О внесении изменения в постановление Правительства Республики Казахстан от 1 апреля 2025 года № 200 "Об утверждении Концепции по продвижению в обществе идеологии закона и порядка на 2025 – 2030 годы"

Постановление Правительства Республики Казахстан от 13 июля 2026 года № 610

      Правительство Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ:

      1. Внести в постановление Правительства Республики Казахстан от 1 апреля 2025 года № 200 "Об утверждении Концепции по продвижению в обществе идеологии закона и порядка на 2025 – 2030 годы" следующее изменение:

      Концепцию по продвижению в обществе идеологии закона и порядка на 2025 – 2030 годы, утвержденную указанным постановлением, изложить в новой редакции согласно приложению к настоящему постановлению.

      2. Настоящее постановление вводится в действие со дня его подписания.

      Премьер-Министр
Республики Казахстан
О. Бектенов

  Приложение
к постановлению Правительства
Республики Казахстан
от " " 2026 года №
  Утверждена
постановлением Правительства
Республики Казахстан
от 1 апреля 2025 года № 200

Концепция по продвижению в обществе идеологии закона и порядка на 2025 – 2030 годы

Содержание:

      Раздел 1. Паспорт Концепции

      Раздел 2. Анализ текущей ситуации

      Раздел 3. Обзор международного опыта

      Раздел 4. Видение развития правовой культуры

      Раздел 5. Основные принципы и подходы продвижения идеологии

      Раздел 6. Целевые индикаторы и ожидаемые результаты

      Раздел 7. План действий по реализации Концепции (приложение к настоящей Концепции)

Раздел 1. Паспорт Концепции

Наименование Концепции

Концепция по продвижению в обществе идеологии закона и порядка на 2025 – 2030 годы

Основания для разработки

1) Послание Президента Республики Казахстан от 2 сентября 2024 года "Справедливый Казахстан: закон и порядок, экономический рост, общественный оптимизм";
2) Концепция правовой политики Республики Казахстан до 2030 года, утвержденная Указом Президента Республики Казахстан от 15 октября 2021 года № 674;
3) выступление Главы государства на четвертом заседании Национального курултая от 14 марта 2025 года;
4) Национальный план развития Республики Казахстан до 2029 года, утвержденный Указом Президента Республики Казахстан от 30 июля 2024 года № 611;
5) поручение Руководителя Администрации Президента Республики Казахстан от 29 октября 2024 года № 24-02-1.26;
6) пункты 81 и 83 Системы государственного планирования в Республике Казахстан, утвержденной постановлением Правительства Республики Казахстан от 29 ноября 2017 года № 790;
7) поручение Руководителя Администрации Президента Республики Казахстан от 23 сентября 2025 года №25-52-4/3 ДСП;
8) поручение Руководителя Администрации Президента Республики Казахстан от 19 марта 2026 года № 52-12.146 ПАБ-8

Государственный орган, ответственный за разработку Концепции

Министерство внутренних дел Республики Казахстан

Государственные органы, ответственные за реализацию Концепции

Государственные и местные исполнительные органы, подведомственные учреждения, неправительственные организации, общественные объединения

Срок реализации

2025 – 2030 годы

Раздел 2. Анализ текущей ситуации

      За последние годы в Республике Казахстан отмечается позитивная тенденция повышения уровня правовой культуры и правопорядка в обществе.

      Казахстан активно принимает меры, направленные на укрепление принципов законности и порядка, которые являются ключевым элементом концепции "Слышащее государство".

      Глава государства в Послании народу Казахстана от 2 сентября 2024 года подчеркнул, что "за последние пять лет реализованы масштабные реформы, через кардинальную трансформацию прошла политическая система. Фундаментальные изменения происходят в общественном сознании, повышается уровень правовой культуры граждан, в обществе формируются новые модели поведения и укореняются новые ценности".

      Так, значимыми событиями являются создание Конституционного Суда, придание Уполномоченному по правам человека конституционного статуса, усиление роли органов прокуратуры. По данным направлениям приняты конституционные законы Республики Казахстан "О Конституционном Суде Республики Казахстан", "Об Уполномоченном по правам человека в Республике Казахстан" и "О прокуратуре", определяющие новые возможности для граждан по восстановлению нарушенных прав и предупреждению таких нарушений.

      С 1 января 2023 года в Казахстане начал свою работу Конституционный Суд, который обеспечивает верховенство Конституции Республики Казахстан на всей территории страны. Право обращения в орган конституционного контроля получили все граждане, Генеральный Прокурор и Уполномоченный по правам человека.

      Таким образом, конституционная реформа ознаменовала начало новой эпохи в истории Казахстана. Она позволила закрепить политические преобразования последних трех лет и заложить прочный фундамент для дальнейшего укрепления государственности.

      Одним из значимых шагов в этом направлении стало утверждение Информационной доктрины Республики Казахстан в марте 2023 года. Этот документ направлен на обеспечение устойчивого функционирования и безопасности информационного пространства страны, а также противодействие дезинформации и манипуляции общественным мнением.

      Кроме того, в августе 2020 года была принята Концепция развития гражданского общества, целями которой являются создание благоприятных условий для активного участия граждан в управлении государственными делами и укрепление партнерства между государством и институтами гражданского общества.

      Правительство активно сотрудничает с неправительственными организациями (далее – НПО) для правового обучения граждан, финансируя социальные проекты и гранты. Ежегодно реализуется около 2000 социальных проектов, в основном направленных на правовое просвещение. НПО участвуют в общественных советах при государственных органах, поддерживая реформы и просветительскую работу. Уполномоченные по правам человека и правам ребенка тесно взаимодействуют с НПО для защиты прав граждан и детей. Такое сотрудничество способствует улучшению правосознания населения и повышению правовой культуры в стране.

      За последние пять лет в стране наблюдается устойчивая тенденция снижения уровня преступности. Согласно официальной статистике (КПСиСУ ГП РК) количество уголовных правонарушений сократилось на 46,7 % (с 236594 в 2020 году до 126039 в 2024 году), в том числе в разрезе следующих видов преступлений:

      убийства – на 32,6 % (с 839 до 565);

      кражи – на 54,8 % (с 66864 до 30180);

      грабежи – на 75,4 % (с 6265 до 1538);

      разбойные нападения – на 72 % (с 457 до 128);

      хулиганство – на 72,5 % (с 5770 до 1582).

      Изменилась и структура преступности. Традиционно наиболее распространенными были имущественные преступления (кражи).

      Однако преступность не может существовать без постоянной трансформации. Одни из главных причин таких изменений – социально-экономический фактор и технологический прогресс.

      Как законопослушный гражданин использует современные технологии для развития или изобретений, так и преступный мир находит механизмы, позволяющие совершать преступления.

      На этом фоне возросло число преступлений, таких как мошенничество на 39,6 % (с 31433 до 43890) и вымогательство на 71,7 % (с 315 до 541).

      В частности, заметно выросла доля мошенничества, особенно осуществляемого в Интернете и телефонного, вследствие чего этот вид преступления занимает лидирующее место в общей структуре преступности.

      Несмотря на предпринятые комплексные подходы по противодействию лудомании, проблема все еще сохраняется. По сведениям Бюро национальной статистики с 2020 по 2023 годы казахстанцы потратили на азартные игры свыше 1 трлн тенге, лудомания стала причиной 38 % разводов.

      В настоящее время постоянными клиентами казино и букмекерских контор являются около 400 тыс. человек.

      Трансформация преступности привела к новым способам сбыта наркотических средств и психотропных веществ. Интернет также стал площадкой для продажи наркотиков.

      Соответственно увеличилось количество преступлений, связанных с наркотиками, на 7 % (с 7243 до 7754). На смену героину пришли синтетические наркотики, составные части которых находятся в свободной продаже. Это требует внедрения эффективных инструментов для обеспечения контроля легального оборота химических компонентов и прекурсоров на основе лучших мировых практик.

      Злоумышленники пошли дальше и пришли к выводу, что информацией владеет тот, у кого больше ресурсов для ее трансляции в массы. Примером является распространение фейковых новостей и дезинформации. Через социальные сети и другие онлайн-платформы ложная информация быстро распространяется, оказывая влияние на общественное настроение и политические процессы.

      Интернет стал площадкой для радикализации и вербовки террористов. Экстремистские организации используют социальные сети и мессенджеры для распространения своей пропаганды, координации и планирования нападений.

      С 2020 по 2024 годы в едином реестре досудебных расследований (далее – ЕРДР) зарегистрировано 755 фактов различных экстремистских действий и 786 ложных сообщений об акте терроризма.

      С развитием Интернета и социальных сетей стали появляться новые формы сексуальных преступлений, такие как детская порнография, онлайн-домогательства и торговля сексуальными услугами.

      Всего зарегистрировано преступлений, связанных с торговлей людьми: по годам: в 2020 году – 111; 2021 году – 103; 2022 году – 77; 2023 году – 152; 2024 году – 207 (в том числе среди несовершеннолетних: в 2019 году – 12; 2020 году – 18; 2021 году – 12; 2022 году – 17; 2023 году – 24; 2024 году – 19).

      Состояние преступности изменяется с течением времени и зависит от содержания, тенденций, причин и условий преступлений.

      Вышеуказанные примеры отражают важность адаптации правоохранительной системы к изменяющейся природе преступности в современном мире.

      Вместе с тем уровень доверия населения к институтам государственных органов недостаточно высок.

      По данным Бюро национальной статистики по итогам социологических опросов порядка 66 % граждан полностью доверяют ключевым институтам правопорядка – правоохранительным органам и судам, тогда как остальные либо доверяют частично (около 26 %), либо выражают недоверие.

      Это свидетельствует о том, что не все граждане верят в справедливость и эффективность правоприменения. Низкий уровень доверия негативно отражается на восприятии важности правовой грамотности, что приводит к пренебрежительному отношению к закону.

      Между тем Глава государства, отмечает, что "Закон должен быть един для всех. Справедливость в обществе – это солидарность граждан во имя укрепления законности".

      Однако в обществе все еще сохраняются проблемы, препятствующие укреплению идеологии закона.

      Во-первых, это случаи коррупции и злоупотребления со стороны должностных лиц, которые подрывают веру граждан в торжество закона.

      Во-вторых, такие социально-экономические факторы, как безработица, низкие доходы и уровень образования отдельных групп населения, повышают риск правонарушений и снижают внимание к правовым нормам.

      Кроме того, региональные диспропорции (город/село) влияют на доступ людей к правовой информации и институтам правосудия.

      В-третьих, культурные особенности и традиции.

      К примеру, в отдельных регионах характерно обращение к неформальным практикам разрешения споров (совет аксакалов, родственные связи), что не всегда согласуется с официальным правом.

      Поэтому требуется интеграция традиционных ценностей справедливости и порядка в современную правовую культуру, чтобы закон воспринимался как естественная часть общественной жизни.

Раздел 3. Обзор международного опыта

      Продвижение идеологии закона и порядка играет ключевую роль в обеспечении стабильности общества, повышении правосознания граждан и укреплении доверия к государственным институтам.

      Используемые в различных странах подходы зависят от исторического, культурного и политического контекста.

      Западные демократические модели акцент делают на правосознание и гражданскую активность. Так, в США активно развиваются программы, направленные на взаимодействие полиции и общества (Community Policing).

      Основные принципы программы включают:

      укрепление доверия между гражданами и правоохранительными органами;

      вовлечение местных сообществ в обеспечение безопасности;

      образовательные инициативы, разъясняющие права и обязанности граждан.

      Также одним из ярких примеров является программа D.A.R.E. (Drug Abuse Resistance Education), которая направлена на формирование законопослушного поведения у молодежи через образовательные курсы в школах.

      Для снижения кибермошенничеств в банковской сфере искусственно введены многофакторная аутентификация и замедление всех банковских операций.

      В Великобритании идеология закона и порядка тесно связана с традицией верховенства права ("Rule of Law").

      Ключевые механизмы:

      мощная судебная система, обеспечивающая справедливость;

      активное участие общества через некоммерческие организации (далее – НКО) и правозащитные организации;

      просветительские кампании, такие как "Street Law", помогающие молодежи понять основы законодательства.

      Здесь же для снижения уровня вандализма на станциях метро используют классическую музыку и яркие граффити. Такой подход сделал станции не привлекательными для совершения противоправных действий.

      Аналогичный эффект обеспечивает применение в общественных зонах зеркал, которые создают иллюзию наблюдения и уменьшают агрессию.

      В Великобритании 90 % школ используют стандартизированные программы цифровой безопасности, что снизило долю детей, сталкивающихся с вредоносным контентом, на 10-16 %, повысило осведомленность о рисках Интернета на 20 % (по данным национального регулятора в сфере коммуникаций Ofcom).

      В США, Канаде и Европе реализуется программа Safe Routes to School ("Безопасные маршруты в школу"), включающая ежегодный Walk Audit (пешеходный аудит) и School Zone (школьных зон). В таких районах уровень травм пешеходов школьного возраста снизился на 33-44 %.

      В Германии существует четкая концепция "правового государства" (Rechtsstaat), основанная на уважении к законам и правам человека.

      Государство активно реализует:

      программы повышения правосознания (например, через курсы права в школах);

      строгую, но справедливую правоохранительную систему;

      механизмы общественного контроля за соблюдением закона (независимые средства массовой информации, комиссии по надзору за полицией).

      Профессионализация медиации и учет ее результатов судами снизили рецидив на 15-25 %, а передача ответственности за образование в тюрьмах региональным органам повысила трудоустройство бывших осужденных на 10-15 %.

      Кроме того, в немецких вузах, внедривших единые стандарты академической честности, зафиксировано снижение повторных дисциплинарных нарушений студентов на 20-30 % (по данным German Rectors’ Conference – объединение ректоров).

      Опыт Исландии иллюстрирует важность профилактики преступлений среди молодежи. В стране действует программа Youth in Iceland, в рамках которой:

      государство создает инфраструктуру для полезного досуга подростков (спортивные клубы, творческие студии, молодежные центры), услуги бесплатные или по доступной цене;

      введены строгие ограничения на продажу алкоголя и табака несовершеннолетним, действует комендантский час;

      родители посещают образовательные курсы по укреплению семейных отношений.

      С учетом активного развития социальных сетей и их прямого влияния на общественное сознание актуальны вопросы повышения качества контента в социальных сетях и защиты граждан от их негативного воздействия, поэтому в 2025 году в Италии (Code of Conduct), Индии (IIGC), Китае, Норвегии приняты кодексы поведения для инфлюенсеров. В Германии Закон об ответственности сетей (NetzDG) позволил сократить жалобы на фейковый контент на 25-30 %.

      В Мексике и Колумбии неправительственные и религиозные организации объединились для пропаганды в средствах массовой информации (далее – СМИ) идей о том, что следовать закону – значит защищать свой город от криминала.

      Опыт показывает, что когда государственные органы, школа, средства массовой информации, религиозные и общественные лидеры действуют согласованно, усиливая друг друга, изменения в общественном сознании происходят значительно быстрее.

      Азиатские модели делают приоритет на соблюдение общественного порядка и дисциплины.

      В Китае верховенствует идеология "гармоничного общества".

      Она базируется на принципах коллективной ответственности и гармоничного общественного порядка.

      Основные инструменты:

      массовая правовая пропаганда через СМИ и социальные сети;

      государственные кампании по борьбе с коррупцией и правонарушениями;

      система социального кредита, стимулирующая граждан к законопослушному поведению.

