет сформирован интеллектуальный инструмент, позволяющий вести предиктивную аналитику, иметь актуальную информацию по текущей ситуации во всей транспортной отрасли и принимать качественные, своевременные решения. Все этапы транзита от отправителя до получателя будут обеспечивать бесшовное прохождение границ, терминалов и контрольных точек без разрозненных ведомственных процедур. Наряду с мерами по диверсификации транспортных коридоров будет обеспечена полная прослеживаемость маршрутов, загрузки инфраструктуры и пропускной способности коридоров. ИИ будет применяться для планирования мультимодальных маршрутов, прогнозирования узких мест, оптимизации таможенного оформления и управления потоками, что позволит сократить простои, повысить предсказуемость сроков доставки, сократить издержки и максимально эффективно использовать транспортные мощности. Логистика будет интегрирована с промышленными, аграрными и финансовыми контурами экономики, формируя цифровой каркас устойчивых цепочек поставок, рост транзитного потенциала и укрепление роли Республики Казахстан как ключевого транспортного хаба. К 2029 году предусматриваются обеспечение не менее 80 % трекинг грузов, полный переход на электронный документооборот в сфере транспорта и логистики, а также сокращение среднего времени пересечения границы не менее чем в 8 раз (с текущих 4 часов).

      Финансовый сектор будет трансформирован в проактивную и управляемую на основе данных систему. Особое внимание будет уделено внедрению решений на основе графовой аналитики и мультиагентных моделей для автоматизированного выявления аномальных транзакций, транзитных схем и связанных контрагентов. Параллельно будет сформирован национальный антифрод-контур с интеграцией банковского, телекоммуникационного и государственного сегментов, обеспечивающий предиктивное выявление мошенничества и незаконных платежных транзакций. Цифровой тенге является не только цифровой формой национальной валюты, но и компонентом национальной цифровой финансовой инфраструктуры, интегрированным в отраслевые контуры экономики и государственное управление. Цифровой тенге может служить инструментом повышения прозрачности финансовых потоков.

      Цифровой тенге станет базовой платформой для внедрения смарт- контрактных механизмов, позволяющих автоматизировать исполнение государственных обязательств, субсидий, трансфертов и целевого финансирования. Это создаст условия для перехода от постфактум-контроля к встроенному управлению и мониторингу целевого использования средств, включая бюджетные программы, социальную поддержку, инфраструктурные проекты и государственные закупки. Интеграция цифрового тенге с отраслевыми платформами позволит формировать сквозные цифровые финансово-операционные контуры. Финансовая система будет дополнена открытой цифровой архитектурой, объединяющей банковские и небанковские сервисы, включая страхование, лизинг, факторинг, экспортное финансирование и альтернативные платежные решения, в единый контур сопровождения инвестиционных и производственных проектов. Будет развита модель, при которой финансовые продукты станут встроенной частью отраслевых и цифровых платформ, обеспечивая предприятиям доступ к финансированию непосредственно в рамках операционной деятельности. Отдельное внимание будет уделено развитию небанковского финтех-сегмента как самостоятельного источника роста за счет масштабирования цифрового страхования, факторинга, лизинга оборудования, экспортного финансирования и альтернативных инвестиционных платформ. Это обеспечит диверсификацию финансовой экосистемы, расширение доступа малого и среднего бизнеса к капиталу и формирование устойчивых финансовых цепочек вокруг промышленности, агропромышленного комплекса и логистики.

      В поддержку данных инициатив немаловажное внимание уделяется дальнейшему развитию небанковских поставщиков платежных услуг, что позволит диверсифицировать доступные платежные сервисы и будет способствовать развитию конкуренции. В результате Казахстан перейдет на новый этап развития в финтех-хаб международного уровня.

      Строительная отрасль трансформируется из фрагментированной системы согласований и разрозненных проектов в единую цифровую экосистему управления жизненным циклом объектов от планирования территории и проектирования до строительства, ввода в эксплуатацию и последующего управления активами. Будет развита национальная цифровая платформа строительства, объединяющая данные о земельных участках, градостроительных регламентах, инженерной инфраструктуре, проектной документации и фактическом ходе строительства. Предусматривается внедрить ВIМ-модели и цифровые двойники зданий, обеспечивающие сквозное сопровождение объектов и переход от документ-ориентированного подхода к управлению на основе данных. К 2029 году предусматривается обеспечение 100 % внедрения ВIМ-технологий при проектировании строительства новых объектов и 100 % приборного учета и цифрового мониторинга в сфере ЖКХ в городах республиканского значения и областных центрах.

      Все разрешительные и согласовательные процедуры будут переведены в цифровой формат с прозрачным отслеживанием сроков и статусов. ИИ будет применяться для автоматизированного анализа проектной документации, выявления несоответствий нормативным требованиям, планирования ресурсов и мониторинга строительных работ. Это позволит сократить сроки реализации проектов, снизить транзакционные издержки, минимизировать коррупционные риски и повысить предсказуемость инвестиционных процессов. Отрасль будет интегрирована с финансовым сектором и инфраструктурными контурами, обеспечивая сквозное сопровождение проектов от получения разрешений до финансирования и подключения к инженерным сетям. В результате строительство станет управляемой цифровой системой, повышающей темпы ввода жилья и инфраструктуры, качество городской среды и инвестиционную привлекательность территорий.

      Агропромышленный комплекс будет трансформирован через формирование единой национальной цифровой экосистемы, обеспечивающей переход от разрозненного отраслевого администрирования к управлению сельским хозяйством на основе данных, ИИ и сквозной цифровой прослеживаемости. Данная экосистема станет цифровой операционной системой аграрного сектора, объединяющей государственные сервисы, производственные данные, финансовые инструменты и экспортные механизмы в единый платформенный контур. Отрасль перейдет от фрагментированных решений к интегрированной модели управления по принципу "данные - прогноз - решение - результат", обеспечивая повышение эффективности, прозрачности и конкурентоспособности аграрной экономики. Будет сформировано единое отраслевое "озеро данных", объединяющее данные о земельных ресурсах, посевных площадях, метеоусловиях, агрохимических характеристиках почв, состоянии техники, поголовье, урожайности, субсидиях и логистике. На этой основе будет обеспечен переход к цифровым профилям хозяйств и управлению государственной поддержкой на основе фактической продуктивности и эффективности использования ресурсов. Точное земледелие, спутниковый мониторинг, IoT-датчики, биометрический контроль в животноводстве и AI-прогнозирование урожайности станут стандартом отрасли. Производственные решения будут приниматься на основе аналитики, а не интуиции. Государственная поддержка будет интегрирована в цифровой контур и предоставляться в формате "одного окна" с полной прозрачностью и прослеживаемостью. Будет создана сквозная цифровая цепочка "земля – производство - хранение - переработка - логистика - экспорт", обеспечивающая прослеживаемость продукции и соответствие международным стандартам качества. Это позволит перейти от сырьевой модели к управляемому росту добавленной стоимости и переработке внутри страны. Государство перейдет от субсидирования к управлению результатами: поддержка будет привязана к цифровым показателям продуктивности, эффективности и устойчивости к климатическим рискам. Инновационные решения и смарт-фермы получат приоритетную поддержку. К 2029 году предусматривается рост на 3 - 5 % валовой продукции у получателей субсидий относительно контрольной группы сопоставимых хозяйств в том же регионе.

      Роль МСБ будет трансформирована из объекта регулирования в активного участника национальной цифровой экономики. Для предпринимателей будет сформирован единый цифровой контур поддержки, объединяющий доступ к финансированию, страхованию, субсидиям, экспортным сервисам и отраслевым платформам. ИИ будет использоваться для оценки устойчивости компаний, прогнозирования спроса и выявления узких мест в цепочках поставок, обеспечивая адресную поддержку и формирование устойчивых региональных бизнес-экосистем. В результате малый и средний бизнес получит предсказуемую цифровую среду "eGov Business" для роста, а государство - управляемый контур развития предпринимательства, превращающий МСБ в системный фактор занятости, конкуренции и диверсификации экономики.

      Интеллектуальная модель налогового администрирования

      Налоговое администрирование будет трансформировано из преимущественно контрольного механизма в интеллектуальную сервисную платформу сопровождения экономической активности, охватывающую весь жизненный цикл бизнеса - от регистрации и первых операций до масштабирования и выхода на экспортные рынки. Государство перейдет от реактивного контроля к модели "невидимого" налогового администрирования на основе данных и технологий ИИ, при которой налоговые обязательства будут рассчитываться автоматически, ключевые риски выявляться проактивно, а добросовестный бизнес будет освобожден от избыточных проверок и ручных процедур.

      Для предпринимателей будет сформирован единый цифровой налоговый кабинет с биллингом в режиме реального времени, прозрачным отображением налоговых обязательств, произведенных платежей и доступных льгот, а также проактивными уведомлениями и рекомендациями. Налоговая система будет выполнять функцию экономического навигатора, предлагая меры финансовой поддержки, отраслевые программы развития и инструменты финансового планирования на основе цифрового профиля предприятия.

      Невидимое налоговое администрирование станет новой опорой фискальной политики, выстроенной на дифференцированной модели, отражающей реальную структуру современной экономики и особенности создания добавленной стоимости в разных сегментах. Такой подход позволит отказаться от универсального и избыточного администрирования в пользу точной настройки налогового контура. Это создаст условия для формирования налоговых обязательств на основе релевантных цифровых данных для каждого сегмента экономики, повышая собираемость, справедливость и устойчивость бюджетной системы.

      Технологии ИИ будут применяться для предиктивной аналитики оборотов, выявления рисковых операций, прогнозирования налоговых поступлений и моделирования экономических эффектов, что позволит связывать фискальную политику с целями промышленного, инвестиционного и регионального развития.

      Налоговый контур будет итерирован с отраслевыми цифровыми платформами, системами субсидирования, инструментами экспортной поддержки и финансовыми институтами, формируя единую архитектуру взаимодействия государства и экономики. В данной модели налоговая система будет выполнять функцию сенсора экономической активности, обеспечивая государство оперативными данными о деловой динамике, инвестиционной активности и структурных изменениях в экономике.

      В результате будет сформирована модель "налоги как сервис", в рамках которой налоговое администрирование будет функционировать в фоновом режиме для добросовестного бизнеса и позволит снизить транзакционные издержки, а также повысить уровень доверия и ускорить принятие инвестиционных решений, обеспечивая предпринимателям предсказуемую и прозрачную среду развития, а государству - инструмент интеллектуального управления экономикой.

      К 2029 году планируется сократить теневую экономику с 16,71 %23 (данные официальной статистики за 2024 год) до 13.8 %24. В результате реинжиниринга государственных процессов В2В и В2G взаимодействия будут переведены в цифровой формат, доля прослеживаемого товарооборота (категории) вырастет до 50 %, будут обеспечены автоматический расчет и предзаполнение не менее 80 % налоговых обязательств субъектов МСБ, сокращение количества проверок добросовестных налогоплательщиков не менее чем на 50 % за счет риск-ориентированного подхода, а также снижение времени администрирования налоговых процедур не менее чем на 50 %. Одновременно будет повышена точность прогнозирования налоговых поступлений на основе АI-моделей и сокращена доля спорных начислений. В результате малый и средний бизнес получит предсказуемую цифровую среду.

      _____________________________________

      23https://stat.gov.kz/ru/industries/economy/national-accounts/publications/427384/

      24Согласно Концепции развития малого и среднего предпринимательства в Республике Казахстан до 2030 года, утвержденной постановлением Правительства Республики Казахстан от 27 апреля 2022 года

      Финансовый сектор

      Для обеспечения устойчивости, безопасности и конкурентоспособности финансового сектора цифровая трансформация будет направлена на построение целостной цифровой финансовой архитектуры. Ее развитие сфокусируется на создании доверенной, управляемой данными и технологически устойчивой среды, в которой платежная инфраструктура, регулирование, киберзащита, антифрод-контуры и оборот цифровых активов развиваются как взаимосвязанные элементы единой системы.

      В рамках стратегического направления будет сформирована современная цифровая финансовая инфраструктура, обеспечивающая быстрые, надежные и безопасные расчеты в режиме 24/7, межсистемную совместимость, платежный суверенитет и удобство для граждан и бизнеса. Национальные платежные контуры станут базовыми технологическими "рельсами" для масштабирования новых платежных сценариев, открытых интеграций, цифровых каналов обслуживания и инновационных финансовых сервисов. В целях повышения киберустойчивости финансового сектора в условиях глобальной цифровой трансформации планируется реализовать ряд инициатив в области кибербезопасности, включая развитие единой технологической платформы регуляторов финансового сектора и формирование киберполигона в рамках развития информационной безопасности финансового сектора.

      Ключевой основой развития финансового рынка станет формирование единого безопасного финансового дата-пространства, в котором данные рассматриваются как управляемый актив, а принятие решений опирается на продвинутую аналитику и инструменты ИИ. Такая модель предполагает внедрение современной платформы управления данными с прозрачным происхождением данных, едиными справочниками, контролем качества и возможностью оперативного обмена данными между участниками рынка и регуляторами. Это создаст условия для перехода к "умному" надзору и регулированию, основанным на данных, раннем выявлении рисков, проактивном нормировании и снижении регуляторной нагрузки на добросовестных участников рынка.

      Отдельным направлением выступит создание безопасного контура для развития цифровых финансовых сервисов. Антифрод-меры, кибербезопасность и централизованный мониторинг рисков будут направлены не только на снижение потерь и устранение уязвимостей, но и на формирование безопасного "коридора" для масштабирования цифровых платежей, онлайн-кредитования, токенизации и иных инновационных моделей. Борьба с мошенничеством и киберугрозами будет строиться как единая система предиктивного управления угрозами на уровне всего финансового рынка с применением единых стандартов, аналитических платформ и механизмов оперативного реагирования.

      Развитие токенизации и индустрии цифровых активов обеспечит формирование прозрачной и надежной экосистемы выпуска, обращения и учета цифровых активов с понятными правилами, защищенной инфраструктурой и прослеживаемостью операций. Это позволит использовать цифровые активы как новый инструмент привлечения инвестиций, повышения прозрачности и расширения финансовых возможностей реального сектора экономики.

      Развитие конкурентоспособной IT-индустрии

      IТ-отрасль трансформируется в полноценную технологическую индустрию, встроенную в общую трансформацию экономики и ориентированную на создание масштабируемых продуктов, отраслевых платформ и экспорт технологических решений.

      Государство сместит свою роль от прямого участия в разработке цифровых решений к формированию устойчивого и предсказуемого спроса, единых архитектурных стандартов и условий для масштабирования продуктов частного рынка. Внутренние разработки, за исключением решений, обеспечивающих реализацию специфических отраслевых (или надзорных) функций государственного аппарата, будут поэтапно сокращены. Приоритет получат отечественные IТ-компании и стартапы через прозрачные механизмы пилотирования, тиражирования и долгосрочных контрактов.

      Введение механизмов гарантированного спроса и оффтейк-контрактов обеспечит формирование предсказуемого инвестиционного цикла "продукт - внедрение - масштабирование". Наличие подтвержденного спроса со стороны государства и квазигосударственного сектора создаст финансовым институтам понятную основу для кредитования технологических компаний, снизит инвестиционные риски и расширит доступ к финансированию. Таким образом, IТ-сектор станет полноценным объектом инвестиционного финансирования.

      Одновременно будет расширен национальный рынок внедрения: успешные пилотные решения при достижении измеримых эффектов будут получать гарантированное масштабирование. Это устранит разрыв между разработкой и эксплуатацией, создаст устойчивый спрос на отечественные решения и обеспечит интеграцию IТ-отрасли в производственные цепочки промышленности, энергетики, агропромышленного комплекса и логистики.

      Будет развиваться инфраструктура продуктового IТ, включая национальные облачные решения, вычислительные и аппаратные мощности, отраслевое "озеро данных" и библиотеки моделей, что обеспечит создание и масштабирование АI-решений внутри страны без критической зависимости от внешних платформ. В целях укрепления технологического суверенитета и развития национальной АI-экосистемы особое внимание будет уделено развитию цифровых сервисов и технологий для казахского языка, включая формирование национального корпуса казахоязычных данных.

      Параллельно будет сформирована экосистема венчурного финансирования, институтов развития, банковского сектора и частного капитала, охватывающая весь жизненный цикл технологических компаний от ранних стадий до выхода на международные рынки. Финансовые институты, исходя из оценки риск-профиля соответствующих проектов, поэтапно вовлекаются в венчурное финансирование технологических компаний, а инструменты поддержки смещаются от грантовых моделей к со-инвестированию, возвратным механизмам и индустриальному партнерству, ориентированным на масштабируемые продукты и устойчивый рост.

      Планируются создание сбалансированной модели развития зрелых IТ-компаний и стартапов с прозрачными цифровыми механизмами поддержки, финансирования и кооперации, а также обеспечение системной поддержки выхода казахстанских IТ-компаний на международные рынки через финансовые, дипломатические и инфраструктурные механизмы.

      Учитывая, что до 70 - 80 % затрат в разработке программного обеспечения приходится на оплату труда высококвалифицированных специалистов, расширение внутреннего рынка внедрения приведет к прямому росту доходов населения, формированию высокопроизводительной занятости и увеличению налоговой базы. Таким образом, IT-индустрия станет одним из драйверов роста человеческого капитала и цифровой экономики.

      К 2029 году планируется обеспечить увеличение объема экспорта IТ-услуг и цифровых решений не менее чем в 2 раза по сравнению с уровнем 2024 года, а также формирование не менее 3 технологических компаний уровня "единорог".

      Расширение экспортного потенциала и рост внутреннего рынка станут основой для создания не менее 20 тысяч новых рабочих мест в высокотехнологичном и цифровом секторе, включая разработку программного обеспечения, ИИ, анализ данных и цифровые сервисы.

      В результате Казахстан сформирует конкурентоспособную национальную IТ-индустрию с сильными продуктовыми компаниями, развитой стартап-экосистемой и устойчивым рынком внедрения. IТ-сектор станет впоследствии драйвером роста производительности, технологического суверенитета и диверсификации экономики страны.

      Формирование новой экономики

      Стратегией планируется заложить основу новой экономики, опирающейся на развитие вычислительной инфраструктуры, AI-кластеров и экспериментальных технологических зон, беспилотных систем и автономной мобильности, цифровых активов и криптоиндустрии, космических сервисов и роботизации промышленности. Эти направления сформируют новый слой добавленной стоимости, обеспечат технологический суверенитет страны и станут базой для создания экспортоориентированных отраслей будущего.

      Ядром новой экономики станет национальный "AI - Hub", ориентированный на экспорт вычислительных мощностей и AI-сервисов. Его основой будет выступать "Долина центров обработки данных", обеспечивающая доступ к аппаратным мощностям и формирующая полный цикл разработки, обучения и масштабирования AI-продуктов к 2029 году с целевым уровнем мощности до 200 МВт, последующим наращиванием максимальной мощности до 1 ГВт. "AI - Hub" будет развиваться как региональный центр компетенций, привлекающий инвестиции, международные R&D-команды и ведущие технологические компании.

      Параллельно будет сформирована экосистема беспилотной индустрии и автономной мобильности. Планируется реализовать пилотный проект автономного транспорта, что позволит на практике оценить безопасность и надежность технологий автономного вождения, выявить регуляторные и инфраструктурные барьеры. В рамках данного направления планируется совершенствование законодательства в части кибербезопасности и ответственности, повышения эффективности транспортной системы, а также поэтапной интеграции автономного транспорта в экономику страны. В рамках развития городской воздушной мобильности, включающей развитие пассажирских (аэротакси) и грузовых беспилотных перевозок, будут внедрены гибкие регуляторные подходы с четким разделением требований в зависимости от типа миссий, веса беспилотных систем и степени риска выполняемых операций. Таким образом, будут созданы основы цифровой экосистемы управления беспилотным движением для внедрения беспилотного транспорта и дронов в городскую, промышленную и логистическую инфраструктуру на принципах открытого рынка с привлечением частных компаний - провайдеров навигационного обслуживания беспилотников.

      Отдельным направлением станет развитие криптоиндустрии и рынка цифровых активов как части финансово-технологической архитектуры страны. Будет предусмотрен выпуск стейблкоина в качестве криптофиатного шлюза для цифровой торговли. Будет сформировано регулирование цифровых финансовых активов, включая токенизацию ценных бумаг, товаров и недвижимости, развитие криптообменной инфраструктуры и запуск национального стратегического крипторезерва. Это создаст условия для привлечения капитала и развития новых финансовых сервисов. В качестве пилотной юрисдикции для апробации новых моделей регулирования и технологических решений проводится формирование специализированного режима в рамках развития Alatau City (CryptoCity) с применением экспериментального правового режима.

      Одновременно будут заложены высокотехнологичные направления долгосрочного роста. Будет реализована национальная спутниковая программа "Made in Qazaqstan", предусматривающая создание международной группировки отечественных спутников и выход на рынок пусковых услуг, что обеспечит развитие собственной орбитальной инфраструктуры и экспорт космических сервисов.

      Отдельными стратегическими приоритетами станут создание отрасли робототехники в Казахстане и роботизация экономики. В течение ближайших трех лет будет реализована ускоренная программа формирования экспортоориентированной отрасли робототехники с облегчением правового режима регулирования, внедрением регуляторных стимулов, подготовкой кадров, созданием лабораторий и экосистемы для реализации инновационных инициатив. Политика формирования отрасли будет включать стимулирование отечественных разработок как по принципу "снизу-вверх" через программы акселерации и открытые лаборатории, так и "сверху-вниз" через создание открытого целевого технологического заказа и оффтейк-контракты в приоритетных отраслях экономики, включая недропользование, логистику, промышленность, здравоохранение, оборону и сельское хозяйство.

      Для финансирования разработок будут сформирована многоканальная система венчурного финансирования, проработаны механизмы банковского финансирования. Будут имплементированы механизмы поддержки отрасли на этапах от идеи до промышленного производства и экспорта, включая патентную, сертификационную и экспортную поддержку. Продвижение экспорта робототехнической продукции "Made in Qazaqstan" станет одним из приоритетов внешней политики. Для ускоренного вхождения в глобальные цепочки поставок будет проведена точечная работа с мировыми лидерами индустрии по их привлечению в Казахстан, локализации производств и трансферу технологий, ориентированных на экспорт.

      К 2029 году новая экономика обеспечит: 1) формирование регионального центра ИИ и цифровой инфраструктуры с привлечением масштабных частных инвестиций, созданием национальной вычислительной базы мирового уровня, 2) рост экспорта высокотехнологичных услуг, закрепляя позицию Казахстана как ключевого технологического хаба Центральной Евразии.

      Стратегическое направление 3. Цифровизация и внедрение искусственного интеллекта в государственном аппарате

      В рамках Стратегии будет предусмотрена глубокая институциональная перестройка системы государственного управления, направленная на переход от ведомственно-функциональной модели к платформенному государству с опорой на ИИ, с сокращением сроков межведомственного взаимодействия не менее чем в два раза.

      В рамках Стратегии будет обеспечен переход к безбумажному взаимодействию, при котором решения принимаются на основе достоверных данных, содержащихся в государственных информационных системах, без необходимости предоставления справок и документов со стороны граждан и бизнеса, а межведомственное взаимодействие (G2G) будет полностью переведено в цифровой формат с исключением бумажного документооборота, дублирующих запросов и ручных процедур, обеспечивая сквозной обмен данными и автоматизированное принятие решений.

      В условиях наличия значительного количества административных и межведомственных процедур цифровизация не будет сводиться к автоматизации существующих процессов. Будет проведена оценка регуляторной нагрузки и фактической ценности государственных процедур для граждан и их реального вклада в социально-экономическое развитие.

      По итогам работы будут осуществлены сокращение, укрупнение и стандартизация процессов. Государственные процедуры будут переведены из ведомственной логики в сквозные жизненные и экономические сценарии. Будут сформированы единые эталонные процессы, которые в дальнейшем будут реализованы в цифровом виде на государственных платформах, проведены мероприятия по унификации методологии, приведению различных методов, подходов, процедур к единому стандарту, форме или системе, которая будет направлена на повышение сопоставимости результатов, эффективности и управляемости данными. Это создаст основу для внедрения АI-агентов, автоматизирующих принятие типовых решений, сопровождение обращений, контроль исполнения и мониторинг результатов. Государственный аппарат перейдет от выполнения формальных процедур к управлению измеримыми социально-экономическими эффектами.

      Фрагментированная экосистема информационных систем будет заменена платформенной архитектурой. Будет реализована поэтапная миграция к доменной модели с формированием отраслевых хранилищ данных. Для этого будут проведены инвентаризация и архитектурный аудит государственных информационных систем с определением по каждой системе целевого статуса: развитие на платформе, консолидация, миграция, вывод из эксплуатации и другое. Будут установлены требования по недопущению дублирования функционала, повторному использованию платформенных компонентов и данных. Монолитные и устаревшие решения будут выведены из эксплуатации за счет централизованной модернизации, перехода к облачной инфраструктуре и создания резервируемых вычислительных контуров. В результате будет сформирована единая цифровая среда взаимодействия государства с гражданами и бизнесом, обеспечивающая простоту, скорость, адресность и предсказуемость получения услуг.

      С учетом масштаба требуемых изменений и распределенности IТ-ландшафта трехлетний горизонт Стратегии фокусируется на первоочередных мерах: устранение критических рисков устойчивости, запуск миграции к платформенной архитектуре и сокращение дублирования. Полная модернизация и замещение устаревших решений реализуются поэтапно и требуют последовательных циклов планирования за пределами первого трехлетнего этапа.

      Будут сформированы полноценные центры горячего и холодного резервирования критически важных систем. Это обеспечит масштабируемость цифровой среды, готовность к внедрению AI-моделей и устойчивость государственных сервисов.

      До 30 % операционной нагрузки государственных служащих будет переведено на AI-решения для обработки обращений, подготовки управленческих решений, контроля исполнения, формирования аналитики и отчетности. Руководители получат цифровые панели управления с показателями эффективности, рисков и хода реализации программ. Роль государственного служащего будет смещена от оператора документов к архитектору процессов и результатов.

      В условиях экспоненциального развития технологий действующая модель нормотворчества и бюджетного планирования перестает соответствовать темпам цифровой экономики. Новые технологические решения будут появляться в течение дней и недель, тогда как их правовое закрепление и финансовое обеспечение в рамках традиционных процедур будут занимать значительно больше времени. Этот разрыв между скоростью инноваций и скоростью государственного реагирования будет рассматриваться как одно из ключевых институциональных ограничений трансформации.

      В рамках Стратегии будет пересмотрена логика регуляторного цикла с переходом к более гибкой, итерационной модели регулирования цифровых решений, предусматривающей последовательное тестирование, донастройку и масштабирование регуляторных подходов. В этой связи предполагается опора на действующие в Казахстане режимы регуляторной апробации инноваций: регуляторная "песочница" Национального Банка Республики Казахстан и режим "FinTech Lab" Международного финансового центра "Астана", в пределах их установленной компетенции и применимого правового режима, а также опора на формируемый специализированный режим в рамках развития Alatau City (CryptoCity). Такие механизмы могут использоваться для тестирования отдельных цифровых решений в контролируемой среде и формирования практики их последующего нормативного оформления. Логическим продолжением данной модели станет поэтапный переход к машиночитаемому праву, при котором нормативные требования будут изначально проектироваться в цифровом виде и интегрироваться в государственные платформы, что обеспечит их автоматизированное применение и существенно сократит путь от принятия правовых актов до их практической реализации в экономике и системе государственного управления. В результате правовое регулирование перейдет от постфактум-реакции к проактивной модели, при которой государство будет сопровождать внедрение технологий в реальном времени, оперативно адаптируя требования и устраняя барьеры для масштабирования решений.

      Аналогичная трансформация будет реализована в бюджетировании. Бюджетное планирование будет переведено из инерционной многомесячной процедуры в адаптивный инструмент управления изменениями. Будут сформированы механизмы оперативного перераспределения ресурсов и финансирования цифровых инициатив без ожидания стандартных циклов согласований. Финансовые решения будут увязываться с измеримыми эффектами, снижением издержек и ростом производительности, а не исключительно с формальными статьями расходов.

      В результате будет сформирована единая цепочка "технологии - право - бюджет", в рамках которой регуляторные и финансовые механизмы будут синхронизированы с фактическими темпами цифровой трансформации. Это позволит ускорить внедрение инноваций, повысить отдачу государственных инвестиций и обеспечить соответствие системы государственного управления динамике современной экономики.

      Государственный аппарат будет поэтапно отказываться от собственной продуктовой разработки. Его ключевая роль будет сосредоточена на формировании архитектуры, стандартов данных, регуляторных рамок и устойчивого спроса на цифровые решения.

      Для перехода к компактному государственному аппарату с опорой на ИИ будет сформирована суверенная инфраструктура обработки данных, включающая государственные облачные решения, аппаратно-вычислительные кластеры и защищенные хранилища. Это обеспечит локальное обучение моделей, безопасную работу с чувствительными данными и масштабное внедрение ИИ в ключевых управленческих контурах, создавая технологическую основу для автоматизации процессов, снижения нагрузки на аппарат и повышения скорости принятия решений.

      На основе отраслевых данных ключевых секторов будет сформировано единое "озеро данных", интегрированное в общую архитектуру управления данными. Хранилища будут построены как взаимосвязанные контуры, обеспечивающие сквозную аналитику и сценарное моделирование социально- экономических процессов. Для обеспечения защиты информации, контроля качества данных и межведомственного обмена будут разграничены технологические и методологические роли. Уполномоченный орган в области государственной статистики будет осуществлять методологическую координацию системы управления данными, включая формирование единых подходов, ведение эталонных данных и определение оценки качества данных.

      Указанные подходы станут основой архитектуры, реализуемой по принципу "один источник - многократное использование", предусматривающему однократный сбор данных и их последующее применение государственными органами для аналитики, мониторинга и принятия решений. Особое внимание будет уделено внедрению практик "Data Governance" и обеспечению качества данных, включая разработку и внедрение национального стандарта качества данных, устанавливающего единые требования к качеству, а также критерии его обеспечения: полнота, достоверность, сопоставимость, актуальность, согласованность и непротиворечивость данных в государственных информационных системах.

      При этом будет внедрена государственными органами типовая методика формирования метаданных, охватывающая полный цикл описания данных, от их сбора до последующего использования, и создающая основу для перехода к формированию качественных характеристик данных. Это обеспечивает их сопоставимость, повторное использование и интеграцию, а также является необходимым условием для развития аналитики, внедрения технологий ИИ и повышения эффективности государственного управления на основе данных.