      В Японии воспитание правосознания реализуется через социальные институты.

      Здесь продвижение закона и порядка основано на глубоко укоренившейся культуре коллективной ответственности и дисциплины.

      Важные элементы системы:

      образовательные программы в школах и университетах, направленные на формирование уважения к закону;

      система "Koban" – небольшие полицейские участки в жилых районах, где офицеры работают в тесном контакте с местными жителями;

      общественные инициативы и ассоциации, поощряющие добровольное соблюдение норм закона.

      В Японии в систему обязательного профессионального развития учителей включены модули по правовой грамотности, медиации конфликтов. 40 % педагогов отмечают прямое положительное влияние курсов на качество преподавания, управление дисциплиной и профилактику проблемного поведения учащихся.

      Кроме того, действуют авторитарные и гибридные модели, которые строятся на жестком контроле и принятии превентивных мер.

      К примеру, в Сингапуре действует строгая система наказаний и воспитание законопослушности.

      Ключевые механизмы:

      суровые наказания за нарушения (включая наказания и смертную казнь за серьезные преступления);

      повсеместное видеонаблюдение и цифровой мониторинг общественного поведения;

      программы поощрения законопослушных граждан (например, налоговые льготы).

      Действующая в этой стране интеграция систем (Smart Nation), биометрии (SingPass Face Verification) и единых командных центров позволила сократить время реагирования на 20 % и довести удовлетворенность цифровыми государственными услугами до 90 %.

      Принцип "Закон и Порядок" реализуется через жесткую личную ответственность и обязательное обучение государственных служащих с использованием симуляций реальных коррупционных кейсов, цифровой оценки этических рисков. В результате уровень доверия к институтам власти стабильно выше 80 %.

      В Объединенных Арабских Эмиратах (далее – ОАЭ) закон является инструментом стабильности, поэтому закон и порядок воспринимаются как основа процветания.

      Основные подходы включают:

      строгие законы, обеспечивающие безопасность и общественный порядок;

      активное использование технологий (например, система "Smart Police");

      использование системы "Умный Дубай" (Smart Dubai), которая охватывает разветвленную сеть камер видеонаблюдения, интегрированных с искусственным интеллектом (в систему внедрены биометрические параметры контроля, обеспечивающие точную идентификацию граждан и гостей, эти и другие технологии помогают выявлять преступления в режиме реального времени и прогнозировать угрозы безопасности).

      поощрение гражданского участия через специальные инициативы (волонтерство в правоохранительных органах).

      Законодательство ОАЭ строго контролирует вопросы употребления алкоголя, наркотиков и другие факторы, способствующие преступности.

      Таким образом, каждая страна выбирает собственный путь обеспечения закона и порядка, но сочетание правового просвещения, сотрудничества общества с властями и разумный контроль являются наиболее эффективной стратегией.

      Образование и правовое просвещение – ключ к формированию уважения к закону (Германия, США, Япония).

      Сотрудничество полиции и общества – повышает доверие и предотвращает преступления (Великобритания, США, Япония).

      Цифровые технологии и мониторинг эффективны в обеспечении безопасности, но требуют соблюдения баланса с правами человека (Сингапур, Китай, ОАЭ).

      Жесткие законы и наказания могут быть эффективны, но требуют справедливой правоприменительной практики (Сингапур, Китай, ОАЭ).

      Программы общественного участия укрепляют социальную ответственность и правопорядок (Германия, Великобритания, Япония).

      Отдельные элементы изученного зарубежного опыта применимы и в Казахстане при соблюдении ключевого условия – выделение необходимых финансовых, человеческих и временных ресурсов с ориентацией на долгосрочный институциональный результат.

Раздел 4. Видение развития правовой культуры

      В своем выступлении на четвертом заседании Национального курултая Глава государства обозначил: "Наша национальная мечта исходит из идеи построения справедливого, безопасного, чистого, сильного Казахстана. Мы созидаем государство широких возможностей для всех и каждого. Государство, в котором граждане могут всецело реализовать свои способности и честным трудом обеспечить благополучие своей семьи.

      Наше твердое основание – это закон и порядок. В первую очередь это означает личную и общую дисциплину всех и каждого. Наша идеология проста и понятна. Она заключается в том, чтобы в условиях беспрецедентного геополитического шторма заложить прочный фундамент для качественно нового этапа развития страны. От этого зависят судьба нашего государства и благополучие нашей нации.".

      На основе проблемных вопросов, выявленных при анализе текущей ситуации в правовой культуре и международного опыта, определены следующие ориентиры по продвижению в обществе идеологии закона и порядка в Республике Казахстан.

      Первое – человек должен понимать важность правового сознания и культуры. То есть следует ориентироваться на переход от поверхностного восприятия к сознательному соблюдению правовых норм.

      Второе – любой гражданин должен ощущать, что государство создает безопасную среду, а государственные органы служат в их интересах, предоставляя прозрачные услуги и обеспечивая открытый диалог.

      В то же время каждый гражданин, а особенно государственный служащий, должен осознавать неотвратимость ответственности за нарушения законности и правопорядка.

      Третье – при наличии таких условий можно ожидать, что человек мотивирован не только соблюдать законы, но и транслировать такое поведение в своем окружении и стремиться внести вклад в развитие общества.

      Государственная политика в сфере праворазъяснительной работы играет важную роль в развитии правовой культуры и увеличении осведомленности граждан об их правах и обязанностях. Эта деятельность направлена на обеспечение доступности правовой информации, помощь в правильном понимании и применении законодательства, а также на повышение уровня правовой грамотности общества.

      Профилактика правонарушений, работа с молодежью и социально уязвимыми группами могут существенно сократить количество преступлений. Правильная профилактическая работа снижает вероятность совершения правонарушений до того, как они произойдут.

      Переход к сервисной модели ориентирует органы власти на более качественное, эффективное и дружелюбное взаимодействие с населением. Простота в получении государственных услуг, прозрачность действий и быстрый отклик на запросы граждан создают положительный имидж государственных структур и повышают удовлетворенность населения.

      Когда граждане видят, что органы власти ориентируются на их потребности, предоставляют прозрачные и доступные услуги, их доверие к этим структурам значительно возрастает. Открытость и взаимодействие с населением помогают уменьшить уровень недовольства и снизить социальную напряженность.

      Цифровизация и автоматизация процессов, использование новых технологий в работе правоохранительных органов (например, для мониторинга преступности или анализа данных) делают их более эффективными. Это позволяет не только ускорить выполнение административных процессов, но и повысить результативность работы.

      Активное сотрудничество с населением, а также внедрение инновационных подходов к безопасности, таких как системы видеонаблюдения или мобильные приложения для общения с гражданами, помогают создать более безопасную среду в городах и населенных пунктах. Люди чувствуют себя защищенными, когда видят, что органы власти работают эффективно и заботятся о безопасности.

Раздел 5. Основные принципы и подходы продвижения идеологии

      Достижение целей должно основываться на конкретных принципах с использованием проверенных методов и инструментов для продвижения и укрепления в обществе идеологии закона и порядка.

      Реализация Концепции учитывает и коррелируется с основными принципами, ценностями и направлениями внутренней политики Республики Казахстан.

      В частности, принцип "Закон и Порядок" обеспечивает безопасность граждан и формирует основу справедливости через равенство всех перед законом, неотвратимость наказания и высокую правовую культуру. Данный принцип определен одним из основных принципов взаимодействия и функционирования государства и общества и направлен на укрепление законности и порядка в стране. В соответствии с ним работа государственных и правоохранительных органов должна фокусироваться на повышении уровня правовой грамотности населения, формировании устойчивых привычек и поведения, ориентированных на соблюдение законов и правовых норм.

      Принцип "Адал азамат" формирует в обществе образ законопослушного, образованного, патриотичного и ответственного гражданина, добивающегося успеха честным трудом. На практике он реализуется через образование, просветительские и культурные проекты, законодательные инициативы и пропаганду здорового образа жизни, а также определяет ценности, на которых строится справедливое и прогрессивное общество.

      Принцип "Таза Қазақстан" задает общую для всех граждан созидательную логику мышления. Соблюдение чистоты и порядка, сохранение историко-культурного наследия, бережное отношение к окружающей среде должны стать неотъемлемыми чертами национального характера. "Таза Қазақстан" – это принцип, который повышает ответственность граждан и формирует новую этику в обществе.

      Принцип "Слышащее государство" – главенствующий принцип государственного управления, заключающийся в обеспечении открытости государственного аппарата, создании необходимых условий для участия общественности в процессе принятия государственных решений и оперативном реагировании на конструктивные запросы граждан. На практике он реализуется через встречи руководителей с населением, экспертные площадки, консультативные органы и цифровые каналы связи, такие как портал открытого правительства, "Е-petition" и "е-Otinish". Подобная открытая работа укрепляет доверие между государством и обществом.

      Государственный служащий рассматривается как носитель и проводник идеологемы "Закон и порядок", а его действия – как фактор формирования общественного доверия к государственным институтам в целом. В этом контексте принцип личного примера и безупречной репутации устанавливает повышенные требования к законопослушности, этическому поведению и профессиональной ответственности, предусматривая персональную ответственность за действия, противоречащие законодательству, служебной этике или стандартам публичного поведения. Нарушения, подрывающие доверие граждан к государственным институтам, рассматриваются как дискредитирующие идеологему и подлежат юридической ответственности и репутационной оценке.

      Вместе с тем развитие правовой культуры должно быть построено на основе следующих принципов.

      Принцип верховенства закона и всеобщности закона.

      Закон един для всех без исключений и его требование обязательно к исполнению каждым гражданином и организацией. В практической плоскости это означает равенство перед законом как фундамент правопорядка. При этом государственные органы обеспечивают справедливое применение законов ко всем, независимо от должностного положения или заслуг.

      Данный принцип должен быть видимым для общества – любое нарушение (будь то мелкое хулиганство или коррупционное преступление) получает адекватную реакцию государства. Такой подход формирует у населения убеждение, что в стране действительно торжествует справедливость, а значит следовать закону правильно и выгодно.

      Принцип прозрачности и подотчетности.

      Открытость деятельности правоохранительных органов, доступ общества к информации о принимаемых решениях – важные условия доверия. Население должно видеть, что правосудие осуществляется гласно, без "двойных стандартов".

      Следует дальше придерживаться практики публичных отчетов полиции перед обществом (через общественные советы, публикацию ключевых показателей, освещение в СМИ резонансных дел). Прозрачность процессов уменьшает почву для слухов и правового нигилизма, повышает чувство сопричастности граждан к отправлению правосудия.

      Принцип уважения прав человека и справедливости.

      Продвижение идеологии закона не должно сводиться к призывам слепо подчиняться любым нормативным актам. Важно, чтобы сами законы и их реализация отвечали принципам справедливости и защиты прав граждан.

      В рамках Концепции надо совершенствовать правовое просвещение с акцентом на права человека, взаимную ответственность государства и граждан. Тем самым будет укрепляться легитимность требований закона в глазах общества. Граждане охотнее будут соблюдать те нормы, которые считают справедливыми и соответствующими общественным интересам.

      Принцип всеобщего участия и координации.

      Повышение правовой культуры – комплексная задача, требующая объединения усилий государства, бизнеса, неправительственных организаций, образовательных учреждений, средств массовой информации и самих граждан. Здесь требуется действенная координация всех задействованных структур.

      Действующие межведомственные рабочие группы, общественные советы по правовому просвещению при акиматах позволят синхронизировать работу.

      Практика показывает, что сочетание всех форм и методов работы с населением дает наилучший эффект, поэтому Концепция предусматривает параллельную реализацию образовательных, информационных, мотивирующих и контрольных мер, чтобы они взаимно подкрепляли друг друга.

      Принцип учета национально-культурных особенностей.

      При продвижении идеологии закона важно учитывать менталитет и ценности казахстанского общества.

      Опора на позитивные элементы традиционной культуры – уважение к старшим, стремление к справедливости, наследие народных биев как хранителей закона – помогут придать правовому воспитанию близкую и понятную форму.

      Мероприятия следует организовывать и проводить на нескольких языках с использованием понятных образов и ссылок на отечественную историю, чтобы показать преемственность идеи законности.

      Принцип адресности и дифференцированного подхода.

      Разные целевые группы населения (бизнес, молодежь, государственные служащие и т.д.) требуют разных акцентов в работе. В связи с этим необходима разработка специальных программ и инструментов под каждую категорию – от школьников до предпринимателей, от молодежи до пенсионеров.

      Такой таргетированный подход обеспечит релевантность контента и эффективность воздействия. При этом особое внимание следует уделить молодежи, как носителям будущей правовой культуры, и государственным служащим, как проводникам политики законности.

      В целях продвижения идеологемы предлагается применение следующих системных методов:

      институциональный, предусматривающий реализацию Концепции, принятие законодательных и организационных мер на основе анализа факторов, препятствующих повышению правосознания граждан, демонстрация личного примера государственных служащих и другие меры;

      образовательный, предполагающий интеграцию идеологических нарративов в учебные программы, проведение воспитательной работы и сопутствующих мероприятий;

      культурно-креативный, включающий применение театрального, циркового, музыкального и киноискусства, литературы, спорта, транслирующих идеологему и соответствующие ценности;

      информационно-коммуникационный, обеспечивающий распространение через СМИ и социальные сети, создание положительного контента и других информационных материалов;

      гражданский (общественный), направленный на поддержку инициатив общественных организаций, продвигающих идеологему через активное и правомерное поведение и волонтерство, вовлечение лидеров общественного мнения и экспертов для популяризации ценностей законопослушного поведения.

      Реализация Концепции будет проводиться по пяти направлениям:

      1) формирование культуры законопослушного поведения и повышение правовой осведомленности;

      2) создание безопасной и благоприятной среды для жизни;

      3) обеспечение открытости (доступности) органов власти;

      4) развитие партнерства с гражданским сообществом в вопросах продвижения идеологии закона и порядка;

      5) стимулирование гражданской активности.

      Деятельность государственных и местных исполнительных органов, организаций по продвижению идеологемы "Закон и Порядок" будет оцениваться по показателям степени вовлеченности, инициативности и эффективности участников продвижения, а также четким индикаторам KPI.

Направление 1. Формирование культуры законопослушного поведения и повышение правовой осведомленности

      Продвижение идеологемы начинается с формирования у граждан устойчивого понимания важной роли закона как основного регулятора общественных отношений, обеспечивающего защиту прав и свобод человека, справедливость и общественную безопасность.

      Человек должен не только знать правовые нормы, но и осознавать их значение, переходя от формального восприятия к сознательному соблюдению закона.

      В этом ключе должна осуществляться системная и комплексная работа по повышению правовой грамотности различных категорий населения, развитию правосознания и навыков правомерного поведения, а также осознанию личной ответственности за совершаемые действия.

      По всей стране следует организовывать и проводить регулярные публичные лекции, семинары, форумы на правовую тематику с участием авторитетных спикеров – известных юристов, судей, общественных деятелей. Через такие мероприятия граждане получают информацию о том, как закон защищает их интересы и как они сами могут участвовать в охране правопорядка (например, сообщать о нарушениях, вступать в добровольные дружины, соблюдать правила в быту).

      Главная цель работы с населением – сформировать массовое осознание, что закон – это благо и защита для каждого, а не обуза.