      В рамках развития экономики данных будут сформированы механизмы ответственного обмена и оборота продуктов цифровых данных между государством, бизнесом и научной средой, обеспечивающие развитие аналитики, прогнозирование отраслевого развития, оценку эффективности принимаемых решений, а также создание новых цифровых сервисов.

      Будет сформирован национальный контур кибербезопасности государственного аппарата, охватывающий государственные органы, квазигосударственный сектор и организации, подключаемые к государственным цифровым платформам и контурам данных. С учетом перехода к единым платформенным решениям и отраслевым контурам данных кибербезопасность закрепляется как безусловный приоритет обеспечения устойчивости цифрового государства и ключевое условие масштабирования цифровизации, а не как вспомогательная функция. В этой связи формируется комплексная архитектура защиты, предусматривающая усиление ответственности за нарушение кибербезопасности, внедрение механизмов оценки и управления ущербом от киберинцидентов, развитие рынка киберстрахования, а также категоризацию критически важных цифровых объектов.

      Контур обеспечит единые требования и сквозные механизмы защиты: контролируемое разграничение доступа к данным (в том числе на принципах "Zero Trust"), непрерывное наблюдение и проактивное выявление инцидентов, а также унифицированные подходы управления доступом к чувствительным данным.

      Безопасность будет интегрирована в цифровые платформы и процессы на всем жизненном цикле решений от проектирования и разработки до промышленной эксплуатации, что обеспечит переход от реагирования на инциденты к их предупреждению за счет раннего выявления аномалий и уязвимостей. Для снижения системных рисков при консолидации данных предусматривается опережающее ресурсное обеспечение мероприятий по кибербезопасности, развитию компетенций и операционной киберустойчивости.

      Технологический суверенитет закреплен как один из базовых принципов Стратегии. В приоритетном порядке предусматриваются разработка и внедрение собственных цифровых решений, развитие национальных платформ и локализация ключевых технологий с передачей компетенций. Это позволит поэтапно снизить зависимость от зарубежных платформ, лицензий и поставщиков в критически значимых сферах, включая идентификацию, кибербезопасность, хранение данных и аналитические системы. В части технологического обеспечения предусматриваются диверсификация решений и поставщиков, развитие национальных компетенций и механизмов трансфера технологий при сохранении совместимости с международными стандартами.

      При этом технологический суверенитет рассматривается не как изоляция, а как способность государства обеспечивать устойчивость цифровой инфраструктуры, управляемость цифровых процессов, устойчивость к внешним ограничениям и контроль над стратегическими цифровыми активами в условиях глобальной конкуренции.

      Стратегия цифровой трансформации сопряжена с рядом системных рисков, значительная их часть учитывается и частично нивелируется через заложенные институциональные и технологические механизмы. Однако сохраняются две ключевые группы рисков, связанные с реализацией: внутренние и внешние.

      К внешним рискам относятся геополитические риски и связанные с ними вызовы технологического суверенитета. Зависимость от зарубежных технологий, платформ и поставщиков, а также ограничения, возникающие в условиях глобальной фрагментации цифрового пространства, могут оказывать влияние на устойчивость и непрерывность цифровой трансформации. Отдельную группу рисков представляет волатильность мировых цен на сырьевые ресурсы, формирующие значительную долю бюджетных доходов Республики Казахстан, что оказывает влияние на устойчивость финансирования стратегии в части, обеспечиваемой за счет государственных источников.

      К внутренним рискам относятся недостаточность финансирования, координации Стратегии и бюрократические процессы, которые могут сместить сроки реализации ключевых проектов. Международный опыт свидетельствует, что одними из ключевых угроз являются недостатки координации, обусловленные отсутствием единого центра принятия решений и межведомственной синхронизации, что приводит к фрагментации инициатив, дублированию функций и воспроизводству разрозненных цифровых решений. Также присутствуют риски реализации, связанные с необходимостью обеспечения устойчивого финансирования и синхронизации инвестиционных циклов с темпами технологических изменений. Несмотря на предусмотренные механизмы привлечения внебюджетных средств, остаются потенциальные ограничения, связанные с готовностью частного сектора к участию в масштабных цифровых проектах. Дополнительным фактором выступает инерционность бюджетных процедур, способная приводить к смещению сроков реализации инициатив.

      Для эффективной реализации Стратегии и нивелирования внутренних рисков единым центром управления и мониторинга станет "Project Management Office" (далее - РМО). На координационном уровне будет действовать Цифровой штаб при Премьер-Министре Республики Казахстан, обеспечивающий приоритизацию инициатив, межведомственную синхронизацию и ориентацию на достижение измеримых эффектов. В рамках РМО будет использоваться цифровая платформа управления портфелем, агрегирующая в режиме, близком к реальному времени, данные по всем проектам, ключевым показателям эффективности и результатам. Технологии ИИ будут применяться для выявления рисков, межведомственных блокировок, приоритизации инициатив и оценки вклада проектов в рост ВВП, занятость и производительность. Ежеквартальные обзоры реализации будут проводиться на основе AI-панелей управления, в рамках которых первые руководители будут отчитываться по достигнутым эффектам и принимать решения о корректировке портфеля. Управление реализацией Стратегии будет выстроено по циклу "данные - анализ - решение - результат".

      Персональная ответственность за реализацию цифровой и AI-трансформации будет возложена на первых руководителей государственных органов и квазигосударственных организаций с привязкой к достижению целевых показателей Стратегии. Она будет обеспечена: 1) моделью управления портфелем и регулярным контролем исполнения по KPI, включая мониторинг и оценку промежуточных результатов; 2) необходимым ресурсным обеспечением (бюджетным, внебюджетным); 3) закреплением проектных команд и необходимых кадровых (организационных) ресурсов для реализации изменений.

      В результате будет сформировано государство, функционирующее на основе технологий ИИ и действующее как высокопроизводительная цифровая платформа, способная управлять социально-экономическими процессами в режиме, близком к реальному времени, сопровождать граждан и бизнес по сквозным жизненным и экономическим траекториям, выявлять риски до их материализации и обеспечивать технологический суверенитет Республики Казахстан. Это обеспечит повышение производительности государственного аппарата не менее чем на 25 % к 2029 году.

      4. Заключение

      Общенациональная стратегия масштабной цифровизации и тотального внедрения технологий искусственного интеллекта "Digital Qazaqstan" до 2029 года фиксирует переход страны к новому этапу развития, где цифровизация и ИИ становятся не набором IT-проектов, а базовой логикой государственного аппарата, экономики и социальной политики.

      Стратегия опирается на достигнутый прогресс Республики Казахстан в сфере цифровых услуг, финтеха и вычислительной инфраструктуры, но одновременно прямо отвечает на ключевые системные ограничения текущей модели - фрагментацию данных и платформ, реактивное регулирование, разрыв между цифровыми решениями и реальными жизненными (экономическими) сценариями.

      Стратегия задает единый национальный курс на построение полноценного цифрового государства в течение ближайших трех лет и масштабное внедрение ИИ во всех приоритетных контурах.

      Для граждан это означает уход от бюрократической модели "услуга по запросу" к среде, где государство становится незаметным партнером жизненного пути. Человек больше не адаптируется к ведомственным регламентам, система выстраивается вокруг его жизненных ситуаций, потребностей и потенциала. Формируется общество равного цифрового доступа к образованию, здравоохранению, занятости.

      Для экономики Стратегия задает качественно новую траекторию роста. Цифровизация перестает быть вспомогательной функцией и становится системным механизмом повышения производительности. Отрасли переходят от разрозненных решений к сквозным цифровым контурам и платформенной модели управления цепочками создания стоимости.

      Для государственного аппарата Стратегия означает глубокую институциональную трансформацию. Государство переходит к компактной платформе управления с опорой на ИИ. Ключевым становится ускорение самого государства: внедряются гибкие регуляторные механизмы, машиночитаемое право и адаптивное бюджетирование, синхронизированное с реальной динамикой технологий и экономики.

      Реализация Стратегии требует дисциплины платформенного подхода: прекращения создания новых разрозненных информационных систем без архитектурной необходимости, обязательной масштабируемости решений, единого управления данными и приоритета результата над процессом.

      Стратегия также закрепляет новую модель партнерства государства и технологического рынка: государство формирует стандарты, архитектуру, спрос и правила, а бизнес и отечественный IT-сектор обеспечивают внедрение, масштабирование и экспорт решений при обязательной локализации компетенций с участием международных партнеров.

      Стратегия предполагает пересмотр портфеля цифровых инициатив и отказ от фрагментарных, витринных или ведомственных решений, не создающих системного экономического или социального эффекта. Приоритет концентрации ресурсов направлен на масштабные проекты с измеримым вкладом в производительность и устойчивость экономики, самоокупаемость и экономическую отдачу.

      Итоговая цель "Digital Qazaqstan" - формирование проактивного технологически суверенного и безопасного цифрового государства, где ИИ становится инструментом роста производительности и качества жизни, экономика - управляемой на основе данных, а государственный аппарат - быстрым и результативным. Стратегия обеспечивает переход Республики Казахстан от цифровой зрелости сервисов к цифровой зрелости управления и конкурентоспособности, создавая фундамент для устойчивого развития страны в эпоху ИИ.

Ауқымды цифрландырудың және жасанды интеллект технологияларын жаппай ендірудің 2029 жылға дейінгі "Digital Qazaqstan" жалпыұлттық стратегиясын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы 9 маусымдағы № 1311 Жарлығы.

      Қазақстан Республикасы Президентінің 2025 жылғы 13 қазандағы № 1042 Жарлығымен бекітілген Мемлекет басшысының Қазақстан халқына 2025 жылғы 8 қыркүйектегі "Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу" атты Жолдауын іске асыру жөніндегі жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының 3-тармағына сәйкес ҚАУЛЫ ЕТЕМІН:

      1. Қоса беріліп отырған Ауқымды цифрландырудың және жасанды интеллект технологияларын жаппай ендірудің 2029 жылға дейінгі "Digital Qazaqstan" жалпыұлттық стратегиясы (бұдан әрі - Стратегия) бекітілсін.

      2. Қазақстан Республикасының Үкіметі, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдар, сондай-ақ Қазақстан Республикасының орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдары:

      1) үш ай мерзімде Стратегияны іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспарын әзірлесін және бекітсін;

      2) осы Жарлықтан туындайтын өзге де шараларды қабылдасын.

      3. Мемлекеттік органдардың бірінші басшыларына негізгі көрсеткіштерге қол жеткізу үшін дербес жауаптылық жүктелсін.

      4. Осы Жарлықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігіне жүктелсін.

      5. Осы Жарлық қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
Президенті
Қ.Тоқаев

  Қазақстан Республикасы
Президентінің
2026 жылғы 9 маусымдағы
№ 1311 Жарлығымен
БЕКІТІЛГЕН

Ауқымды цифрландырудың және жасанды интеллект технологияларын жаппай ендірудің 2029 жылға дейінгі "Digital Qazaqstan" ЖАЛПЫҰЛТТЫҚ СТРАТЕГИЯСЫ

Мазмұны

      1. Кіріспе

      2. Ағымдағы жағдайды талдау

      2.1. Азаматтардың мүддесі үшін цифрландыру

      Адами капитал: білім, дағдылар, жұмыспен қамту

      Денсаулық сақтау

      Қауіпсіз және жайлы өмір сүру ортасы

      Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер және әлеуметтік қолдау

      2.2. Бизнес пен экономика мүддесі үшін цифрландыру

      Салаларды цифрландыру

      Салықтық әкімшілендіру

      Қаржы секторы

      Ұлттық ІТ-индустрияны дамыту

      Жаңа экономика

      2.3. Мемлекеттік аппаратты цифрландыру

      3. Негізгі ережелер: цифрландыруды және жасанды интеллектіні дамытудың мақсаты мен қағидаттары, пайымы мен тәсілдері

      3.1. Мақсаты мен қағидаттары

      3.2. Даму пайымы мен тәсілдері

      3.3. Озық әлемдік практикаларды жасанды интеллектінің ұлттық экожүйесіне жүйелі интеграциялау

      3.4. Іске асырудың стратегиялық бағыттары, қол жеткізу жолдары, негізгі тиімділік көрсеткіштері (КРІ) және перспективалар

      1-стратегиялық бағыт. Азаматтардың мүддесі үшін цифрландыру және жасанды интеллектіні ендіру

      Адами капиталды дамыту және құзыреттерді үздіксіз қалыптастыру жүйесі

      Денсаулық сақтауды басқарудың бірыңғай цифрлық жүйесі

      Өмір сүру мен даму үшін заманауи әрі орнықты орта

      Деректер негізіндегі мемлекеттік көрсетілетін қызметтер және атаулы әлеуметтік қолдау

      2-стратегиялық бағыт. Бизнес пен экономика мүддесі үшін цифрландыру және жасанды интеллектіні ендіру

      Негізгі салаларды цифрлық трансформациялау

      Салықтық әкімшілендірудің зияткерлік моделі

      Қаржы секторы

      Бәсекеге қабілетті ІТ-индустрияны дамыту

      Жаңа экономиканы қалыптастыру

      3-стратегиялық бағыт. Мемлекеттік аппараттағы цифрландыру және жасанды интеллектіні ендіру

      4. Қорытынды

1. Кіріспе

      Ауқымды цифрландырудың және жасанды интеллект технологияларын жаппай ендірудің 2029 жылға дейінгі "Digital Qazaqstan" жалпыұлттық стратегиясы (бұдан әрі - Стратегия) мемлекеттік саясаттың цифрландыру және жасанды интеллектіні (бұдан әрі - ЖИ, АІ) ендіру саласындағы мақсаттарын, міндеттері мен басым бағыттарын айқындайтын бағдарламалық құжатты білдіреді.

      Стратегия экономикалық және технологиялық процестерді, ұлттық экономиканың қазіргі құрылымдық сын-қатерлерін, мемлекеттік органдар мен ұйымдардың келісілген ұстанымын, сондай-ақ үздік халықаралық практикалар мен сараптамалық тәсілдерді жан-жақты талдау негізінде қалыптастырылған, таяудағы үш жыл ішінде толыққанды цифрлық мемлекетке көшу үшін Қазақстанды терең жүйелік трансформациялауға және ЖИ-ді экономиканың барлық негізгі салалары мен және мемлекеттік аппаратқа ауқымды ендіруге бағытталған. Стратегияны іске асыру ЖИ дәуірінде елдің ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігінің негізін қалай отырып, өнімділіктің өсуін, технологиялық егемендіктің нығаюын және азаматтардың өмір сүру деңгейінің өсуін қамтамасыз етеді.

      Цифрландыру мен ЖИ ұлттық бәсекеге қабілеттіліктің базалық факторына айналғанын халықаралық практика көрсетіп отыр. Экономикадағы құндылық цифрлық платформалар мен АІ-шешімдері арқылы барған сайын көбірек жасалуда, ал мемлекет қағидалар, деректер және платформалар экожүйесін құруда. Цифрлық инфрақұрылымға, адами капиталға және институционалдық цифрлық ортаға ауқымды инвестициялар жедел экономикалық өсу мен ұлттық бәсекеге қабілеттілікті1 арттырудың түйінді факторларының бірі болады.

      Айталық, Америка Құрама Штаттары еңбек өнімділігінің деңгейі бойынша айтарлықтай алшақтықты ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымға дәйекті инвестициялар және инновациялар үшін қолайлы реттеуші орта қалыптастыру арқылы қамтамасыз етті. Сонымен қатар Сингапур, Оңтүстік Корея және Эстония фрагменттік автоматтандырудан платформалық цифрлық экономикаға өтуде, мұнда деректер мен ЖИ стратегиялық активтер ретінде пайдаланылады, ал мемлекет қағидалардың, деректер мен цифрлық платформалардың біртұтас ортасын қалыптастырады.

      Осылайша, халықаралық тәжірибе цифрландыру мен ЖИ жекелеген ІТ-жобалар жиыны ретінде емес, мемлекетті, экономика мен адамды қамтитын тұтас ұлттық трансформация ретінде барынша нәтиже беретінін көрсетіп отыр. Дәл осындай жүйелік тәсіл өнімділіктің өсуін, технологиялық егемендікті және елдің ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

      Бүгінде Қазақстан бірегей тарихи мүмкіндіктер кезеңінің қарсаңында тұр. Географиялық тұрғыдан тиімді орналасқан, қомақты шикізат базасы, білімді халқы бар еліміз, сондай-ақ цифрландыру саласында айтарлықтай прогресс көрсете отырып, жаһандық үздік цифрлық көшбасшылардың арасында өз позициясын нығайту үшін барлық қажетті алғышарттарға ие.

      Алайда қазіргі цифрландыру қарқыны елдің көшбасшылығын тұрақты түрде нығайтуына және толыққанды жаһандық цифрлық бәсекеге қабілеттілік деңгейіне шығуына жеткіліксіз, бұл жаңа сын-қатерлерге сай келетін Стратегияны әзірлеу қажеттігін негіздейді.

      Стратегия Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі ұлттық даму жоспарының жаңа технологиялық болмыста заманауи, инновациялық және орнықты мемлекет құруға бағытталған стратегиялық бағдарларын іске асырудың логикалық жалғасы әрі құралы болады, онда цифрлық технологиялар мен ЖИ экономика мен қоғамды трансформациялайтын болады. Стратегия ЖИ саласындағы ұлттық саясатты қалыптастырудың базалық қағидаттары мен бағыттарын құраған Жасанды интеллектіні дамытудың 2024 - 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын, сондай-ақ 2023 - 2029 жылдарға арналған цифрлық трансформация, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласын және киберқауіпсіздікті дамыту тұжырымдамасында белгіленген міндеттерді іске асыру барысында қалыптасқан қолданыстағы АІ-экожүйесі үшін жүйелік кең контурды қалыптастырады.

      Киберқауіпсіздік бағыты бойынша негізгі іс-шаралар 2026 - 2030 жылдарға арналған ұлттық қауіпсіздік стратегиясында (Мемлекет басшысы 2026 жылғы 10 сәуірде бекіткен) бекітіліп берілген, ол цифрлық технологиялар мен ЖИ-ды қарқынды ендіру жағдайында цифрлық қауіпсіздікті, оның ішінде ЖИ технологияларының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелерін қоса алғанда, цифрлық ортаны қорғауды қамтамасыз етудің, кадр әлеуетін дамытудың кешенді тәсілін көздейді. Бұл ретте 2023 - 2029 жылдарға арналған цифрлық трансформация, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласын және киберқауіпсіздікті дамыту тұжырымдамасында көзделген, бастапқыда үш жылдық іске асыру кезеңіне есептелген киберқауіпсіздік бағыты бойынша іс-шаралар 2026 - 2030 жылдарға арналған ұлттық қауіпсіздік стратегиясының ережелеріне интеграцияланды.

      Осы Стратегия - Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына 2025 жылғы 8 қыркүйектегі "Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу" атты Жолдауында баяндалған тапсырмаларын іске асыру құралы.

      Стратегия еліміздің жаңа технологиялық болмысқа уақтылы бейімделуін қамтамасыз етуге, ал бірқатар бағыттар бойынша озыңқы дамуды қалыптастыруға және Қазақстанның жаһандық цифрлық экономикадағы бәсекелік позицияларын нығайтуға бағытталған жүйелі құжатты білдіреді.

      Стратегияны іске асыру ұлттық бәсекеге қабілеттілікті нығайтуға, технологиялық егемендікті арттыруға және экономиканың салаларын кешенді цифрлық трансформациялау арқылы өнімділікті өсіруде серпіліс жасауға мүмкіндік береді.

      _________________________

      1Global Digitalization Index (GDI, 2024)

      Халықаралық тәжірибені ескере отырып, цифрлық экономиканың даму деңгейі бойынша көшбасшы елдер (IMD рейтингінің2 топ-10 қатарына кіретін) есептеу техникасы мен жабдықтарды, бағдарламалық қамтылымды және дерекқорларды қоса алғанда, цифрлық технологияларға жылына3 орта есеппен ЖІӨ-нің шамамен 1,8 %-ы деңгейінде инвестиция жүзеге асырады, ал топ-30 (11-ден бастап 30-орын) қатарына кіретін елдер үшін бұл көрсеткіш ЖІӨ-нің шамамен 1,2 %-ын құрайды. Қазақстан Республикасының позициясын (IMD рейтингінде 39-орын) және шамамен 300 млрд АҚШ доллары деңгейіндегі ЖІӨ көлемін ескере отырып, инвестициялардың салыстырмалы көлемнің болжамы жылына 3,5-тен 5,5 миллиард дейінгі АҚШ долларын құрайды, бұл үш жылдық кезеңде4 10,5 - 16,5 миллиард АҚШ долларына балама болады.

      Бұл ретте Стратегияны іске асырудың негізгі қағидаттарының бірі - нарықтық тетіктер мен жеке бастамаға тірек. Бұл бюджетке түсетін жүктемені азайтуға, орнықты нарықтық ынталандыруды қалыптастыруға, бәсекеге қабілетті ұлттық ІТ-саланы жедел дамытуға және ұзақ мерзімді мультипликативтік әсерді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Стратегияны іске асыруды қаржыландыру аралас модель негізінде жүзеге асырылады, оған бюджеттен тыс көздер, жеке инвестициялар, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік тетіктері, оффтейк-келісімшарттар, қоса қаржыландыру, гранттық және венчурлік құралдар, сондай-ақ даму институттарының ресурстары кіреді.

      Коммерциялық әлеуеті бар инфрақұрылымдық бастамалар, қолданбалы сервистер, АІ-шешімдер және салалық цифрлық құралдар жеке капиталды тарту және нарықтық тетіктерді қолдану арқылы іске асырылатын болады. Оларға мемлекеттік-жекеменшік әріптестік, негізгі тапсырыс берушілермен ұзақ мерзімді келісімшарттар, кепілдендірілген сұраныс, оффтейк-келісімшарттар, бірлесіп қаржыландыру және жеке өнім берушілерді тарту кіреді. Экономиканың негізгі салаларын цифрландыруды ынталандыру үшін цифрлық шешімдерді ендіруді субсидиялау мен жеңілдетілген қаржыландыруды қоса алғанда, реттеуші және қаржылық қолдау құралдары қолданылатын болады.

      ІТ-индустрияны, стартаптарды және жаңа технологиялық нарықтарды дамыту гранттық, венчурлік және тең инвестициялық құралдары, акселерациялық бағдарламалар, пилоттық жобаларды іске асыру және кейіннен табысты шешімдерді кеңінен қолдану арқылы қолдау табатын болады.

      Бюджеттен қаржыландыру негізінен мемлекеттік цифрлық базалық құрамдастарға, оның ішінде мемлекеттік тізілімдерге, электрондық үкіметтің базалық құрамдастарына, мемлекеттік АРІ-лерге және мемлекеттік ақпараттық жүйелердің киберқауіпсіздігіне бағытталатын болады.

      _____________________

      2 IMP Digital 2025 рейтингі https:/ www.imd.org/centers. world-digital-ranking/#: -:text 7%20th?oE2oo88%925

      3 2020 - 2024 жылдар аралыгында есептеу техникасы мен жабдықтарға, бағдарламалық қамтамасыз ету мен дерекқорларға салынған инвестициялар (телекоммуникациялық инфрақұрылымға салынатын инвестициялар есепке алынбайтын ICT инвестициялары) бойынша QECD деректері https: .goingdigital.oecd.org/en/indicator.30?

      4 Индикативті бағалау: инвестициялардың нақты децгейін қалыптастыру үшін жобалар бойынша күрделі шығындарды, қажетті ресурстарды, қаржыландыру құрылымын пысықтау, сондай-ақ нарық сыйымдылығын және бастамаларды іске асыру мүмкіндіктерін бағалау талап етіледі.

2. Ағымдағы жағдайды талдау

      "Цифрлық Қазақстанды" (2018-2022 жылдар кезеңінде іске асырылған) қоса алғанда, бұған дейінгі мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру нәтижелері елдің цифрлық экожүйе қалыптастыруда ілгерілегенін растайды. Қазақстан негізгі халықаралық рейтингтерде өз позицияларын нығайтты және қазіргі уақытта Халықаралық электр байланысы одағының ақпараттық-коммуникациялық технологияларды дамыту индексі (ICT Development Index) бойынша цифрлық әзірлік деңгейі жоғары мемлекеттер тобына кіреді. IMD әлемдік цифрлық бәсекеге қабілеттілік рейтингінде (World Digital Competitiveness Ranking 2025) еліміз 39-орынды иеленді5, бұл ұлттық экономиканың цифрлық технологияларды ендіру мен кеңінен таратуға бейімділігін көрсетеді.

      Біріккен Ұлттар Ұйымының электрондық үкіметті дамыту жаһандық индексінде (UNE-Govemment Development Index) еліміз цифрлық басқарудың кемелденуінің жоғары деңгейін көрсетіп, 193 елдің6 ішінде 24-орынға көтерілді, ал онлайн-сервистер индексі (Online Services Index) бойынша цифрлық қызметтер көрсету сапасы жағынан әлемнің ең үздік он мемлекетінің қатарына кірді.

      Бұдан басқа, Қазақстан 195 елдің ішінде 58-ші орынға ие болып, Орталық Азия елдері арасында үкіметтердің ЖИ-ге әзірлігі индексінде (Government AI Readiness Index 2025)7 көшбасшы болып отыр. Бұл позициялар елдің цифрландыру саласындағы институционалдық күш-жігерінің халықаралық деңгейде танылғанын, мемлекеттік басқарудың және технологиялық даму үшін қалыптасқан негіздің тиімділігін айғақтайды.

      Ішкі көрсеткіштер де елдің цифрлық кемелденуінің жоғары деңгейде екенін растайды. Электрондық мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің үлесі 92 %-ға жетті8, қолма-қол ақшасыз төлемдердің үлесі (бөлшек саудада) шамамен 90 %-ды құрады9, 2024 жылы электрондық сауда үлесі 14,1 %-ды құрады10. 2024 жылы Интернет пайдаланушылардың үлесі 95,3 %-ға жетті11, бұл ретте ақпараттық-коммуникациялық технологиялар және цифрлық экономика саласындағы мамандар саны ауқымды ұлттық кадр әлеуетін және деректер экономикасы мен ЖИ-ге өту үшін орнықты негіз қалыптастырып, 200,5 мың адамға дейін ұлғайды.

      _____________________________

      5ІМР World Digital Competitiveness Ranking (2024) рейтинги https://imd.widen.net/content/xclarczvwr/pdf/WDCR Report 2025.pdf

      6UN E-Government Development Index индексі https://publicadministration.un.org/egovkben-us'data-center?

      7Government AI Readiness Index индексі https://oxfordinsights.com.'wp-content/uploads.'2026''01/2025-Govemment- Al-Readiness-Index-Report 01_26.pdf

      8https://primeminister.kz/news/memlekettik-kyzmetterdegi-innovatsiyalar-el-azamattary-men-bizneske-arnalgan- zhana-tsifrlyk-sheshimder-29877 q

      9https://nationalbank.kz/kz/news/elektronnye-bankovskie-uslugi. 17371

      10https://stat.gov.kz/i-u/news/ob-elektronnoy-kommertsii-v-respublike-kazakhstan 1

      11httpsV/stat.gov.kz/ru/industries/business-statistics/stat-it/dynamic-tables/?period year

      Технологиялық деңгейде еліміз сапалы серпіліс жасады: ТОР50012 жаһандық рейтингінде тиісінше 86 және 103-орындар алған "Alem.Cloud" ұлттық суперкомпьютері және "Қазақтелеком" АҚ-ның "Al-Farabium" суперкомпьютері іске қосылды.

      Соңғы жылдары Қазақстанда ЖИ мен цифрлық экономиканы дамыту үшін институционалдық және технологиялық негіз қалыптасты. Мемлекет интеллектуалды технологияларды ауқымды ендіруге және елдің озық есептеу мүмкіндіктерін дамытуға бағытталған реттеудің, инфрақұрылымның және құзыреттердің кешенді архитектурасын жүйелі түрде құруда. Осы саясат шеңберінде "Жасанды интеллект туралы" Қазақстан Республикасының Заңы мен Цифрлық кодекс қабылданды, "АІет.АІ" халықаралық ЖИ орталығы ашылды, мемлекеттік басқару мен экономикада зияткерлік шешімдерді ендіруге арналған ұлттық ЖИ платформасы қалыптасты. Үлкен тілдік модельдерді дамытуда да жетістіктерге қол жеткізілді: 2025 жылы ЖИ мен цифрлық шешімдерді қазақ тілінде дамытуға арналған қазақ тілді екі модель "KazLLM" және "AlemLLM" таныстырылды. Осы бағытты стратегиялық дамыту мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің 2025 жылғы 19 мамырдағы № 881 Жарлығымен Қазақстан Республика Президентінің төрағалығымен жетекші халықаралық сарапшылар қатысатын, ЖИ саласында стратегиялық шешімдер әзірлеуді қамтамасыз ететін Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңес құрылды.

      Сонымен қатар цифрландыру саласында жиналған тәжірибе одан әрі дамуды тек қана жекелеген технологиялық шешімдер ендіру есебінен қамтамасыз ету мүмкін емес екенін көрсетіп отыр. Қайта құрулардың тиімділігі олардың жүйелілігімен және қоғамның тыныс-тіршілігінің негізгі салаларын қамту қабілетімен айқындалады.

      Генеративті ЖИ ендірудің әлемдік серпіні модельдердің болуы ғана емес, еңбекке қабілетті жастағы адамдардың технологияларды жаппай игеруінің жылдамдығы да бәсекеге қабілеттіліктің түйінді факторына айналып келе жатқанын көрсетіп отыр. "Microsoft AI Economy Institute" есебінің деректері бойынша 2025 жылдың екінші жартыжылдығында генеративті ЖИ-дің жаһандық диффузиясы 15,1 %-дан 16,3 %-ға дейін өсті (жер шарындағы әрбір алтыншы тұрғын GenAI өнімдерін пайдаланады), бұл ретте өсімнің сипаты баяу және біркелкі емес. Сонымен қатар цифрлық алшақтықтың кеңейгені тіркелгеп: жаһандық солтүстік елдерінде генеративті ЖИ диффузиясының көрсеткіші 24,7 %-ға жетті (өсім +1,8 п.т.), ал жаһандық оңтүстік елдерінде - 14,1 % (өсім +1,0 п.т.), ал алшақтық 9,8-ден 10,6 п.т. дейін ұлғайды, бұл дамыған экономикаларда генеративті ЖИ анағұрлым жылдам енгізіліп жатқанын және ұзақ мерзімді технологиялық теңсіздіктің бекіп қалу қаупін көрсетеді. Қазақстанның жағдайы әлемдік орташа деңгейден төмен деңгеймен сипатталады: 2025 жылдың екінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша көрсеткіш 13,7 %-ды құрады (бірінші жартыжылдықта - 12,7 %; өсім +1,1 п.т.), бұл әлемдік орташа 16,3 % деңгейден төмен және дамыған елдердің13 көрсеткіштерінен әлдеқайда төмен. Өңірлік салыстыруда генеративті ЖИ-дің ену деңгейі Орталық Азия елдерінде жалпы төмен болғанымен Қазақстан Орталық Азияда да, Еуразия елдері арасында да көшбасшы позицияны иеленеді. Алайда жаһандық солтүстік елдерінің серпіні озыңқы болғанда артта қалудың одан әрі күшею қатері сақталып отыр. Бұл еңбек өнімділігінің өсу қарқынындағы әлеуетті шығынды, адами капиталдың жеткіліксіз дамуының және сыртқы технологиялық тәуелділіктің күшеюінің тәуекелдерін, сондай-ақ мемлекеттік басқару мен экономикада генеративті ЖИ диффузиясын жеделдетудің дәл бастамаларынан жүйелі шараларына көшу қажеттігін білдіреді.

      Азаматтардың "е-Otinish" жүйесіндегі жолданымдарын талдау жолданымдардың ең көп саны күнделікті өмірдегі базалық салаларға шоғырланғанын көрсетеді. Оларға денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау, білім беру, қоғамдық қауіпсіздік пен жол қауіпсіздігі, сондай-ақ кедендік және салықтық әкімшілендіруге, құрылысқа және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылыққа байланысты мәселелер жатады. Дәл осы салаларда азаматтар мен бизнес көбінесе әкімшілік кедергілерге, рәсімдердің күрделілігіне, процестер ашықтығының жеткіліксіздігіне және мәселелерді қарау мерзімдерінің ұзақтығына тап болады. Бұл өз кезегінде бизнес-процестерді қайта қарауды, цифрлық шешімдер мен ЖИ технологияларын ендіруді, сондай-ақ басқарудың ашықтығы мен тиімділігін арттыруды қоса алғанда, көрсетілген салаларды кешенді түрде жаңғырту қажеттігін растайды.

      Деректер мен ЖИ экономикасына жаһандық көшу жағдайында цифрлық трансформация ұлттық дамудың қозғаушы күшіне айналады. Міне, сондықтан осы Стратегия негізгі үш нысаналы топ: азаматтар, экономика мен бизнес, сондай-ақ мемлекеттік аппарат төңірегінде құрылады.

      Мұндай тәсіл ұлттық дамудың іргелі логикасын көрсетеді: мемлекет институционалдық цифрлық органы қалыптастырады, экономика мен бизнес технологияларды ендіру мен өнімділіктің өсуін қамтамасыз етеді, ал азаматтар цифрлық қайта құрулардың негізгі бенефициарлары әрі белсенді қатысушылары болады.

      ________________________

      12TOP5QO Supercomputer Ranking, https://top500.org/statistics/sublist/

      13Microsoft AI Economy Institute. https://www.microsoft.com/en-us/research/wp-content/uploads/2026/01/Microsoft- AI-D iffusion-Report-2025-H2 .pdf

2.1. Азаматтардың мүддесі үшін цифрландыру

      Қазақстан жаңа Стратегияны іске асыруды бастауға қалыптасқан цифрлық базамен: интернеттің айтарлықтай ену деңгейімен, электрондық мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді жаппай пайдаланумен және дамыған мобильді сервистермен келді. Бұл одан әрі дамуға негіз жасайды және жекелеген процестерді цифрландыру кезеңінен цифрлық мемлекеттің адамға бағдарланған анағұрлым күрделі моделіне өтуге объективті түрде мүмкіндік береді. Халықаралық талдау, оның ішінде Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (бұдан әрі - ЭЫДҰ) зерттеулері цифрлық трансформацияның адамға бағдарланған қағидатын растайды, оның әсері азаматтардың өмірлік жолының негізгі кезеңдерінде көрініс беретінін көрсетеді.

      Осы тұрғыда азамат жекелеген көрсетілген қызметтерді пайдаланушы ретінде емес, мектепке дейінгі дамудан бастап кәсіби өзін-өзі іске асыруға және белсенді ұзақ өмір сүруге дейінгі үздіксіз өмірлік цикл субъектісі ретінде қарастырылады. Бұл цифрлық сервистер мен адам өмірінің нақты логикасы арасындағы алшақтықты түйінді сын-қатерге айналдырады. Іс жүзінде бүгінде азамат деректердің қайталануымен, қолмен атқарылатын рәсімдермен және біртұтас сценарийлердің болмауымен бетпе-бет келіп, шашыраңқы ведомстволық процестермен өз бетінше өзара іс-қимыл жасауы қажет. Қазақстан проактивті әлеуметтік қолдау көрсету саласында алғашқы қадамдарды жасады. "Smart Data Ukimet" базасында 100-ден астам негізгі көрсеткіштерді талдайтын жүйе іске асырылуда, оның негізінде 4,5 миллионнан астам азамат проактивті көрсетілетін қызметтер алды, ал 2025 жылы14 52 мың азамат "Цифрлық отбасы картасы" арқылы жалпы әл-ауқат деңгейін жақсартты.

      Бұл ретте проактивті қолдауды одан әрі кеңейтудегі кедергілердің басым бөлігінің деректердің жеткіліксіз байланысы, қызметтер көрсетудің проактивті моделінің орнына реактивтік моделі, білім беру жүйесі мен еңбек нарығы арасындағы алшақтықтар, инфрақұрылым сапасының біркелкі болмауы, сондай-ақ сервистерді дербестендірудің шектеулі болуы сияқты ортақ себептері бар.

      _________________________

      14https://publicadministration.desa.un.org/blog/kazakhstans-digital-evolution-egov-ai-governance

      Адами капитал: білім, дағдылар, жұмыспен қамту

      Адами капитал - ЖИ дәуірінде Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігінің негізгі активі. Елімізде адамның өмірлік циклінің ерте дамудан бастап кәсіптік және ғылыми қызметке дейінгі бүкіл кезеңінде құзыреттерді қалыптастыру инфрақұрылымы бар. Алайда бүгінде адами капиталдың дамуын қамтамасыз ететін цифрлық инфрақұрылым басым бөлігінде бірыңғай деректермен, біртұтас даму траекторияларымен және өлшенетін нәтижелерге бағдарланумен әлсіз біріктірілген, бытыраңқы жүйелер жиынтығы ретінде жұмыс істейді.

      Мектепке дейінгі білім беру деңгейінде 12 мыңнан астам ұйым (балабақшалар мен шағын орталықтар) жұмыс істейді, мұнда цифрландыру негізінен есепке алумен және әкімшілік процестермен (кезектілік, есептілік, тіркеу) шектелген. Бала дамуының ерте жасынан дербестендірілген траекториями қалыптастыру құралдары нақты қолданылады және жүйелі практика қалыптастырмайды, бұл таланттарды ерте жастан анықтау мүмкіндігін төмендетеді.

      Базалық құзыреттер қалыптасатын және елдің болашақ кадр әлеуетінің іргетасы қаланатын орта білім беру деңгейінде 8 029 мектеп жұмыс істейді, оларда 3,9 миллионнан астам оқушы білім алуда.

      Соңғы жылдары білім беру жүйесінің цифрлық инфрақұрылымын дамытуда прогреске қол жеткізілді: мектептердің 98%-дан астамы интернетке қосылған, білім беру платформалары кеңейтілген. Дегенмен жүйенің осындай ауқымына қарамастан, оқу сапасы мен цифрлық жабдықталу деңгейінде қала мен ауыл мектептері арасындағы айырмашылықтар сақталуда. Бұдан басқа, цифрлық құралдар көп жағдайда есепке алу, контент тарату және коммуникация үшін негізінен білім беру процесін электрондық түрде сүйемелдеу құралы ретінде пайдаланылады, ал олардың оқытудың сапасын арттыру және білім беру траекторияларын дербестендіру әлеуеті толық шамада іске асырылмаған (есепке алу, контент, коммуникация)15.

      Техникалық және кәсіптік білім беру деңгейіне контингенті 556 мың студенттен тұратын 763 ұйым кіреді, ал жоғары білім деңгейінде 113 ЖОО бар, оларда 753,1 мың адам білім алуда. Бұл ретте жоғары оқу орындарының 84 %-ы АІ-пәндерін енгізген және ЖИ бойынша 42 білім беру бағдарламасы енгізілген, 2025 жылы "АІ-SANA" бағдарламасы бойынша шамамен 670 мың адам ЖИ білім беру курстарынан өтті. Жүргізіліп жатқан жұмысқа қарамастан, білім беру бағдарламалары мен экономиканың нақты мұқтаждығы арасында құрылымдық алшақтық сақталуда. Жұмыс берушілердің сұраныстары мен түлектерді қолданбалы даярлау жеткілікті деңгейде үндестірілмеген, ал жүйенің өзі құзыреттер тапшылығын болжау және бағдарламаларды жедел жаңарту үшін деректерді әзірге шектеулі түрде пайдаланады. Соның салдарынан кадр шығару әрдайым тұрақты жұмыспен қамту және өнімділікті өсіру дегенді білдіре бермейді, бұл жедел технологиялық көшу жағдайында білімге салынған инвестициялардың қайтарымын төмендетеді.

      Ғылыми қызметпен 425 зерттеу ұйымы және шамамен 23 мың ғалым айналысуда, алайда ол университеттік білім берумен және индустриямен әлсіз интеграцияланған күйде қалып отыр. Зерттеулерге басымдық берудің, құзыреттерді басқарудың және нәтижелерді ендірудің бірыңғай цифрлық қисынының болмауы технологиялар трансферы және ғылыми әзірлемелерден практикалық қайтарымды шектейді16.

      Жеке жүйелік сын-қатер жұмыспен қамту икемді және платформалық шешімдерге қарай барған сайын жылдам ығысып бара жатқан еңбек нарығымен байланысты, олар әзірге еңбек қатынастары мен әлеуметтік қорғау жүйесіне жеткілікті кіріктірілмеген. Бұл өзі азаматтардың осалдығын жоғарылатады, еңбек траекторияларының орнықтылығын төмендетеді және адами капиталдың ұзақ мерзімді сапасына қауіп төндіреді.

      _________________________

      15https://primeminister.kz/newsreviews/bilim-beru-zhuvesindegi-reformalar-bolashakka-bagdar-zhane-kogamnyn- suranysy-30004

      16 https://stat.gov.k2/en/industries/social-statistics/stat-edu-science-inno/dynamic-tables.

      Денсаулық сақтау

      Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау жүйесі соңғы жылдары базалық процестерді ауқымды цифрландыру кезеңінен өтті, соның нәтижесінде цифрлық денсаулық сақтаудың бірыңғай инфрақұрылымдық негізі қалыптасты.

      Медициналық цифрлық жүйелер көрсетілген қызметтерді есепке алуды, электрондық медициналық жазбаларды жүргізуді және мемлекеттік цифрлық платформалармен интеграцияны қамтамасыз ете отырып, медициналық көмек көрсетудің барлық деңгейінде енгізілді. Бұл ретте цифрлық шешімдерде негізгі назар медициналық көмек көрсетудің есепке алынуын, есептілігін және қаржылық есеп-қисаптарын қамтамасыз етуге аударылған, ал стратегиялық басқару, болжау және жүйенің тиімділігін арттыру үшін клиникалық және әкімшілік деректердің жинақталған қомақты массивтерінің әлеуеті ішінара іске асырылған.

      Басқарушылық шешімдердің халық денсаулығының көрсеткіштеріне әсерін болжау, сценарий талдау және бағалау құралдары қалыптасу сатысында. Айталық, деректер витриналарының бірыңғай стандарттарының және орталықтандырылған талдамалық модельдердің болмауы деректерді стратегиялық жоспарлау және ведомствоаралық өзара іс-қимыл процесінде пайдалануды шектейді.

      Саланың цифрлық архитектурасы кезең-кезеңімен және көбінесе жекелеген функционалдық міндеттерді шешу тұрғысында қалыптасты. Нәтижесінде реттеушілік және операциялық функциялардың орындалуын қамтамасыз ететін бірнеше түйінді ақпараттық контур жасалды. Сонымен бірге деректер мен процестерді басқарудың бірыңғай тұтас архитектурасы осы уақытқа дейін толық көлемде қалыптасқан жоқ.

      Денсаулық сақтаудың цифрлық объектілері көбінесе хабар алмасу және есеп беру деректері деңгейінде өзара әрекеттеседі, ал клиникалық, басқарушылық және талдамалық модельдер деңгейіндегі интеграция шектеулі сипатта. Бұл денсаулық сақтау жүйесініц басқару объектісі ретіндегі бірыңғай цифрлық көрінісін қалыптастыру мүмкіндігін төмендетеді.

      Тұтынылатын дәрілік заттардың қажетті көлемін тиімді жоспарлау мен болжауды қамтамасыз ету үшін диспансерлік есепте тұрған пациенттер үшін дәрілік заттарға дербестендірілген қажеттілікті жоспарлау тетігі енгізілді. Диспансерлік есепте тұрған пациенттер тиесілі дәрі-дәрмекті QR-код бойынша алады, қағаз рецепт алу үшін әрдайым дәрігерге бару қажет емес. Мейіргерлер мен фармацевтер препараттарды "Әлеуметтік әмиян"-дағы электронды рецептіні сканерлеу арқылы береді, бұл емдеу процесі мен ыңғайлылығын едәуір жылдамдатады. Тегін дәрілік заттарды алатын пациенттердің 85 %-дан астамы олармен цифрлық тетіктер арқылы, оның ішінде "Әлеуметтік әмиян" арқылы қамтамасыз етілуде.

      2024 жылғы шілдеден бастап Қазақстанда барлық дәрі-дәрмек пен медициналық бұйымдардың қозғалысын қадағалау үшін оларды міндетті цифрлық таңбалау енгізілді. Әрбір өнім бірлігі бірегей код алады, бұл "зауыттан пациентке дейінгі" жолды қадағалап тұруға мүмкіндік береді. Таңбалауды ендіру дәрі-дәрмек айналымының ашықтығын қамтамасыз етті және контрафакт қатерін азайтты. Ағымдағы кезеңде денсаулық сақтауды цифрландыру әзірге деректер негізінде басқаруға емес, медициналық көмек көрсету процестерінің ашықтығы мен есепке алынуын қамтамасыз етумен шектеледі. Цифрлық жүйелердің бағдарламаларды бағалауға, ресурстарды бөлуге және міндеттерге басымдық беруге әсері төмен. Басқарушылық шешімдер әлі де жедел және предиктивті талдауға емес, агрегацияланған статистикаға сүйенеді.

      ЖИ технологиялары саланы дамытудың перспективалы бағыты ретінде қарастырылады, алайда олардың енгізілуі көбінесе пилоттық және жергілікті сипатта болады. Технологияның болмауы емес, институционалдық, архитектуралық және реттеуші ортаның денсаулық сақтау жүйесінің мүддесі үшін ЖИ-ді ауқымды пайдалануға әзірлігінің жеткіліксіздігі негізгі тежеуші фактор болып отыр.

      Осылайша, Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын цифрлық трансформациялау технологиялық ендіру кезеңінен институционалдық және басқарушылық кемелдену кезеңіне өтуде. Жекелеген процестерді одан әрі цифрландыру емес, ЖИ технологияларын мемлекеттік саясат құралы ретінде пайдалануды қоса алғанда, деректер, талдау және болжау негізінде денсаулық сақтау жүйесін басқарудың тұтас моделін қалынтастыру түйінді сын-қатер болады.

      Қауіпсіз және жайлы өмір сүру ортасы

      Өңірлер мен қалалар деңгейінде "ақылды" инфрақұрылым элементтері іске асырылуда. Бірқатар қалаларда интеллектуалды бейнемониторинг жүйелері, көлікті, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты (бұдан әрі - ТКШ) және қоғамдық қауіпсіздікті басқарудың цифрлық құралдары ендірілген. Қазірдің өзінде бұл шешімдер өлшенетін нәтиже көрсетуде. Қылмыс жасау деңгейінің орнықты түрде төмендегені байқалады: 2025 жылы 123 мыңнан астам қылмыс тіркелді, бұл оның өткен жылдың17 осындай кезеңімен салыстырғанда 6 %-ға аз. Бірқатар өңірлерде бейнебақылау жүйелері іске қосылып, 1,6 миллионная астам камера орнатылған, жекелеген талдамалық модульдер ендірілген, бұл қазірдің өзінде құқық бұзушылықтардың ашылуы мен профилактикасы бойынша өлшенетін әсер беруде.

      Көлік және қалалық ұтқырлық саласында Қазақстан жедел урбанизацияға және тіркелген көлік құралдары қазірдің өзінде 5 миллионнан асқан18 автопарктің өсуіне орай көше-жол желісі мен қоғамдық көлікке жүктеменің өсуімен бетпе-бет келіп отыр. Ірі агломерацияларда жекелеген инфрақұрылымдық жобалардың іске асырылуына қарамастан, көлік жүйелері фрагменттелген сипатын сақтап отыр, ағынды интеллектуалды басқарудың, бірыңғай цифрлық платформалардың және предиктивті талдаманың шектеулі қолданылуымен сипатталады, бұл кептелістерге, авариялардың жиі болуына және қалалық сервистердің қолжетімділігінің төмендеуіне алып келеді.

      _______________________

      17https:, stat.gov.kz/industriessocial-statistics/stat-crime 'dynamic-tables/

      18https:7stat.gov.kz/news/2024-zhylv-l-8-mln-k-lik-tirkeuden-tti/

      ТКШ саласында жүйелі инфрақұрылымдық проблемалар сақталып отыр: инженерлік желілердің едәуір бөлігі физикалық тұрғыдан тозған (кейбір өңірлерде жылу және су құбыры желілерінің тозуы 50 - 60 %-дан асады), авариялардың саны әлі де жоғары болып қалып отыр, ал объектілерді басқару негізінен қолмен басқару режимінде жүзеге асырылуда. ТКШ-ны цифрландыру үзік-үзік сипатта, ресурстарды тұтыну, желілердің техникалық жай-күйі және авариялар туралы деректер қызмет көрсетушілер, әкімдіктер мен коммуналдық кәсіпорындар арасында шашыраңқы және бірыңғай талдамалық контурға біріктірілмеген. Интеллектуалды есепке алу мен предиктивті мониторингтің болмауы судың, жылудың және электр энергиясының тиімсіз жұмсалуына, пайдалану шығындарының өсуіне және халыққа көрсетілетін қызметтер сапасының төмендеуіне алып келеді. Нәтижесінде ТКШ салаларды цифрландыру тұрғысынан ең аз жетілген салалардың бірі болып қалып отыр, мұнда қолайлы орта мен қалалық инфрақұрылымның орнықгылығы үшін ұдайы қатерлер туындайды.

      Интернетке қолжетімділіктің сапасы мен орнықтылығын қамтамасыз ету жүйелік жеке сын-қатер болып отыр. Интернеттің ену деңгейі 92 %-ға жақындап қалса да, жылдамдық, тұрақтылық және қосылудың нақты қолжетімділігі параметрлері бойынша айқын цифрлық теңсіздік сақталуда. Ауылдық және шалғай елді мекендерде, көлік дәліздері бойында, сондай-ақ туристік аймақтарда жылдамдығы жоғары интернет әлі де тұрақсыздықпен не өткізу қабілетінің шектеулі болуымен сипатталады.

      Мұндай практикалардың сақталуы қалалық және коммуналдық міндеттердің едәуір бөлігінің жекелеген әкімдіктер деңгейінде әзірленетін жергілікті (платформаға жатпайтын) шешімдерді пайдалану арқылы шешілуіне алып келеді. Бұл өз кезегінде сәтті практикаларды ауқымды жүргізу мүмкіндігін шектеп, ведомствоаралық интеграцияны күрделендіреді және қабылданатын шаралардың тиімділігін объективті бағалауды қиындатады.

      Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер және әлеуметтік қолдау

      Қазақстандағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер цифрландырудың жоғары деңгейін көрсетеді, жолданымдар нысандарының 93 %-дан астамы "eGov" платформасында және "eGov Mobile" мобильді қосымшасында электрондық форматқа көшірілген. Бүгінде 1 467 мемлекеттік көрсетілетін қызметтің 90,4 %-ы онлайн қолжетімді, ал сервистердің 90,6 %-ы смартфоннан қолжетімді, бұл процесті азаматтар үшін барынша ыңғайлы етеді. Цифрлық құжаттардың 39 түрі енгізіліп, қағаз аналогтарын толықтай алмастырған.

      Цифрлық форматта көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің едәуір көлеміне қарамастан, өмірлік жағдайлардың тұтас бір цифрлық процеске интеграциялануы жеткіліксіз және ведомствоаралық интеграцияның жеткілікті болмауынан бір деректі қайта-қайта ендіруді талап ететін бөлек-бөлек ондаған өтініш пен құжатқа бөлшектенген күйде жалғасып отыр.

      Институционалдық мотивация айтарлықтай шектеу болады. Мемлекеттік органдар мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді цифрлық трансформациялау үшін қажетті ведомствоаралық өзара іс-қимылға жеткілікті түрде атсалыспайтындарын көрсетуде. Цифрландыру азаматқа ыңғайлы болуы үшін қызмет көрсету логикасын өзгертпейді, көбінесе бюрократиялық процестерді автоматтандыру ретінде қарастырылады. Ведомстволық цифрлық бастамалар өздерінің тізілімдері мен бизнес-процестері бар үзік-үзік күйінде қалып отыр, бұл азаматтар үшін біртұтас цифрлық контур қалыптастыруға кедергі жасайды.

      Еңбек және жұмыспен қамту саласында халықтың жұмыспен қамтылуының нақты деңгейін, азаматтардың кірістері мен олардың әлеуметтік жағдайын айқындауға байланысты сын-қатерлер сақталуда. Жұмыспен қамтылу, кірістер және отбасының құрамы туралы деректердің бытыраңқылығы мен толық интеграцияланбауы азаматтардың әл-ауқат деңгейінің тұтас әрі объективті көрінісін қалыптастыруды қиындатады, бұл дәл және уақтылы басқарушылық шешімдер қабылдау мүмкіндіктерін шектейді. Мұның өзі көмек алушыларды айқындаудың дәлдігі мен атаулы болуына қатысты проблемалар әлі де сақталып отырған әлеуметтік қолдау жүйесінің тиімділігіне тікелей әсерін тигізеді. Азаматтардың кірістері, жұмыспен қамтылуы, отбасы құрамы және нақты мұқтаждығы туралы деректер талдауы шектеулі түрде пайдаланылады, бұл ресурстарды бөлудің тиімділігін төмендетіп, қолдауға аса мұқтаж емес тұлғаларға мемлекеттік көмек көрсетілетін, ал халықтың ең осал санаттарының оны толық көлемде немесе уақтылы алмайтын жағдайларға алып келеді.

      Мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің басқа түрі - қоғамдық маңызы бар көрсетілетін қызмет, олардың бірқатар ерекшеліктері бар. Егер классикалық мемлекеттік көрсетілетін қызметтер көбінесе транзакциялық сипатта болса (сұрау салу - жауап), ал қоғамдық маңызы бар көрсетілетін қызметтер қоғамның жүйелі тіршілігін қамтамасыз етеді, олар тиісінше тұтас әлеуметтік организм тәрізді барлық қоғамға көрсетіледі.

      Қоғамдық маңызы бар көрсетілетін қызметтердің құқықтық сипаты қоғамдық игіліктерді бөліп жармау қағидатымен тығыз байланысты. Паспорт беру немесе некені тіркеу сияқты жеке тұлғаға бағдарланған көрсетілетін қызметтерден айырмашылығы, қоғамдық маңызы бар көрсетілетін қызметтер ұжымдық түрде пайдаланылады (қоғамдық тәртіпті сақтау, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы, сапалы ауызсумен қамтамасыз ету, көшелерді жарықтандыру, қоқыс жинау және т.б.). Анықтамада берілген үздіксіздік мемлекет бұл көрсетілетін қызметтерді нақты жеке немесе заңды тұлғаның жеке сұрау салуына қарамастан 24/7 режимде қамтамасыз етуге міндетті екенін білдіреді. Бұл мемлекеттік органдарға аталған процестердің орнықтылығы мен сапасы үшін жоғары жауапкершілік жүктейді.

      Бүгінгі таңда Мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің тізіліміне қоғамдық маңызы бар көрсетілетін қызметтердің 6 түрі мен 29 кіші түрі енгізілген, олар мемлекеттік аппараттың халықпен өзара іс-қимылының барлық саласын қамтымайды.

2.2. Бизнес пен экономика мүддесі үшін цифрландыру

      Ресурстардың шектеулігі және үдеп бара жатқан технологиялық көшу жағдайында экономиканы цифрлық трансформациялау басымдық беруді талап етеді. Қазақстан экономикасы жоғары салалық концентрациямен сипатталады: ЖІӨ-нің шамамен 70 %-ын мұнай-газ секторы мен жер қойнауын пайдалану, өнеркәсіп, көлік және логистика, қаржы секторы, құрылыс, агроөнеркәсіптік кешен (бұдан әрі АӨК) сияқты секторлар, сондай-ақ жұмыспен қамтудың негізгі көзі болатын шағын және орта бизнес (бұдан әрі - ШОБ) сегменті құрайды.

      Ұлттық статистика бюросының ресми статистикалық ақпаратына сәйкес 2024 жылы кен өндіру өнеркәсібі мен мұнай-газ секторы ЖІӨ-нің 16,3 %-ын және елдің экспорттық түсімінің жартысынан астамын қамтамасыз етеді, өңдеу өнеркәсібі ЖІӨ-нің 12,4 %-ын, көлік пен логистика транзиттік әлеуеттің маңызды инфрақұрылымын құрап 5,7 %-ын; қаржы секторы 3,4 %-ын; құрылыс 6 %-ын; АӨК 5,6 %-ын19 қалыптастырады, бұл ретте ШОБ ЖІӨ-нің20 38,9 %-ын қалыптастырып, экономикалық белсенді халықтың жартысына жуығын жұмыспен қамтамасыз етуде. Дәл осы салалар макроэкономикалық тұрақтылықты, инвестициялық тартымдылықты және экономиканың өнімділігінің ұзақ мерзімді өсуін айқындайды.

      _______________________

      19https://stat.gov.kz/ru/industries/economyZnational-accountsdynamic-tables/

      20https://stat.gov.kz/industries/business-statistics/stat-orgZpublications 301717/

      Бизнестегі жүйелі кедергілер толассыз сипатта: салықтық әкімшілендіру, рұқсат беру рәсімдері, инфрақұрылымға, субсидияларға және қаржыландыруға қолжетімділік, сондай-ақ салалық деректердің фрагменттелуі транзакциялық шығасылардың негізгі көздері болып қала береді. Бизнес салықтық әкімшілендіру мәселелерін мемлекет пен экономиканың негізгі байланыс нүктесі ретіндегі әсіресе өткір қабылдайды, мұнда қолмен жүргізілетін процестер, реактивті бақылау және тәуекелге бағдарланған әрі предиктивті талдаудың шектеулі қолданылуы сақталып отыр.

      Дәстүрлі салаларды жаңғыртумен қатар экономикалық өсудің жаңа бағыттарын қалыптастыру да қажет. Үдеп бара жатқан технологиялық көшу осы кезеңде болашақ экономикасының ЖИ-ге, деректерге және жоғары технологиялық нарықтарға бағдарланған негізін қалау қажеттігін талап етеді, бұл ұзақ мерзімді тұрақтылықты қамтамасыз етуге, қосылған құн көздерін әртараптандыруға және шикізат факторларына тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.

      Салаларды цифрландыру

      Бүгінде цифрландыру көбінесе жекелеген кәсіпорындар мен ведомстволар деңгейінде жүзеге асырылады, алайда ортақ деректер стандарттары, тиімділіктің өлшенетін көрсеткіштері және реттеушілік контурлармен кіріктірілген интеграциясы бар бірыңғай салалық тұтас платформалар жоқ. Бейінді ведомстволарда цифрлық тіркелімдерді ендірудің фрагменттелуі байқалады. Салаларды цифрлық трансформациялау ендірілген ақпараттық жүйелердің санына емес, цифрлық шешімдердің құн жасаудың негізгі тізбектеріне интеграциялану тереңдігіне, сондай-ақ салаларды басқарушылық шешімдер қабылдауды қамтамасыз ететін цифрландырылған, ведомствоаралық деңгейде өзара келісілген және үйлесімді деректермен және бизнес-процестермен толық қамтуға бағытталуға тиіс. Мұнай-газ секторы мен жер қойнауын пайдалану елдің экспорттық кірістері мен валюталық орнықтылығының негізін құрайды. Дегенмен саланы цифрлық трансформациялау фрагменттелген күйде және негізінен ірі операторлардың ішінде шоғырланып, ресурстарды басқарудың ұлттық бірыңғай контуры қалыптаспаған күйде қалып отыр. Түйінді жүйелік алшақтық "жер қойнауы - өндіру - тасымалдау - өңдеу - экспорт" біртұтас цифрлық архитектурасының болмауына байланысты. Геологиялық деректер, өндірістік көрсеткіштер, өндірудің есепке алынуы, экологиялық мониторинг және фискалдық ақпарат компаниялар мен реттегіштердің бытыраңқы жүйелерінде болады, бұл процестердің ашықтығын шектейді, қорларды болжамдауды қиындатады және саланың мемлекет деңгейінде басқарылуын төмендетеді. Өндірістік тізбектің бүкіл кезеңінде көмірсутектер мен қатты пайдалы қазбалардың өндірілуі мен қозғалысын жаппай аспаптық есепке алудың іс жүзінде болмауы жеке проблема күйінде қалып отыр. Бұл есепке алуда қатер тудырады, салықтық әкімшілендірудің дәлдігін төмендетеді және цифрлық бақылау мүмкіндіктерін шектейді. Жиынтығында сала ресурстарды предиктивті басқару емес, реактивті бақылау логикасында жұмыс істейді.