      Особое внимание необходимо обратить на воспитание подрастающего поколения, поскольку именно в детстве и юности формируются базовые ценности и модели поведения. Важными направлениями воспитательной работы являются также профилактика девиантного и делинквентного поведения, а также формирование устойчивого неприятия коррупции, насилия и иных противоправных проявлений.

      Упор необходимо сделать на ценностное воспитание детей и молодежи (формирование правовой культуры, гражданской ответственности и устойчивых ценностных ориентиров) в соответствии с принципом "Адал азамат", с учетом национальных культурных особенностей и традиций.

      Великий аль-Фараби говорил, что "Знания, данные без воспитания, – злейший враг человечества".

      Комплекс практических мер включает внедрение единой программы "Адал азамат", проведение олимпиад по предметам "Основы права" и "Бизнес" для учащихся старших классов, развитие правового воспитания через дебаты, деловые игры, клубную деятельность и моделирование судебных процессов, актуализацию учебных программ с практической направленностью, создание дополнительных правовых курсов и клубов, внедрение наставничества, реализацию проектов по формированию честности, противодействию коррупции и патриотизма, а также поддержку литературных, культурных и просветительских инициатив, ориентированных на развитие гражданской позиции и социальной ответственности.

      Кроме того, внесение изменений в учебную программу общеобязательного предмета "Основы права" будет направлено на акцентирование практического применения знаний обучающимися, развитие практических навыков и использование норм права для решения жизненных ситуаций.

      В организациях дополнительного образования для детей, а также в организациях среднего образования на воспитательных мероприятиях необходимо активно использовать интерактивные формы работы по изучению Конституции, своих прав и обязанностей.

      Кроме того, требуется распространять опыт лучших кейсов по правовому воспитанию обучающихся организаций и органов образования.

      В вузах для студентов – обязательный курс по правовой грамотности (основы трудового, административного, уголовного права, права потребителей).

      Следует поддержать инициативы вроде студенческих юридических клиник, где молодые люди под руководством опытных юристов оказывают бесплатную помощь населению, что не только повышает их знания, но и прививает ценности служения обществу. Студенты смогут консультировать граждан по актуальным правовым вопросам, разрабатывать проекты по распространению правовых знаний среди населения, а также организовывать мероприятия и тренинги по правовой грамотности. Это позволит не только углубить их теоретические знания, но и научиться практическому применению права для решения реальных проблем.

      Особое внимание следует уделить цифровым каналам коммуникации с молодежью. Здесь должно быть активное присутствие правовой тематики в социальных сетях, на YouTube и мессенджерах, популярных среди молодежи.

      Следует использовать и современные игровые методы: разработка мобильной игры или квиза по правовым знаниям, настольной игры про путь героя через правовые ситуации. Молодежь должна видеть, что право – это не скучно, а важно и применимо в жизни.

      Параллельно через Министерство просвещения будет вестись работа с родителями и педагогами, чтобы они также транслировали детям уважение к правилам и нормам закона.

      Ожидается, что реализация таких инициатив повысит уровень знаний учащихся о законах и сформирует у них стойкое неприятие противоправного поведения.

      Разработка учебных и справочных материалов по правам различных категорий населения, вопросам оказания правовой помощи и цифровой безопасности может охватывать и другие целевые группы.

      Повышение правовой грамотности граждан и развитие их правосознания имеют ключевое значение, так как понимание сути закона и осознание личной ответственности формируют устойчивую культуру законопослушного поведения, снижают уровень правонарушений, укрепляют доверие к государственным институтам и обеспечивают реальное равенство всех перед законом.

      В целом продвижение правовых знаний и ценностей законопослушного поведения в обществе следует осуществлять с использованием современных образовательных, информационных и цифровых форматов, адаптированных к потребностям конкретных целевых групп и учитывающих их возрастные, социальные и профессиональные особенности.

      Меры включают системную праворазъяснительную работу через традиционные и новые медиа (телепрограммы, интервью, социальные сети), развитие доступных форм бесплатной юридической помощи, включая выездные приемы и "дни правовой помощи" в отдаленных районах, внедрение цифровых инструментов разъяснения законодательства (чат-боты, сервисы eGov), проведение социальных опросов и мониторинга правовой информированности граждан, профилактику финансовых правонарушений и мошенничества, формирование ответственного поведения в сфере азартных игр, алкоголя и наркотиков, а также развитие массовых общественных акций, молодежных инициатив и дискуссионных платформ.

      Создание устойчивой культуры законопослушного поведения среди сотрудников правоохранительных, государственных органов и организаций, судей имеет центральное значение. Именно они являются носителями и проводниками принципов законности и порядка, формируют доверие граждан к государству, обеспечивают справедливое и эффективное управление, а также предотвращают коррупционные проявления и подрыв авторитета государственных институтов.

      Для достижения этих целей предполагается укрепление служебной дисциплины, профессиональной этики и личной ответственности представителей государства. Меры должны направляться не только на формирование ценностных ориентиров и стандартов поведения, а также продвижение антикоррупционных инициатив, развитие правового обучения и профилактику нарушений.

      В каждом ведомстве будет реализовываться внутренний план действий по повышению правовой культуры работников (регулярные обучение и тестирование знаний законодательства для персонала, тренинги по этике и антикоррупционному поведению, жесткое реагирование на случаи нарушения закона самими сотрудниками).

      Принцип "нулевой толерантности" к коррупции и злоупотреблениям в государственном аппарате будет реализован через усиление служебного контроля и неминуемое наказание за проступки.

      Руководители всех уровней несут персональную ответственность за правопорядок в подведомственных коллективах. При продвижении по службе в государственных органах приоритет отдается добропорядочным и компетентным кадрам (принципы меритократии).

      Особое значение должно придаваться специализированным образовательным программам, в том числе включающим обучающие семинары для государственных и гражданских служащих, сотрудников правоохранительных и специальных государственных органов на базе Академии государственного управления при Президенте Республики Казахстан, Академии правоохранительных органов при Генеральной прокуратуре, учебных заведений Министерства внутренних дел и Министерства чрезвычайных ситуаций, а также для военнослужащих – Национального университета обороны и судей – Академии правосудия.

      Помимо внутренних мер важно выстраивать и новую философию работы органов правопорядка – сервисную, ориентированную на потребности граждан.

      Правоохранительные органы будут переходить от репрессивно-карательной риторики к партнерской: через обучающие программы сотрудников научат взаимодействовать с населением уважительно, объясняя гражданам их права и обязанности, выслушивая запросы.

      Например, в полиции вводятся стандарты "вежливость и законность", по которым оценивается каждый полицейский при общении с людьми.

      Существенное внимание будет уделяться повышению квалификации судей, следователей, дознавателей – им необходимо тонко разбираться в нормах права и действовать строго в рамках процедуры, чтобы исключить судебные ошибки и произвол.

      Отдельный акцент – обеспечение гласности: продолжатся практика онлайн-трансляций отдельных судебных процессов, публикации судебных актов, работы фронт-офисов полиции и прокуратуры для приема граждан.

      Все это призвано укрепить авторитет государственных институтов как справедливых и законопослушных.

      Повышение правовой компетентности предпринимательского сообщества имеет ключевое значение, поскольку способствует формированию добросовестной деловой практики, снижению правонарушений и коррупционных рисков, укреплению партнерства между государством и бизнесом, а также созданию честной, конкурентной и устойчивой экономики.

      Для предпринимателей и коммерческих организаций идеология законности будет продвигаться через акцент на том, что следование закону – залог успешного бизнеса и инвестиций.

      Следует усилить разъяснительную работу по новым законам и требованиям, а именно путем проведения семинаров для бизнеса по изменениям в налоговом, трудовом законодательстве, чтобы облегчить соблюдение норм.

      Совместно с Национальной палатой предпринимателей "Атамекен" планируется внедрить программы повышения правовой грамотности для малого и среднего бизнеса (тренинги, онлайн-курсы по юридическим аспектам ведения бизнеса, памятки по наиболее важным требованиям).

      Особое внимание следует уделить вопросам добросовестной конкуренции.

      Предприятиям следует предложить типовые комплаенс-программы – внутренние корпоративные политики по соблюдению законодательства и этики. Компании, добровольно внедрившие такие политики и демонстрирующие образцовое соблюдение норм (например, уплата налогов, прозрачность тендеров, отказ от взяток), получат общественное признание и поощрение.

      Требуются дальнейшее развитие и укрепление диалога бизнеса с государством по устранению избыточных и устаревших требований – это снизит стимулы нарушать правила. В рамках Концепции предполагается пересмотреть устаревшие нормы и барьеры, мешающие развитию предпринимательства, чтобы закон был понятен и выполним.

      В итоге формируется атмосфера, когда честный бизнес становится выгоднее теневого, потому что инвесторы больше доверяют компании, работающей по закону.

      Итоговый эффект – рост числа предприятий, сознательно следующих правовым нормам, и снижение доли "теневой" экономики.

      Другой вопрос – социализация и профилактика девиантного поведения среди лиц с повышенным риском совершения правонарушений. Она позволит устранить социальные причины противоправного поведения, снизить угрозы общественной безопасности и обеспечивать устойчивое соблюдение закона и порядка на основе принципов справедливости и гуманизма. Такие меры также способствуют предупреждению повторных правонарушений и поддержке социальной адаптации у лиц с повышенным риском.

      В рамках этих мероприятий следует направлять меры на разработку программ реинтеграции и ресоциализации, совершенствование системы пробации и развитие медиации, профилактику девиантного поведения, включая делинквентные проявления, повышение правовой грамотности осужденных и стандартизацию реабилитационных и социальных услуг.

Направление 2. Создание безопасной и благоприятной среды для жизни

      Как отмечалось ранее, граждане будут более мотивированы соблюдать законы и участвовать в поддержании правопорядка при условии создания безопасной и комфортной среды. В свою очередь это будет способствовать снижению уровня правонарушений и росту доверия к государственным институтам.

      Повышение качества государственных услуг играет ключевую роль в формировании доверительной среды для граждан. Эффективные, доступные и прозрачные услуги не только ускоряют административные процессы и повышают удобство взаимодействия граждан с государством, но и снижают социальное напряжение, препятствуют коррупционным проявлениям и формируют у населения уверенность в справедливости государственных институтов. Кроме того, развитие услуг создает основу для долгосрочной социальной стабильности, укрепляет законопослушное поведение и стимулирует активное участие граждан в жизни общества.

      В рамках совершенствования государственных услуг необходимо обращать внимание на повышение их доступности, эффективности и прозрачности. Также имеет значение организация образовательных кампаний и консультационной поддержки граждан для повышения правовой грамотности и информированности о доступных услугах.

      Другой аспект – профилактика правонарушений, снижение уровня преступлений в общественных местах, повышение защищенности уличных пространств.

      Таким образом, важно обращать внимание на развитие инфраструктуры безопасности, внедрение цифровых решений и технологий искусственного интеллекта, повышение эффективности работы правоохранительных органов и органов исполнительной власти, а также защиту уязвимых групп населения, включая детей, молодежь, пожилых людей и лиц, оказавшихся в трудной жизненной ситуации.

      Модернизация инфраструктуры для детей и молодежи на основании единых повышенных требований безопасности имеет ключевое значение, поскольку защищает наиболее уязвимую категорию населения, формирует у подрастающего поколения навыки безопасного и законопослушного поведения, предотвращает правонарушения и укрепляет доверие общества к государственным институтам.

      Формирование инфраструктуры безопасности и создание комфортной городской среды, особенно в наиболее криминогенных районах, имеют ключевое значение для обеспечения защиты граждан и поддержания общественного порядка. Такие меры позволяют не только устранять средовые причины правонарушений и снижать риски преступной активности, но и формировать у жителей чувство защищенности и доверие к государственным институтам.

      Актуальным является внедрение искусственного интеллекта и цифровых решений, которые способствуют укреплению законности и общественного порядка, повышают эффективность правоприменения, снижают коррупционные риски и формируют правовое сознание граждан. В этом направлении возможны различные проекты с учетом специфик отраслей и регионов.

Направление 3. Обеспечение открытости (доступности) органов власти

      Продвижение идеологемы невозможно без высокого доверия граждан к государственным институтам, поскольку именно доверие обеспечивает добровольное соблюдение закона, активное участие населения в общественной жизни и поддержку государственных инициатив.

      В рамках данного направления создаются условия для прозрачной и открытой деятельности органов власти, обеспечивается доступность информации о принимаемых решениях, развивается сервисная модель управления и клиентоориентированный подход, направленные на удовлетворение потребностей граждан и повышение качества взаимодействия с государственными структурами.

      Особое внимание уделяется качеству и оперативности реагирования на обращения граждан, расширению цифровых каналов обратной связи, повышению прозрачности правоприменительной и судебной практики, а также обеспечению возможности общественного контроля за деятельностью органов власти.

      В результате формируется среда, в которой граждане ощущают свою защищенность, уверенность в справедливости государства и готовность к сотрудничеству с государственными институтами в решении социальных и правовых вопросов.

      Оперативность и качество реагирования на обращения граждан напрямую укрепляют доверие к государственным институтам, повышают легитимность органов власти и стимулируют активное участие населения в общественной жизни. Своевременное и качественное рассмотрение запросов и жалоб позволяет не только повысить удовлетворенность граждан, но и снизить социальное напряжение, формируя культуру законопослушного поведения.

      В рамках этих инициатив реализуются комплексные меры, направленные на повышение информированности и правовой защиты населения. Среди них – проведение республиканских акций "Народный юрист" и "Правовая аптека", предоставляющих гражданам квалифицированные консультации, а также позволяющих оценивать их удовлетворенность качеством государственных услуг и выявлять актуальные проблемы взаимодействия с органами власти.

      Одним из приоритетных направлений является внедрение современных цифровых технологий в работу государственных органов и организаций. Это включает автоматизацию процессов приема на государственную службу, обработку документов, учет кадров и другие внутренние процессы, что позволит сократить административные издержки, повысить скорость и точность обработки данных, а также минимизировать риски ошибок и коррупционных проявлений.

      Трансформация правоприменительной практики с учетом принципов клиентоориентированности и открытости способствует повышению эффективности деятельности органов государственной власти и правоохранительных структур, а также делает их решения и действия более прозрачными и понятными для граждан. В результате население получает качественные и своевременные государственные услуги, лучше осознает свои права и обязанности, что, в свою очередь, способствует укреплению доверия к институтам власти.

Направление 4. Развитие партнерства с гражданским сообществом в вопросах продвижения идеологии закона и порядка

      Гражданское общество является важным партнером государства в продвижении принципов законности и порядка. Развитие данного направления ориентировано на формирование устойчивого взаимодействия государственных органов с неправительственными организациями, экспертным сообществом, средствами массовой информации и населением.

      Вовлечение гражданского общества – ключевой элемент формирования устойчивой, открытой и безопасной среды, способствующей соблюдению законности и укреплению правовой культуры в обществе.

      В данном контексте стратегически важным является практическая реализация положений Закона Республики Казахстан "О профилактике правонарушений", предусматривающая системное участие граждан и общественных объединений в мерах по предупреждению правонарушений. Институты гражданского общества должны выступать не только объектами, но и активными субъектами профилактики, обеспечивая адресность и общественное признание принимаемых мер.

      Особое внимание следует уделять активному участию в профилактике правонарушений, общественному контролю, правовому просвещению и продвижению ценностей законопослушного поведения.

      Важно выстраивать отношения на принципах доверия, взаимной ответственности и результативности, что обеспечивает прозрачность совместных инициатив и их эффективность.