      Энергетика секторында генерациялаушы қуаттардың едәуір бөлігі физикалық тозудың жоғары деңгейімен сипатталады, бұл иеліктегі қуаттың төмендеуіне, авариялылықтың өсуіне және жоспарланбаған жөндеу көлемінің ұлғаюына алып келеді. Жүйелік теңгерімсіздік күшейіп, сыртқы теңгерімдеуге және қуат резервтерін сатып алуға тәуелділік артады. Бірқатар өңірлерде электр желілік инфрақұрылым жаңа генерация көздерін қосу және энергияны көп қажет ететін перспективалы цифрлық кластерлер мен деректерді өңдеу орталықтарын қоса алғанда, өсіп келе жатқан тұтынуды жабу үшін талап етілетін өткізу қабілетін қамтамасыз етпейді. Тарату желілерінің тым тозуы энергияның көп шығындалуымен және энергиямен жабдықтау сенімділігінің төмендеуімен қатар жүреді. Біртұтас телеметрияның, интеграцияланған деректердің және жұмыс режимдерін басқару, теңгерімдеу және инвестициялық жоспарлау үшін қажетті талдамалық құралдардың болмауынан көрінетін энергия жүйесінің цифрландырылуы мен қадағалануының жеткіліксіз деңгейі едәуір шектеу болып қалып отыр.

      Өнеркәсіп экономикадағы түйінді драйверлердің бірі болып қала береді. Алайда өнеркәсіпті цифрлық трансформациялау біркелкі дамымай отыр және негізінен жекелеген ірі кәсіпорындарда шоғырланған, бірыңғай индустриялық цифрлық контур ұлттық деңгейде қалыптаспаған. Кәсіпорындардың көпшілігі автоматтандырылған бытыраңқы учаскелер моделінде жұмыс істеуді жалғастыруда: жекелеген SCADA-жүйелер, ERP- немесе жергілікті MES-шешімдер енгізілуде, бірақ қуаттардың жүктелуі, тоқтап тұру, өнім сапасы және энергия тұтыну туралы деректер бірыңғай талдамалық кеңістікке біріктірілмеген. Бұл өндірістік процестерді жедел басқару мүмкіндіктерін шектейді және мемлекет пен инвесторлар үшін саланың ашықтығын төмендетеді. Жабдықтың едәуір бөлігі моральдық және физикалық түрғыдан тозған күйде қалып отыр, ал датчиктермен және өнеркәсіптік заттар интернетімен (ІоТ) жабдықталу деңгейі төмен күйінде қалып отыр. Нәтижесінде активтердің жай-күйінің мониторингі көбінесе қолмен немесе мерзімді есептілік негізінде жүзеге асырылады. Бұл жоспардан тыс тоқтап тұруға, шикізаттың жоғалуына, сондай-ақ өнімнің өзіндік құнының өсуіне алып келеді.

      Қазақстанның көлік-логистика секторы - елдің экономикалық байланысының және оның транзиттік әлеуетінің түйінді элементі. Еліміздің аумағы арқылы негізгі еуразиялық дәліздер өтеді, ал логистика өнеркәсіптің, АӨК-нің және сыртқы сауданың жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Сонымен бірге сала жекелеген операторлардың, ведомстволардың және инфрақұрылымдық тораптардың бытыраңқы шешімдерінің жиынтығы ретінде дамуда. Жүктердің орнын ауыстыру, инфрақұрылымның жүктелуі, тоқтап тұру, терминалдар, қоймалар және шекаралық рәсімдер туралы деректер тізбекке қатысушылар арасында бөлінген күйінде қалады және нақты уақыттағы қозғалыстың бірыңғай көрінісін қалыптастырмайды. Электрондық құжаттар, трекинг және кедендік рәсімдер фрагмента түрде жұмыс істейді және бірыңғай цифрлық контурға біріктірілмеген. Бұл қолмен жасалатын операциялардың едәуір үлесінің сақталуын негіздейді, жеткізу мерзімдерінің болжамдылығын төмендетеді және бизнес үшін транзакциялық шығасылардың өсуіне алып келеді. Әсіресе мультимодальды тасымалдардың тоғысындағы тар жерлер сезімтал күйінде қалып отыр, мұнда предиктивті талдау мен цифрлық жоспарлаудың болмауы вагондардың жиналып қалуына, жүктердің тоқтап тұруына және қуаттардың тиімсіз пайдаланылуына алып келеді. Логистиканың өнеркәсіптік, аграрлық және қаржылық контурлармен әлсіз интеграциясы бөлек шектеу болады.

      Қаржы секторы банктік экожүйелер мен қаржы-техникалық сервистердің цифрлық кемелденуінің жоғары деңгейін, оның ішінде мемлекетпен тығыз өзара іс-қимыл жасау арқылы көрсетеді. Сонымен қатар банктік емес қаржы құралдары (лизинг, факторинг, экспорттық қаржыландыру және баламалы төлем шешімдері) жеткілікті дамымаған, бұл қаржылық экожүйенің біркелкі дамымау қатерін тудырады және бәсекелестікті дамытудың тежеуші факторы болуы мүмкін. Қаржы деректері негізінен банктік платформалардың ішінде түйықталған күйінде қалып, жобаларды кредиттік және сақтандыру тұрғысынан толассыз сүйемелдеу мүмкіндіктерін шектейді.

      Қаржылық басқару трансшекаралық капитал ағындарының өсуі және цифрлық тәуекелдердің күшеюі жағдайында қатерді бағалау мен мониторингтеу үшін ЖИ негізіндегі шешімдерді қолдануды қоса алғанда, белсенді дамып келе жатқан цифрлық қадағалау инфрақұрылымына сүйенеді. Қадағалау құралдары жеделдікті жоғарылатуға және талдауды нақты уақытқа жақын режимге жақындатуға бағдарлана отырып, бірте-бірте күшейеді. Сонымен қатар қазіргі архитектура көбінесе қаржы нарығының жекелеген секторларына бағдарланған әрі транзиттік схемаларды, байланысты контрагенттерді және мінез-құлық паттерндерін толассыз, сектораралық талдауды толық көлемде қамтамасыз етпейді, бұл тәуекелдерді басқарудың толыққанды предиктивті моделіне көшуді шектейді.

      Құрылыс секторы цифрлық трансформацияның неғұрлым инертті салаларының бірі болып қала береді. Жетілген технологиялардың (ВІМ-модельдеу, объектілердің цифрлық егіздері, электрондық сараптамалар, онлайн-рұқсаттар) болуына қарамастан, оларды іс жүзінде ендіру бытыраңқы сипатта. Объектілерді жобалау, келісу, сараптау және пайдалануға беру процестері әлі күнге дейін біршама дәрежеде қағаз және жартылай цифрлық рәсімдерге негізделген, ал "жоба - рұқсат - құрылыс пайдалануға беру - пайдалану" бірыңғай цифрлық тізбегі жоқ. Келісуші органдардың едәуір бөлігі қолмен басқарылатын рәсімдер мен ведомстволық регламенттерге бағдарлануды сақтайды, бұл жобалық құжаттаманы, құрылысқа рұқсаттарды және инженерлік желілерге қосылуды қарау мерзімдерінің созылуына алып келеді. Ірі объектілер бойынша рұқсат беру рәсімдерінен өтудің жиынтық циклі электрондық сервистердің формальды түрде болуына қарамастан, 6 - 9 айдан асып кетуі мүмкін. Құрылыста цифрлық платформалар көбінесе объектінің өмірлік циклін басқару құралы ретінде емес, құжаттарды тапсыру құралы ретінде пайдаланылады. Жер учаскелері, қала құрылысы регламенттері, инженерлік инфрақұрылым және құрылыстың іс жүзіндегі барысы туралы деректер жергілікті атқарушы органдар, сараптама ұйымдары мен коммуналдық қызметтер арасында жіктелген күйінде қалып отыр, бұл процестердің ашық болмауын тудырады, транзакциялық шығасыларды арттырады және сыбайлас жемқорлық практикаларының тәуекелін қалыптастырады. Нәтижесінде сала өнімділіктің өсуінің шектелуіне, объектілерді пайдалануға берудің бәсеңдеуіне және инвестицияларды тарту үшін кедергілердің болуына тап болады.

      Агроөнеркәсіптік кешен экономика салаларын цифрландыру тұрғысынан ең көп субсидияланатын, бірақ бұл ретте ең аз жетілген салалардың бірі болып қала береді. Ауыл шаруашылығының өнімділігі салыстырылатын елдерден айтарлықтай төмен күйінде қалып отыр. Қазақстанда дәнді дақылдардың орташа өнімділігі 14-18 ц/га аралығында құбылады, жекелеген шаруашылықтарда 20 - 30 ц/га-ға дейін жетеді, ал Канада сияқты салыстыруға болатын ЭЫДҰ елдерінде осындай көрсеткіштер 30 - 40 ц/га жетеді, бұл технологиялардағы, басқарудағы және деректерді пайдаланудағы құрылымдық алшақтықты көрсетеді. Диқаншылықтың тиімділігін арттыруға арналған шешімдердің, спутниктік мониторингтің, даланың цифрлық карталарының және аграрлық талдаудың болуына қарамастан, оларды қолдану жекелеген сипатқа ие және жаппай практикаға кіріктірілмеген. Шаруашылықтардың басым бөлігі топырақ агрохимиясын, метеодеректерді, дақылдардың өнімділігін және техниканың жай-күйін жүйелі есепке алмай жұмыс істеуді жалғастыруда, бұл өндірісті ауа-райы факторларына және қолмен басқарылатын басқарушылық шешімдерге тәуелді етеді. Мал шаруашылығында да осындай жағдай байқалады. Мал басының бірыңғай цифрлық бейіні, өнімділік, ветеринариялық жай-күй мен жемшөп базасын біртұтас есепке алу жоқ. Жануарлардың саулығына, өнімнің көбеюіне және шығуына мониторинг көбінесе датчиктер, биометриялық шешімдер және предиктивті талдама пайдаланылмай, фрагментті түрде жүргізіледі. Бұл ауруларды ерте анықтау, өнімділікті арттыру, сондай-ақ табынның генетикалық әлеуетін басқару мүмкіндіктерін шектейді.

      Мемлекеттік қолдау шараларының сапасы бөлек проблема болып қала береді. Шаруашылықтардың біртұтас цифрлық профильдері, шығымдылық, жерді пайдалану тиімділігі, мал шаруашылығының өнімділігі және бюджет қаражатының іс жүзіндегі қайтарымы бойынша бірыңғай дерекқор жоқ. "Өріс - ферма - сақтау - қайта өңдеу - логистика - экспорт" тізбектері үзік-үзік күйінде қалып отыр.

      ШОБ жұмыспен қамту мен бәсекелестіктің негізгі контуры ретінде сан жағынан өсіп келеді, бірақ реттеушілік және транзакциялық тұрғыдан үлкен қысымға тап болуда. Ұлттық статистика бюросының ресми статистикалық ақпаратына сәйкес 2025 жылғы 1 қаңтарға 2,27 миллион ШОБ субъектісі тіркелген, жұмыс істеп тұрғаны - 2,1 миллион, ШОБ-та 4,4 миллион адам жұмыс істейді21. Бұл ретте ШОБ-ты цифрландыру жекелеген сервистерге қолжетімділікпен шектеледі, ал негізгі қажеттілік - реттеушілік шығасыларды азайту және алдын ала толтыруды, проактивті хабардар етуді, бірыңғай цифрлық профильдерді, реактивті бақылаудың орнына тәуекелдерді предиктивті басқаруды қамтитын "ақылды" комплаенсқа көшу.

      Салықтық әкімшілендіру

      Қазақстанның салық жүйесі мемлекет пен экономиканың негізгі түйісу нүктесі болып қала береді.

      Салық органдары жыл сайын ондаған миллион декларация, шот-фактура және есептік нысан өңдейді, бұл ретте процестердің едәуір бөлігі электрондық форматқа көшірілген. Сонымен қатар цифрландырудың қол жеткізілген деңгейі салықтық әкімшілендіруді бизнесті сүйемелдеудің сервистік жүйесіне айналдырған жоқ.

      Электрондық шот-фактураларды, онлайн бақылау-касса машиналары мен цифрлық есептілікті өндіруге қарамастан, салық контуры қателіктерді болғызбауға және экономикалық белсенділікті сүйемелдеуге емес, негізінен іске асырылғаннан кейінгі бақылауға бағдарланған күйінде қалып отыр. Салық төлеушілердің бір бөлігінің оларды жоспарлау кезеңінде емес, операциялар жасалып қойғаннан кейін үстеме есептеулерге, айыппұлдарға және шоттарды бұғаттауға тап болуы жалғасуда.

      ________________________

      21https://stat.gov.kz/ru/industries/businessstatistics/stat-org/publications/473784/

      Мемлекеттік органдар өздеріне берілген өкілеттіктер шегінде жеке және заңды тұлғалардың жолданымдары бойынша нақты субъектілерге не нақты жағдайға қолданылатын нормативтік құқықтық актілерді түсіндіру жұмысын жүзеге асырып отырғанына қарамастан, 2025 жылы "е-Otinish" платформасы арқылы берілген шағымдарды талдау салықтық әкімшілендіру ең проблемалы салалардың үштігіне кіретінін көрсегеді. Бүгінгі таңда бизнес күрделі регламенттер мен заңнамадағы өзгерістерді түсіндіру көмегіне мұқтаж.

      Ағымдағы конфигурацияда салықтық әкімшілендіру нысаны жағынан цифрлық болғанымен мәні жағынан бақылаудағы түрінде қалып отыр. Предиктивті талдау, шаруашылық операцияларды автоматты түрде сүйемелдеу және салалық платформалармен интеграциялау үшін ЖИ қолданылатын "сервис ретіндегі салықтар" моделіне көшпейінше, салық контуры өсуді ынталандыру құралы емес, әкімшілік жүктеме көзі болып қала береді.

      Қаржы секторы

      Қазақстанның қаржы секторы жеделдетілген технологиялық және институционалдық трансформация кезеңіне аяқ басты. Оның дамуына геосаяси белгісіздіктің, орнықтылық пен ашықтыққа қойылатын талаптардың күшеюі, BigTech-, FinTech- және RegTech-ойыншылары тарапынан бәсекелестіктің кеңеюі, сондай-ақ генеративті ЖИ тиімділікті арттыру және бизнес-модельдерді өзгерту құралы ретінде жылдам таралуы бір мезгілде әсерін тигізуде. Бұл жағдайларда цифрландырудың бытыраңқы нүктелік шешімдерге негізделген дәстүрлі тәсілдері процестердің икемділігінің, жылдамдығы мен басқарылуының қажетті деңгейін қамтамасыз етпейді.

      Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі орнықтылық пен қаржы нарығына сенімділікті қамтамасыз етуде жүйе түзуші рөл атқарады. Бұл ретте қаржылық экожүйенің күрделенуі, цифрлық операциялар көлемінің өсуі және қызметтер көрсетудің жаңа модельдерінің пайда болуы цифрлық қадағалаудың қазіргі замаңғы құралдарын одан әрі дамыту, нарыққа қатысушыларға шамадан тыс көп реттеушілік жүктемені азайту, сондай-ақ инновацияларды қауіпсіз ендіру бойынша жағдайлар қалыптастыру үшін алғышарттарға айналады.

      Сонымен қатар цифрлық қаржы инфрақұрылымының түйінді элементтерін неғұрлым келісіп дамытуға сұраныс сақталуда. Басым міндеттердің қатарына ұлттық төлем контурларын нығайту, деректерді басқарудың бірыңғай тәсілін қалыптастыру, кибертұрақтылық деңгейін арттыру және қаржы жүйесінің барлық деңгейінде алаяқтыққа қарсы жүйелі күресті дамыту жатады. Бірыңғай басқарылатын дата-кеңістік қалыптастырылмаса, SupTech- және RegTech-құралдарды, сондай-ақ тәуекелдерді предиктивті басқарудың интеграцияланған тетіктері ауқымды енгізілмесе, қаржы нарығын одан әрі цифрландыру фрагменттік сипатта болады және оның орнықтылығын, қауіпсіздігін және бәсекеге қабілеттілігін толық қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейді.

      Ұлттық ІТ-индустрияны дамыту

      Қазақстанның ІТ-нарығы соңғы жылдары сан жағынан орнықты өсімді көрсетіп отыр: нарық көлемі 2 триллион теңгеден асты, ІТ-көрсетілетін қызметтер эксперты 2021 жылғы 60,07 миллион АҚШ долларынан 2024 жылы 690,7 миллион АҚШ долларына дейін ұлғайып, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында 515,5 миллион АҚШ долларын құрады, шетелдіктер қатысатын 465-ке жуық стартапты қоса алғанда, "Астана Хаб" экожүйесінде 2 мыңнан астам компания тіркелген22.

      Базалық қолдау инфрақұрылымы, акселераторлар, технопарктер, салықтық жеңілдіктер және жеке венчурлік құралдар қалыптастырылды. Жаһандық бәсекеге қабілетті алғашқы ойыншылар пайда болуда, бұл әлемдік деңгейдегі кәсіпкерлік және инженерлік әлеуеттің бар екенін растайды.

      Бұл ретте нарықтың негізін бұрынғысынша жетілген ІТ-компаниялар мен жүйелік интеграторлар құрайды, бұлар негізінен мемлекеттік ақпараттық жүйелерді әзірлеу мен сүйемелдеуге және цифрлық жобалардың аутсорсингіне бағдарланған. ІТ-нарықтың сан жағынан өсуіне және стартап-экожүйенің қалыптасуына қарамастан, саланың елдің экономикалық трансформациясына кіріктірілуі әлсіз күйінде қалып отыр.

      Жетілген ІТ-компаниялар негізінен мемлекеттің мердігерлері ретінде жұмыс істейді, ал стартаптар пилоттық жобалар мен прототиптер сатысында тұрып қалады. Пилоттық жобалар іске қосылғанымен, ақы төленбей немесе кеңінен қолданылмай қалып, оларды ендіру үшін тұрақты қаржыландырудың болмауы түйінді жүйелік проблема болып қала береді, бұл нарықты өнім әзірлемесіне инвестиция құюға ынталандырмайды.

      Мемлекеттік аппарат тарапынан сыртқы технологиялық шешімдерге қатысты институционалдық сақтық сақталуда, соның нәтижесінде жүйе ішінде өнімдерді әзірлейтін меншікті цифрлық командалар қалыптастырылуда. Алайда олардың өзіндік міндеттер шеңберінен шығуы жекеше нарыққа тікелей бәсеке болады, бұл экожүйені фрагменттейді және цифрландырудың бюджеттік циклдерге тәуелділігін күшейтеді.

      Стартаптар мемлекеттік және квазимемлекеттік сатып алуға кіруде айналымға, тәжірибеге және қаржылық орнықтылыққа қойылатын талаптарға байланысты кедергіге тап болады, командалардың едәуір бөлігі шетелдік нарықтарға бағдарлануға мәжбүр болады не дамуын тоқтатады.

      Бұл жиынтықта IT-сектор мен нақты экономика арасында алшақтықты қалыптастырады: цифрлық шешімдер оқшауланып дамиды, салалар бойынша деректер бірыңғай контурларға біріктірілмейді, ал инновациялар ауқымды түрде енгізілмей қалады. Ағымдағы модель бойынша ІТ-нарығы индустриялық емес, сервистік болып қала береді.

      Жаңа экономика

      Қазақстан Республикасында ұлттық экономика құрылымын жоғары технологиялы, қосылған құны жоғары жаңа салаларды енгізу арқылы қайта құруға мүмкіндік беретін технологиялық база қалыптасқан. Базалық цифрлық инфрақұрылым жасалды, деректерді өңдеу орталықтары мен суперкомпютерлік қуаттар дамуда, ЖИ, цифрлық қаржылық құралдар, пилотсыз жүйелер және ғарыштық сервистер саласында бастамалар жүзеге асырылуда. Жаңа технологиялық бағыттар үшін реттеуші орта қалыптастыру бойынша қадамдар жасалды.

      _________________________

      22httDs://Drimeministei.kz/ru/news/reviews/cifiovoi-kazax$ian-innt)vacionnye-rescniia-obespecat-rost-vo-vgex-sferax-ekonomiki- 30625

      Сонымен бірге жаңа мүмкіндіктерді толық ашу және экономикада жоғары технологиялы жаңа салаларды қалыптастыру үшін қосымша жүйелі іс-қимыл талап етіледі.

      Есептеу инфрақұрылымы әрқилы операторлар арасында бөлінген және модельдерді өнеркәсіптік оқыту, ЖИ-өнімдерін кеңінен қолдану және есептеу қуаттарының экспорты үшін бірыңғай ұлттық инфрақұрылымға біріктірілмеген. Өнімділігі жоғары ресурстарға қолжетімділік шектеулі, шетелдік жабдықтар мен бұлттық шешімдерге тәуелділік, құзыреттерді одан әрі дамыту қажеттігі сақталады, бұл технологиялық осалдық қаупін туғызады.

      Пилотсыз жүйелер мен автономды ұтқырлық сегменті әлі бастапқы сатыда. Пилоттық шешімдер қозғалысты басқарудың бірыңғай цифрлық инфрақұрылымымен, стандартталған реттеушілік модельмен және кеңінен қолдану тетіктерімен нығайтылмаған. Шағын биіктікте экономиканы қалыптастырудың және автономды көлікті ұлттық көлік жүйесіне интеграциялаудың жүйелі тәсілі жоқ.

      Цифрлық қаржы құралдарын реттеуді қоса алғанда, криптоиндустрия мен цифрлық активтер нарығы жекелеген бастамалар шеңберінде дамуда, бірақ олар елдің бірыңғай қаржы-технологиялық архитектурасына әзірге біріктірілмеген. Активтерді токендеу және стратегиялық цифрлық резервтерді қалыптастыру әлеуеті толық көлемде іске асырылмай отыр.

      Ғарыш сервистері қолданыстағы инфрақұрылымға және халықаралық ынтымақтастыққа сүйенеді, алайда олардың экономикаға үлесі шектеулі. Орбиталық инфрақұрылымды дамытудың және спутниктік деректерді салалық цифрлық платформаларға интеграциялаудың экспортқа бағдарланған моделі жоқ.

      Өнеркәсіпті роботтандыру біркелкі дамымай отыр және негізінен ірі кәсіпорындарды қамтиды. Автоматтандыру деңгейі мен роботтық-техникалық шешімдерді енгізу технологиялық тұрғыдан көшбасшы елдерге қарағанда едәуір төмен, бұл еңбек өнімділігінің өсуін және өңдеу секторындағы жаһандық бәсекеге қабілеттілікті шектейді.

      Қазіргі алғышарттарға сүйенсек, экономикалық өсудің жаңа көздерін қалыптастыру және Қазақстанды құн жасаудың жаһандық тізбектерінде бекіту үшін экономиканың жаңа салаларын дамыту келесі кезеңге айналуға тиіс.

      2.3. Мемлекеттік аппаратты цифрландыру

      Мемлекеттік аппарат тігінен ұйымдастырылған ведомстволық институттар жиынтығы ретінде жұмыс істейді. Мемлекеттік органдарда әкімшілік және ведомствоаралық рәсімдердің айтарлықтай саны іске асырылады, олар негізінен ведомстволар арасындағы өкілеттіліктердің аражігін бөлу логикасы бойынша түзілген. Бұл ретте азаматтардың нақты өмірлік жағдайлары мен экономикалық тізбектер көлденең және тұтас сипатқа ие. Мемлекет архитектурасы мен өмір логикасының арасындағы бұл алшақтық цифрлық шешімдердің өмірлік сценарийлер мен экономикалық процестерді басқарудың бірыңғай платформасы ретінде емес, тарихи тұрғыдан билік органдарының жекелеген функцияларының көрінісі ретінде дамуына алып келді.

      Нәтижесінде соңғы екі онжылдық бойы мемлекеттік аппаратты цифрландыру негізінен жекелеген рәсімдерді автоматтандыру арқылы жүзеге асырылып келді. 517 ақпараттық жүйе құрылып, олардың көп бөлігі деректер қайталанып және нүктелік интеграцияларға ұдайы қажеттілік болып, ведомстволық қағидат бойынша оқшауланып дамыған.

      Жүйелердің көбі негізінен есепке алу мен есептілікке бағдарланған, ал басқарупіылық шешімдерді талдамалық қолдау және қол жеткізілген нәтижелерді бағалау шектеулі күйде қалып отыр. Мемлекеттік ІТ-шешімдердің айтарлықтай бөлігі монолиттік архитектурада құрылған, кеңінен қолдануға және заманауи технологияларды енгізуге әлсіз бейімделген. Қарап тексеру қорытындысы бойынша ескірген платформалардың бар екені, аса маңызды инфрақұрылым резервке қойылмағаны, жүйелер икемділігінің шектеулілігі және авариялылықтың жоғары тәуекелдері анықталды. Толыққанды "ыстық" және "суық" резервтеу орталықтарының болмауын және қолданыстағы цифрлық ортаға АІ-модельдер мен озық талдаманы енгізудегі шектеулерді қоса алғанда, мемлекеттің цифрлық контурының орнықтылығының аса маңызды шектеулері анықталды.

      Фрагменттелу орталық органдарда, өңірлерде және квазимемлекеттік секторда меншікті ІТ-командалар мен платформалардың қатар дамуымен күшейтілуде. Бұл жекеше технологиялық нарықтың функцияларымен қиылысуға алып келеді. Нәтижесінде мемлекет бір мезгілде тапсырыс беруші, реттеуші және орындаушы болып әрекет етуде, бұл нарықтық ынталандыруды бұрмалайды, сапа жағынан бәсекелестікті төмендетеді және ірі трансформациялық жобалардан жеке ІТ-компапиялар мен стартаптарды ығыстырады. Мұндай модель тұрақты технологиялық экожүйенің қалыптасуына кедергі жасайды, себебі инновациялар ведомстволар ішінде шектеліп қалады, ал нарық кеңінен қолданылу сұранысынап айырылады.

      Қазіргі жағдайларда мемлекеттік аппараттың өнімділігі шектеулі болып қала береді. Мемлекеттік қызметшілсрдің жұмыс уақытының шамамен 30-40 %-ы дерек жинау, ведомствоаралық келісу және есептілік дайындау сияқты қайталанатын операциялық әрекеттерге жұмсалады. Цифрлық құралдар әзірге "деректер - талдау - шешім - нәтижені бақылау" басқарушылық циклінің негізіне айналған жоқ.

      Мемлекеттік аппараттың жұмыс істеу моделінің өзі де цифрлық трансформацияның институционалдық шектеуі болып қалып отыр. Мемлекет иелігінде өзгерістерді басқарудың түйінді екі құралы бар - нормативтік реттеу және бюджеттік жоспарлау. Алайда екі тетік те ұзақ келісу циклдеріне бағдарланған және технологиялық өзгерістер қарқынына бейімделмеген.

      Технологиялық даму үдеп бара жатқан жағдайларда цифрлық және бейімделгіш реттеуге көшу талап етіледі. Норма шығармашылық қызметі нормативтік шешімдерді әзірлеу мерзімін қысқартуды және оларды уақтылы түзетуді қамтамасыз ете отырып, құқық қолдану деректерін, экономикалық әсерлерді және мінез-құлық модельдерін талдауға сүйенуге тиіс. ЖИ-ді пайдалану коллизияларды, артық талаптарды және реттеушілік жүктемені анықтауды автоматтандыруға мүмкіндік береді.

      Нәтижесінде цифрлық шешімдер мүмкіндіктерінің, олардың енгізілуін жедел институттандыру мен қаржыландыру қабілетінің арасындағы құрылымдық алшақтық қалыптасады. Жобалардың айтарлықтай бөлігі пилоттық деңгейде қалып қояды не ресми рәсімдер аяқталғанға дейін өз өзектілігін жоғалтады.

      Мемлекеттік аппараттың кадрлық контурын цифрлық трансформациялау да жүйелік шектелген күйінде қалып отыр. Цифрлық орынбасарлар (вице- министрлер) институты енгізілгеніне қарамастан, бұл институционалдық модель барлық мемлекеттік органдар мен ұйымдарға толық көлемде әзірге таралмаған. Сонымен қатар стратегиялық маңызы бар бірқатар кәсіпорындарда цифрлық трансформация жетекшілері қарастырылмаған, бұл цифрлық жобалардың басқарылуын төмендетеді. Негізгі мамандардың ІТ-архитекторлардың, деректер инженерлерінің, ЖИ мамандарының және өнім менеджерлерінің үнемі тапшы болуы қосымша шектеу болып қала береді.

      Мемлекеттік аппарат тұрғысынан деректерді басқару қазіргі уақытта фрагменттелген сипатқа ие. Деректердің елеулі бөлігі ведомстволық контурларда сақталады, қайталануда және басқарушылық шешімдерді қолдау мен болжау үшін емес, негізінен есептілік мақсатында қолданылады. Деректер экономикасы қалыптасу сатысында: қосылған құн жасау үшін дерек алмасудың және оларды қайта пайдаланудың орнықты институционалдық және технологиялық тетіктері жоқ. Бұл талдау мен ЖИ-дің мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру құралы ретінде жүйелі түрде қолданылуын шектейді.

      Біртұтас талдаудың болмауы нормативтік шешімдердің экономика мен азаматтардың өмір сүру сапасына іс жүзіндегі әсерін мемлекеттің бағалау қабілетін шектейді. Реттеу көбіне реактивті түрде жаңартылып, жинақталған әсерлер жүйелі бағаланбайды. Бұл технологиялық өзгерістердің серпіні мен құқықтық ортаның бейімделу жылдамдығы арасында құрылымдық алшақтық тудырады.

      Киберқауіпсіздік цифрлық мемлекеттің орнықтылық факторы болып қала береді. Цифрлық сервистер мен дербес деректер массивтері өскен сайын киберқауіптер саны артып келеді, бұл ретте қорғау деңгейі ұйымдар арасында айтарлықтай ерекшеленеді. Киберқауіпсіздік әзірге цифрлық мемлекет архитектурасының базалық элементі ретінде емес, қосалқы функция ретінде қабылданады, бұл ауқымды оқыс оқиғалар мен азаматтардың сеніміне нұқсан келтіру ықтималдығын арттырады.

      Технологиялық егемендік шектеулі болып қалады. Аса маңызды бірқатар жүйелер шетелдік платформаларға, лицензияларға және өнім берушілерге тәуелді. Бұл орнықтылыққа қауіп төндіреді, цифрлық трансформация сыртқы шектеулерге осал болады.

3. Негізгі ережелер: цифрландыруды және жасанды интеллектіні дамытудың мақсаты мен қағидаттары, пайымы мен тәсілдері

3.1. Мақсаты мен қағидаттары

      Стратегияның мақсаты Қазақстан Республикасын технологиялық тұрғыдан егемен, деректер экономикасы дамыған әрі азаматтардың тұрмыс сапасының орнықты өсуін, экономиканың өнімділігі мен мемлекеттік аппараттың тиімділігін қамтамасыз ететін ЖИ-индустриясы бәсекеге қабілетті жетекші цифрлық мемлекет ретінде орнықтыру.