      Для повышения оперативности и эффективности сотрудничества важно использовать потенциал отраслевых специалистов и активистов в обсуждении и продвижении локальных проблем правопорядка и продвижение идеологических инициатив и мероприятий. Такой подход обеспечивает вовлечение гражданского общества и повышение качества принимаемых управленческих решений.

Направление 5. Стимулирование гражданской активности

      Гражданская активность рассматривается как значимый ресурс профилактики правонарушений, формирования правовой культуры и повышения уровня индивидуальной и коллективной ответственности за обеспечение общественного порядка и защиту общего блага.

      Вовлеченность граждан в процессы общественного контроля и принятия социально значимых решений способствует формированию доверия к институтам власти и укреплению партнерских отношений.

      Стимулирование гражданской активности и экспертного участия в идеологической работе является важным инструментом формирования устойчивых общественных ценностей и норм поведения.

      Активное вовлечение граждан и профессионального сообщества в данные процессы способствуют повышению уровня социальной ответственности, развитию осознанного участия в общественной жизни и позволяет органам государственной власти учитывать мнение общества и экспертов при выработке и реализации стратегических решений.

      Важно обеспечивать меры поощрения граждан, оказывающих содействие обеспечению правопорядка, внедрять практику проведения ежегодных конкурсов среди активных экспертов в сфере просветительской и идеологической деятельности, масштабировать такие проекты, как "Зона, свободная от алкоголя", направленные на стимулирование субъектов предпринимательства к добровольному отказу от продажи алкогольной продукции при государственной поддержке и др.

      Расширение границ общественного контроля является важным условием повышения открытости и подотчетности деятельности государственных органов и иных организаций. Вовлечение граждан в процессы мониторинга и оценки принимаемых решений способствует снижению коррупционных рисков, стимулирует соблюдение законодательства и формирует устойчивую культуру ответственности и законопослушного поведения.

      Перечисленные методы адресно воздействуют на разные сегменты общества, создавая везде – от школы до рабочего кабинета чиновника – единое пространство ценностей законности.

      Ключевой подход – параллельное и последовательное применение этих инструментов, чтобы они подкрепляли друг друга.

      Например, просвещенная молодежь, придя на государственную службу или в бизнес, понесет с собой привитые ценности.

      Добропорядочные чиновники улучшат предоставление услуг гражданам, вызывая больше доверия, а законопослушный бизнес будет требовать равных условий, поддерживая антикоррупционные меры.

      Таким образом, сложится самовоспроизводящаяся культура уважения к закону, когда новые члены общества автоматически перенимают закрепившиеся нормы поведения.

      Анализ показал, что укрепление правовой культуры – сложный многогранный процесс, требующий согласованных действий на разных уровнях.

      Государственные программы задают стратегическое направление, создают инфраструктуру (законы, учреждения, финансирование) для правового просвещения.

      Организации образования формируют основы правосознания с детства, давая знания и ценности, которые затем подкрепляются практикой.

      Средства массовой информации и социальные сети масштабируют распространение правовых знаний, делая их частью повседневной жизни миллионов людей.

      В то же время эффективность мер варьируется: одни инициативы достигают широкой аудитории и меняют ситуацию, другие имеют локальный или краткосрочный эффект. Очевидно, что повышение правосознания – это марафон, а не спринт.

      Требуются устойчивое финансирование просветительских программ, обновление методов подачи информации, адаптация к новым условиям (например, правовое просвещение в цифровой среде), а главное – политическая воля поддерживать культ законности. Кроме того, важен обратный контроль: регулярное измерение уровня правовой грамотности населения, изучение обратной связи от граждан о том, какие знания им еще необходимы.

      Подводя итог, можно констатировать, что в целях повышения правовой культуры в обществе выбран правильный курс. За последние годы сформирована база для правового просвещения: "снизу вверх" (инициативы гражданского общества) и "сверху вниз" (государственные программы и образование).

      В обществе назрел запрос на знание своих прав и механизмов их защиты, и государству с обществом важно вместе удовлетворить этот запрос. Укрепление правовой культуры – залог того, что нормы закона будут реально действовать, ведь информированный и сознательный гражданин не только сам соблюдает закон, но и ожидает того же от окружающих и властей.

      Таким образом, высокое правосознание населения служит фундаментом для развития демократического, справедливого и благополучного государства.

Раздел 6. Целевые индикаторы и ожидаемые результаты

Направление 1. Формирование культуры законопослушного поведения и повышение правовой осведомленности.

      Уровень правовой грамотности по результатам тестирования отдельных категорий граждан (школьники, студенты, государственные служащие): 2026 г. – 50 %, 2027 г. – 54 %, 2028 г. – 58 %, 2029 г. – 62 %, 2030 г. – не менее 65 %.

Направление 2. Создание безопасной и благоприятной среды для жизни.

      Снижение уровня насильственных преступлений: 2026 г. – на 2 %, 2027 г. – 4 %, 2028 г. – 6 %, 2029 г. – 8 %, 2030 г. – 10 % (по отношению к базовому 2025 году), преступлений, совершенных в общественных местах, в том числе на улицах: 2026 г. – на 2 %, 2027 г. – 4 %, 2028 г. – 6 %, 2029 г. – 8 %, 2030 г. – 10 % (по отношению к базовому 2025 году).

Направление 3. Обеспечение открытости (доступности) органов власти.

      Повышение степени открытости (доступности) государственных органов: 2025 г. – 83 балла; 2026 г. – 84 балла, 2027 г. – 85 баллов, 2028 г. – 86 баллов, 2029 г. – 87 баллов, 2030 г. – 88 баллов.

Направление 4. Развитие партнерства с гражданским сообществом в вопросах продвижения идеологии закона и порядка.

      Уровень вовлеченности гражданского сектора в продвижение идеологии: 2026 г. – 5 %, 2027 г. – 9 % , 2028 г. – 13 %, 2029 г. – 17 %, 2030 г. – не менее 20 %.

Направление 5. Стимулирование гражданской активности.

      Уровень осведомленности населения об идеологии закона и порядка: 2026 г. – 69 %, 2027 г. – 70 %, 2028 г. – 71 %, 2029 г. – 72 %, 2030 г. – не менее 73 %.

      Основные результаты, ожидаемые по итогам 2030 года:

      1. Повысится готовность граждан добровольно соблюдать установленные нормы, проявлять нетерпимость к правонарушениям и участвовать в профилактике противоправного поведения.

      2. Будет создана более безопасная среда для проживания граждан, что будет способствовать улучшению качества жизни и повышению чувства защищенности в общественных пространствах и повседневной жизни.

      3. Повысится доверие к государственным и правоохранительным институтам через открытость и прозрачность деятельности государственных органов, что отразится на снижении правового нигилизма и укреплении авторитета закона.

      4. Расширится взаимодействие с гражданским обществом в вопросах правового просвещения и профилактики правонарушений.

      5. Повысится активность граждан в формировании правовой культуры и реализации общественного мониторинга.

      Финансирование мероприятий Концепции будет осуществляться за счет и в пределах средств, предусматриваемых в соответствующих бюджетах.

      __________________________

  Приложение
к Концепции по продвижению в
обществе идеологии закона
и порядка на 2025 – 2030 годы

План действий
по реализации Концепции по продвижению в обществе идеологии закона и порядка на 2025 – 2030 годы

Наименование

Форма завершения

Срок исполнения

Ответственные исполнители

Объем финансирования

Источник финансирования


1

2

3

4

5

6

7

Направление 1. Формирование культуры законопослушного поведения и повышение правовой осведомленности

Целевой индикатор 1. Уровень правовой грамотности по результатам тестирования отдельных категорий граждан (школьники, студенты, государственные служащие): 2026 г. – 50 %, 2027 г. – 54 %, 2028 г. – 58 %, 2029 г. – 62 %, 2030 г. – не менее 65 %

1.1. Введение воспитательных стандартов и ценностное воспитание детей и молодежи в соответствии с принципами "Адал азамат", культурными особенностями и традициями

1

Проведение мероприятий по повышению правовой и финансовой грамотности обучающихся организаций среднего образования:


1) разработка методических рекомендаций по оказанию помощи несовершеннолетним при нарушении их прав и законных интересов

методические рекомендации

декабрь 2025 года

УПР (по согласованию), МП, МЗ, МТСЗН, МВД, МКИ, ГП (по согласованию)

не требуется

-

2) разработка справочника "Безопасность в школе: что нужно знать каждому?" с включением в него актуальных вопросов по защите прав детей

информация в МВД

декабрь 2025 года

УПР (по согласованию), МП

не требуется

-

3) проведение республиканских олимпиад по финансовой грамотности и безопасности, основам права для 9-11(12) классов

протоколы итогов

2026 – 2030
годы (май)

МП, МИО,
АФМ (по согласованию)

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

4) проведение месячника правовой грамотности "Закон и Порядок"

информация в ГП

2026 – 2030
годы (январь)

МП, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ

2

Организация внеклассной работы по правовому воспитанию обучающихся 1-11 (12) классов и студентов колледжей с использованием различных форм проведения мероприятий (конкурсы эссе, дебаты, олимпиады, деловые игры, лекции, беседы, обсуждение фильмов, создание клубов/кружков "Юный юрист")

план внеклассной работы

2026 – 2030
годы
(сентябрь -май)

МП, МИО

не требуется

-

3

Создание и обеспечение деятельности правовых клубов, "школ правовых знаний" на базе дворцов школьников, молодежных центров и других площадках для старшеклассников и студентов для получения дополнительных знаний о законах и практических навыков (моделирование судебных процессов, дебаты)

положение, программа

2026 – 2030
годы

МИО, МП, МНВО

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ

4

Масштабирование и институциональное развитие практики деятельности юридических клиник при вузах, предусматривающей оказание гражданам бесплатной юридической помощи и консультационной поддержки

реестр меморандумов
 

2026 – 2030
годы
(с сентября по май)

МНВО, МЮ

не требуется

-

5

Пересмотр учебных, образовательных программ и системы поступления в вузы:


1) проработка вопросов углубленного освоения хрестоматийных произведений, транслирующих идеалы честности, справедливости и патриотизма на примерах национального фольклора и трудов великих мыслителей (Абая Кунанбаева, аль-Фараби, выдающихся биев и батыров), за счет содержательного пересмотра программы в пределах установленного учебного времени внеклассной работы

информация в МВД

3-квартал 2027 года

МП, МИО

не требуется

-

2) модернизация методики преподавания предмета "Основы права" на основе практико-ориентированного подхода, направленного на развитие навыков применения норм права при разрешении различных жизненных ситуаций,
а также понимание принципа неотвратимости ответственности, с включением в образовательные материалы доступного разъяснения положений Конституции страны, популяризации правозащитных институтов (Конституционного Суда, Уполномоченного по правам человека и иных) и привлечением к образовательному процессу авторитетных практиков и экспертов в области права и педагогики

учебная программа

3-квартал 2027 года

МП, МИО

не требуется

-

3) создание специализированных классов ("Жас сақшы", "Жас айбын" и другие аналогичные), ориентированных на воспитание патриотизма, углубленное изучение правовых дисциплин, профессиональную ориентацию

учебная программа

2026 – 2030 годы
(с сентября по май)

МИО, МВД, МП, МО

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ
 

4) проработка вопросов поэтапного внедрения обязательных практических курсов (по типу учебно-производственных комплексов) по востребованным квалификациям для учеников старших классов

предложения
в Аппарат Правительства Республики Казахстан

3-квартал 2027 года

МП, МИО, МТСЗН, МНВО

не требуется
 

-
 

5) проведение тестирования школьников
и студентов на определение уровня правовой грамотности и культуры в рамках Индекса благополучия детей

тесты,
информация в ГП

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МП, МНВО, МИО

не требуется
 

-
 

6) включение вопросов на знание основ конституционного строя и законодательства
в единое национальное тестирование

приказ МНВО

3-квартал 2026 года

МНВО

не требуется

-

7) внедрение модуля "Аудит качества государственных услуг" в учебно-производственную практику магистрантов и докторантов ОВПО, предусматривающего стажировку в профильных государственных органах с подготовкой аналитического заключения и рекомендаций по повышению качества деятельности

учебная программа

3-квартал 2027 года

МНВО, ЦГО, МИО

не требуется

-

8) организация конкурса среди школьников-разработчиков социальных проектов
с присуждением грантов акимов областей, городов республиканского значения и ректоров вузов

информация в ГП,
размещение итогов на официальных ресурсах

2026 – 2030 годы (не менее одного раза в год)

МНВО, МП, МКИ, МИО

за счет внебюджетных средств

ВБС

9) расширение практики применения социального/ интегрального GPA для студентов за участие в учебной и внеучебной деятельности (научные конференции, волонтерство, участие в олимпиадах, спортивных и творческих мероприятиях)

информация в ГП

2026 – 2030 годы
(с сентября по май)

МНВО

не требуется

-

10) внедрение практики (от 3 месяцев и выше) для бакалавриата (3–4 курс) по направлению "Право" в юридических подразделениях крупных квазигосударственных организаций

учебная программа

3-квартал 2026 года

МНВО

не требуется

-
 

11) разработка minor-программ по методике правового воспитания

приказ МНВО

4-квартал 2026 года

МНВО, ОВПО

не требуется

-
 

12) включение в инженерные, медицинские, экономические образовательные программы тем, посвященных нормативному регулированию профессиональной деятельности

образовательная программа

3-квартал 2026 года

МНВО

не требуется

-

6

Повышение квалификации педагогов:


1) проведение курсов повышения квалификации педагогов по правовой грамотности, а также по распознаванию девиантного поведения, эффективным методам педагогического вмешательства, медиации на базе юридических вузов и национальных центров повышения квалификации с привлечением сотрудников ведомственных учебных заведений правоохранительных органов

образовательная программа, сертификаты

3-квартал 2027 года

МП, МНВО, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ, МБ

2) проведение тестирования педагогов организаций образования с целью определения уровня их правовой грамотности по итогам прохождения курсов повышения квалификации

информация в ГП

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МП, МНВО, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ, МБ

7

Формирование культуры академической честности в образовательных организациях:


1) внедрение стандартов академической честности
в организациях образования (школы, колледжи)

стандарты, методические рекомендации

3-квартал 2027 года

МП, МИО

не требуется

-

2) расширение практики участия высших учебных заведений в Лиге академической честности

меморандумы

2026 – 2030 годы
(с сентября по май)

МНВО

не требуется

-

8

Организация детских туристско-экскурсионных мероприятий "Тарихпен жүздесу" по историческим и культурным местам Казахстана

туристические маршруты

2026 – 2030 годы (в каникулярный период)

МИО, МТС, МКИ, МП

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ

9

Защита несовершеннолетних и молодежи от киберугроз путем усиления ответственности онлайн-платформ за непринятие мер по предотвращению распространения противоправного контента

КДРП, внесение изменений и дополнений в некоторые законодательные акты по вопросам онлайн-платформ и масс-медиа

4-квартал 2027 года

МКИ, МИИЦР

не требуется

-

10

Реализация республиканского правового проекта "Саналы ұрпақ" и региональных правовых проектов среди организаций среднего образования на основе принципов наставничества (совместное взаимодействие с правоохранительными органами, воинскими подразделениями и иными ответственными органами и гражданским сектором)

региональные меморандумы о взаимодействии между МП и правоохранительными органами, воинскими подразделениями и иными ответственными органами и гражданским сектором

4-квартал 2026 года

МП, МИО, ГП (по согласованию), МВД, МО

не требуется

-

11

Идеологическое укрепление престижа воинской службы:


1) повышение престижа армии путем предоставления социальных гарантий и карьерных привилегий (изменение квалификационных требований к должностям, преимущество при продвижении по службе и прочие стимулирующие нематериальные меры)

КДРП, внесение изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "О воинской службе и статусе военнослужащих" и иное законодательство

4-квартал 2027 года

МО, КНБ (по согласованию), МВД, СГО (по согласованию), МЧС, МНВО

не требуется

-

2) внедрение курсов повышения квалификации командного состава по вопросам правовой грамотности, конфликтологии, психологии взаимодействия с личным составом

программа обучения

4-квартал 2026 года

МО, КНБ (по согласованию), МВД, СГО (по согласованию)

не требуется

-

3) внедрение инструментов для фиксации и анонимной подачи жалоб и обращений военнослужащими срочной службы

отчет

4-квартал 2026 года

МО, КНБ (по согласованию), МВД, СГО (по согласованию), МЧС, ГП (по согласованию), МИИЦР

не требуется

-

4) проведение хакатонов, исследовательских проектов совместно с вузами для привлечения в армию талантливой молодежи и STEM-специалистов для военнослужащих, проходящих воинскую службу

публикации в СМИ, контракты

2026 – 2030 годы (не менее двух раз в год)

МО, МВД, КНБ (по согласованию), СГО (по согласованию), МЧС, МИИЦР

не требуется

-

5) вовлечение солдат в общественно-социальные проекты (помощь пожилым, менторство в школах, детских домах, образовательные инициативы и другие мероприятия)

отчет

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

МО, КНБ (по согласованию), МВД, СГО (по согласованию), МЧС, МИО

не требуется

-

6) проведение психологического тестирования при принятии и прохождении службы на склонность к суициду

рекомендации, программа коррекции поведения

2026 – 2030 годы
(раз в полугодие)

МО, КНБ (по согласованию), МВД, СГО (по согласованию), МЧС

не требуется

-

7) привлечение ветеранов военных действий и элитных подразделений, военных психологов и других авторитетных спикеров для мотивации и профессионального развития военнослужащих

отчет

2026 – 2030 годы

МО, КНБ (по согласованию), МВД, СГО (по согласованию), МЧС

не требуется

-

12

Проведение регулярных встреч молодежи с общественными деятелями, лидерами мнений, учеными, спортсменами, представителями культуры и амбассадорами программ по продвижению здорового образа жизни и принципов добропорядочности для обсуждения актуальных вопросов формирования добропорядочного гражданина

информация в ГП, публикации,
отчеты

2026 – 2030 годы
(раз в полугодие)

МИО, ЦГО

не требуется

-

13

Организация конкурсов среди писателей с целью издания и популяризации произведений детского литературного жанра, направленных на формирование ценностей добра, честности и ответственности, а также продвижение позитивных моделей поведения детей и молодежи на принципах "Адал азамат"

литературные произведения, рекомендованные уполномоченным органом

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МКИ, МП, МНВО, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

14

Организация встреч учащихся и молодежи с видными общественными деятелями, членами Союза писателей Казахстана на базе читательских и языковых клубов библиотек (до районного, сельского уровня)

протоколы встреч, публикации в СМИ

2026 – 2030 годы
(раз в полугодие)

МКИ, МИО

не требуется

-

15

Организация национальных кампаний по воспитанию культуры чтения и устойчивого интереса к книге через систему дошкольного, среднего, технического и профессионального, а также высшего образования

программа

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МП, МНВО, МИО

не требуется

-

16

Организация и проведение литературных вечеров, книжных ярмарок и творческих конкурсов на базе организаций образования и детских библиотек, направленных на развитие читательской культуры, повышение интереса к отечественной и мировой детской литературе, формирование навыков осмысленного чтения и творческого самовыражения

планы мероприятий

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МП, МКИ

не требуется

-

17

Создание системы детского контента (мультипликационные продукты и другие проекты)

информационный контент

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

МКИ, МП, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

1.2. Повышение правовой грамотности и развитие правосознания граждан

18

Расширение доступа к юридической информации и бесплатной правовой помощи, прежде всего в сельской местности, путем организации и проведения выездных и стационарных форм юридического консультирования (кабинеты права, дни бесплатной юридической помощи, выездные приемы), а также реализация общереспубликанских просветительских акций ("Народный юрист", "Правовая аптека", иные), с замером уровня удовлетворенности граждан качеством оказанных консультационных услуг

график, отчет, результаты опроса

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МЮ, ГП (по согласованию), МВД, МКИ, МИО

не требуется

-

19

Развитие института тренеров-наставников как общественных амбассадоров здорового образа жизни, законопослушного поведения и позитивных социальных ценностей, с вовлечением их в воспитательную и мотивационную работу с населением, прежде всего с детьми и молодежью

программы наставничества

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

МТС, МИО

не требуется

-

20

Проведение анкетирования среди населения в целях выявления уровня правовой информированности граждан и их удовлетворенности праворазъяснительной работой, осуществляемой государственными органами (разработка единой анкеты для населения по вопросам организации праворазъяснительной работы; размещение на государственных сайтах, мобильном приложении электронного правительства "eGov Mobile"; отслеживание динамики статистических данных)

анкетирование предложения по совершенствованию методов праворазъяснительной работы

2026 – 2030 годы (не менее одного раза в год)

МЮ, МИИЦР

не требуется

-

21

Внедрение "проактивного" формата разъяснения принимаемых НПА в информационно-правовых системах, а также чат-ботов по разъяснению НПА

информационный модуль, чат-боты

4-квартал 2026 года

МЮ, МИИЦР, ЦГО, МИО

не требуется

-

22

Информационно-идеологическое сопровождение мер социального обеспечения и социальной защиты населения

медиаплан

2026 – 2030 годы
(январь)

МТСЗН

не требуется

-

23

Повышение цифровой и финансовой безопасности граждан:


1) массированная контрпропаганда мошеннических проектов в социальных сетях с освещением проводимой работы об имеющихся рисках и угрозах для граждан путем запуска таргетированной рекламы

запуск таргетированной рекламы

сентябрь 2025 года

МКИ, МИИЦР, АФМ (по согласованию), МВД

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

2) проведение системной работы по опровержению дезинформации и повышению медиаграмотности населения

информация в ГП

2026 – 2030 годы
(ежемесячно)

МКИ, МИИЦР, МВД, АФМ (по согласованию)

не требуется

-

3) размещение и транслирование профилактических материалов (видеоролики, баннеры, информационные памятки и другая продукция) в местах массового скопления людей (LED экраны торгово-развлекательных центров, супермаркетов, магазины, рынки, вокзалы, аэропорты, учебные заведения, кинотеатры, театры, ЦОНы и т.д.)

профилактические материалы

2026 – 2030 годы
(ежемесячно)

МИО, МКИ

за счет и в пределах предусмотренных средств
 

МБ

4) проведение форумов по цифровой и финансовой безопасности

программа форума

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

АФМ (по согласованию), МИО, МКИ, МНВО, МИИЦР, АРРФР (по согласованию), МВД

не требуется

-

24

Профилактика и предотвращение вовлечения населения в деятельность финансовых пирамид:


1) разработка и внедрение новых подходов ответственности лиц, вовлекающих граждан
в финансовые пирамиды, наряду с организаторами: проработка вопроса об административной ответственности активных участников финансовых пирамид и взыскания с них ущерба в гражданском порядке

КДРП, внесение изменений в Кодекс Республики Казахстан об административных правонарушениях

2-квартал 2027 года

АФМ (по согласованию), ГП (по согласованию), АРРФР (по согласованию), МВД, СА (по согласованию)

не требуется

-

2) ведение на базе АФМ единого с МВД реестра финансовых пирамид и проектов с признаками их деятельности

реестр, информация на сайте

2026 – 2030 годы (ежеквартально)

АФМ (по согласованию), МВД

не требуется

-

25

Формирование ответственного поведения участников сферы азартных игр:


1) введение биометрической идентификации и СМС-верификации клиентов букмекерских контор для блокировки ставок от лиц, которым законодательством установлен запрет на участие
в азартных играх и пари
 

КДРП, внесение изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "Об игорном бизнесе"

4-квартал 2027 года

МТС, НПП "Атамекен"
(по согласованию)
 

не требуется
 

-

2) усиление ответственности за организацию незаконных лотерейных розыгрышей и установление четких критериев отличия между стимулирующими розыгрышами и лотереей
 

КДРП, внесение изменений и дополнений в законы Республики Казахстан "О лотереях и лотерейной деятельности",
"О рекламе"

4-квартал 2027 года

МТС, АФМ (по согласованию)

не требуется

-

3) введение "белого списка" организаторов игорного бизнеса и запрета на проведение платежей в пользу организаторов, отсутствующих в данном списке

КДРП, внесение изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "Об игорном бизнесе"

4-квартал 2027 года

МТС, АФМ (по согласованию), АРРФР (по согласованию), НБ (по согласованию)

не требуется

-

4) внедрение автоматизированной системы для блокировки сайтов с нелегальными азартными играми и пари, а также их рекламой

акт ввода в эксплуатацию

4-квартал 2027 года

МТС, МИИЦР

за счет внебюджетных средств

ВБС

26

Принятие мер по снижению уровня потребления энергетических напитков и алкоголя:


1) введение административной ответственности за продажу энергетических напитков лицам, не достигшим 21 года

внесение изменений в Кодекс Республики Казахстан об административных правонарушениях

2025 – 2026 годы

МЗ, МВД, МЮ, МНЭ

не требуется

2) поэтапное расширение практики отказа от реализации алкогольной продукции в населенных пунктах, в особенности, где зафиксировано систематическое совершение правонарушений в состоянии опьянения

информация в ГП

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

МИО, НПП "Атамекен" (по согласованию), МВД

не требуется

-

3) создание городских районов, свободных от реализации алкоголя ("сухих зон")

меморандум

4-квартал 2027 года

МИО, НПП "Атамекен" (по согласованию)

не требуется

-

4) проработка вопросов ограничения действия лицензии заведений (по юридическому адресу) сроком на 1 год за выявленные факты продажи запрещенных веществ, а также повторные инциденты насилия (внутри и на прилегающей территории)

КДРП, внесение изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан по вопросам оборота алкогольной продукции

декабрь 2027 года

МФ, НПП "Атамекен" (по согласованию)

не требуется

-

27

Формирование антинаркотического мировоззрения:


1) проработка вопроса по созданию Национального межведомственного "Таргетинг центра" по контролю за оборотом прекурсоров и синтетических наркотиков (по опыту США и Литвы)

информация в МВД

январь 2026 года

ГП (по согласованию), АФМ (по согласованию), МВД

не требуется

2) повышение эффективности информационных кампаний о вреде употребления наркотиков и связанных с этим правовых последствиях

выработка и мониторинг рекомендаций

2026 – 2030 годы
(январь)

МВД, МЗ, МКИ, МП, МНВО, МИО
 

не требуется

-

3) проработка вопроса охвата населения исследованиями ESPAD (Европейский проект школьных исследований по алкоголю и наркотикам) с целью корректировки мер профилактики

информация в ГП

4-квартал 2027 года

МЗ

не требуется

-

28

Организация на базе центров активного долголетия лекций для пенсионеров сотрудниками правоохранительных органов по способам защиты от современных преступных угроз, а также разъяснению актуальных вопросов законодательства и повышению правовой грамотности

лекции, консультации

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МТСЗН, МИО, ГП (по согласованию), АФМ (по согласованию)

не требуется

-

29

Формирование единой информационно-коммуникационной среды в сфере правового просвещения:


1) проведение работы по брендированию идеологемы "Закон и Порядок"

брендбук

май 2025 года

МВД

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

2) разработка и внедрение единых методологических подходов к праворазъяснительной работе, осуществляемой государственными органами

совместный приказ МЮ, МКИ

4-квартал 2026 года

МЮ, МКИ

не требуется

-

3) создание и распространение медиаконтента по вопросам правовой грамотности и формирования законопослушного поведения, креативной медиапродукции (видеоролики, клипы, рекламные ролики, подкасты, телепередачи, сериалы, документальные фильмы и другие) с учетом целевой аудитории и современных коммуникационных форматов (социальные сети, видеохостинги, вирусный контент, мини-сериалы, подкасты и иные цифровые форматы)

информационные материалы

2026 – 2030 годы
(ежеквартально

ЦГО, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ, МБ
 

4) подготовка и размещение информационных наглядных материалов о правах и обязанностях граждан, типовых правовых ситуациях и способах защиты прав (инфографика, комиксы, буклеты, баннеры и иные визуальные материалы) в общедоступных местах и цифровых пространствах

информационные материалы

2026 – 2030 годы
(ежекварта
льно)

ЦГО, МИО

не требуется

-

5) организация регулярных коммуникаций путем привлечения представителей правоохранительных и иных государственных органов, экспертов (интервью, тематические программы, прямые эфиры) на телеканалах, в республиканских средствах массовой информации и популярных социальных сетях в целях разъяснения действующего законодательства, принимаемых нормативных правовых актов и повышения уровня правосознания граждан

интервью на телеканалах 24kz,
Хабар и другие СМИ

2026 – 2030 годы
(ежемесячно)

МКИ, МВД, ГП (по согласованию), АФМ (по согласованию),
МЮ

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

6) проведение общественных акций, челленджей, флешмобов, общественных дискуссий с участием экспертного сообщества, посвященных разъяснению идеологии закона и порядка

план мероприятий, публикации в СМИ и социальных сетях

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МКИ, ЦГО, МИО

не требуется

-

7) привлечение деятелей культуры и искусства, постановка спектаклей, проведение музейных выставок и иных воспитательно-патриотических мероприятий для продвижения ключевых месседжей по формированию правовой культуры

план мероприятий, публикации в СМИ и социальных сетях

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МКИ, МП, МНВО, МИО

не требуется

-

8) реализация медиапроектов, направленных на формирование ценностей честности, прозрачности, ответственности и нетерпимости к коррупции (подкасты, документальные фильмы, короткие социальные видеоролики о "героях нашего времени" и другие проекты)

медиаконтент

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МКИ, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ, МБ

9) реализация республиканского медиаплана по продвижению идеологемы "Закон и порядок" в традиционных СМИ и новых медиа

медиаплан

2025 – 2030 годы
(ежеквартально)

МКИ, ЦГО, МИО

не требуется

-

10) определение уровня осведомленности населения об идеологии закона и порядка

социальный опрос

2026 – 2030 годы
(раз в полугодие)

МКИ

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

30

Принятие мер по повышению открытости судов:


1) проработка вопросов внесения изменений в Правила функционирования единого шлюза доступа к Интернету и единого шлюза электронной почты "цифрового правительства" для обеспечения залов судебных заседаний высокоскоростным широкополосным Интернетом

приказ МИИЦР

4-квартал 2027 года

МИИЦР, КНБ (по согласованию),
СА (по согласованию)

не требуется

-

2) расширение практики онлайн-трансляций открытых судебных процессов в целях повышения прозрачности отправления правосудия, правовой грамотности населения

информация в ГП

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

СА (по согласованию)

не требуется

-

31

Формирование культуры безопасного движения:


1) проработка вопросов установления мер взыскания, альтернативных административному штрафу (предупреждение, приостановление действия прав, обучающие курсы при системных нарушениях и другие мероприятия)