      Стратегия процестерді цифрландыруға ғана емес, сонымен қатар дамудың жаңа моделіне көшуге де бағытталған, онда ЖИ экономикалық өсім мен институционалдық орнықтылықтың базалық факторына айналмақ. Стратегияны іске асыру жаңа буынның цифрлық экономикасының қалыптасуын, адами капиталды нығайтуды және технологиялық тұрғыдан ұзақ мерзімді көшбасшы болу үшін инфрақұрылым құруды қамтамасыз етеді.

      Стратегия адамға бағдарланған цифрлық ортаны қалыптастыруды және білім алу мен жұмыспен қамтылудан бастап денсаулық сақтауға, әлеуметтік қолдауға және бюджет пен салық тетіктерін алгоритмдік басқаруға дейінгі азаматтардың өмірлік біртұтас траекторияларын қалыптастыруды көздейді. ЖИ экономиканың барлық негізгі секторларында өнімділікті өсірудің жүйелі технологиясы ретінде қарастырылады.

      Сонымен қатар ұлттық есептеу инфрақұрылымын, бұлтты және аппараттық қуаттарды дамыту, деректер экономикасын және ЖИ-ді, роботтандыруды, автономды жүйелерді, платформалық ұтқырлықты және жаңа буынның цифрлық сервистерін қоса алғанда, жаңа технологиялық нарықтарды қалыптастыру қамтамасыз етіледі. Отандық ІТ-индустрияны дамытуға, стартап- экожүйені қолдауға және цифрлық шешімдерді кеңінен қолданудың ішкі нарығын қалыптастыруға ерекше назар аударылады.

      Стратегияның міндеттері мыналарды көздейді:

      азаматтың біртұтас цифрлық траекториясын қалыптастыру, ол білім беруді, дағдыларды, жұмыспен қамтылуды, денсаулық сақтауды, жайлы әрі қауіпсіз өмір сүру ортасын тұтас біріктіреді;

      экономиканың деректерді, өндірісті, логистиканы, қаржыны және салықтарды ЖИ қолдану арқылы бірыңғай цифрлық тізбекке логикалық тұрғыдан байланыстыратын жүйе ретінде жұмыс істеуін қамтамасыз ету;

      мемлекеттік аппараттың бірыңғай платформада жұмыс істеуі, мұнда көрсетілетін қызметтер проактивті болады, бюджет алгоритмдік тәсілмен қалыптастырылады, нормалар деректер негізінде жасалады, технологиялық егемендік пен орнықтылықты қамтамасыз ететін ұлттық цифрлық контур қалыптасады.

      Цифрландыру мен ЖИ-ді дамыту мынадай қағидаттарға негізделеді.

      1. Экономикалық тиімділік қағидаты цифрлық трансформацияның нарықтарды құру, инвестицияларды қайтару және өнімділікті арттыру құралы ретінде қарастырылуын көздейді. Әрбір жоба өлшенетін экономикалық тиімділікті қамтамасыз етуге: табыс әкелуге, шығасыларды төмендетуге не қосылған құн жасау үшін инфрақұрылым қалыптастыруға тиіс. Экономикалық қайтарымы расталған, бюджеттен тыс қаржыландырылатын (инвестициялар, оффтейк және өзге қаржылық құралдар) бастамалар басымдық алады.

      2. Платформалылық қағидаты цифрлық сервистердің сапасын қамтамасыз ету және шығындарды азайту мақсатында ведомстволық фрагментелуден деректер мен сервистердің бірыңғай архитектурасына өтуді көздейді.

      3. Адамға бағдарлану қағидаты азаматтар тұрмысының сапасын арттыруға, олардың әл-ауқатын қамтамасыз етуге және бүкіл өмірінің траекториясы бойында олардың мүмкіндіктерін кеңейтуге бағдарлануды көздейді.

      4. Цифрлық технологияларды жауапты және әдепті пайдалану қағидаты цифрлық технологиялар мен ЖИ-ді пайдаланудың ашықтық, түсініктілік, кемсітпеу, цифрлық құқықтарды қорғау қағидаттарына негізделетінін білдіріп, мемлекет, азаматтар мен бизнес арасындағы сенімнің орнықты архитектурасын қалыптастырады.

      5. Қауіпсіздік және технологиялық егемендік қағидаты назарды деректерді қорғауға, инфрақұрылымның орнықтылығына, ұлттық шешімдерді дамытуға шоғырландыруды көздейді.

      6. Бейімді реттеу қағидаты құқық қолдану практикасын ұдайы талдау және реттеушілік әсерді цифрлық бағалау негізінде нормативтік жүйенің икемділігін қамтамасыз етуді көздейді.

      7. Сараланған цифрландыру қағидаты ақпараттық процестер олардың ерекшеліктеріне қарай бірыңғай платформаларда орталықтандырылатынын білдіреді, ал физикалық қатысуды және жергілікті контексті талап ететін процестер орнында ІТ-дің қосымша қолдауымен басқарылатын болады.

      3.2. Даму пайымы мен тәсілдері

      Стратегия шеңберінде ел дамуының жедел технологиялық даму мен ЖИ-ді кеңінен ендіру жағдайында мемлекеттік аппарат, экономика мен әлеуметтік сала трансформациясының логикасын айқындайтын ұзақ мерзімді моделі ретінде цифрлық мемлекеттің тұтас пайымы қалыптасады. Бұл пайым мемлекеттік институттар, бизнес пен қоғам үшін бірыңғай бағдарды белгілейді, Стратегияны іске асырудың түйінді үш бағыты: азаматтар тұрмысының сапасын арттыру, орнықты экономикалық өсуді және бизнестің өркендеуін қамтамасыз ету, мемлекеттік аппараттың тиімділігі бойынша келісілген шешімдерді тұжырымдауға негіз болады. Цифрлық мемлекет - бұл деректерді басқару негізіндегі әділ, проактивті мемлекет, онда көрсетілетін қызметтер мен процестерде тиімді ЖИ пайдаланылады, экономика технологиялар мен инновациялар есебінен дамиды, азаматтардың құқықтары мен қауіпсіздігі сенімді қорғалады, ал әр адам мен бизнеске өсу мен әл-ауқат үшін тең цифрлық мүмкіндіктер жасалады.

      Мұндай мемлекет азаматтар тұрмысының сапасын арттыруды басты басымдықтардың бірі ретінде қарастырады және адамның дербестендірілген өмірлік траекториясының төңірегінде құрылып, оны деректер мен шешімдердің білім беруді, құзыреттердің қалыптасуын, жұмыспен қамтылуды, табысты, денсаулықты, әлеуметтік тұрақтылық пен құқықтық қорғауды қамтитын объективті талдау мен деректерді пайдалану негізінде қамтамасыз етілетін тұтас жүйесі ретінде қабылдайды. Дербестендіру: оқытудың серпінді траекторияларымен, машыққа сұранысты болжаумен және сұраныс жоқ түлектердің үлесін азайтумен қоса білім беруден бастап превентивті денсаулық сақтау мен тәуекелдерді талдау негізіндегі профилактикаға дейін мемлекеттік саясаттың базалық қағидатына айналуда. Деректерді пайдалану азаматтардың қауіпсіздігіне, құпиялылығына және цифрлық құқықтарына сөзсіз басымдық беріп, алгоритмдердің ашықтығы, түсініктілігі және кемсітпеуі қағидаттары есебінен әлеуметтік тұрақтылықты арттыруға, жүйелі тәуекелдерді төмендетуге және мемлекет шешімдеріне қоғамның сенімін күшейтуге мүмкіндік береді.

      Цифрлық мемлекеттің экономикалық өлшемі жаңа экономиканың материалдық емес түйінді активтері ретінде деректерге, алгоритмдерге, платформаларға және құзыреттерге сүйенеді. Экономикалық өсім платформалық экожүйелерді дамыту арқылы қамтамасыз етіледі, оларда мемлекеттік құрылымдар мен бизнес бытыраңқы ведомстволық контурлар арқылы емес, цифрлық ортада өзара іс-қимыл жасайды. Басты назар энергетиканы, өнеркәсіпті, көлік пен логистиканы, агроөнеркәсіптік кешенді, құрылыс пен қаржы нарықтарын қоса алғанда, қосылған құн мен өнімділіктің генераторы болатын салаларға, сондай-ақ цифрлық логистикамен, платформалық жұмыспен қамтумен және деректер экономикасымен байланысты өсудің жаңа секторларын қалыптастыруға шоғырланады. Жасанды интеллект экономикалық тиімділіктің жүйелі факторы ретінде қарастырылады, ол өнімділіктің өсуін, шығасылардың азаюын, экспорттың кеңеюін және салық базасының нығаюын қамтамасыз етеді.

      Мемлекеттік аппарат бұл модельде үйлесімділік пен интеграцияны қамтамасыз ететін деректердің бірыңғай архитектурасы, сондай-ақ шешім қабылдауға және деректермен жұмыс істеуге арналған бірыңғай кеңістігі бар платформа ретіндегі мемлекетке айналады. Мемлекеттік функцияларға ЖИ-ді кезең-кезеңімен ендіру процестерді оңтайландырумен және қайта бөлумен, деректерді басқарудың институционалдық тұрғыдан күшеюімен, "Data Governance" орнықты тетіктерін қалыптастырумен, цифрлық дамудың жобалық және операциялық офистерінің дамуымен қатар жүреді.

      Нормативтік ортаны жаңғырту реттеушілік әсерді цифрлық бағалаудың ендірілуімен, реттеушілік эксперименттердің тетіктері мен заңнаманы цифрлық жаңа модельдерге бейімдеудің жеделдетілген рәсімдерімен сүйемелденеді. Реттеу болжамды, ашық болады және бизнестің жүктемесін азайтуға бағдарланады.

      Басқарылуды, есептілікті және өлшенетін нәтижелерге қол жеткізуді интеллектуалды бюджеттеу, стратегияның іске асырылуын деректер негізінде мониторингтеу мен басқару қамтамасыз етеді. Нәтижесінде бейімді технологиялық тұрғыдан жетілген және адамға бағдарланған, үдеп келе жатқан технологиялық және әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жағдайында орнықты дамуға қабілетті мемлекет қалыптасады.

      "Digital Qazaqstan" стратегиясын іске асыру экожүйелік тәсілді негізге алады, оның шеңберінде цифрлық даму адамның, экономиканың және мемлекеттік аппараттың келісілген әрі өзара байланыста өзгеруі ретінде қарастырылады. Цифрлық технологиялар мен ЖИ ведомстволар немесе салалар бойынша оқшауланбай, бірыңғай ұлттық цифрлық экожүйенің элементтері ретінде ендіріледі, олар ортақ архитектуралық қағидаттармен, деректермен, платформалармен және басқару тетіктерімен біріктірілген. Экожүйелі тәсіл мемлекеттік саясатты, реттеуді, инфрақұрылымды, кадрлық және технологиялық шешімдерді ортақ стратегиялық мақсаттардың төңірегінде үндестіруді көздейді. Секторлар мен басқару деңгейлері арасындағы бөлшектенуді, қайталану мен алшақтықтарды жоюға, сондай-ақ цифрлық шешімдер мен деректердің үйлесімін қамтамасыз етуге, қайталанатын шешімдерді пайдаланудан шығаруға ерекше назар аударылады.

      Стратегияны іске асыру елдің цифрлық дамуының технологиялық архитектурасын дамыту арқылы жүзеге асырылады, мұнда әрбір келесі деңгей алдыңғы деңгейге сүйеніп, экономика мен мемлекеттік басқарудың барлық салаларында цифрлық шешімдер мен ЖИ технологияларын кеңінен ендіруді қамтамасыз етеді. Дерек өңдеу орталықтары мен жүктемесі жоғары есептеу жүйелерінің тұрақты жұмысын қамтамасыз ететін энергетикалық инфрақұрылым базалық деңгей болады. Бұл деңгейді дамыту энергетиканы дамытудың ұлттық бағдарламаларымен үндестіре жүзеге асырылады. Келесі деңгейлер - өнімділігі жоғары есептеу қуаттарын қалыптастыру және дерек өндеу орталықтарының желісін дамыту. Меншікті есептеу инфрақұрылымының болуы дербес және мемлекеттік деректерді ел ішіндегі ұлттық технологиялық базада өңдеуге мүмкіндік береді, бұл олардың қорғалуын қамтамасыз етіп, Қазақстан Республикасының технологиялық және цифрлық егемендігін нығайтады. Осы негізде мемлекеттің платформалық инфрақұрылымы қалыптасады, ол мемлекеттік ақпараттық жүйелердің бірыңғай архитектуралық стандарттарын, цифрлық сервистердің кеңінен қолданылуын және мемлекет пен бизнес шешімдерінің интеграциясын қамтамасыз етеді. Келесі деңгей - цифрлық экономиканы қалыптастыру, ол деректерді басқарудың бірыңғай ұлттық стандарттарын ендіруді, салалық сақтау қоймалары мен деректердің сапасын, үйлесімділігі мен қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ұлттық деректер инфрақұрылымын құруды қамтиды. Мемлекеттің, экономиканың және әлеуметтік саланың түйінді секторларында қолданбалы цифрлық және АІ-шешімдердің ендірілуі түйіндеуші деңгей ретінде қарастырылады. Бұл деңгейде салалық цифрлық жобалар іске асырылып, азаматтар мен бизнес үшін жаңа сервистер құрылады, сондай-ақ интеллектуалды технологияларды кеңінен қолдану есебінен мемлекеттік басқару мен экономиканың тиімділігін арттыру қамтамасыз етіледі. Осылайша, Қазақстанның цифрлық трансформациясының тұтас архитектурасы қалыптасады.

      Экожүйелік тәсілді практикалық іске асырудың негізгі тетігі ресурстарды шоғырландырудың, қатысушыларды үйлестірудің және нәтижелерді басқарудың басты форматы ретінде қолданылатын бастамашы-жобалар портфелін қалыптастыру болып табылады. Ұлттық жобалар стратегиялық мақсаттардан технологиялық, ұйымдастырушылық, нормативтік және кадрлық өзгерістерді біріктіретін өзара байланысты бастамалардың кешенді топтамасына көшуге мүмкіндік береді. Мұндай формат табысты шешімдерді кеңінен қолдануға, ведомствоаралық өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге және өлшенетін әсерлерге қол жеткізуге бағыттауға, кезең-кезеңімен өзгеріс логикасын қалыптастыруға, трансформацияны басқаруды қамтамасыз етуге және салалар мен өңірлердің цифрлық жетілу деңгейіндегі айырмашылықтарды ескеруге мүмкіндік береді. Ұлттық жобалар цифрлық және АІ-бастамаларды ел дамуының негізгі салаларына интеграциялау тетігіне айналып, олардың бюджеттік үдеріспен, мемлекеттік жоспарлау жүйесімен және әлеуметтік-экономикалық саясат басымдықтарымен үйлесімділігін қамтамасыз етеді.

      Стратегияның жиынтық экономикалық әсері экономикалық өсудің базалық траекториясын жеделдетуден көрінеді: жасанды иителлектіні ендірудің, негізгі салаларды цифрландырудың, транзакциялық шығындарды азайтудың және еңбек өнімділігін арттырудың есебінен 2029 жылдың соңына қарай базалық сценариймен салыстырғанда ЖІӨ-ге орта есеппен жыл сайын шамамен 1,5 пайыздық тармақ келемінде қосымша салым күтіледі. Әлеуметтік әсер мемлекеттің азаматтарды сүйемелдеудің проактивті моделіне көшуінен көрінеді: мемлекеттік қызметтерді алудың уақытын қысқарту, әлеуметтік қолдаудың атаулы болу сипатының артуы, қалалық және ауылдық аумақтар арасындағы сапалы білім мен денсаулық сақтауға қолжетімділікті теңестіру, халық денсаулығын басқарудың превентивті моделін қолдану. Сонымен қатар технологиялық егемендік нығайтылып, цифрлық шешімдер мен АІ-инфрақұрылымы сегменттерінде тұрақты экспорттық позиция қалыптасады.

      Қосымша тәсіл ретінде Стратегияиы кезең-кезеңімен және бейімдеп іске асыру қарастырылады, ол технологиялық, экономикалық және әлеуметтік жағдайлардың өзгеруіне қарай шешімдерді түзету мүмкіндігін көздейді. Бұл Стратегияның тұтастығы мен үзақ мерзімді логикасын бұзбай ЖИ даму динамикасын, халықаралық тәжірибені және туындайтын тәуекелдерді ескеруге мүмкіндік береді.

      Стратегияның жиынтық экономикалық әсері экономикалық өсудің базалық траекториясын жеделдетуден көрінеді: жасанды интеллектіні ендірудің негізгі салаларды цифрландырудың, транзакциялық шығындарды азайтудың және еңбек өнімділігін арттырудың есебінен 2029 жылдың соңына қарай базалық сценариймен салыстырғанда ЖІӨ-ге орта есеппен жыл сайын шамамен 1,5 пайыздық тармақ көлемінде қосымша салым күтіледі. Әлеуметтік әсер мемлекеттің азаматтарды сүйемелдеудің проактивті моделіне көшуінен көрінеді: мемлекеттік қызметтерді алудың уақытын қысқарту, әлеуметтік қолдаудың атаулы болу сипатының артуы, қалалық және ауылдық аумақтары арасындағы сапалы білім мен денсаулық сақтауға қолжетімділікті теңестіру, халық денсаулығын басқарудың превентивті моделін қолдану. Сонымен қатар технологиялық егемендік нығайтылып, цифрлық шешімдер мен АІ-инфрақұрылымы сегменттерінде тұрақты экспорттық позиция қалыптасады.

      Нәтижесінде Қазақстан Республикасы дамудың жаһандық АІ-экономика жағдайында технологиялық көшбасшылықты, экономикалық бәсекеге қабілеттілікті және стратегиялық автономияны қамтамасыз етуге қабілетті, орнықты цифрлық моделіи қалыптастырады.

      3.3. Озық әлемдік практикаларды жасанды интеллектінің ұлттық экожүйесіне жүйелі интеграциялау

      ЖИ саласындағы жаһандық бәсеке үдеп бара жатқан жағдайларда ұлттық АІ-экожүйесінің орнықты дамуы меншікті шешімдердің болуымен ғана емес, инфрақұрылым, деректер, реттеу, кадрлар, ғылыми зерттеулер, сенім және технологияларды кеңінен қолдану саласындағы әлемдік озық практикаларды мемлекеттің уақтылы бейімдеу және интеграциялау қабілетімен де айқындалады. Көшбасшы мемлекеттер АІ-саясатты тұтас жүйе ретінде қалыптастыратынын халықаралық тәжірибе көрсетіп отыр, онда есептеу инфрақұрылымын, кадрлық әлеуетті, ендіру тетіктерін, сенімгерлік реттеу мен халықаралық технологиялық ынтымақтастықты дамыту келісіліп жүзеге асырылады. Дәл осы тәсілді бүгінде Сингапур, Еуропалық Одақ, Ұлыбритания, Корея Республикасы, Канада, Америка Құрама Штаттары және Біріккен Араб Әмірліктері дәйекті түрде жүзеге асыруда.

      Осыны ескере отырып, Қазақстан Республикасында "АІеm.АІ" базасында ЖИ-ді дамытудың халықаралық тәжірибесін жүйелі интеграциялаудың институционалдық тетігі қалыптастырылады, ол озық әлемдік тәжірибелерді үнемі талдауды, бейімдеуді және цифрлық дамудың ұлттық саясатына ендіруді қамтамасыз етеді.

      Бұл тетікке өзара байланысты бірнеше бағыт негіз болады.

      Біріншіден, ЖИ-дің халықаралық дамуын стратегиялық мониторингтеу жүйесі қалыптасады. Осы жүйе шеңберінде жетекші технологиялық мемлекеттердің ЖИ-ді дамытуының ұлттық стратегияларын, сондай-ақ халықаралық технологиялық трендтерді, реттеу шілік тәсілдерді және экономика мен мемлекеттік басқаруға ЖИ-ді ендірудің практикаларын ұдайы талдау қамтамасыз етіледі. Мұндай талдаудың нәтижелері ЖИ-ді дамыту жөніндегі ұлттық саясатты жаңарту, стратегиялық басымдықтарды түзету және жаңа бастамаларды әзірлеу үшін пайдаланылады.

      Екіншіден, технологиялық трансфер және жаһандық құзыреттерді интеграциялау тетігі қалыптастырылады. Халықаралық зерттеу консорциумдарын дамыту, бірлескен зертханалар мен әзірлеу орталықтарын құру, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағында жобаларды іске асыру үшін әлемдік жетекші технологиялық компанияларды, университеттер мен зерттеу ұйымдарын тарту көзделеді. Технологияларды оқшаулауға ерекше назар аударылады.

      Үшіншіден, озық технологиялық шешімдерді пилот ретінде қолдану мен экспериментті ендіру жүйесі құрылады. Ол үшін құқықтық режим, реттеуші "оқшау орталар" және арнайы технологиялық аймақтар құралдары пайдаланылады, бұлар ЖИ технологияларын реттеу мен қолданудың жаңа модельдерін бақыланатын ортада сынауға мүмкіндік береді.

      Төртіншіден, Қазақстан Республикасының ЖИ саласындағы халықаралық бастамалар мен ынтымақтастық платформаларына интеграциясы қамтамасыз етіледі. Қазақстан халықаралық зерттеушілік және технологиялық әріптестікке, сараптамалық қоғамдастықтарға және ЖИ жауапты пайдаланудың халықаралық стандарттары мен қағидаттарын әзірлеу жөніндегі бастамаларға белсенді қатыспақ. Бұл ұлттық нормативтік ортаның халықаралық стандарттармен үйлесімділігін қамтамасыз етуге, халықаралық әріптестердің сенімін арттыруға және жаһандық АІ-экожүйесіндегі еліміздің позициясын нығайтуға мүмкіндік береді.

      Бесіншіден, ел ішінде халықаралық практикаларды институционалдық тарату тетігі қалыптастырылады. Әлемдік үздік шешімдерді талдау негізінде цифрлық платформалардың үлгілік архитектуралары, деректер стандарттары, ЖИ-ді ендіру әдіснамалары және мемлекеттік органдар, бизнес пен ғылыми қоғамдастық үшін ұсынымдар әзірленеді. Бұл табысты практикаларды жүйелі түрде кеңінен қолдануды қамтамасыз етуге және цифрлық бастамалардың фрагменттелу тәуекелдерін азайтуға мүмкіндік береді.

      Осы бағытты іске асырудағы орталық рөлді цифрландыру саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган жанындағы архитектуралық-үйлестіру орталығы атқарып, халықаралық тәжірибені тұрақты мониторингтеу, озық технологиялық және реттеушілік практикаларды талдауды, сондай-ақ оларды бейімдеу және Қазақстан Республикасының ұлттық цифрлық саясатына ендіру жөнінде ұсыныстар дайындауды қамтамасыз етеді.

      3.4. Іске асырудың стратегиялық бағыттары, қол жеткізу жолдары, негізгі тиімділік көрсеткіштері (КРІ) және перспективалар

      1-стратегиялық бағыт. Азаматтардың мүддесі үшін цифрландыру және жасанды интеллектіні ендіру

      Стратегия шеңберінде цифрлық мемлекеттің жаңа моделі қалыптастырылады, оның өзегінде адам тұрады, ол - адами капиталды, білімді, құзыреттер мен еліміздің инновациялық әлеуетін дамытудың қозғаушы күші.

      Цифрлық трансформация жекелеген көрсетілетін қызметтерді автоматтандыру ретінде емес, деректер, талдау және ЖИ технологиялары негізінде азаматтың ерте балалық шақтан белсенді ұзақ өмір сүруге дейінгі өмір жолын сүйемелдеудің тұтас жүйесін құру ретінде қарастырылады.

      Мемлекет реактивті қызметтер көрсетуден өмірлік траекторияларды проактивті басқаруға өтеді. Интеграцияланған деректерді пайдалану білім берудегі, кәсіптік және әлеуметтік тәуекелдерді уақтылы анықтауға, қолдаудың дербестендірілген шараларын қалыптастыруға, артық рәсімдер мен ақпаратты қайталап жинауды болғызбай атаулы шешімдерді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Азаматтың мемлекетпен өзара іс-қимылы "жіксіз", болжамды болмақ және сенімге негізделеді, мұнда сервистердің көпшілігі қажеттілік туындаған сәтте автоматты түрде ұсынылады.

      Адами капиталдың бірыңғай цифрлық контуры қалыптастырылады, ол білім беруді, еңбек нарығын, денсаулық сақтауды, әлеуметтік және құқықтық қорғауды деректердің біртұтас архитектурасына біріктіреді. Бұл құзыреттерді дамытудың үздіксіз болуын, оқу мен еңбек ету арасындағы ашық байланысты, сондай-ақ өмір циклінің барлық кезендерінде азаматтарды қолдауды қамтамасыз етеді.

      Білім беру жүйесі болашақ экономикасының дағдыларын озыңқы қалыптастыру тетігіне трансформацияланып, жеке білім беру траекторияларына, цифрлық және кәсіпкерлік құзыреттерді дамытуға бағдарланады.

      Еңбек нарығы ұдайы қайта оқыту мен кәсіптік ұтқырлықтың серпінді экожүйесі ретінде жұмыс істейді, оған құзыреттілікке сұраныс пен ұсынысты талдаудың цифрлық құралдары арқылы қолдау көрсетіледі. Денсаулық сақтау және әлеуметтік саясат тәуекелдерді ерте анықтауға, атаулы қолдауға және мүмкіндіктер теңсіздігін азайтуға негізделген превентивті модельге өтеді.

      Адами капитал елдің түйінді стратегиялық ресурсы ретінде қарастырылады. Оның дамуына салынған инвестициялар еңбек өнімділігінің, инновациялық белсенділіктің және Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігінің өсу факторына айналмақ. Адамға бағдарланған және инклюзивті цифрлық қоғам қалыптасып, онда даму мүмкіндіктеріне тең қолжетімділік тұрғылықты жеріне, әлеуметтік мәртебесіне немесе табыс деңгейіне қарамастан қамтамасыз етіледі.

      Нәтижесінде мемлекет азаматтың стратегиялық әріптесіне айналып, көрсетілетін қызметтерге қол жеткізуді қамтамасыз етіп қана қоймай, орнықты экономикалық өсу мен ұлттық дамудың негізгі қозғаушы күші ретінде әр адамның әлеуетін ашу үшін жағдай жасайды.

      Адами капиталды дамыту және құзыреттерді үздіксіз қалыптастыру жүйесі

      Білім беру жүйесі білім тарату моделінен деректер экономикасы мен ЖИ үшін құзыреттерді озыңқы қалыптастыру платформасына трансформацияланады. Білім беру адамның мектепке дейінгі жастан бастап кәсіптік қызмет аяқталғанға дейінгі бүкіл өмірінде оның дамуының үздіксіз цифрлық контуры ретінде құрылады, бұл ретте оқытудың дербестендірілген траекториялары мен АІ-талдау құралдары пайдаланылады.

      АІ-білім берудің ұлттық архитектурасы және "АІ-SANA" бағдарламасы шеңберінде әрбір білім алушы мен оқытушы үшін цифрлық және АІ-сауаттылықтың базалық деңгейі қамтамасыз етіледі. 2028 жылға қарай жалпы орта, техникалық және кәсіптік білім беру, сондай-ақ жоғары білім беру ұйымдары түлектерінің кемінде 80 %-ының ЖИ саласындағы базалық құзыреттері болады, бұл ретте жоғары білім беру түлектерінің кемінде 20 %-ы АІ-құзыреттер мен АІ-кәсіпкерлік саласында тереңдетілген даярлаудан өтеді.

      ЖИ саласында педагог кадрларды даярлаудың орнықты жүйесін қалыптастыру мақсатында құзыреттерді дамытудың деңгейлік моделін енгізу көзделеді, ол базалық, озық және сарапшылық деңгейлерді қамтиды. Базалық деңгей педагогтердің цифрлық сауаттылығын қамтамасыз етуге бағытталған. 2029 жылға қарай педагогтердің кемінде 80 %-ын қамту жоспарлануда. Озық деңгей ЖИ технологияларын оқу процесінде практикалық қолдануға бағытталған. 2029 жылға қарай озық құзыреттерге ие педагогтердің үлесі кемінде 25 %-ды құрауға тиіс. Сарапшылық деңгей әдіснамалық сүйемелдеуді, басқа педагогтерді оқытуды қамтамасыз ететін көшбасшы-педагогтер пулын қалыптастыруды көздейді. 2029 жылға қарай педагогтердің жалпы санының 5%-ы көлемінде сарапшылық қоғамдастық құру жоспарлануда.

      Білім беру бағдарларын дербестендіру қабілеттерді, қызығушылықтар мсн кәсіби мақсаттарды ескеруге мүмкіндік беріп, экономиканың нақты сұранысына орай кадрлар даярлаудың икемді моделін қалыптастырады. Сонымен қатар практикаға бағдарланған оқыту кеңінен қолданылмақ, ол инженерлік, технологиялық және кәсіпкерлік бағыттарға тартуды күшейтеді.

      Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру жүйесін трансформациялау шеңберінде білім беру және ғылыми қызметті басқарудың заманауи цифрлық тәсілдері ендірілетін болады, оның ішінде жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының цифрлық рейтингін ендіру көзделеді.

      Сонымен бір мезгілде ғылымды басқарудың үздіксіз цифрлық жүйесі ендірілетін болады, ол бюджет қаражатының жұмсалу ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында ғылыми және ғылыми-техникалық жобаларды автоматтандырылған мониторингтеуді көздейді.