КДРП, внесение изменений и дополнений в Кодекс Республики Казахстан об административных правонарушениях

4-квартал 2028 года

МВД, ГП (по согласованию)

не требуется

-

2) разработка и внедрение бонусно-балльной системы оценки качества безопасного вождения водителей

КДРП, внесение изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "О дорожном движении"

4-квартал 2027 года

МВД, АРРФР (по согласованию), ГП (по согласованию)

не требуется

-

32

Защита граждан от негативного влияния фейковых новостей и повышение качества контента социальных сетей:


1) разработка норм ответственного блогинга
 

КДРП, внесение изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "Об онлайн-платформах и онлайн-рекламе"

2-квартал 2027 года

МКИ

не требуется

-

2) принятие мер по выявлению и опровержению фейковой информации

информация в ГП

4 квартал 2026 года

МКИ

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ
 

1.3. Укрепление правовой компетентности предпринимательского сообщества

33

Реализация программ повышения правовой грамотности субъектов малого и среднего бизнеса (тренинги, онлайн-курсы, информационно-разъяснительные материалы)

программы обучения

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

НПП "Атамекен" (по согласованию)

не требуется

-

1.4 . Создание устойчивой культуры законопослушного поведения служащих (работников) государственных и местных исполнительных органов, организаций

34

Формирование ценностных ориентиров для государственных служащих ("Честность важнее компетентности"):


1) профессиональное обучение через погружение в реальные коррупционные дела (адаптированные и анонимизированные) (описание преступления, суть нарушения, ранние сигналы, последствия для семьи, карьеры, государства) для создания эффекта глубокого запоминания

информация в АП

4-квартал 2026 года

АДГС (по согласованию)

не требуется

-

2) проведение по результатам обучения тестирования государственных служащих на определение уровня правовой грамотности

информация в АП

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

АДГС (по согласованию)

не требуется

-

35

Проведение оценки деятельности государственных и местных исполнительных органов, организаций по продвижению в обществе идеологемы "Закон и Порядок" в соответствии с методикой расчета оценки деятельности государственных и местных исполнительных органов, организаций по продвижению в обществе идеологемы "Закон и Порядок"

информация в АП

2026 – 2030 годы (август, февраль)

ГП (по согласованию)

не требуется

-

1.5. Социализация и профилактика девиантного поведения среди лиц с повышенным риском совершения правонарушений

36

Усиление контроля за лицами, склонными к рецидиву, с введением цифровых инструментов и биометрической регистрацией для мониторинга повседневной жизни поднадзорных лиц

приказ МВД

4-квартал 2027 года

МВД, МИИЦР, МИО

не требуется

-

37

Минимизация рисков вовлечения граждан, особенно молодежи, в дропперство и кибермошенничество:


1) проработка вопроса по введению лимита на переводы с новых счетов

информация в ГП

4-квартал 2026 года

НБ (по согласованию), АРРФР (по согласованию), банки второго уровня

не требуется

-

2) проработка вопроса по автоматическому уведомлению клиента о мошеннических операциях, связанных с переводом денег, с внесением нормативных изменений

информация в ГП

3-квартал 2026 года

АРРФР (по согласованию), НБ (по согласованию), банки второго уровня

не требуется

-

3) запуск масштабных информационных кампаний "Стоп дроппер" с акцентом на меры ответственности и реальные истории осужденных и жертв мошенничества

медиаматериалы

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МИО, АРРФР (по согласованию), АФМ (по согласованию), НБ (по согласованию)

не требуется

-

38

Изучение эффективности деятельности частных организаций, оказывающих услуги медико-социальной реабилитации лиц с зависимостями, с внесением предложений по созданию механизма государственного контроля в этой сфере

информация в АП

4-квартал 2026 года

ГП (по согласованию)

не требуется

-

39

Проработка вопроса законодательного закрепления норм по передаче компетенции Комитета УИС МВД по контролю качества предоставления среднего, технического и профессионального образования осужденным в учреждениях уголовно-исполнительной системы департаментам по контролю качества в сфере образования, а по укреплению материально-технического обеспечения данных организаций образования – местным исполнительным органам

КДРП, внесение изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "Об образовании"

4-квартал 2027 года

МП, МВД, МИО,
ГП (по согласованию)

не требуется

-

40

Расширение оснований поддержки лиц, освобожденных из мест лишения свободы и состоящих на учете служб пробации:


1) определение координирующего органа, ответственного за ресоциализацию данной категории лиц, с внедрением KPI, определяющих эффективность принимаемых мер

предложения в МВД

4-квартал 2026 года

ГП (по согласованию), ЦГО, МИО

не требуется

-

2) разработка программ ресоциализации (оказание правовой помощи, услуг психологической коррекции, обучение правовой грамотности, востребованным рабочим профессиям и трудоустройство)

аналитическая справка

2-квартал 2027 года

ГП (по согласованию), МИО, МВД, МТСЗН

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ

3) выработка мер по стимулированию финансовых организаций к восстановлению платежеспособности и оказанию других мер поддержки лицам указанной категории

анализ

2-квартал 2027 года

ГП (по согласованию), МФ, АРФРР (по согласованию)

не требуется

-

41

Развитие медиации через создание условий для повышения ее эффективности:


1) утверждение единого профессионального стандарта медиатора с учетом приоритета ключевых медиативных компетенций

КДРП, внесение изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "О медиации"

4-квартал 2027 года

МКИ, ГП (по согласованию)

не требуется

-

2) введение в обязанности медиатора разработки специальной программы, ориентированной на изменения противоправного сознания правонарушителя

КДРП, внесение изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "О медиации"

4-квартал 2027 года

МКИ, ГП (по согласованию)

не требуется

-

3) внедрение рейтинга медиаторов по уголовным делам
 

единый реестр

4-квартал 2028 года

МКИ, ГП (по согласованию),
МВД

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

4) проработка вопросов институциональной дифференциации примирения сторон и медиации, оснований прекращения уголовного преследования на основании заключения медиатора после прохождения медиативной программы в рамках работы над новыми проектами УК и УПК

аналитический отчет

1-квартал 2027 года

МЮ, МКИ

не требуется

-

Направление 2. Создание безопасной и благоприятной среды для жизни

Целевой индикатор 2. Снижение уровня насильственных преступлений: 2026 г. – на 2 %, 2027 г. – 4 %, 2028 г. – 6 %,
2029 г. – 8 %, 2030 г. – 10 % (по отношению к базовому 2025 году), преступлений, совершенных в общественных местах, в том числе улицах: 2026 г. – на 2 %, 2027 г. – 4 %, 2028 г. – 6 %, 2029 г. – 8 %, 2030 г. – 10 % (по отношению к базовому 2025 году)

2.1. Формирование инфраструктуры безопасности и создание условий для комфортного проживания, в особенности в наиболее криминогенных районах

42

Внедрение внешнего анализа на соответствие требованиям безопасности районов, где расположены ТРЦ, объекты образования, спорта и иные объекты социальной сферы, а также мест массового досуга и отдыха населения (анализ рисков конкретного района (травмы, преступность, агрессия, освещение, камеры, открытые пространства, общественный транспорт, пешеходные дорожки и другие места) с выработкой соответствующих рекомендаций для уполномоченных органов

анализ, акты прокурорского реагирования

4-квартал 2026 года

ГП (по согласованию), МВД, МИО

не требуется

-

43

Формирование устойчивой модели безопасного поведения:


1) создание интерактивных дорожных площадок для имитации реалистичных дорожных ситуаций для проведения практических занятий для детей младших классов (с использованием учебных транспортных средств, манекенов, перекрестков и дорожной разметки)

акты ввода

2026 – 2030 годы

МИО, МП, МВД, НАО "Правительство для граждан" (по согласованию)

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ

2) проработка вопроса внедрения программных продуктов и мобильных приложений, предусматривающих функции передачи данных о местоположении в режиме реального времени, фиксации изображения агрессора и автоматического уведомления правоохранительных органов

аналитическая справка

4-квартал 2027 года

МВД, МИИЦР, МП, МИО

не требуется

-

44

Адаптация международного стандарта ISO 22341-2021 к требованиям по проектированию окружающей среды CPTED (Crime Prevention Through Environmental Design в рамках программы "Safe City") и создание безопасной городской среды (Smart City)

заявка в РГП "Казстандарт", приказ МТИ

4-квартал 2027 года

МТИ, МВД, МИО, ГП (по согласованию)

не требуется

-

2.2. Внедрение искусственного интеллекта и развитие цифровых решений в продвижении идеологии закона, укреплении общественного порядка и безопасности

45

Создание единой цифровой платформы благотворительности с целью обеспечения прозрачности сбора добровольных пожертвований и (или) благотворительной помощи, а также исключения противоправных действий при использовании собранных средств

акты ввода в эксплуатацию

4-квартал 2026 года

МКИ, МИИЦР, АФМ (по согласованию),
ГП (по согласованию)

за счет внебюджетных средств

ВБС

46

Создание в формате цифровой экосистемы единой дежурной диспетчерской службы с охватом экстренных и коммунальных служб (101, 102, 103, 104, 109, 112)

акт ввода в эксплуатацию

4-квартал 2026 года

ГП (по согласованию), МВД, МИИЦР, ЦГО, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ

47

Расширение функционала аналитической платформы "Ситуационно-аналитический центр МВД" с использованием различных алгоритмов машинного обучения

протокол испытаний

2-квартал 2028 года

МВД

за счет внебюджетных средств

ВБС

48

Интеграция в ЕРДР нового модуля "Интеллектуальный помощник следователя" на основе ИИ

модуль

4-квартал 2026 года

ГП (по согласованию), МВД, МИИЦР, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ

49

Проработка вопроса приобретения информационной платформы "SuperVision" на базе искусственного интеллекта по автоматическому поиску и блокировке противоправного контента в Интернете

информация в ГП

4-квартал 2026 года

МКИ, МИИЦР

не требуется

-

50

Внедрение передовых цифровых инструментов в работу полиции (запуск проекта "Цифровой полицейский", интеграция баз данных, развертывание автоматизированной системы управления нарядов и ресурсов МВД)

акт ввода в эксплуатацию

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

МВД, МИИЦР, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ

51

Поэтапное объединение в единую Национальную систему видеомониторинга всех систем видеонаблюдения, за исключением объектов, охраняемых Службой государственной охраны Республики Казахстан (вне зависимости от их собственников – частные камеры, дворовые, ТРЦ и других мест общего пользования) с применением алгоритмов искусственного интеллекта

акт ввода в эксплуатацию

4-квартал 2028 года

МИО, КНБ (по согласованию),
МВД, МИИЦР,
СГО (по согласованию), ГП (по согласованию), НПП "Атамекен" (по согласованию)

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ, ВБС

52

Создание "Цифрового помощника" с элементами искусственного интеллекта (на базе "e-Gov", "e-Otinish"), осуществляющего методическое сопровождение по подаче жалоб, FAQ по актуальным вопросам.
Разработка автоматической классификации обращений по категориям и подкатегориям вопросов, перенаправления по компетенции в уполномоченный орган

акт ввода в эксплуатацию

1-квартал 2027 года

МИИЦР, ГП (по согласованию), МВД, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

53
 

Расширение перечня автоматизированных государственных услуг (по принципу "запрос-ответ") и внедрение новых подходов (применение ИИ, голосовых роботов и мобильных приложений), автоматизированной отчетности о среднем времени предоставления услуг и уровне удовлетворенности качеством полученных услуг

акт ввода в эксплуатацию

3-квартал 2027 года

МИИЦР, ЦГО, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

54

Разработка и внедрение мобильного приложения для экстренного оповещения населения, в т.ч. для лиц с особыми потребностями (слуховой, зрительной дисфункцией)

акт ввода в эксплуатацию

4-квартал 2027 года

МЧС, МВД, МЗ, МТСЗН, МИИЦР, МНЭ

за счет внебюджетных средств

ВБС

55

Расширение цифрового надзора в социально значимых сферах (здравоохранение, образование, земельные отношения, налоги, закупки и другие сферы)

совместные приказы ГП и уполномоченных органов

2026 – 2030 годы
(январь)

ГП (по согласованию), МЗ, МП, МСХ, МФ, МТСЗН, МИО

не требуется

-

56

Создание централизованной национальной системы биометрической идентификации (защиты биометрических данных) для использования в различных сферах, включая государственные услуги

акт ввода в эксплуатацию

4-квартал 2026 года

МИИЦР, МВД, КНБ (по согласованию), ГП (по согласованию),
НБ (по согласованию)

не требуется

-

57

Модернизация мобильных систем "Күнделік", "BilimClass.kz", "Platonus" и аналогичных информационных платформ, обеспечивающих учебный процесс, путем внедрения специализированных разделов по правовому просвещению и профилактике правонарушений (видеоролики, анимационные материалы, инфографика)

информация в ГП

3-квартал 2027 года

МП, МНВО, МИО

за счет внебюджетных средств

ВБС

58

Проведение конкурса в рамках грантового финансирования науки и инновационных технологий на разработку креативных мобильных и настольных игр, квестов по решению правовых ситуаций с дальнейшим их внедрением

информация в ГП

2026 – 2030 годы(не менее одного раза в год)

МНВО, МП, МИИЦР, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ, МБ

59

Апробация проекта учета правонарушений и происшествий, совершаемых военнослужащими воинских подразделений, формирований и частей

совместный приказ

2-квартал 2027 года

ГП (по согласованию), МО, МЧС, МВД, КНБ (по согласованию)

не требуется

-

60

Реализация операторами сотовой связи алгоритма (механизма) для выявления и перехвата мошеннических звонков, блокировки несанкционированного трафика с применением элементов искусственного интеллекта на базе Национального Антифрод-центра (Антифрод-центр НБ РК) в целях масштабирования борьбы с мошенничеством

инструкция

4-квартал 2026 года

МИИЦР, НБ (по согласованию), МВД, АФМ (по согласованию), ГП (по согласованию), операторы сотовой связи

за счет внебюджетных средств

ВБС

61

Повышение прозрачности деятельности частных судебных исполнителей:


1) расширение функционала государственной автоматизированной информационной системы исполнительного производства "Кабинет сторон исполнительного производства" (переход от бумажного формата к цифровому), интеграция с базами данных государственных органов, банками второго уровня, единой системой управления (ЕСУ), единой страховой базой, АО "Казпочта"

акт ввода в эксплуатацию

1-квартал 2027 года

МЮ, МИИЦР

не требуется

-

2) популяризация мобильного приложения AdiletGov ("Кабинет сторон исполнительного производства") через СМИ, радио и иные информационные ресурсы

публикации в СМИ

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

МЮ

не требуется

-

62

Обеспечение регулярного оповещения (push-уведомлений) в портале "e-Gov", мобильном приложении "eGov Mobile" населения о видах, способах совершения мошенничества и организации финансовых пирамид, а также правовых последствиях организации незаконного игорного бизнеса

регулярное оповещение

2025 – 2030 годы
(ежеквартально)

МИИЦР, МВД, МТС, АФМ (по согласованию)

не требуется

-

Направление 3. Обеспечение открытости (доступности) органов власти

Целевой индикатор 3. Повышение степени открытости (доступности) государственных органов: 2025 г. – 83 балла; 2026 г. – 84 балла, 2027 г. – 85 баллов, 2028 г. – 86 баллов, 2029 г. – 87 баллов, 2030 г. – 88 баллов

3.1. Укрепление доверия к институтам власти, в том числе через оперативность и качество реагирования на обращения населения, доступность информации и прозрачность управленческих решений

63

Внедрение инструментов сотрудничества государства и общества, направленных на формирование культуры открытости государственных органов (новый механизм оценки, публичная отчетность и другие инструменты)

приказ МКИ

4-квартал 2026 года

МКИ

не требуется

-

64

Проработка вопроса внедрения механизма общественного мониторинга закупок квазигосударственного сектора

приказ МФ, решение СД

4-квартал 2026 года

МФ, АО "ФНБ Самрук-Қазына" (по согласованию)

не требуется

-

65

Обеспечение полного внедрения и функционирования единой информационной платформы "Qyzmet-police.kz" для приҰма на службу в органы внутренних дел, автоматизации процессов подачи документов, проверки соответствия требованиям и формирования цифрового пакета кандидата

платформа "Qyzmet-police.kz"

4-квартал 2026 года

МВД

Не требуется

-

66

Переход от пассивной отчетности к адресной, диалоговой коммуникации:


1) мониторинг руководителями качества услуг, оказываемых подведомственным государственным органом или организацией, путем личного посещения объектов без предварительного уведомления

информация в ГП
 

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)
 

МИО (услугодатели)

не требуется

-

2) расширение функционала цифровых сервисов "е-правопорядок" для граждан (онлайн-подача заявлений, мобильные приложения полиции, расширение перечня электронных услуг), а также более эффективное использование имеющихся социальных сетей и мессенджеров (TikTok, Facebook, Instagram), где граждане смогут размещать правонарушения (с хэштэгами)

акты ввода

4-квартал
2027 года

МВД, МИИЦР, ГП (по согласованию), МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

3) рассылка push-уведомлений посредством мессенджеров (Telegram и другие мессенджеры) о нормативных правовых решениях местных представительных и исполнительных органов (регулирование торговли, благоустройства, экологии и другие сферы), социально значимых событиях (открытие новых детских садов, школ, спортивных секций на бесплатной основе), проведении ярмарок вакансий, мероприятиях по трудоустройству и профессиональному обучению, запуске общественно полезных инициатив и программ поддержки населения

информация в ГП
 

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

МИО

не требуется

-

67

Развитие профессиональной компетенции сотрудников правоохранительных органов:


1) повышение эффективности сервисной модели деятельности государственных и правоохранительных органов с акцентом на профилактику правонарушений и службу населению

аналитическая записка

ежегодно (15 февраля, 15 июля)

МВД

не требуется

-

2) разработка методических рекомендаций по применению статьи 200 Уголовно-процессуального кодекса Республики Казахстан и статьи 826 Кодекса Республики Казахстан об административных правонарушениях

методические рекомендации

2-полугодие 2025 года

МВД, МЮ

не требуется

-

3) системное повышение профессиональной компетентности сотрудников правоохранительных органов, направленное на укрепление культуры законности и процессуальной дисциплины

программы обучения, методические рекомендации, указания

2026 – 2030 годы
(сентябрь -май)

ГП (по согласованию), МВД, КНБ (по согласованию), МЧС

не требуется

-

4) развитие личностных, коммуникативных и управленческих компетенций – мягких навыков (soft skills) сотрудников

проведение курсов повышения квалификации и переподготовки

2026 – 2030 годы
(сентябрь -май)

МВД

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ, МБ

68

Обеспечение организации проведения государственного контроля согласно порядку, предусмотренному Предпринимательским кодексом Республики Казахстан, с недопущением инициирования исключений из регулирования Предпринимательского кодекса сфер деятельности субъектов предпринимательства, в которых осуществляются контроль и надзор

информация в МВД

2026 – 2030 годы
(ежеквартально)

МНЭ, ЦГО

не требуется

-

3.2. Трансформация правоприменительной практики с учетом принципов клиентоориентированности и открытости

69

Развитие профессиональных компетенций судей:


1) внедрение интерактивных симуляций судебных процессов по уголовным, гражданским и административным делам (смоделированные процессы, обучающие кейсы, публичная демонстрация правоприменительной практики)

программа курсов повышения квалификации

4-квартал 2026 года

ВСС (по согласованию)

не требуется

-

2) повышение квалификации по развитию когнитивных компетенций, юридического мышления, методике принятия процессуальных решений, правилам квалификации

учебные программы, отчеты

2026 – 2030 годы (сентябрь-май)

ВСС (по согласованию)

не требуется

-

Направление 4. Развитие партнерства с гражданским сообществом в вопросах продвижения идеологии закона и порядка

Целевой индикатор 4. Уровень вовлеченности гражданского сектора в продвижение идеологии: 2026 г. – 5 %, 2027 г. – 9 % ,
2028 г. – 13 %, 2029 г. – 17 %, 2030 г. – не менее 20 %

70

Вовлечение граждан в обсуждение локальных проблем правопорядка и решение вопросов установки камер видеонаблюдения, дорожных знаков, организации патрулирования и других вопросов обеспечения безопасности

прямые эфиры, протоколы встреч с населением

2026 – 2030 годы (не менее одного раза в год)

МВД, МИО

не требуется

-

71

Информационное обеспечение экспертного сообщества:


1) формирование цифрового реестра рекомендованных экспертов из числа гражданского сектора для профессионального и доступного продвижения в обществе основных принципов, ценностей и направлений внутренней политики Республики Казахстан, а также отчетности о мероприятиях по продвижению идеологии, охвату населения проводимой работой

единый реестр экспертов

3-квартал 2026 года

МКИ, ЦГО, МИО, НПО

не требуется

-

2) создание "цифрового облака" с материалами и кейсами, доступными для экспертов и лекторов, участвующих в программах продвижения идеологии закона и порядка

база данных

3-квартал 2026 года

ГП (по согласованию), МКИ, МЮ, МИИЦР, ЦГО, МИО

не требуется

-

72

Пересмотр механизма государственного социального заказа и грантового финансирования:


1) совершенствование критериев отбора поставщиков государственного социального заказа из числа НПО с учетом результатов оценки эффективности ранее реализованных проектов

приказ МКИ

4-квартал 2026 года

МКИ, МИО

не требуется

-

2) создание единой национальной цифровой платформы для НПО в целях учета и систематизации их деятельности (опыт, результаты работы и реального воздействия, включение в реестр как условие участия в государственном социальном заказе и грантовом финансировании)

акт ввода в эксплуатацию

4-квартал 2028 года

МКИ, МИИЦР, МНЭ, МИО

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

73

Использование потенциала научного сообщества, включая ведомственные учебные заведения:


1) проведение научно-практической конференции "Верховенство права как новый общественный контракт в Казахстане"

сборник материалов и рекомендаций

2027 – 2030 годы
(раз в год)

ГП (по согласованию), МВД, МО, МЮ, ВСС (по согласованию), КНБ (по согласованию), МЧС

не требуется

-

2) создание подприоритета развития науки по продвижению идеологии (приоритет "Интеллектуальный потенциал страны") для привлечения широкого круга ученых и проведения тематических исследований
 

протокол ВНТК

декабрь 2026 года

ГП (по согласованию), МНВО, МО, МЮ, ВСС (по согласованию), КНБ (по согласованию), МЧС

не требуется

-

74

Формирование перечня и реализация прикладных общественно-значимых проектов, проводимых
с участием НПО, политических партий, профсоюзов, молодежных объединений и волонтерских организаций, в том числе в рамках грантового финансирования
и государственного социального заказа

приказ МКИ

2026 – 2030 годы
(раз в год)

МКИ, ЦГО,
МИО

не требуется

-

75

Организация республиканского проекта "Заңды сыйлау – өзіңді сайлау" совместно с общественными организациями в рамках государственного социального заказа

приказ МКИ

2026 – 2030 годы
(раз в год)

МКИ

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

76

Расширение механизмов вовлечения институтов гражданского общества в реализацию идеологемы "Закон и порядок" (соглашения о сотрудничестве, рабочие группы, проектные офисы, форумы, профилактические акции, медиакампании, общественный мониторинг)

меморандум

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МКИ, ЦГО, МИО

не требуется

-

Направление 5. Стимулирование гражданской активности

Целевой индикатор 5. Уровень осведомленности населения об идеологии закона и порядка: 2026 г. – 69 %, 2027 г. – 70 %, 2028 г. – 71 %, 2029 г. – 72 %, 2030 г. – не менее 73 %

5.1. Стимулирование гражданской активности и экспертного участия в идеологической работе

77

Поощрение граждан, принимающих активное участие в формировании правовой культуры общества, в том числе сообщающих о любых нарушениях закона или этических норм, путем привлечения местного бизнес-сообщества

решение о поощрении

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МИО, МВД,
НПО

за счет и в пределах предусмотренных средств

МБ,
ВБС

5.2. Расширение границ общественного контроля

78

Привлечение IT-сообществ ("открытый хакатон") для выработки цифровых решений, способствующих реализации актуальных задач и повышению прозрачности деятельности государственных органов

информация в ГП

2026 – 2030 годы
(не менее одного раза в год)

МИИЦР, ЦГО, МИО

не требуется

-

79

Внедрение практики привлечения независимых наблюдателей к процедурам закупок услуг и работ, связанных с социальными объектами ("Пакт о добропорядочности" (Integrity Pacts), разработанный Transparency International для крупных государственных строек и закупок)

информация в ГП

4-квартал 2027 года

МИО, ЦГО

не требуется

-

80

Расширение открытых данных по государственному бюджету:


1) завершение цифровой трансформации бюджетного процесса МИО с интеграцией данных информационных систем (модуль – бюджетное планирование) с модулем бюджетное планирование ИСГП

акт ввода в эксплуатацию

4-квартал
2026 года

МФ, МИО, МИИЦР

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

2) автоматизированное размещение на портале "Открытые бюджеты" паспортов бюджетных программ администраторов бюджетных программ (РБ, МБ) с детализацией до уровня подпрограмм

акт ввода в эксплуатацию

4-квартал 2027 года

МФ, МИО, МИИЦР

за счет и в пределах предусмотренных средств

РБ

      Примечание: расшифровка аббревиатур:

      США – Соединенные Штаты Америки

      МСХ – Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан

      МЮ – Министерство юстиции Республики Казахстан

      ОАЭ – Объединенные Арабские Эмираты

      СМИ – средства массовой информации

      ЕКЦ – единый контакт-центр

      УПР – Уполномоченный по правам ребенка

      ГП – Генеральная прокуратура Республики Казахстан

      КПСиСУ ГП – Комитет по правовой статистике и специальным учетам Генеральной прокуратуры Республики Казахстан

      ВБС – внебюджетные средства

      МНВО – Министерство науки и высшего образования Республики Казахстан

      АП – Администрация Президента Республики Казахстан

      СД – совет директоров

      МЗ – Министерство здравоохранения Республики Казахстан

      БВУ – банки второго уровня

      МТСЗН – Министерство труда и социальной защиты населения Республики Казахстан

      МИО – местные исполнительные органы

      МБ – местный бюджет

      ВНТК – Высшая научно-техническая комиссия

      ОВПО – организации высшего и послевузовского образования

      МИИЦР – Министерство искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан

      вуз – высшее учебное заведение

      ВСС – Высший Судебный Совет Республики Казахстан

      НКО – некоммерческие организации

      МФ – Министерство финансов Республики Казахстан

      УК – Уголовный кодекс Республики Казахстан

      АРРФР – Агентство Республики Казахстан по регулированию и развитию финансового рынка

      АФМ – Агентство Республики Казахстан по финансовому мониторингу

      МО – Министерство обороны Республики Казахстан

      УПК – Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан

      МКИ – Министерство культуры и информации Республики Казахстан

      ИСГП – информационная система государственного планирования

      СГО – Служба государственной охраны Республики Казахстан

      АДГС – Агентство по делам государственной службы Республики Казахстан

      НПА – нормативный правовой акт

      МП – Министерство просвещения Республики Казахстан

      ЦГО – центральные государственные органы

      МПС – Министерство промышленности и строительства Республики Казахстан

      РБ – республиканский бюджет

      КДРП – консультативный документ регуляторной политики

      СА – Судебная администрация Республики Казахстан

      МТИ – Министерство торговли и интеграции Республики Казахстан

      ТРЦ – торгово-развлекательный центр

      ЕРДР – единый реестр досудебных расследований

      МЧС – Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Казахстан

      МТС – Министерство туризма и спорта Республики Казахстан

      ТЗ – техническое задание

      НБ – Национальный Банк Республики Казахстан

      КНБ – Комитет национальной безопасности Республики Казахстан

      МНЭ – Министерство национальной экономики Республики Казахстан

      НПО – неправительственные организации

      ЦОН – центр обслуживания населения

      МВД – Министерство внутренних дел Республики Казахстан

      ОКЭД – общий классификатор видов экономической деятельности

      FAQ – Frequently Asked Questions (часто задаваемые вопросы)

      GPA – Grade Point Average (средний балл успеваемости)

      KPI – Key Performance Indicators (ключевые показатели эффективности)

      SMS – Short Message Service (служба коротких сообщений)

      SMM – Social Media Marketing (комплекс маркетинговых активностей в социальных сетях)

      STEM – Science, Technology, Engineering, Mathematics (аббревиатура, обозначающая комплексный подход к образованию и профессиональной сфере, объединяющий науку (Science), технологии (Technology), инженерию (Engineering) и математику (Mathematics)

      IT – Information Technology (информационные технологии)

      ______________________________________________

"Қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету жөніндегі 2025 – 2030 жылдарға арналған тұжырымдаманы бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 1 сәуірдегі № 200 қаулысына өзгеріс енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 13 шілдедегі № 610 қаулысы

      Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

      1. "Қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету жөніндегі 2025 – 2030 жылдарға арналған тұжырымдаманы бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 1 сәуірдегі № 200 қаулысына мынадай өзгеріс енгізілсін:

      көрсетілген қаулымен бекітілген Қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету жөніндегі 2025 – 2030 жылдарға арналған тұжырымдама осы қаулыға қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.

      2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
      Премьер-Министрі О. Бектенов

  Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2026 жылғы 13 шілдедегі
№ 610 қаулысына қосымша
Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2025 жылғы 1 сәуірдегі
№ 200 қаулысымен
бекітілген

Қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету жөніндегі 2025 – 2030 жылдарға арналған тұжырымдама

      Мазмұны:

      1-бөлім. Тұжырымдаманың паспорты.

      2-бөлім. Ағымдағы ахуалды талдау.

      3-бөлім. Халықаралық тәжірибеге шолу.

      4-бөлім. Құқықтық мәдениетті дамыту пайымы.

      5-бөлім. Идеологияны дамытудың негізгі қағидаттары мен тәсілдері.

      6-бөлім. Нысаналы индикаторлар және күтілетін нәтижелер.