      Жоғары білім мен ғылыми қызмет білім экономикасының бірыңғай цифрлық ортасына интеграцияланады. Инженерлік университеттер салалық компаниялармен, мемлекеттік құрылымдармен және зерттеу консорциумдарымен тығыз байланыста жұмыс істейтін қолданбалы АІ-әзірлемелер мен робототехника орталықтарына айналады. АІ-университеті АІ-кадрларын даярлаудың, зерттеулер жүргізудің және технологиялық шешімдерді таратудың ұлттық платформасы ретінде дамытылады. Өңірлік ЖОО-лар базасында робототехника зертханалары мен прототиптеудің толық цикліне арналған материалдық-техникалық база қалыптастырылады. Білім беру бағдарламалары бүгінгі талаптарға бейімделіп, заманауи білімі мен құзыреттері бар оқытушылар құрамы тартылады. Робототехникамен байланысты техникалық мамандықтарға студенттер қабылдау ұлғайтылады. Мектептерді STEM-кабинеттермен және робототехника үйірмелерімен қамту кеңейтіледі. "Астана Хаб" автономды кластерлік қоры IT мен робототехникада біліктілікті арттыру мен қайта даярлаудың білім беру тректерін, акселерация бағдарламаларын, IT мен робототехникадағы стартаптарды қолдау мен ынталандыру бағдарламаларын жасайды және сүйемелдейді. ЖОО-лардың кемінде 80 %-ы білім беру процестеріне ЖИ ендіреді. Шағын және орта бизнес субъектілерінің роботтандыруды ендіруін ынталандыру өнімділікті арттыруға, шығасыларды азайтуға және экономиканың цифрлық трансформациясын жеделдетуге бағытталған қолжетімді технологиялық шешімдерді, сервистік модельдер мен мемлекеттік қолдау құралдарын дамыту есебінен қамтамасыз етіледі.

      Осы мақсаттарда "АІ-SANA" бағдарламасы экспорттық әлеуеті жоғары және анағұрлым сүранысқа ие сценарийлер бойынша практикаға бағдарланған тректерге ерекше екпін берілетін, кеңінен қолданылатын ІТ-өнімдерді жасау үшін білім, ғылым мен бизнес кооперациясының жүйе түзуші ұлттық тетігіне айналады, өйткені оқыту жұмыс тиімділігінің, сервистер сапасының өсуіне және генеративті ЖИ диффузиясын ел деңгейінде жеделдеуге тікелей конвертациялануға тиіс.

      Еңбек нарығы адами капиталды басқарудың интеллектуалды жүйесіне трансформацияланады. Кадрларға сұранысты болжаудың бірыңғай контуры қалыптастырылады, ол макроэкономикалық көрсеткіштерді, дамудың салалық жоспарларын, демографиялық үрдістерді және бизнестің құзыреттерге сұраныс туралы сигналдарын интеграциялайды. Талдамалық болжамдардың негізінде білім беру бағдарламалары мен нысаналы қабылдаудың кемінде 80%-ы экономиканың болжамды сұранысына сәйкес жаңартылып, кадрлар даярлауды ел дамуының стратегиялық басымдықтарымен үндестіруді қамтамасыз етеді.

      Дағдылар мен нарық талаптарын салыстыру құралдары білім беру жүйесі мен жұмыспен қамту арасындағы тікелей байланысты қамтамасыз етеді, бұл азаматтарға мансаптық траекторияларды жоспарлауға, жұмыстан қол үзбей қайта даярлаудан өтуге және технологиялық ортаның өзгерістеріне бейімделуге мүмкіндік береді. Жұмыспен қамтудың платформалық нысандары меп жұмыстың жаңа модельдері еңбек нарығының бірыңғай контурына интеграцияланып, әлеуметтік кепілдіктер мен табыстың ашықтығы сақталады.

      Генеративті ЖИ диффузиясы. Стратегия шеңберінде адами капиталдың дамуы генеративті ЖИ-ді жаппай дағды және еңбек өнімділігі мен көрсетілетін қызметтер сапасын арттырудың базалық құралы ретінде практикалық игеруді жеделдету төңірегінде шоғырландырылады. Ол үшін генеративті ЖИ диффузиясының кемінде 20 % мөлшеріндегі көрсеткіші бағалау кезіндегі әлемдік орташа мәннен төмен болмайтын деңгейге шығып, адами капитал саласындағы саясат нәтижелілігінің өлшенетін түйінді факторларының бірі ретінде бекітіледі. Сонымен бірге орнықты пайдаланушылық практикаларды қалыптастыруды және бұқара халықты тартуды қоса алғанда, генеративті ЖИ-дің таралуын жылдамдату шаралары қарастырылады. Ол үшін білім берудегі бытыраңқы іс-шаралардан оқытудың жүйелі моделіне өту жүзеге асырылады, бұл модель кеңінен қолданылатын құралдарға: онлайн-курстарға, өңірлік оқыту орталықтарына және түрлі нысаналы топтарға арналған үлгілік бағдарламаларға, сондай-ақ нысаналы индикаторлар жүйесін ендіруге негізделген.

      Нәтижесінде адами капиталды дамытудың басқарылатын экожүйесі қалыптасады, ол экономиканы білікті кадрлармен, азаматтарды өмір бойына түсінікті мүмкіндіктер жолсілтегішімен, ал мемлекетті елдің стратегиялық басымдықтарына сәйкес құзыреттерді болжау мен қалыптастыру құралымен қамтамасыз етеді. Адами капитал Қазақстанның еңбек өнімділігі мен ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігінің іргетасына айналады.

      Көрсетілген өзгерістердің іске асырылуы экономиканың трансформацияланатын секторларында адами капиталдың еңбек өнімділігін өсірудің түйінді қайнар көздерінің бірі ретінде қалыптасуын қамтамасыз етеді.

      Денсаулық сақтауды басқарудың бірыңғай цифрлық жүйесі

      Стратегияны іске асыру шеңберінде Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау жүйесі медициналық қызмет көрсетудің бытыраңқы моделінен деректерге, талдауға және ЖИ технологияларына негізделген халық денсаулығын басқарудың интеграцияланған цифрлық жүйесіне дәйекті түрде трансформацияланады. Өзгерістердің стратегиялық мақсаты - негізінен реактивті емдеуден тәуекелдерді проактивті басқаруға өту, клиникалық нәтижелердің сапасын арттыру және саланың ұзақ мерзімді қаржылық орнықтылығын қамтамасыз ету.

      Трансформацияның түйінді элементі азаматтардың өмірлік траекторияларының біртұтас цифрлық архитектурасының бір бөлігі ретінде денсаулық сақтаудың "Е-Densaulyq" технологиялық платформасын дамыту болмақ. Платформа профилактиканы, алғашқы медициналық-санитариялық көмекті, диагностиканы, стационарлық емдеуді, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуді, оңалтуды және ұзақ мерзімді сүйемелдеуді бірыңғай басқарылатын контурға біріктіреді. Модельдің негізінде азаматтың бірыңғай цифрлық денсаулық профилі жасалады, ол медицинаға жүгіну тарихын, зертханалық және аспаптық зерттеулердің нәтижелерін, тағайындауларды, диспансерлеу және қашықтан мониторингтеу деректерін интеграциялайды. Бұл клиникалық бағыттардың үздіксіздігін және пациентке көмек көрсетілетін өңірге қарамастап, ол туралы толық әрі өзекті ақпаратқа барлық деңгейдегі медицина қызметкерлерінің қол жеткізуін қамтамасыз етеді. 2029 жылға қарай халықтың кемінде 20 %-ы "self-service" медицина сервистерін пайдаланады, медициналық ұйымдардың кемінде 95 %-ы бірыңғай цифрлық контурға интеграцияланып, нақты уақыт режимінде деңгейаралық дерек алмасу қамтамасыз етіледі.

      Алғашқы медициналық-санитариялық көмек ауруларды ерте анықтаудың және тәуекелдерді басқарудың орталық буыны ретінде күшейтіледі. Деректерді талдау мен ЖИ алгоритмдері негізінде халықты тәуекел деңгейлері бойынша цифрлық стратификациялау ендіріліп, дербестендірілген профилактикалық бағыттар қалыптастырылады. Скрининг және диспансерлік байқауда ұстау асқынудың өршу ықтималдығы жоғары азаматтарға басымдық беру арқылы жүргізіледі. Бұл әлеуметтік маңызы бар аурулардың тым кеш диагностикасының үлесін төмендетуге, ауруханаға шұғыл жатқызу санын азайтуға және бастапқы буын ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

      Консультациялық-диагностикалық көмек және телемедициналық сервистер бірыңғай цифрлық клиникалық бағыттарға интеграцияланады. Дәрігерлер пациенттің тұтас цифрлық профиліне қолжетімділік алады, ал клиникалық шешім қабылдауды қолдау құралдары зерттеу нәтижелерін талдау, ұсынымдар қалыптастыру және пациенттерге медициналық көмек деңгейлері арасында оңтайлы бағыт беру үшін қолданылады. Бұл диагностиканың дәлдігін арттыруды және тұратын аумағына қарамастан мамандандырылған медициналық сараптамаға тең қол жеткізуді қамтамасыз етеді.

      Стационарлық көмек өлшенетін клиникалық нәтижелерге қол жеткізуге бағытталады. Асқынуды болжау, аруханаға жатқызу көрсетілімдерін оңтайландыру және пациенттердің стационарда болу мерзімін қысқарту құралдарын ендіру жоспарлануда, бұлар денсаулық сақтаудың анағұрлым тиімді, клиникалық шешімдердің кемінде 80 %-ы ЖИ технологияларын қолдану арқылы қабылданатын моделіне өтуді қамтамасыз етпек. Стационарлар денсаулық сақтаудың бірыңғай цифрлық контурына интеграцияланады, бұл емдеудің сабақтастығын және төсек-орын қорын ұтымды пайдалануды қамтамасыз етеді.

      Зертханалық диагностика, визуалды зерттеулер, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету және медициналық логистика предиктивті талдауды қолдану мүмкіндігі бар бірыңғай платформаға біріктіріледі. Бұл тағайындаулар мен жеткізілімдердің ашықтығын қамтамасыз етеді, сұранысты болжауды жақсартады және дәрілік заттардың, оның ішінде өңірлердегі тапшылық тәуекелдерін төмендетеді.

      Пациенттерді оңалту және стационардан кейінгі сүйемелдеу қашықтан мониторингтеудің цифрлық құралдарымен толықтырылады, бұл созылмалы сырқаты бар пациенттерді бақылаудың үздіксіздігін қамтамасыз етуге және қайта ауруханаға жатқызу ықтималдығын азайтуға мүмкіндік береді. Медициналық жүйе көмек көрсетудің жекелеген эпизодтарына емес, пациеиттің толық өмірлік циклінің төңірегінде құрылатын болады.

      Денсаулық сақтауды қаржыландыру моделі көрсетілген қызметтер көлемі үшін ақы төлеуден клиникалық нәтижелер мен халықтың денсаулық көрсеткіштеріне негізделген нәтиже үшін ақы төлеу элементтеріне біртіндеп трансформацияланады. Біртұтас талдау профилактиканың, емдеудіц және оңалтудың тиімділігін объективті бағалауга мүмкіндік береді, бұл ұзақ мерзімді бюджеттік жүктемені азайтумен қатар медициналық көмектің сапасын арттыру үшін негіз қалайды.

      Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету денсаулық сақтаудың бірыңғай цифрлық жүйесіне интеграцияланып, қажеттілікті жоспарлау мен сатып алудан бастап тағайындауға, босатуға және терапияны мониторингтеуге дейін дәрілік заттардың толық өмірлік циклін қамтиды. ЖИ алгоритмдері мен предиктивті талдау сұранысты болжауды, тапшылық тәуекелдерін азайтуды және қорларды оңтайландыруды қамтамасыз етеді. Тағайындау және босату процестерін цифрландыру дәрілік терапияның ашықтығын, клиникалық хаттамаларға сәйкестікті бақылауды және пациенттердің қауіпсіздігін арттырады. Дәрілік заттарды сақтау және тасымалдау процестері мониторинг пен бақылаудың цифрлық шешімдері есебінен қосымша күшейтіледі. Сақтау және логистика параметрлерін нақты уақыт режимінде үздіксіз қадағалауды қамтамасыз ету дәрілік заттардың сақталуын арттыруға, шығындарды азайтуға, сондай-ақ дәрі- дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесінің ресурстарын жоспарлау мен пайдалану тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Осылайша, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етудің орнықты, ашық және талдамалық тұрғыда басқарылатын жүйесі қалыптасып, ол бюджет қаражатын пайдаланудың қолжетімділігін, сапасын және тиімділігін арттыруға бағытталады.

      Өмір сүру мен даму үшін заманауи әрі орнықты орта

      Стратегия шеңберінде өмір сүрудің ұлттық цифрлық ортасы қалыптастырылады, ол аумақтарды нақты уақыт режимінде басқарудың бірыңғай жүйесі ретінде болады. Өмір сүру ортасы ЖИ-ге сүйенетін интеграцияланған экожүйе ретінде қарастырылады, ол қауіпсіздікті, тұрғын үй- коммуналдық инфрақұрылымды, көлікті, байланыс пен азаматтарға арналған сервистерді мониторингтеудің, талдаудың және превентивті ден қоюдың үздіксіз контурына біріктіреді.

      Архитектура деректердің бірыңғай ұлттық стандарты, интеграцияның ортақ хаттамалары және орталықтандырылған талдау қағидаты бойынша құрылады, бұл ретте өңірлердің операциялық дербестігі сақталады. Елордада сынаудан өткен модель барлық өңірлерде цифрлық инфрақұрылым стандарты ретінде кеңінен қолданылады. 2029 жылға қарай қала халқының кемінде 70 %-ы "Smart City" ("Smart Region") базалық компоненттері ендірілген өңірлерде тұратын болады.

      Қоғамдық қауіпсіздік тәуекелдерді басқарудың превентивті моделіне ауыстырылады. Бейнемониторингті, құқық бұзушылықтарды қашықтан тіркеуді және мінез-құлықты талдауды интеграциялау оқыс оқиғаларды объективті анықтауды, қауіп-қатерлерді болжауды және цифрлық профилактиканы қамтамасыз етеді. Шараларды іске асыру оқыс оқиғаларға ден қою уақытын кемінде 10 %-ға қысқартуға және қамтылған аймақтарда көше қылмысының деңгейін кемінде 10 %-ға дәйекті түрде төмендетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар транзакциялық талдау мен проактивті хабардар ету негізінде азаматтарды онлайн-алаяқтықтан қорғаудың ұлттық жүйесі қалыптастырылады.

      Тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылым деректердің бірыңғай цифрлық платформасын құру жолымен предиктивті басқару режиміне ауыстырылмақ, ол есепке алу аспаптарының, коммуналдық кәсіпорындардың және мемлекеттік жүйелердің деректерін біріктіреді. Цифрлық паспорттары мен интеллектуалды есепке алу аспаптары бар объектілердің бірыңғай тізілімі пайдаланудың ашық моделін жасайды. Жасанды интеллект пен ІоТ әдеттен тыс жағдайларды ерте анықтауды, ресурстарды тұтынуды оңтайландыруды және жөндеуді жоспарлауды қамтамасыз етеді.

      Қалалық ұтқырлық шұғыл қызметтермен және коммуналдық инфрақұрылыммен үндескен интеллектуалды көлік жүйесі ретінде жүмыс істейді. Мониторингтеудің АІ-платформаларын пайдалану ірі қалалардағы кептеліс деңгейінің 20 - 25 %-ға төмендеуін және қоғамдық көлік кестесінің сақталуын 90 %-ға дейін арттыруды қамтамасыз етеді.

      Көлік, ТКШ, қауіпсіздік және азаматтардың жолданымдары бойынша барлық деректер аумақты басқарудың бірыңғай ұлттық платформасына және әкімдіктердің ахуалдық орталықтарына интеграцияланады. Біртұтас "жолданым - диспетчерлеу - жою - растау - талдау" цифрлық тізбегі қамтамасыз етіліп, ол қалалық ортаның басқарылатын операциялық циклін қалыптастырады.

      Цифрлық байланыстылық өмір сүру ортасының, экономика мен қауіпсіздіктің базалық инфрақұрылымына айналады. Стратегия мен цифрландыру саласындағы қолданыстағы бастамалар шеңберіне бірыңғай ұлттық IT-контур қалыптастырылып, ол тіркелген, мобильді және спутниктік желілерді біріктіреді. Ауылдық елді мекендерде (бұдан әрі - АЕМ) жоғары жылдамдықты интернетті кеңейтіп, қамту аясын 92 %-ға дейін жеткізу және 2025 - 2027 жылдары 3000-нан астам АЕМ-ді қосу қамтамасыз етіледі, 40 000 км-ден астам автожолдардың бойы, туристік орындар мен шекара маңындағы аумақтар цифрлық тұрғыдан іркіліссіз қамтылады. Мобильді инфрақұрылым базалық стандарт ретінде 4G-ге өтіп, 5,9 мыңнан астам АЕМ қосылады. 5G индустриялық және АІ-сценарийлер үшін 20-дан астам қалада кеңінен қолданылмақ. Шалғайдағы аумақтар, поездар мен авиация үшін спутниктік байланыс өрістетіледі, сондай-ақ Қазақстанның транзиттік әлеуетін дамыту үшін Каспий теңізінің түбімен талшықты-оптикалық байланыс желілері салынуда. Байланыс бейнемониторинг, сенсорлық жүйелер, пилотсыз шешімдер және деректермен жедел алмасу үшін базалық құрал ретінде пайдаланылады.

      Цифрлық байланыстылықты дамыту сервистерді әртүрлі жас топтары мен цифрлық дағдылар деңгейіне бейімдеудің қолжетімділігін қамтамасыз ету шараларымен қатар жүзеге асырылады. Өмір сүру ортасының барлық элементтері кеңінен қолданылатын "Smart Region" архитектурасына біріктіріледі. Әкімдіктер деректердің бірыңғай моделі мен тиімділіктің стандартталған көрсеткіштері негізінде басқарудың цифрлық панельдерін алады.

      Нәтижесінде сапа стандарттары жағынан жаһандық жетекші агломерациялармен салыстыруға болатын орнықты, қауіпсіз және басқарылатын цифрлық өмір сүру ортасы қалыптасады. Жүйе тәуекелдердің профилактикасын, транзакциялық шығасыларды азайтуды, аумақтардың инвестициялық тартымдылығын арттыруды және азаматтардың қанағаттану деңгейінің өсуін қамтамасыз етеді.

      Деректер негізіндегі мемлекеттік көрсетілетін қызметтер және атаулы әлеуметтік қолдау

      Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер ведомстволық бытыраңқы рәсімдер жиынтығы болмайды және олар бірыңғай цифрлық сценарийлерге трансформацияланады, олар өмірдегі жағдайларда бірнеше рет жолданым жіберуді, анықтамалар ұсынуды және ақпаратты қайталап енгізуді қажет етпей адамды сүйемелдейді.

      Азаматтың мемлекетпен өзара іс-қимылының жаңа моделі қалыптасады, ол өмірдегі жағдаяттарға, деректерге және ЖИ технологияларына негізделеді, көрсетілетін қызметтерді алудың қарапайымдылығын, жылдамдығын және түсініктілігін қамтамасыз етеді. Азаматтың бірыңғай цифрлық профилі мен "өмірлік трегі" дамытылады. Олардың негізінде мемлекет қажеттіліктерді тану және қызметтерді өтінім бермей-ақ көрсету моделіне көшеді, бұл ретте шешімдердің едәуір бөлігі белгіленген жағдайлар туындаған кезде автоматты түрде қабылданады, ал азамат өтініш бермей-ақ қолдау алады. ЖИ технологияларын ендіру, проактивті форматқа өту, сондай-ақ автоматты қол қою тетіктерін ендіру және процестерді автоматтандыру есебінен мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің кемінде 40 %-ын трансформациялау жоспарлануда.

      Өмірдегі жағдайлар бірыңғай цифрлық терезеде "end-to-end" біртұтас сценарийлері түрінде іске асырылады, олардың шеңберінде қажетті деректерді мемлекеттік тізілімдерден жүйе өзі жинайды, көрсетілетін қызметтер топтамасын қалыптастырады және нәтижеге қол жеткізгенге дейін азаматты сүйемелдейді. Мемлекеттік сервистер рәсімге емес, нәтижеге бағдарланып, қызмет көрсетудің жылдамдығына, өмірлік жағдайдың толық шешілуіне және әкімшілік жүктемені азайтуға баса назар аударылады.

      Әлеуметтік қолдау "ақылды таргеттеу" интеллектуалды жүйесіне трансформацияланады. ЖИ технологиялары өмірлік тәуекелдерді анықтау, әлеуметтік осалдықты болжау және көмек шараларын атаулы түрде ұсыну үшін қолданылады. Төлемдер мен жеңілдіктер тиісті жағдайлар туындаған кезде автоматты түрде тағайындалады, ал өмірлік жағдай өзгерген кезде қолдаудың келемі мен форматын жүйе азаматтың қатысуынсыз түзетіп отырады. Бұл өтінім беру моделінен предиктивті әлеуметтік саясатқа өтуді қамтамасыз етеді, қате және артық төлемдердің үлесін азайтады, ресурстарды халықтың шын мәнінде мұқтаж санаттарына шоғырландыруды қамтамасыз етеді.

      Құжаттардың сканерленген көшірмелері мен қағаз анықтамаларды пайдаланудан толық бас тарту қағидаты іске асырылады. Басқарушылық және сервистік шешімдер азамат ұсынатын құжаттар негізінде емес, расталған деректер негізінде қабылданады. Халыққа қызмет көрсету орталықтары халықтың цифрлық офистері болып трансформацияланып, өтініштерді қабылдауға емес, өмірдегі күрделі жағдайлар мен стандарттан тыс жағдаяттарды сүйемелдеуге бағдарланады.

      "е-Otinish" платформасы мемлекеттік сервистерді үздіксіз жақсарту көзі ретінде пайдаланылады. Проблемалы учаскелерді, жасырын көрсетілетін қызметтерді және тиімсіз сценарийлерді анықтау процестері автоматтандырылады, ал қабылданатын шешімдердің сапасы азаматтар үшін нақты өмірлік нәтижелер негізінде бағаланады.

      Нәтижесінде мемлекеттің азаматтармен өзара іс-қимылының бірыңғай цифрлық платформасын дамыту қамтамасыз етіледі, ол өмірлік жағдайлардың біртұтас сценарийлерін, қате әлеуметтік тағайындаулардың үлесін азайтуды және мемлекеттік қызметтерді құжаттардың сканерленген көшірмелері мен қағаз анықтамаларды пайдаланбай-ақ көрсетуді қамтамасыз етеді. Мемлекеттік қызметтер мен әлеуметтік қолдау шараларын көрсетудің орташа уақытын кемінде 50 %-ға қысқарту жоспарлануда. Мемлекет азаматтарды ЖИ негізінде сүйемелдеу моделіне өтіп, қолжетімділік кедергілерін азайтады, қолдаудың атаулы болуын арттырады және әлеуметтік қорғаудың орнықты жүйесін қалыптастырады.

      Қоғамдық маңызы бар қызметтердің түрлері кеңейтіліп, қоғамның өмір сүруінің барлық салаларын қамтитын болады. ЖИ технологияларын ендіру қоғамдық маңызы бар көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыруға, ықтимал тәуекелдерді болжауға, проблемалық аймақтарды анықтауға және жедел ден қоюға, сондай-ақ халықтың қажеттіліктерін талдауға мүмкіндік береді.

2-стратегиялық бағыт. Бизнес пен экономика мүддесі үшін цифрландыру және жасанды интеллектіні ендіру

      Жедел дамып жатқан жаһандық технологияға өту жағдайында экономиканы цифрлық трансформациялау өнімділікті арттыруға, өсу көздерін әртараптандыруға және жаңа қосылған құнды қалыптастыруға бағытталатын болады. Цифрландыру елдің экономикалық моделін жүйелі жаңғырту құралы ретінде қарастырылады.

      Стратегия мақсатқа шоғырланған трансформация қағидатына сүйенеді: Цифрлық және АІ-құралдары ЖІӨ-нің, экспорттық әлеуеттің және жұмыспен қамтудың негізгі үлесін құрайтын секторларда басым тәртіппен қолданыс ауқымын кеңейтеді. Мұндай тәсіл ресурстарды барынша мультипликативті әсері бар бағыттарға шоғырландыруды және фрагментарлы автоматтандырудан басқарылатын еңбек өнімділігінің өсуіне көшуді қамтамасыз етеді.

      Трансформацияның ауқымына бизнесті дамытудың жүйелі кедергілерін, оның ішінде ұзаққа созылатын рұқсат беру рәсімдерін, жоғары әкімшілік жүктемені және деректерге, инфрақұрылымға және мемлекеттік қолдау шараларына шектеулі қолжетімділікті жою кіреді.

      Трансформация экономиканың негізгі секторларын салалық цифрлық жаңғырту, деректердің стандарттарын және олардың интероперабельділігін ендіру, жүйе құраушы кәсіпорындарда АІ-платформаларын интеграциялау, индустриялық цифрлық егіз құралдарды дамыту, сондай-ақ отандық шешімдерді басымдықпен ендіру және аса маңызды технологияларды жергілікті орналастыру есебінен технологиялық егемендікті нығайту арқылы іске асырылады.

      Шағын және орта бизнес жұмыспен қамтудың және экономикалық өсудің негізгі көзі ретінде ұлттық цифрлық экожүйеге интеграцияланады. Қаржыландыруға, деректерге, цифрлық сервистерге және тиімділікті арттырудың АІ-құралдарына қолжетімділікті қамтамасыз ететін қолдаудың бірыңғай цифрлық контурлары қалыптастырылады.

      Сонымен қатар нақты секторды жаңғырту ұлттық IT-сектор мен стартап-экожүйе үшін тұрақты ішкі нарыққа айналып, отандық цифрлық шешімдерге сұранысты қалыптастырады және оларды кеңінен қолдану және экспорттау үшін жағдай жасайды.

      Ұлттық есептеу инфрақұрылымына, бұлтты және аппараттық қуаттарға, қолданбалы АІ-өнімдеріне және технологиялық шешімдер экспортына сүйенетін дербес сектор ретінде жаңа цифрлық экономиканы дамыту жеке стратегиялық бағытқа айналады.

      Цифрлық экономика елдің инвестициялық тартымдылығының, транзакциялық шығындарды азайтудың, ұлттық бизнестің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың және жаһандық технологиялық нарықтағы ұстанымын нығайтудың ілгерілету құралына айналады.

      Негізгі салаларды цифрлық трансформациялау

      Салаларды цифрлық трансформациялаудағы мемлекеттің рөлі түбегейлі өзгеретін болады. Оның функциясы - деректер мен архитектураның бірыңғай стандарттарын қалыптастыру, реттеушілік және салықтық ынталандыруларды жасау, цифрлық және есептеу инфрақұрылымына қолжетімділікті қамтамасыз ету, сондай-ақ экономика тарапынан ауқымының кеңейтілуіне сұранысты қалыптастыру. Цифрлық және ЖИ-шешімдерін ендіруді бизнестің өзі және технологиялық нарық жүзеге асыратын болады.

      Сонымен қатар негізгі салаларда ахуалдық орталықтарды және кемінде 10 мамандандырылған деректер қоймасын ("деректер көлі") қамтитын салалық цифрлық контурлар қалыптастырылып, олар деректердің сапасына, құрылымына және үйлесімділігіне қойылатын бірыңғай талаптарға сәйкес жұмыс істейді. Сондай-ақ ұлттық тізілімдерді сапалы толтыру бойынша жұмыс жалғасады. Мемлекеттік статистиканы цифрландыру деректерді басқару жүйесінің маңызды элементіне айналады. Әкімшілік және баламалы деректер көздерін, сондай-ақ Big Data технологияларын пайдалануды кеңейту, статистикалық ақпараттың сапасы мен өзектілігін арттыру, верификациялау және ведомствоаралық салыстыру тетіктерін дамыту көзделеді. Бұл шешім қабылдаудың тиімділігін арттыруға, есептіліктің қайталануын қысқартуға және мемлекеттік саясаттың талдамалық негізін күшейтуге мүмкіндік береді. Осы негізде салалардың жай-күйіне, өндірістік көрсеткіштерге, логистикаға, инвестициялар мен тәуекелдерге өтпелі мониторинг қамтамасыз етіледі, сондай-ақ тар орындарды анықтау, динамиканы болжау және басқарушылық шешімдерді қолдау үшін предиктивті талдама ендіріледі. Олардың негізінде салалардың жай-күйіне өндірістік көрсеткіштерге, логистикаға, инвестициялар мен тәуекелдерге жалпы мониторинг қамтамасыз етіледі, сондай-ақ бейінді жерлерді анықтау, динамиканы болжау және басқарушылық шешімдерді қолдау үшін предиктивті талдау ендіріледі. Мұндай модель цифрлық шешімдерді іске асыруда бизнестің жетекші рөлін сақтай отырып, фрагментарлы бақылаудан деректер мен ЖИ негізінде салалардың дамуын басқаруға көшуді қамтамасыз етеді.

      Мұнай-газ секторында және жер қойнауын пайдалануда елдің ресурстық базасын басқарудың бірыңғай ұлттық цифрлық контуры қалыптастырылады. "Жер қойнауы — өндіру - тасымалдау өндеу экспорт" атты біртұтас архитектура құрылады, оның шеңберінде геологиялық деректер, өндірістік көрсеткіштер, өндіруді есепке алу, экологиялық мониторинг және фискалдық ақпарат бірыңғай цифрлық ортаға біріктіріледі. Өндірістік тізбектің барлық кезеңдерінде көмірсутектер мен қатты пайдалы қазбалардың өндірілуін, қозғалысын құралдармен есепке алудың қолдану ауқымы кеңейтіледі, ІоТ-датчиктер мен кен орындарының цифрлық паспорттары ендіріледі. Жасанды интеллект технологиялары негізінде қорларды болжау, игеру сценарийлерін модельдеу, өндіру және тасымалдау режимдерін оңтайландыру, сондай-ақ технологиялық және экологиялық тәуекелдерді предиктивті басқару іске асырылады. Мемлекет бұдан ресурстық базаны проактивті басқарудың құралдарына қол жеткізеді, бұл саланың ашықтығын, салықтық әкімшілендірудің дәлдігін және жер қойнауын пайдаланудың инвестициялық тартымдылығын арттырады. 2029 жылға қарай отын-энергетика кешенінің негізгі активтерінің кемінде 70 %-ын жасанды интеллект технологиялары қолданылатын жай-күйін мониторингтеу және басқару жүйелерімен қамту, сондай-ақ геологиялық барлауға жеке инвестициялардың кемінде 30 % -ға өсуі көзделеді.

      Деректерді өңдеу орталықтарын, АІ-кластерлерді белсенді дамыту және жасанды интеллектіні белсенді ендіру жағдайында энергия жүйесі ұлттық дамудьщ стратегиялық инфрақұрылымына айналуда. Біртұтас цифрлық архитектура мен предиктивті басқарудың негізінде жұмыс істейтін зияткерлік энергия жүйесіне өіу жүзеге асырылады. Генерацияны, желілерді, теңгерімдеуді және негізгі өндірістік тораптарды қамтитын, нақты уақыт режимінде даму сценарийлерін модельдеуді қамтамасыз ететін ұлттық энергия жүйесінің цифрлық егіз құралдары жасалады. Энергия жүйесі реактивті басқарудан болжамдарға негізделген басқаруға көшеді, бұл технологиялық шығындарды азайтуға, апаттылықты төмендетуге, жабдықтау сенімділігін арттыруға және инвестициялық шешімдердің болжамдылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. ЖИ стратегиялық жоспарлауға, сұранысты болжауға, диспетчерлік басқаруға және активтерді басқаруға біріктіріледі. Жаңартылатын көздер мен бөліністі генерация үлесінің өсуі кезінде энергия жүйесінің икемділігін қамтамасыз етуге, сондай-ақ цифрлық экономика үшін, соның ішінде деректерді өңдеу орталықтары мен индустриялық парктер үшін энергетикалық база құруға ерекше басымдық беріледі. Энергетиканың кибертұрақтылығы қауіп-қатерлерді ерте анықтаудың және аса маңызды инфрақұрылымды сегменттеудің АІ-жүйелерін қолдана отырып, ұлттық қауіпсіздік архитектурасының бөлігі ретінде қалыптасады.

      Өнеркәсіп секторы бытыраңқы автоматтандырылған учаскелерден ұлттық индустриялық цифрлық контурды қалыптастыруға көшеді. Қуаттардың жүктелуі, бос тұрып қалулар, өнім сапасы, энергия тұтыну және жабдықтың техникалық жай-күйі туралы деректер салалық "деректердің көліне" біріктіріліп, ұлттық тізілімдерде қамтылып көрсетіледі. Кәсіпорындарда өндірістік процестердің жоспарлаумен, жабдықтаумен, жөндеумен және басқарушылық есепке алумен интеграциясын қамтамасыз ететін өнеркәсіптік ІоТ, MES-жүйелері, ERP-жүйелері (өнеркәсіп ресурстарын басқару жүйелері), сондай-ақ өндірістік желінің цифрлық егіз құралдары кеңінен таратылады және интеграцияланады. Жасанды интеллект активтерге предиктивті қызмет көрсету, өндірістік циклдарды оңтайландыру, сапаны басқару және шикізат шығынын азайту үшін қолданылады. Бұл жоспардан тыс бос тұрып қалуларды қысқартуға, жабдықты пайдалану коэффициенты арттыруға және өнімнің өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Мемлекет пен инвесторлар үшін саланың жай-күйі туралы олардың ашық көрінісі қалыптасады, бұл инвестициялық шешімдер қабылдауды және өнеркәсіпті жаңғыртуға қолдау көрсетуді жеңілдетеді. 2029 жылға қарай ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың кемінде 60 %-ында цифрлық егіз құралдар ендірледі.

      Көлік-логистика секторы "қашықтық экономикасының орнына уақыт экономикасы" қағидатына сүйене отырып, ұлттық ауқымдағы, басқаруға келетін цифрлық жүйеге айналады. Автомобиль, теміржол, өзен, теңіз және авиация парктерін, инфрақұрылымды, терминалдарды, қоймалар мен көлік дәліздерін қоса алғанда, еліміздің көлік активтерін толық есепке алуды қамтамасыз ететін бірыңғай цифрлық транзит және жүк тасымалы жүйесі құрылады. Электрондық құжаттарды, лицензияларды, рұқсаттарды, кедендік, шекаралық, санитариялық және фитосанитариялық рәсімдерді бірыңғай цифрлық процесске біріктіретін жүктерді сүйемелдеудің ұлттық және халықаралық интеграциялапған платформалары дамитын болады. Қолданыстағы ақпараттық жүйелер мен цифрлық шешімдерді біріктіріп, эталондық салалық "деректердің көлі" жүйесі қалыптастыратын бірыңғай зияткерлік көлік жүйесі ендіріледі. Мемлекет үшін предиктивті талдау жүргізуге, бүкіл көлік саласындағы ағымдағы жағдай бойынша өзекті ақпаратқа ие болуға және сапалы, дер кезінде шешімдер қабылдауға мүмкіндік беретін зияткерлік құрал жасалады. Жіберушіден қабылдаушыға дейінгі транзиттің барлық кезендері шекаралардан, терминалдар мен бақылау нүктелерінен ведомстволық рәсімдерсіз үзіліссіз өтуді қамтамасыз етеді. Көлік дәліздерін әртараптандыру шараларымен қатар жүру бағыттарының, инфрақұрылымның жүктемесі мен дәліздердің өткізу қабілетінің толық қадағалануы қамтамасыз етіледі. ЖИ мультимодальды маршруттарды жоспарлау, бейінді жерлерді болжау, кедендік ресімдеуді оңтайландыру және ағындарды басқару үшін қолданылады, бұл бос тұрып қалуды азайтуға, жеткізу мерзімдерінің болжамдылығын арттыруға, шығындарды қысқартуға және көлік қуатын барынша тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Логистика экономиканың өнеркәсіптік, аграрлық және қаржылық контурларымен интеграцияланып, тұрақты жеткізу тізбегінің цифрлық қаңқасын қалыптастырады, транзиттік әлеуетті арттырады және Қазақстан Республикасының негізгі көлік хабы ретіндегі рөлін нығайтады. 2029 жылға қарай жүктерді трекингпен қамтуды кемінде 80 %-ға жеткізу, көлік және логистика саласында электрондық құжат айналымына толық көшу, сондай-ақ шекарадан өтудің орташа уақытын кемінде 8 есеге (ағымдағы 4 сағаттан) қысқарту көзделеді.

      Қаржы секторы проактивті және деректерге негізделген басқарылатын жүйеге айналады. Әдеттегіден тыс транзакцияларды, транзиттік схемаларды және байланысты контрагенттерді автоматты түрде анықтау үшін графтық талдау мен мультиагенттік модельдер негізіндегі шешімдерді ендіруге ерекше көңіл бөлінеді. Сонымен қатар алаяқтық пен заңсыз төлем транзакцияларын предиктивті анықтауды қамтамасыз ететін, банк, телекоммуникация және мемлекеттік сегменттер біріктірілген ұлттық антифрод-контур құрылады. Цифрлық теңге ұлттық валютаның цифрлық нысаны ғана емес, сонымен бірге экономиканың салалық контурлары мен мемлекеттік басқаруға интеграцияланған ұлттық цифрлық қаржылық инфрақұрылымның қүрамдас бөлігі болады. Цифрлық теңге қаржылық ағындардың ашықтығын арттырудың құралы бола алады.

      Цифрлық теңге мемлекеттік міндеттемелерді, субсидиялардың, трансферттердің және нысаналы қаржыландырудың орындалуын автоматтандыруға мүмкіндік беретін смарт-келісімшарттық тетіктерді ендіруге арналған базалық платформаға айналады. Бұл бюджеттік бағдарламаларды, әлеуметтік қолдауды, инфрақұрылымдық жобаларды және мемлекеттік сатын алуларды қоса алғанда, қаражаттың нысаналы пайдаланылуын постфактум-бақылаудан ішкі басқаруға және мониторингке көшу үшін жағдай жасайды. Цифрлық теңгені салалық платформалармен интеграциялау біртұтас цифрлық қаржылық-операциялық контурларды қалыптастыруға мүмкіндік береді. Қаржы жүйесі ашық цифрлық архитектурамен толықтырылатын болады, ол банктік және банкке жатпайтын сервистерді сақтандыруды, лизингті, факторингті, экспорттық қаржыландыруды және баламалы төлем шешімдерін инвестициялық және өндірістік жобаларды сүйемелдеудің бірыңғай контурына біріктіреді. Қаржылық өнімдер салалық және цифрлық платформалардың ендірілген бөлігіне айналатын модель дамиды, бұл кәсіпорындардың тікелей операциялық қызмет аясында қаржыландыруға қол жеткізуін қамтамасыз етеді. Цифрлық сақтандырудың, факторингтің, жабдықтар лизингінің, экспорттық қаржыландырудың және баламалы инвестициялық платформаларды кеңінен қолдану есебінен банкке жатпайтын қаржы-техникалық сегментті өсудің дербес көзі ретінде дамытуға ерекше назар аударылады. Бұл қаржылық экожүйені әртараптандырудың, шағын және орта бизиестің капиталға қолжетімділігінің кеңеюін және өнеркәсіп, агроөнеркәсіптік кешен мен логистика төңірегінде тұрақты қаржылық тізбектердің қалыптасуын қамтамасыз етеді.

      Осы бастамаларды қолдау мақсатында қолжетімді төлем сервистерін әртараптандыруға және бәсекелестікті дамытуға мүмкіндік беретін, банкке жатпайтын төлем қызметтерін берушілерді одан әрі дамытуға айтарлықтай көңіл бөлінеді. Нәтижесінде Қазақстан дамудың жаңа кезеңіне - халықаралық деңгейдегі қаржы-техникалық хабқа өтеді.

      Құрылыс саласы келісімдердің бытыраңқы жүйесінен және оқшауланған жобалардан объектілердің өмірлік циклін басқарудың бірыңғай цифрлық экожүйесіне айналады, ол аумақты жоспарлау мен жобалаудан бастап, құрылысқа, пайдалануға беруге және кейінгі активтерді басқаруға дейінгі процесстерді қамтиды. Жер учаскелері, қала құрылысы регламенттері, инженерлік инфрақұрылым, жобалық құжаттама және құрылыстың нақты барысы туралы деректерді біріктіретін құрылыстың цифрлық ұлттық платформасы дамитын болады. Объектілерді өтпелі сүйемелдеуді және құжатқа бағытталған тәсілден деректерге негізделген басқаруға көшуді қамтамасыз ететін ВІМ-модельдер мен ғимараттардың цифрлық егіз құралдарын ендіру көзделеді. 2029 жылға қарай жаңа объектілер құрылысын жобалау кезінде ВІМ-технологияларды кемінде 100 % ендіру, сондай-ақ республикалық маңызы бар қалалар мен облыс орталықтарында ТКШ саласында 100 % аспаптық есепке алуды және цифрлық мониторинги ендіру көзделеді.

      Барлық рұқсат беру және келісу рәсімдерінің мерзімдері мен мәртебелері ашық қадағаланатын цифрлық форматқа көшіріледі. ЖИ жобалық құжаттаманы автоматты түрде талдау, нормативтік талаптарға сәйкессіздіктерді анықтау, ресурстарды жоспарлау және құрылыс жүмыстарын мониторингтеу үшін қолданылады. Бұл жобаларды іске асыру мерзімдерін қысқартуға, транзакциялық шығындарды азайтуға, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін барынша азайтуға және инвестициялық процестердің болжамдылығын арттыруға мүмкіндік береді. Сала қаржы секторымен және инфрақұрылымдық контурлармен интеграцияланып, жобаларды рұқсат алудан бастап қаржыландыруға және инженерлік желілерге қосылуға дейін өтпелі сүйемелдеуді қамтамасыз етеді. Нәтижесінде құрылыс тұрғын үй мен инфрақұрылымды іске қосу қарқынын, қалалық ортаның сапасын және аумақтардың инвестициялық тартымдылығын арттыратын, басқарылатын цифрлық жүйеге айналады.

      Агроөнеркәсіптік кешен бірыңғай ұлттық цифрлық экожүйені қалыптастыру арқылы трансформацияланады, бұл бытыраңқы салалық әкімшілендіруден деректерге, ЖИ-ге және өтпелі цифрлық қадағалануға негізделген ауыл шаруашылығын басқаруға көшуді қамтамасыз етеді. Бұл экожүйе аграрлық сектордың цифрлық операциялық жүйесіне айналады, ол мемлекеттік сервистерді, өндірістік деректерді, қаржылық құралдар меп экспорттық тетіктерді бірыңғай платформалық контурға біріктіреді. Сала тиімділікті, ашықтықты және аграрлық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруды қамтамасыз ете отырып, фрагменттелген шешімдерден "деректер - болжам - шешім - нәтиже" қағидаты бойынша интеграцияланған басқару моделіне көшеді. Жер ресурстары, егістік алқаптары, метеожағдайлар, топырақтың агрохимиялық сипаттамалары, техниканың жай-күйі, мал басы, өнімділік, субсидиялар мен логистика туралы деректерді біріктіретін бірыңғай салалық "деректер көлі" жүйесі қалыптастырылады. Осы негізде шаруашылықтардың цифрлық профильдеріне және ресурстарды пайдаланудың нақты өнімділігі мен тиімділігіне негізделген мемлекеттік қолдауды басқаруға көшу қамтамасыз етіледі. Нақты егіншілік, спутниктік мониторинг, ІоТ-датчиктер, мал шаруашылығындағы биометриялық бақылау және өнімділікті ЖИ-болжау салалық стандартқа айналады. Өндірістік шешімдер интуицияға емес, талдауға негізделіп қабылданатын болады. Мемлекеттік қолдау цифрлық контурға интеграцияланып, толық ашықтық пен қадағалануды сақтай отырып, "бір терезе" нысанында ұсынылады. Өнімнің қадағалануын және халықаралық сапа стандарттарына сәйкестігін қамтамасыз ететін "жер - өндіріс - сақтау - қайта өндеу - логистика - экспорт" біртұтас цифрлық тізбегі құрылады. Бұл шикізаттық модельден қосылған құнның басқарылатын өсіміне және ел ішінде қайта өңдеуге көшуге мүмкіндік береді. Мемлекет субсидиялаудан нәтижелерді басқаруға көшеді: қолдау өнімділіктің, тиімділіктің және климаттық тәуекелдерге төзімділіктің цифрлық көрсеткіштеріне байланысты болады. Инновациялық шешімдер мен смарт-фермалар басым тәртіппен қолдау алады. 2029 жылға қарай субсидия алушылардың жалпы өнім көлемін сол өңірдегі ұқсас шаруашылықтардың бақылау тобымен салыстырғанда 3-5 %-ға өсіру көзделеді.

      ШОБ рөлі реттеу объектісінен ұлттық цифрлық экономиканың белсенді қатысушысына айналады. Кәсіпкерлер үшін қаржыландыруға, сақтандыруға, субсидияларға, экспорттық сервистер мен салалық платформаларға қолжетімділікті біріктіретін бірыңғай цифрлық қолдау контуры қалыптастырылатын болады. ЖИ компаниялардың тұрақтылығын бағалау, сұранысты болжау және жеткізу тізбегіндегі тар жерлерді анықтау үшін қолданылады, бұл атаулы түрдегі қолдауды және өңірлік тұрақты бизнес- экожүйелердің құрылуын қамтамасыз етеді. Нәтижесінде шағын және орта бизнес өсу үшін "eGov Business" болжамды цифрлық ортасына қол жеткізеді, ал мемлекет ШОБ-ты жұмыспен қамтудың, бәсекелестіктің және экономиканы әртараптандырудың жүйелі факторына айналдыратын кәсіпкерлікті дамытудың басқарылатын контурын алады.

      Салықтық әкімшілендірудің зияткерлік моделі

      Салықтық әкімшілендіру негізінен бақылау тетігінен зияткерлік сервистік платформаға айналады, ол тіркеуден және алғашқы операциялардан бастап ауқымды кеңейту мен экспорттық нарықтарға шығуға дейінгі бизнестің бүкіл өмірлік циклін сүйемелдейді. Мемлекет реактивті бақылаудан деректер мен ЖИ технологиялары негізіндегі "көрінбейтін" салықтық әкімшілендіру моделіне көшеді, бұл модельде салықтық міндеттемелер автоматты түрде есептеледі, негізгі тәуекелдер проактивті түрде анықталады, ал адал бизнес артық тексерулер мен қолмен атқарылатын рәсімдерден босатылады.

      Кәсіпкерлер үшін нақты уақыт режиміндегі биллингі, салықтық міндеттемелердің, жүргізілген төлемдер мен қолжетімді жеңілдіктердің ашық көрсетілуі, сондай-ақ проактивті хабарламалар мен ұсынымдары бар бірыңғай цифрлық салық кабинеті қалыптастырылады. Салық жүйесі кәсіпорынның цифрлық профилі негізінде қаржылық қолдау шараларын, салалық даму бағдарламалары мен қаржылық жоспарлау құралдарын ұсына отырып, экономикалық жолсілтегіш функциясын атқаратын болады.

      Көрінбейтін салықтық әкімшілендіру қазіргі заманғы экономиканың нақты құрылымын және әртүрлі сегменттердегі қосылған құн жасау ерекшеліктерін көрсететін сараланған модельде құрылған фискалдық саясаттың жаңа тірегіне айналатын болады. Мұндай тәсіл әмбебап және артық әкімшілендіруден бас тартып, салықтық контурды дәл баптауға мүмкіндік береді. Бұл экономиканың әрбір сегменті үшін релевантты цифрлық деректер негізінде салықтық міндеттемелерді қалыптастыруға жағдай жасап, бюджет жүйесінің жинақылығын, әділдігі мен тұрақтылығын арттыратын болады.

      ЖИ технологиялары айналымдарды предиктивті талдау, тәуекелді операцияларды анықтау, салық түсімдерін болжау және экономикалық тиімділікті модельдеу үшін қолданылады, бұл фискалдық саясатты өнеркәсіптік, инвестициялық және өңірлік даму мақсаттарымен байланыстыруға мүмкіндік береді.

      Салықтық контур салалық цифрлық платформалармен, субсидиялау жүйелерімен, экспорттық қолдау құралдарымен және қаржы институттарымен интеграцияланып, мемлекет пен экономиканың өзара іс-қимылының бірыңғай архитектурасын қалыптастырады. Бұл модельде салық жүйесі мемлекетті іскерлік динамика, инвестициялық белсенділік және экономикадағы құрылымдық өзгерістер туралы жедел деректермен қамтамасыз ете отырып, экономикалық белсенділік сенсорының функциясын атқаратын болады.

      Нәтижесінде "сервис ретіндегі салықтар" моделі қалыптасады, оның шеңберінде салықтық әкімшілендіру адал бизнес үшін фондық режимде жұмыс істейді және транзакциялық шығындарды азайтуға, сондай-ақ кәсіпкерлерге болжамды әрі ашық даму ортасын, ал мемлекетке - экономиканы зияткерлік басқару құралын қамтамасыз ете отырып, сенім деңгейін арттыруға және инвестициялық шешімдер қабылдауды жеделдетуге мүмкіндік береді.

      2029 жылға қарай көлеңкелі экономиканы 16,71 %-дан23 (2024 жылғы ресми статистика деректері) 13,8 %-ға24 дейін қысқарту жоспарлануда. Мемлекеттік процестерді реинжинирингтеу нәтижесінде В2В және B2G өзара іс-қимылы цифрлық форматқа көшіріледі, қадағаланатын тауар айналымының (санаттардың) үлесі 50 %-ға дейін өседі, ШОБ субъектілерінің салықтық міндеттемелерінің кемінде 80 %-ын автоматты түрде есептеу және алдын ала толтыру қамтамасыз етіледі. Тәуекелге бағдарланған тәсіл есебінен адал салық төлеушілерді тексеру саны кемінде 50 %-ға қысқарады, сондай-ақ салықтық рәсімдерді әкімшілендіру уақыты кемінде 50 %-ға азаяды. Сонымен қатар АІ-модельдер негізінде салық түсімдерін болжау дәлдігі артып, даулы есептеулердің үлесі қысқарады. Оның нәтижесі бойынша шағын және орта бизнестің болжамды цифрлық ортасы болады.

      ________________________

      23https://stat.gov.kz/ru/industries/economy/national-accounts/pubiications/427384/

      24Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 27 сәуірдегі каулысымен бекітілген 2030 жылға дейінгі Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту тұжырымдамасына сәйкес.

      Қаржы секторы

      Қаржы секторының тұрақтылығын, қауіпсіздігін және бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін цифрлық трансформация тұтас цифрлық қаржылық архитектураны құруға бағытталады. Оның дамуы сенімді, деректермен басқарылатын және технологиялық тұрғыдан тұрақты ортаны құруға бағдарланатын болады, онда төлем инфрақұрылымы, реттеу, киберқорғаныс, антифрод-контурлар және цифрлық активтер айналымы бірыңғай жүйенің өзара байланысты элементтері ретінде дамиды.

      Стратегиялық бағыт аясында азаматтар мен бизнес үшін 24/7 режимінде жылдам, сенімді әрі қауіпсіз есеп айырысуды, жүйеаралық үйлесімділікті, төлем егеменді болуын және қолайлылықты қамтамасыз ететін заманауи цифрлық қаржылық инфрақұрылым қалыптастырылады. Ұлттық төлем контурлары жаңа төлем сценарийлерінің, ашық интеграциялардың, цифрлық қызмет көрсету арналарының және инновациялық қаржылық сервистерді кеңінен қолдануға арналған базалық технологиялық "рельске" айналатын болады. Жаһандық цифрлық трансформация жағдайында қаржы секторының кибертұрақтылығын арттыру мақсатында киберқауіпсіздік саласында бірқатар бастамаларды іске асыру жоспарлануда, оның ішінде қаржы секторы реттеушілерінің біріңғай технологиялық платформасын дамыту және қаржы секторының ақпараттық қауіпсіздігін дамыту шеңберінде киберполигон құру көзделеді.

      Деректер басқарылатын актив ретінде қарастырылатын, ал шешім қабылдау озық талдауға және ЖИ құралдарына сүйенетін біріңғай қауіпсіз қаржылық деректер кеңістігін қалыптастыру қаржы нарығын дамытудың түйінді негізі болады. Мұндай модель деректердің шығу тегі ашық, бірыңғай анықтамалығы бар, сапасы бақыланатын және нарыққа қатысушылар мен реттеушілер арасында деректермен жедел алмасу мүмкіндігі бар деректерді басқарудың заманауи платформасын ендіруді көздейді. Бұл деректерге негізделген "ақылды" қадағалау мен реттеуге, тәуекелдерді ерте анықтауды, проактивті нормалауға және нарықтың адал қатысушыларына түсетін реттеушілік жүктемені азайтуға көшу үшін жағдай жасайды.

      Цифрлық қаржылық сервистерді дамыту үшін қауіпсіз контур құру жеке бағыт ретінде айқындалатын болады. Антифрод-шаралары, киберқауіпсіздік және тәуекелдерді орталықтандырылған мониторингтеу тек шығындарды азайту мен осал тұстарды жоюға ғана емес, сонымен қатар цифрлық төлемдердің, онлайн-кредиттеудің, токендердірудің және өзге де инновациялық модельдердің кеңінен қолданылуы үшін қауіпсіз "дәліз" қалыптастыруға бағытталады. Алаяқтықпен және киберқауіптермен күрес бірыңғай стандарттарды, талдау платформалары мен жедел әрекет ету тетіктерін қолдана отырып, бүкіл қаржы нарығы деңгейінде қауіп-қатерлерді предиктивті басқарудьщ бірыңғай жүйесі ретінде құрылатын болады.

      Токендендіру мен цифрлық активтер индустриясын дамыту түсінікті ережелері, қорғалған инфрақұрылымы және операцияларының қадағалануы бар цифрлық активтерді шығарудың, айналымының және есебінің ашық әрі сенімді экожүйесін қалыптастырады. Бұл цифрлық активтерді инвестиция тартудың, ашықтықты арттырудың және экономиканың нақты секторының қаржылық мүмкіндіктерін кеңейтудің жаңа құралы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді.

      Бәсекеге қабілетті ІТ-индустрияны дамыту

      IT-сала экономиканың жалпы трансформациясына кіріктірілген және кеңінен қолданылатын өнімдерді, салалық платформаларды жасауға, сондай-ақ технологиялық шешімдердің экспортына бағытталған толыққанды технологиялық индустрияға трансформацияланады.

      Мемлекет цифрлық шешімдерді әзірлеуге тікелей қатысудан бас тартып, өз рөлін тұрақты әрі болжамды сұранысты қалыптастыруға, бірыңғай архитектуралық стандарттар мен жеке нарық өнімдерін кеңінен қолдануға жағдай жасауға ауыстырады. Мемлекеттік аппараттың ерекше салалық (немесе қадағалау) функцияларын іске асыруды қамтамасыз ететін шешімдерді қоспағанда, ішкі әзірлемелер кезең-кезеңімен қысқартылады. Пилоттық жобаларды жүргізудің, таратудың және ұзақ мерзімді келісімшарттардың ашық тетіктері арқылы отандық ІТ-компаниялар мен стартаптарға басымдыққа ие болады.

      Кепілді сұраныс пен оффтейк-келісімшарттар тетіктерін енгізу "өнім ендіру кеңінен қолдану" болжамды инвестициялық циклдің қалыптасуын қамтамасыз ететін болады. Мемлекет пен квазимемлекеттік сектор тарапынан расталған сұраныстың болуы қаржы институттары үшін технологиялық компанияларды кредиттеуге түсінікті негіз қалыптастырады, инвестициялық тәуекелдерді төмендетеді және қаржыландыруға қолжетімділікті кеңейтеді. Осылайша, IT-сектор инвестициялық қаржыландырудың толыққанды объектісіне айналатын болады.

      Сонымен қатар ендірудің ұлттық нарығы кеңейтіледі: өлшенетін нәтижелерге қол жеткізген табысты пилоттық шешімдер кепілді түрде кеңінен қолданылады. Бұл әзірлеме мен пайдалану арасындағы алшақтықты жояды, отандық шешімдерге тұрақты сұраныс туғызады және ІТ-саласының өнеркәсіп, энергетика, агроөнеркәсіптік кешен мен логистиканың өндірістік тізбектеріне интеграциялануын қамтамасыз етеді.

      Өнімдік ІТ-инфрақұрылымы, оның ішінде ұлттық бұлттық шешімдер, есептеуіш және аппараттық қуаттар, салалық "деректердің көлі" жүйесі және модельдер кітапханалары дамитын болады, бұл сыртқы платформаларға сыни тәуелді болмай ішінде ЖИ шешімдерін жасауды және олардың кеңінен қолдануды қамтамасыз етеді. Технологиялық егемендікті нығайту және ұлттық ЖИ-экожүйені дамыту мақсатында қазақ тіліне арналған цифрлық сервистер мен технологияларды дамытуға, оның ішінде қазақ тіліндегі деректердің ұлттық корпусын қалыптастыруға ерекше назар аударылатын болады.

      Сонымен қатар технологиялық компаниялардың ерте кезеңдерден бастап халықаралық нарықтарға шығуына дейінгі бүкіл өмірлік циклін қамтитын венчурлік қаржыландыру, даму институттары, банк секторы және жеке капитал экожүйесі қалыптастырылады. Қаржы институттары тиісті жобалардың тәуекел - профилін бағалаудың негізінде технологиялық компанияларды венчурлік қаржыландыруға кезең-кезеңімен тартылатын болады, ал қолдау құралдары гранттық модельдерден ауқымы кеңейтілетін өнімдер мен тұрақты өсуге бағытталған бірлескен инвестициялауға, қайтарымды тетіктерге және индустриялық серіктестікке ауысады.

      Қолдаудың, қаржыландырудың және кооперацияның ашық цифрлық тетіктері бар қалыптасқан ІТ-компаниялар мен стартаптарды дамытудың теңгерімді моделін жасау, сондай-ақ қаржылық, дипломатиялық және инфрақұрылымдық тетіктер арқылы қазақстандық ІТ-компаниялардың халықаралық нарықтарға шығуына жүйелі қолдау көрсетуді қамтамасыз ету жоспарлануда.

      Бағдарламалық қамтылымды әзірлеудегі шығындардың 70 - 80 %-ы жоғары білікті мамандардың еңбегіне ақы төлеуге кететінін ескерсек, ендірудің ішкі нарығының кеңеюі халық табысының тікелей өсуіне, жоғары өнімді жұмыспен қамтудың қалыптасуына және салық базасының ұлғаюына әкелетін болады. Осылайша, IT-индустрия адами капитал мен цифрлық экономика өсуінің драйверлерінің біріне айналатын болады.

      2029 жылға қарай ІТ-қызметтер мен цифрлық шешімдер экспортының көлемін 2024 жылғы деңгеймен салыстырғанда кемінде 2 есе арттыруды, соидай-ақ "бірегей алыпқа айналған" деңгейіндегі кемінде 3 технологиялық компанияны қалыптастыру жоспарлануда.

      Экспорттық әлеуеттің кеңеюі мен ішкі нарықтың өсуі жоғары технологиялық және цифрлық секторда, оның ішінде бағдарламалық қамтылымды әзірлеу, ЖИ, деректерді талдау және цифрлық сервистер салаларында кемінде 20 мың жаңа жұмыс орнын құруға негіз болады.

      Нәтижесінде Қазақстан мықты өнімді компаниялары, дамыған стартап-экожүйесі және ендірудің тұрақты нарығы бар бәсекеге қабілетті ұлттық ІТ-индустрияны қалыптастырады. IT-сектор кейіннен ел экономикасының өнімділігін, технологиялық егемендігін мен әртараптандырылуын өсірудің қозғаушы күшіне айналады.

      Жаңа экономиканы қалыптастыру

      Стратегия арқылы есептеу инфрақұрылымын, ЖИ-кластерлерін және эксперименттік технологиялық аймақтарды, пилотсыз жүйелер мен автономды ұтқырлықты, цифрлық активтер мен криптоиндустрияны, ғарыш сервистері меи өнеркәсіпті роботтандыруды дамытуға негізделген жаңа экономиканың іргетасын қалау жоспарлануда. Бұл бағыттар қосылған құнның жаңа қабатын қалыптастырады, еліміздің технологиялық егемендігін қамтамасыз етеді және болашақтың экспортқа бағдарланған салаларын құрудың базасына айналады.

      Есептеу қуаттары мен ЖИ-сервистердің экспортына бағдарланған ұлттық "АІ Hub" жаңа экономиканың өзегіне айналады. Оның негізін аппараттық қуаттарға қол жеткізуді қамтамасыз ететін және 2029 жылға қарай ЖИ-өнімдерін әзірлеудің, оқытудың және кеңінен таратудың толық циклін қалыптастыратын "Деректерді өңдеу орталықтарының алқабы" құрайды, оның нысаналы қуат деңгейі кейіннен ең көп қуатын 1 ГВт-қа дейін өсіре отырып, 200 МВт-қа дейін жетеді. "АІ Hub" инвестицияларды, халықаралық К&В-командаларды жәнс жетекші технологиялық компанияларды тартатын өңірлік құзыреттілік орталығы ретінде дамиды.

      Сонымен қатар пилотсыз индустрия мен автономды ұтқырлық экожүйесі қалыптасады. Автономды көлік пилоттық жобасын іске асыру жоспарлануда, бұл автономды жүргізу технологияларының қауіпсіздігі мен сенімділігін іс жүзінде бағалауға, реттеушілік және инфрақұрылымдық кедергілерді анықтауга мүмкіндік береді. Осы бағыт шеңберінде киберқауіпсіздік пен жауапкершілік, көлік жүйесінің тиімділігін арттыру, сондай-ақ ел экономикасына автономды көлікті біртіндеп интеграциялау бөлігінде заңнаманы жетілдіру көзделеді. Жолаушылар (аэротакси) мен жүкті пилотсыз тасымалдауды дамытуды қамтитын қалалық әуе ұтқырлығын дамыту шеңберінде икемді реттеушілік тәсілдер ендіріліп, миссиялардың түріне, пилотсыз жүйелердің салмағына және орындалатын операциялардың тәуекел дәрежесіне байланысты талаптар нақты бөлінеді. Осылайша, пилотсыз жүйелерге навигациялық қызмет көрсетуші жеке провайдер компанияларды тарта отырып, ашық нарық қағидаттарында пилотсыз көлік пен дрондарды қалалық, өнеркәсіптік және логистикалық инфрақұрылымға ендіру үшін пилотсыз қозғалысты басқарудың цифрлық экожүйесінің негіздері құрылады.

      Еліміздің қаржылық-технологиялық архитектурасының бір бөлігі ретінде криптоиндустрия мен цифрлық активтер нарығын дамыту жеке бағытқа айналады. Цифрлық сауда үшін криптофиат шлюзі ретінде стейблкоин шығару көзделеді. Бағалы қағаздарды, тауарлар мен жылжымайтын мүлікті токендендіруді, криптоайырбастау инфрақұрылымын дамытуды және ұлттық стратегиялық крипторезервті іске қосуды қоса алғанда, цифрлық қаржылық активтерді реттеу қалыптастырылады. Бұл капитал тарту мен жаңа қаржылық сервистерді дамыту үшін жағдай жасайды. Реттеудің жаңа модельдері мен технологиялық шешімдерді сынақтан өткізу үшін пилоттық юрисдикция ретінде Alatau City (CryptoCity) дамыту шеңберінде мамандандырылған режим қалыптастырылып, эксперименттік құқықтық режим қолданылады.

      Сонымен қатар ұзақ мерзімді өсудің жоғары технологиялық бағыттарының негізі қаланады. "Made in Qazaqstan" ұлттық спутниктік бағдарламасы іске асырылады, ол отандық спутниктердің халықаралық топтамасын құруды және ұшыру қызметтері нарығына шығуды көздейді, бұл меншікті орбиталық инфрақұрылымның дамуын және ғарыштық сервистер экспортын қамтамасыз етеді.

      Қазақстанда робототехника саласын құру және экономиками роботтандыру бөлек стратегиялық басымдықтарға айналады. Таяудағы үш жыл ішінде робототехниканың экспортқа бағдарланған саласын қалыптастырудың жеделдетілген бағдарламасы іске асырылып, реттеудің құқықтық режимі жеңілдетіледі, реттеушілік ынталандыру ендіріледі, кадрлар даярланады, зертханалар мен инновациялық бастамаларды іске асыруға арналған экожүйе құрылады. Саланы қалыптастыру саясаты акселерация бағдарламалары мен ашық зертханалар арқылы "төменнен жоғары" қағидаты бойынша да, жер қойнауын пайдалануды, логистиканы, өнеркәсіпті, денсаулық сақтауды, қорғаныс пен ауыл шаруашылығын қоса алғанда, экономиканың басым салаларында нысаналы ашық технологиялық тапсырыс пен оффтейк- келісімшарттар құру арқылы "жоғарыдан төмен" қағидаты бойынша да отандық әзірлемелерді ынталандыруды қамтиды.

      Әзірлемелерді қаржыландыру үшін венчурлік қаржыландырудың көпарналы жүйесі қалыптастырылып, банктік қаржыландыру тетіктері пысықталады. Идеядан бастап өнеркәсіптік өндіріс пен экспортқа дейінгі кезеңдерде саланы қолдау тетіктері кіріктіріледі, ол патенттік, сертификаттау және экспорттық қолдауды қамтиды. "Made in Qazaqstan" робототехника өнімінің экспортын ілгерілету сыртқы саясат басымдықтарының біріне айналады. Жеткізудің жаһандық тізбегіне жедел ену үшін индустрияның әлемдік көшбасшыларымен оларды Қазақстанға тарту, өндірістерді оқшаулау және экспортқа бағдарланған технологиялар трансфері бойынша нысаналы жұмыс жүргізіледі.

      2029 жылға қарай жаңа экономика мыналарды қамтамасыз етеді: 1) ауқымды жеке инвестицияларды тарту, әлемдік деңгейдегі ұлттық есептеу базасын құру арқылы ЖИ мен цифрлық инфрақұрылымның өңірлік орталығын қалыптастыру; 2) Орталық Еуразияның түйінді технологиялық хабы ретінде Қазақстанның позициясын нығайта отырып, жоғары технологиялы көрсетілетін қызметтер экспортының өсуі.

      3-стратегиялық бағыт. Мемлекеттік аппараттағы цифрландыру және жасанды интеллектіні ендіру

      Стратегия шеңберінде мемлекеттік басқару жүйесін терең институционалдық қайта құру көзделеді, ол ведомстволық-функционалдық модельден ЖИ-ге сүйенетін платформалық мемлекетке өтуге және ведомствоаралық өзара іс-қимыл мерзімдерін кемінде екі есе қысқартуға бағытталады.

      Стратегия шеңберінде қағазсыз өзара іс-қимылға өту қамтамасыз етіледі, бұл ретте шешімдер мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі анық деректер негізінде қабылданады, азаматтар мен бизнес тарапынан анықтамалар мен құжаттарды ұсыну қажет болмайды, ал ведомствоаралық өзара іс-қимыл (G2G) толықтай цифрлық форматқа көшіріліп, қағаз құжат айналымы, қайталанатын сұрау салулар мен қолмен атқарылатын рәсімдер жоққа шығарылады, өтпелі дерек алмасу және шешімдерді автоматтандырылған түрде қабылдау қамтамасыз етіледі.

      Әкімшілік және ведомствоаралық рәсімдердің саны айтарлықтай көп болып отырған жағдайларда цифрландыру қолданыстағы процестерді автоматтандырумен шектелмейді. Реттеушілік жүктемеге, мемлекеттік рәсімдердің азаматтар үшін іс жүзіндегі құндылығына және олардың әлеуметтік- экономикалық дамуға қосатын шын мәміндегі үлесіне бағалау жүргізіледі.

      Жұмыс қорытындысы бойынша процестерді қысқарту, ірілендіру және стандарттау жүзеге асырылады. Мемлекеттік рәсімдер ведомстволық логикадан өмірлік және экономикалық біртұтас сценарийлерге ауыстырылады. Бірыңғай эталондық процестер қалыптастырылады, кейіннен олар мемлекеттік платформаларда цифрлық түрде іске асырылып, әдіснаманы біріздендіру, әртүрлі әдістерді, тәсілдерді, рәсімдерді бірыңғай стандартқа, нысанға немесе нәтижелердің салыстырмалығын, тиімділігін және деректердің басқарылуын арттыруға бағытталған жүйеге тоғыстыру бойынша іс-шаралар жүргізіледі. Бұл типтік шешімдер қабылдауды, жолданымдарды сүйемелдеуді, орындалуын бақылауды және нәтижелерді мониторингтеуді автоматтандыратын АІ-агенттерін ендіру үшін негіз қалайды. Мемлекеттік аппарат ресми рәсімдерді орындаудан өлшенетін әлеуметтік-экономикалық тиімділікті басқаруға өтеді.

      Ақпараттық жүйелердің бытыраңқы экожүйесі платформалық архитектурамен алмастырылады. Салалық деректер қоймалары қалыптастырылып, біртіндеп домендік модельге көшу іске асырылады. Ол үшін мемлекеттік ақпараттық жүйелерге түгендеу мен архитектуралық аудит жүргізіліп, әрбір жүйе бойынша нысаналы мәртебе: платформада дамыту, шоғырландыру, көшіру, пайдаланудан шығару және басқа мәртебелері айқындалатын болады. Функционалдың қайталануына жол бермеу, платформалық компоненттер мен деректерді қайта пайдалану бойынша талаптар белгіленеді. Монолитті және ескірген шешімдер орталықтандырылған жаңғырту, бұлтты инфрақұрылымға өту және резервке қойылатын есептеу контурларын құру ессбінен пайдаланудан шығарылады. Нәтижесінде мемлекеттің азаматтармен және бизнеспен өзара іс-қимылының бірыңғай цифрлық ортасы қалыптасады, ол қызметтерді алудың қарапайымдылығын, жылдамдығын, атаулы әрі болжамды болуын қамтамасыз етеді.

      Талап етілетін өзгерістердің ауқымы мен ІТ-ландшафттың бөлінуін ескере отырып, Стратегияның үш жылдық шегі бірінші кезектегі шаралар: орнықтылықтың сыни тәуекелдерін жою, платформалық архитектураға көшуді бастау және қайталауды азайту төңірегінде шоғырланады. Ескірген шешімдерді толық жаңғырту және ауыстыру біртіндеп іске асырылады және алғашқы үшжылдық кезең шегінен тыс жоспарлаудың дәйекті циклдерін талап етеді.

      Аса маңызды жүйелерді ыстық және суық резервке қоюдың толыққанды орталықтары құрылады. Бұл цифрлық ортаның кеңінен қолданылуын, АІ-модельдерді ендіруге әзірлікті және мемлекеттік сервистердің орнықтылығын қамтамасыз етеді.

      Мемлекеттік қызметшілердің операциялық жүктемесінің 30 %-ға дейіні жолданымдарды өндеуге, басқарушылық шешімдер дайындауға, орындауды бақылауға, талдау мен есептілікті қалыптастыруға арналған АІ-шешімдерге ауыстырылады. Басшылар цифрлық басқару панельдерін алады, онда тиімділіктің, тәуекелдердің және бағдарламалардың іске асырылу барысының көрсеткіштері болады. Мемлекеттік қызметші рөлі құжат операторынан процестер мен нәтижелердің архитекторына қарай ығыстырылады.

      Технологиялардың экспоненциалды дамуы жағдайында норма шығармашылығы мен бюджеттік жоспарлаудың қолданыстағы моделі цифрлық экономика қарқынына сәйкес келмей қалады. Технологиялық жаңа шешімдер санаулы күндер мен апталар ішінде қалыптасады, ал оларды дәстүрлі рәсімдер шеңберінде құқықтық тұрғыдан бекіту және қаржымен қамтамасыз ету айтарлықтай көп уақыт алады. Инновациялардың жылдамдығы мен мемлекеттік ден қою жылдамдығы арасындағы бұл алшақтық трансформацияның институционалдық түйінді шектеулерінің бірі ретінде қарастырылады.

      Стратегия шеңберінде цифрлық шешімдерді реттеудің неғұрлым икемді, итерациялық моделіне көшу арқылы реттеушілік циклдің логикасы қайта қаралатын болады. Бұл модель реттеушілік тәсілдерді кезең-кезеңімен сынақтан өткізу, жетілдіру және кеңінен қолдануды көздейді. Осыған байланысты Қазақстанда қолданыстағы инновацияларды реттеушілік апробациялау режимдеріне сүйену көзделеді: Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ретгеушілік "құм сағат" режимі және "Астана" халықаралық қаржы орталығының "FinTech Lab" режимі - олардың белгіленген құзыреті мен қолданылатын құқықтық режим шеңберінде апробациялау. Сонымен қатар, Alatau City (CryptoCity) дамыту аясында қалыптастырылып жатқан мамандандырылған режимге де сүйену жоспарлануда. Мұндай тетіктер жекелеген цифрлық шешімдерді бақыланатын ортада сынақтан өткізуге және оларды кейіннен нормативтік тұрғыдан рәсімдеу тәжірибесін қалыптастыруға пайдаланылуы мүмкін. Бұл модельдің логикалық жалғасы ретінде машинаоқитын құқыққа кезең-кезеңімен көшу жүзеге асырылатын болады. Бұл ретте нормативтік талаптар бастапқыдан-ақ цифрлық форматта жобаланып, мемлекеттік платформаларға интеграцияланады, бұл олардың автоматтандырылған түрде қолданылуын қамтамасыз етіп, құқықтық актілерді қабылдаудан бастап оларды экономика мен мемлекеттік басқару жүйесінде іс жүзінде іске асыруға дейінгі мерзімді едәуір қысқартады. Нәтижесінде құқықтық реттеу постфактум сипаттағы әрекеттен проактивті модельге көшеді. Бұл модель аясында мемлекет технологияларды ендіру процесін нақты уақыт режимінде сүйемелдеп, талаптарды жедел бейімдеп, шешімдерді кеңінен қолдануға кедергі келтіретін тосқауылдарды жояды.

      Бюджеттеуде де осыған ұқсас трансформация іске асырылады. Бюджеттік жоспарлау бірнеше айлық инерциялық рәсімнен өзгерістерді басқарудың бейімді құралына ауыстырылады. Ресурстарды жедел қайта бөлуде және цифрлық бастамаларды қаржыландыруда келісудің стандартты циклдерін күту қажет болмайтын тетіктері қалыптастырылады. Қаржылық шешімдер ресми шығыс баптарымен ғана емес, өлшенетін нәтижелермен, шығасылардың азаюымен және өнімділіктің өсуімен байланыстырылатын болады.

      Нәтижесінде "технология — құқық - бюджет" бірыңғай тізбегі қалыптасады, оның шеңберінде реттеушілік және қаржылық тетіктер цифрлық трансформацияның іс жүзіндегі қарқынымен үндесетін болмақ. Бұл инновацияларды ендіруді жеделдетуге, мемлекеттік инвестициялардың қайтарымын арттыруға және мемлекеттік басқару жүйесінің заманауи экономика серпініне сәйкестігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

      Мемлекеттік аппарат өзіндік өнім әзірлеуден біртіндеп бас тартады. Оның басты рөлі архитектураны, деректер стандарттарын, реттеушілік шеңберлерді және цифрлық шешімдерге орнықты сүранысты қалыптастыру төңірегіне шоғырланады.

      ЖИ-ге сүйенетін ықшам мемлекеттік аппаратқа өту үшін деректерді өңдеудің егемен инфрақұрылымы қалыптастырылады, ол мемлекеттік бұлттық шешімдерді, аппараттық-есептеу кластерлерін және қорғалған сақтау қоймаларын қамтиды. Мұның өзі модельдерді жергілікті оқытуды, сезімтал деректермен қауіпсіз жұмыс істеуді және түйінді басқарушылық контурларда ЖИ-дің кеңінен ендірілуін қамтамасыз етіп, процестерді автоматтандыру, аппаратқа түсетін жүктемені азайту және шешім қабылдау жылдамдығын арттыру үшін технологиялық негіз қалайды.

      Негізгі секторлардың салалық деректері негізінде деректерді басқарудың жалпы архитектурасына интеграцияланған бірыңғай "деректердің көлі" қалыптастырылады. Қоймалар әлеуметтік-экономикалық процестердің өтпелі талдамасын және сценарийлік модельдеуді қамтамасыз ететін өзара байланысты контурлар ретінде құрылады. Ақпаратты қорғауды, деректердің сапасын бақылауды және ведомствоаралық алмасуды қамтамасыз ету үшін технологиялық және әдіснамалық рөлдердің аражігі ажыратылады. Мемлекеттік статистика саласындағы уәкілетті орган бірыңғай тәсілдерді қалыптастыруды, эталондық деректерді жүргізуді және деректер сапасының бағаларын айқындауды қоса алғанда, деректерді басқару жүйесінің әдіснамалық тұрғыдан үйлестірілуін жүзеге асыратын болады.

      Көрсетілген тәсілдер "бір дереккөз - көп реттік пайдалану" қағидаты бойынша іске асырылатын архитектураның негізіне айналады. Бұл қағидат талдама, мониторинг және шешімдер қабылдау үшін деректерді бір реттік жинауды және оларды мемлекеттік органдардың пайдалануын көздейді. Сапаға қойылатын бірыңғай талаптарды, сондай-ақ оны қамтамасыз ету өлшемшарттарын: мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі деректердің толықтығын, дұрыстығын, салыстырмалығын, өзектілігін, келісімділігін және қайшылықсыз болуын белгілейтін деректер сапасының ұлттық стандартын әзірлеуді және енгізуді қоса алғанда, "Data Governance" тәжірибелерін ендіруге және деректер сапасын қамтамасыз етуге ерекше назар аударылады.

      Сонымен қатар мемлекеттік органдардың метадеректерді қалыптастыруының үлгілік әдістемесі енгізіледі. Ол деректерді жинаудан бастап кейіннен пайдалануға дейінгі толық сипаттау циклін қамтып, деректердің сапалық сипаттамаларын қалыптастыруға көшудің негізін қалайды. Бұл олардың салыстырмалығын, қайта пайдаланылуын және интеграциялануын қамтамасыз етеді, сондай-ақ талдаманы дамыту, ЖИ технологияларын ендіру және деректерге негізделген мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру үшін қажетті шарт болады.

      Деректер экономикасын дамыту шеңберінде мемлекет, бизнес және ғылыми орта арасында цифрлық деректер өнімдерінің жауапты алмасуы мен айналымының тетіктері қалыптастырылады. Бұл талдаманы дамытуды, салалық дамуды болжауды, қабылданатын шешімдердің тиімділігін бағалауды, сондай-ақ жаңа цифрлық сервистерді құруды қамтамасыз етеді.

      Мемлекеттік аппараттың ұлттық киберқауіпсіздік контуры қалыптастырылады, ол мемлекеттік органдарды, квазимемлекеттік секторды және мемлекеттік цифрлық платформалар мен деректер контурларына қосылатын ұйымдарды қамтиды. Бірыңғай платформалық шешімдерге және деректердің салалық контурларына өтуді ескере отырып, киберқауіпсіздік қосалқы функция ретінде емес, цифрлық мемлекеттің орнықтылығын қамтамасыз етудегі сөзсіз басымдық әрі цифрландыруды кеңінен қолданудың түйінді шарты ретінде бекітіледі. Осыған байланысты, киберқауіпсіздікті бұзғаны үшін жауапкершілікті күшейтуді, киберсоқтығыстардан келтірілген залалды бағалау және басқару тетіктерін ендіруді, киберсақтандыру нарығын дамытуды, сондай-ақ аса маңызды цифрлық объектілерді санатқа бөлуді қарастыратын кешенді қорғау архитектурасы қалыптастырылуда.

      Контур бірыңғай талаптар мен қорғаудың біртұтас тетіктерін қамтамасыз етеді: деректерге қолжетімділіктің аражігін бақылай отырып бөлу (оның ішінде "Zero Trust" қағидаттары бойынша), оқыс оқиғаларды үздіксіз бақылау және проактивті анықтау, сондай-ақ сезімтал деректерге қолжетімділікті басқарудың бірегейлендірілген тәсілдері.

      Қауіпсіздік шешімдердің бүкіл өмірлік цикліне жобалау мен әзірлеуден бастап өнеркәсіптік пайдалануға дейін цифрлық платформалар мен процестерге интеграцияланады, мұның өзі әдеттегіден тыс жағдайлар мен осал тұстарды ерте анықтау есебінен оқыс оқиғаларға ден қоюдан олардың алдын алуға өтуді қамтамасыз етеді. Деректерді шоғырландыру кезіндегі жүйелі тәуекелдерді азайту үшін киберқауіпсіздік, құзыреттерді дамыту және операциялық кибертұрақтылық жөніндегі іс-шараларды ресурспен алдын ала қамтамасыз сту көзделеді.

      Технолоғиялық егемендік Стратегияның базалық қағидаттарының бірі ретінде бекітілген. Басымдық беру тәртібімен жеке цифрлық шешімдерді өңдеу мен ендіру, ұлттық платформаларды дамыту және құзырет бере отырып түйінді технологияларды жергілікті орналастыру көзделеді. Бұл сәйкестендіруді, киберқауіпсіздікті, деректерді сақтауды және талдамалық жүйелерді қоса алғанда, аса маңызды салаларда шетелдік платформаларға лицензияларға және өнім берушілерге тәуелділікті кезең-кезеңімен төмендетуге мүмкіндік береді. Технологиялық қамтамасыз ету бөлігінде халықаралық стандарттармен үйлесімділікті сақтай отырып, шешімдер мен өнім берушілерді әртараптандыру, ұлттық құзыреттерді және технологияларды беру тетіктерін дамыту көзделеді.

      Бұл ретте технологиялық егемендік оқшаулану емес, жаһандық бәсекелестік жағдайларында мемлекеттің цифрлық инфрақұрылымның орнықтылығын, цифрлық процестерді басқаруда ұстауын, сыртқы шектеулерге төзімділікті және стратегиялық цифрлық активтерді бақылауды қамтамасыз ету қабілеті ретінде қарастырылады.

      Цифрлық трансформация стратегиясы бірқатар жүйелі тәуекелдермен байланысты, олардың едәуір бөлігі ендірілген институционалдық және технологиялық тетіктер арқылы ескеріліп, ішінара төмендетіледі. Алайда іске асыруға байланысты тәуекелдердің екі негізгі тобы сақталады: ішкі және сыртқы.

      Сыртқы тәуекелдерге геосаяси тәуекелдер және олармен байланысты технологиялық егемендікке төнетін сын-қатерлер жатады. Шетелдік технологияларға, платформаларға және өнім берушілерге тәуелділік, сондай-ақ цифрлық кеңістіктің жаһандық фрагментациясы жағдайында туындайтын шектеулер цифрлық трансформацияның орнықтылығы мен үздіксіз болуына әсерін тигізуі мүмкін. Шикізат ресурстарының әлемдік бағалардың құбылмалылығы - тәуекелдердің бөлек тобы, олар Қазақстан Республикасының бюджеттік кірістерінің комақты үлесін қалыптастырады, мұның өзі мемлекеттік көздер есебінен қамтамасыз етілетін бөлігінде Стратегияны қаржыландырудың орнықтылығына әсерін тигізеді.

      Ішкі тәуекелдерге қаржыландырудың, Стратегияны үйлестірудің жеткіліксіз болуы және бюрократиялық процестер жатады, бұлар негізгі жобаларды іске асыру мерзімдерін ығыстыруы мүмкін. Шешім қабылдаудың бірыңғай орталығының және ведомствоаралық үндестірудің болмауына байланысты үйлестірудегі кемшіліктер түйінді қауіптердің бірі болатынын халықаралық тәжірибе көрсетіп отыр, бұл бастамалардың бөлшектенуіне, функциялардың қайталануына және бытыраңқы цифрлық шешімдердің шығарылуына әкеледі. Іске асыруда да тәуекелдер бар, олар тұрақты қаржыландыруды қамтамасыз ету және инвестициялық циклдерді технологиялық өзгерістердің қарқынымен үндестіру қажеттігіне байланысты. Бюджеттен тыс қаражатты тартудың көзделген тетіктеріне қарамастан, жеке сектордың ауқымды цифрлық жобаларга қатысуға әзірлігіне байланысты әлеуетті шектеулер қалып отыр. Бюджеттік рәсімдердің инерциялы болуы - қосымша фактор, ол бастамаларды іске асыру мерзімдерінің ығысуына әкелуі мүмкін.

      Стратегияны тиімді іске асыру үшін "Project Management Office" (бұдан әрі - РМО) бірыңғай басқару және мониторингтеу орталығына айналады. Үйлестіру деңгейінде Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі жанындағы Цифрлық штаб жұмыс істейтін болады, ол бастамаларға басымдық берілуін, ведомствоаралық үндестіруді және өлшенетін нәтижелерге қол жеткізуге бағдарлануды қамтамасыз етеді. РМО шеңберінде портфельді басқарудың цифрлық платформасы пайдаланылады, онда барлық жобалар, тиімділіктің түйінді көрсеткіштері мен нәтижелер жөніндегі деректерді нақты уақытқа ұқсайтын режимде жинақталады. ЖИ технологиялары тәуекелдерді, ведомствоаралық кедергілерді анықтау, бастамаларға басымдық беру және жобалардың ЖІӨ өсіміне, жұмыспен қамтуға және өнімділікке үлесін бағалау үшін қолданылады. Басқарудың АІ-панельдер негізінде іске асырылуына тоқсан сайын шолу жүргізіледі, олардың шеңберінде бірінші басшылар қол жеткізілген нәтижелер бойынша есеп беріп, портфельді түзету туралы шешімдер қабылдайды. Стратегияның іске асырылуын басқару "деректер - талдау - шешім - нәтиже" циклі бойынша құрылады.

      Цифрлық және АІ-трансформацияның іске асырылуы үшін дербес жауапкершілік Стратегияның нысаналы көрсеткіштеріне қол жеткізуге байланыстырылып, мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік ұйымдардың бірінші басшыларына жүктеледі. Ол мыналар есебінен қамтамасыз етіледі:

      1) портфельді басқару моделі және КРІ бойынша орындауды ұдайы бақылау, соның ішінде аралық нәтижелерді мониторингтеу мен бағалауды қамти отырып бақылау;

      2) қажетті (бюджеттік, бюджеттен тыс) ресурспен қамтамасыз ету;

      3) өзгерістерді іске асыру үшін жобалық командаларды және қажетті кадрлық (ұйымдық) ресурстарды бекіту.

      Нәтижесінде ЖИ технологиялары негізінде жұмыс істейтін және өнімділігі жоғары цифрлық платформа ретінде әрекет ететін, әлеуметтік-экономикалық процестерді нақты уақытқа ұқсайтын режимде басқаруға, азаматтар мен бизнесті өмірлік және экономикалық біртұтас траекториялар бойынша сүйемелдеуге, тәуекелдер шындыққа айналғанға дейін оларды анықтауға және Қазақстан Республикасының технологиялық егемендігін қамтамасыз етуге қабілетті мемлекет қалыптасатын болады. Бұл 2029 жылға қарай мемлекеттік аппараттың өнімділігін кемінде 25 %-ға арттыруды қамтамасыз етеді.

4. Қорытынды

      Ауқымды цифрландырудың және жасанды интеллект технологияларын жаппай енгізудің 2029 жылға дейінгі "Digital Qazaqstan" жалпыұлттық стратегиясы еліміздің дамудың жаңа кезеңіне аяқ басуын белгілейді, мұнда цифрландыру мен ЖИ ІТ-жобалар жиынтығы емес, мемлекеттік аппараттың, экономика мен әлеуметтік саясаттың базалық логикасына айналады.

      Стратегия цифрлық көрсетілетін қызметтер, қаржы технологиясы және есептеу инфрақұрылымы саласында Қазақстан Республикасы қол жеткізген прогреске сүйенеді, сонымен бірге қазіргі модельдің жүйелі түйінді шектеулеріне - деректер мен платформалардың бытыраңқылығына, реактивті реттеуге, цифрлық шешімдер мен нақты өмірлік (экономикалық) сценарийлер арасындағы алшақтыққа тікелей жауап береді.

      Стратегия таяудағы үш жыл ішінде толыққанды цифрлық мемлекет құру және барлық басым контурларда ЖИ-ді кеңінен ендіру тұрғысынан бірыңғай ұлттық бағдарды межелейді.

      Мұның өзі азаматтар үшін бюрократиялық "сұраныс бойынша көрсетілетін қызмет" моделінен мемлекет өмір жолындағы көрінбейтін әріптеске айналатын ортаға өтуді білдіреді. Адам бұдан былай ведомстволық регламенттерге бейімделмейді, жүйе оның өміріндегі жағдайлар, сұранысы мен әлеуеті төңірегінде құрылады. Білім беруге, денсаулық сақтауға, жұмыспен қамтуға тең цифрлық қолжетімділік берілетін қоғам қалыптасады.

      Экономика үшін Стратегия өсудің сапалы жаңа траекториясын белгілейді.

      Цифрландыру қосалқы функция болуды доғарып, өнімділікті арттырудың жүйелі тетігіне айналады. Салалар бытыраңқы шешімдерден біртұтас цифрлық контурларға және құн жасау тізбегін басқарудың платформалық моделіне өтеді.

      Мемлекеттік аппарат үшін Стратегия терең институционалдық трансформацияны білдіреді. Мемлекет басқарудың ЖИ-ге сүйенетін ықшам платформасына өтеді. Мемлекеттің өзінің жеделдеуі түйінді факторға айналады: икемді реттеушілік тетіктер, машинамен оқылатын құқық және технологиялар мен экономиканың нақты серпінімен үндесетін бейімді бюджеттеу ендірілуде.

      Стратегияны іске асыру платформалық тәсіл тәртібін: архитектуралық қажеттілік болмаса, бытыраңқы жаңа ақпараттық жүйелерді құруды тоқтатуды, шешімдердің міндетті түрде кеңінен қолданылуын, деректерді бірыңғай басқаруды және процестен нәтиженің басым болуын талап етеді.

      Стратегия мемлекет пен технологиялық нарық әріптестігінің жаңа моделін бекітеді: мемлекет стандарттарды, архитектураны, сұраныс пен қағидаларды қалыптастырады. ал бизнес пен отандық IT-секторы халықаралық әріптестердің қатысуымен құзыреттерді міндетті түрде оқшаулай отырып, шешімдердің ендірілуін, кеңінен қолданылуын және экспортталуын қамтамасыз етеді.

      Стратегия цифрлық бастамалар портфелін қайта қарауды және экономикалық немесе әлеуметтік жүйелі әсері жоқ бытыраңқы, көрсетілімдік немесе ведомстволық шешімдерден бас тартуды көздейді. Ресурстарды шоғырландыруда басымдық экономиканың өнімділігі мен орнықтылығына үлесін өлшеуге болатын ауқымды жобаларға, өзін-өзі ақтауға және экономикалық қайтарымға бағытталады.

      "Digital Qazaqstan" бағдарламасының түпкі мақсаты - проактивті, технологиялық тұрғыдан егемен және қауіпсіз цифрлық мемлекет қалыптастыру, мұнда ЖИ өнімділік пен өмір сүру сапасының осу құралына айналады, экономика деректер негізінде басқарылады, ал мемлекеттік аппарат жылдам әрі нәтижелі болады. Стратегия Қазақстан Республикасының сервистердің цифрлық кемелдігінен басқарудың цифрлық кемелдігіне өтуін және бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз етіп, ЖИ дәуірінде елдің орнықты дамуы үшін іргетас қалайды.