      7-бөлім. Тұжырымдаманы іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспары (осы Тұжырымдамаға қосымша)

1-бөлім. Тұжырымдаманың паспорты

Тұжырымдаманың атауы

Қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету жөніндегі 2025 – 2030 жылдарға арналған тұжырымдама

Әзірлеу үшін негіздемелер

Қазақстан Республикасы Президентінің 2024 жылғы 2 қыркүйектегі "Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм" атты Жолдауы;
Қазақстан Республикасы Президентінің 2021 жылғы 15 қазандағы № 674 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының құқықтық саясатының 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы;
Мемлекет басшысының Ұлттық құрылтайдың 2025 жылғы 14 наурыздағы төртінші отырысында сөйлеген сөзі;
Қазақстан Республикасы Президентінің 2024 жылғы 30 шілдедегі № 611 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі ұлттық даму жоспары;
Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының 2024 жылғы 29 қазандағы № 24-02-1.26 тапсырмасы;
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 29 сәуірдегі № 790 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің 81 және 83-тармақтары;
7) Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының 2025 жылғы 2025 жылғы 23 қыркүйектегі №25-52-4/3 ҚБП тапсырмасы;
8) Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының 2026 жылғы 19 наурыздағы № 52-12.146 ПАБ-8 тапсырмасы

Тұжырымдаманы әзірлеуге жауапты мемлекеттік орган

Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі

Тұжырымдаманы іске асыруға жауапты мемлекеттік органдар

Мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар, ведомстволық бағынысты мекемелер, үкіметтік емес ұйымдар, қоғамдық бірлестіктер

Іске асыру мерзімі

– 2030 жылдар

2-бөлім. Ағымдағы ахуалды талдау

      Соңғы жылдары Қазақстан Республикасында қоғамда құқықтық мәдениет пен құқықтық тәртіп деңгейі артуының оң үрдісі байқалады.

      Қазақстан "Халық үніне құлақ асатын мемлекет" тұжырымдамасының негізгі элементі болып табылатын заңдылық пен тәртіп қағидаттарын нығайтуға бағытталған реформаларды белсенді түрде жүргізуде.

      Мемлекет басшысы 2024 жылғы 2 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында мынаны атап өтті: "Соңғы бес жылда ауқымды реформалар жасалды. Еліміздің саяси жүйесі түбегейлі өзгерді. Жұрттың сана-сезімінде бетбұрыс болып жатыр. Халықтың құқықтық мәдениеті артып келеді. Азаматтардың бойында жаңа әдеттер, дағдылар қалыптасып, жаңа құндылықтар орнығуда.".

      Мәселен, Конституциялық Соттың құрылуы, Адам құқықтары жөніндегі уәкілге конституциялық мәртебенің берілуі, прокуратура органдарының рөлін күшейту маңызды оқиғалар болып табылады. Осы бағыттар бойынша азаматтар үшін бұзылған құқықтарды қалпына келтіру және осындай бұзушылықтардың алдын алу жөніндегі жаңа мүмкіндіктерді айқындайтын Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы", "Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл туралы" және "Прокуратура туралы" конституциялық заңдары қабылданды.

      2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда Конституциялық Сот өз жұмысын бастады, ол Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз етеді. Барлық азаматтар, Бас Прокурор және Адам құқықтары жөніндегі уәкіл конституциялық бақылау органына жүгіну құқығын алды.

      Осылайша, конституциялық реформа Қазақстан тарихындағы жаңа дәуірдің бастауы болды. Бұл соңғы үш жылдағы саяси өзгерістерді бекемдеуге және мемлекеттілікті одан әрі нығайтуға берік негіз қалауға мүмкіндік берді.

      2023 жылғы наурызда Қазақстан Республикасы Ақпараттық доктринасының бекітілуі бұл бағыттағы маңызды қадамдардың бірі болды. Бұл құжат еліміздің ақпараттық кеңістігінің орнықты жұмыс істеуін және қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, сондай-ақ жалған ақпаратқа және қоғамдық пікірді манипуляциялауға қарсы іс-қимылға бағытталған.

      Бұдан басқа, 2020 жылғы тамызда Азаматтық қоғамды дамыту тұжырымдамасы қабылданды, оның мақсаты азаматтардың мемлекеттік істерді басқаруға белсенді қатысуы үшін қолайлы жағдай жасау және мемлекет пен азаматтық қоғам институттары арасындағы әріптестікті нығайту болып табылады.

      Үкімет әлеуметтік жобалар мен гранттарды қаржыландыра отырып, азаматтарды құқықтық оқыту үшін үкіметтік емес ұйымдармен (бұдан әрі – ҮЕҰ) белсенді түрде ынтымақтастық жасайды. Жыл сайын негізінен құқықтық ағартуға бағытталған 2000-ға жуық әлеуметтік жоба іске асырылуда. ҮЕҰ реформалар мен ағарту жұмысын қолдай отырып, мемлекеттік органдар жанындағы қоғамдық кеңестерге қатысады. Адам құқықтары және бала құқықтары жөніндегі уәкілдер азаматтар мен балалардың құқықтарын қорғау үшін ҮЕҰ-мен тығыз өзара іс-қимыл жасайды. Мұндай ынтымақтастық елімізде халықтың құқықтық сана-сезімін жақсартуға және құқықтық мәдениетті арттыруға ықпал етеді.

      Соңғы бес жылда елімізде қылмыскерлік деңгейі төмендеуінің орнықты үрдісі байқалады. Ресми статистикаға сәйкес (ҚР БП ҚСжАЕК) қылмыстық құқық бұзушылықтардың саны 46,7 %-ға (2020 жылғы 236594-тен 2024 жылы 126039-ға дейін), оның ішінде қылмыстың басқа түрлері бойынша қысқарды:

      кісі өлтіру – 32,6 %-ға (839-дан 565-ке дейін);

      ұрлық – 54,8 %-ға (66864-тен 30180-ге дейін);

      тонау – 75,4 %-ға (6265-тен 1538-ге дейін);

      қарақшылық шабуыл – 72 %-ға (457-ден 128-ге дейін);

      бұзақылық – 72,5 %-ға (5770-ден 1582-ге дейін).

      Қылмыскерліктің құрылымы да өзгерді. Дәстүрлі түрде мүліктік қылмыстар (ұрлық) неғұрлым кеңінен таралған болатын.

      Алайда қылмыскерлік үнемі трансформациялауда болады. Мұндай өзгерістердің басты себептерінің бірі – әлеуметтік-экономикалық фактор және технологиялық прогресс.

      Заңға мойынсынатын азаматтар заманауи технологияларды даму немесе өнертабыстар үшін пайдаланатыны сияқты, қылмыстық әлем де қылмыстар жасауға мүмкіндік беретін механизмдерді табады.

      Осының аясында алаяқтық – 39,6 %-ға (31433-тен 43890-ға дейін) және бопсалау – 71,7 %-ға (315-тен 541-ге дейін) – сияқты қылмыстардың саны артты.

      Атап айтқанда, алаяқтықтың, әсіресе Интернет пен телефон алаяқтығының үлесі айтарлықтай өсті, соның салдарынан қылмыстың бұл түрі жалпы қылмыскерлік құрылымында жетекші орынға ие болып отыр.

      Лудоманияға қарсы іс-қимыл бойынша қабылданған кешенді тәсілдерге қарамастан, проблема әлі де сақталуда. Ұлттық статистика бюросының мәліметтері бойынша 2020 – 2023 жылдар аралығында қазақстандықтар құмар ойындарға
1 трлн теңгеден астам қаражат жұмсаған, лудомания ажырасулардың 38 %-ына себеп болған.

      Қазіргі уақытта 400 мыңға жуық адам казино мен букмекерлік конторалардың тұрақты клиенттері болып табылады.

      Қылмыскерліктің трансформациялануы есірткі мен психотроптық заттарды өткізудің жаңа әдістеріне алып келді. Интернет те есірткі сататын алаңға айналды.

      Тиісінше, есірткіге байланысты қылмыстар саны 7 %-ға өсті (7243-тен 7754-ке дейін). Героинді синтетикалық есірткілер алмастырды, олардың құрамдас бөліктері еркін сатылымда. Бұл әлемдік үздік практикалар негізінде химиялық компоненттер мен прекурсорлардың заңды айналымын бақылауды қамтамасыз ету үшін тиімді құралдарды енгізуді талап етеді.

      Қаскүнемдер ақпаратқа оны көпшілікке таратуға арналған ресурстары көп адам иелік етеді деген қорытындыға келді. Бұған мысал фейктік жаңалықтар мен жалған ақпаратты тарату болып табылады. Әлеуметтік желілер мен басқа да онлайн-платформалар арқылы жалған ақпарат тез таралып, қоғамдық көңіл-күй мен саяси процестерге әсер етеді.

      Интернет радикалдандыру және террористерді арбау алаңына айналды.

      Экстремистік ұйымдар өз насихатын тарату, шабуылдарды үйлестіру және жоспарлау үшін әлеуметтік желілер мен мессенджерлерді пайдаланады.

      2020 – 2024 жылдар аралығында Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінде (бұдан әрі – СТБТ) 1541 қылмыстық құқық бұзушылық, оның ішінде әртүрлі экстремистік іс-әрекеттердің 755 фактісі және 786 терроризм актісі туралы жалған хабарлама тіркелді.

      Интернет пен әлеуметтік желілердің дамуымен балалар порнографиясы, онлайн жыныстық қудалау және сексуалдық қызметтер саудасы сияқты сексуалдық қылмыстардың жаңа түрлері пайда бола бастады.

      Адам саудасына байланысты тіркелген барлық қылмыстар: жылдар бойынша: 2020 жылы – 111; 2021 жылы – 103; 2022 жылы – 77; 2023 жылы – 152; 2024 жылы – 207 (оның ішінде кәмелетке толмағандар арасында – 2019 жылы – 12; 2020 жылы – 18; 2021 жылы – 12; 2022 жылы – 17; 2023 жылы – 24; 2024 жылы – 19).

      Қылмыскерліктің жай-күйі уақыт өте келе өзгеруде және қылмыстардың мазмұнына, үрдістеріне, себептері мен жағдайларына байланысты болады.

      Жоғарыда келтірілген мысалдар құқық қорғау жүйесін қазіргі әлемдегі қылмыскерліктің өзгермелі сипатына бейімдеудің маңыздылығын көрсетеді.

      Сонымен қатар халықтың мемлекеттік органдар институттарына деген сенім деңгейі айтарлықтай жоғары емес.

      Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша әлеуметтік сауалнамалардың қорытындысы бойынша азаматтардың шамамен 66 %-ы құқықтық тәртіптің негізгі институттарына – құқық қорғау органдары мен соттарға толық сенім артады, ал қалғандары (шамамен 26 %-ы) не ішінара сенім білдіреді, не сенімсіздік білдіреді.

      Бұл азаматтардың бәрі бірдей әділеттілік пен құқық қолдану тиімділігіне сенім білдіре бермейтінін көрсетеді. Сенімнің төмен деңгейі құқықтық сауаттылықтың маңыздылығын қабылдауға теріс әсер етіп, заңға немқұрайлы қарауды қалыптастырады.

      Азаматтарының зандылықты нығайту жолында жұмылдырлатын жұмысы ғана қоғамда әділдік орнатуы бәріне.

      Сонымен қатар Мемлекет басшысы: "Заң бәріне бірдей. Азаматтарымыз заңдылықты нығайту жолында жұдырықтай жұмылса ғана қоғамда әділдік орнайды" – деп атап өтті.

      Алайда қоғамда заң идеологиясын нығайтуға кедергі келтіретін проблемалар сақталуда.

      Біріншіден, бұл лауазымды адамдар тарапынан сыбайлас жемқорлық және

      теріс пайдалану жағдайлары, ол азаматтардың заң салтанат құрады деген сеніміне нұқсан келтіреді.

      Екіншіден, құқық бұзушылық тәуекелін арттыратын және құқықтық нормаларға назар аударуды төмендететін жұмыссыздық, табыстың төмендігі және халықтың жекелеген топтарының білім деңгейі сияқты әлеуметтік- экономикалық факторлар.

      Бұдан басқа, өңірлік диспропорциялар (қала/ауыл) адамдардың құқықтық ақпарат пен сот төрелігі институттарына қолжетімділігіне әсер етеді.

      Үшіншіден, мәдени ерекшеліктер мен дәстүрлер.

      Мысалы, жекелеген өңірлерде дауларды шешудің формалды емес практикаларына (ақсақалдар кеңесі, туыстық байланыстар) жүгіну тән, бұл ресми құқықпен үнемі келісе бермейді.

      Сондықтан заң қоғамдық өмірдің табиғи бөлігі ретінде қабылдануы үшін әділеттілік пен тәртіптің дәстүрлі құндылықтарын заманауи құқықтық мәдениетке интеграциялау талап етіледі.

3-бөлім. Халықаралық тәжірибеге шолу

      Заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету қоғамның тұрақтылығын қамтамасыз етуде, азаматтардың құқықтық санасын арттыруда және мемлекеттік институттарға деген сенімді нығайтуда шешуші рөл атқарады.

      Әртүрлі елдерде қолданылатын тәсілдер тарихи, мәдени және саяси
контекстке байланысты болады.

      Батыстың демократиялық модельдері құқықтық сана мен азаматтық белсенділікке баса назар аударады. Мәселен, АҚШ-та полиция мен қоғамның өзара іс-қимылына бағытталған бағдарламалар (Community Policing) белсенді дамып келеді.

      Бағдарламаның негізгі қағидаттары:

      азаматтар мен құқық қорғау органдары арасындағы сенімді нығайтуды;

      жергілікті қоғамдастықтарды қауіпсіздікті қамтамасыз етуге тартуды;

      азаматтардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіретін білім беру бастамаларын қамтиды.

      Сондай-ақ жарқын мысалдардың бірі D.A.R.E. (DrugAbuseResistance Education) бағдарламасы болып табылады, ол мектептердегі білім беру курстары арқылы жастардың бойында заңға бағынатын мінез-құлықты қалыптастыруға бағытталған.

      Банк саласындағы кибералаяқтықты азайту үшін көпфакторлы аутентификациялау және барлық банктік операцияларды баяулату жасанды түрде енгізілді.

      Ұлыбританияда заң мен тәртіп идеологиясы заң үстемдігі (Rule of Law) дәстүрімен тығыз байланысты.

      Басты механизмдер:

      әділеттілікті қамтамасыз ететін қуатты сот жүйесі;

      коммерциялық емес ұйымдар (бұдан әрі – КЕҰ) және құқық қорғау ұйымдары арқылы қоғамның белсенді қатысуы;

      жастарға заңнаманың негіздерін түсінуге көмектесетін "Street Law" сияқты ағартушылық науқандар.

      Мұнда метро станцияларында вандализм деңгейін төмендету үшін классикалық музыка мен жарқын граффити қолданылады. Мұндай тәсілдің арқасында станциялар құқыққа қарсы іс-әрекеттерді жасау үшін тартымсыз болып қалды.

      Осыған ұқсас әсерді қоғамдық аймақтарда бақылауда болу елесін тудыратын және агрессияны төмендететін айналарды қолдану қамтамасыз етеді.

      Ұлыбританияда мектептердің 90 %-ы цифрлық қауіпсіздіктің стандартталған бағдарламаларын қолданады, бұл зиянды контентке тап болатын балалардың үлесін 10-16 %-ға төмендетіп, интернеттегі қауіп-қатерлер туралы хабардарлықты 20 %-ға арттырды (Ofcom коммуникациялар саласындағы ұлттық реттеушінің деректері бойынша).

      АҚШ-та, Канадада және Еуропада жыл сайынғы Walk Audit (жаяу жүргіншілер аудитін) және School Zone (мектеп аймақтарын) қамтитын Safe Routes to School ("Мектепке баратын қауіпсіз маршруттар") бағдарламасы іске асырылуда. Мұндай аудандарда мектеп жасындағы жаяу жүргіншілердің жарақаттану деңгейі 33-44 %-ға төмендеді.

      Германияда заңдар мен адам құқықтарын құрметтеуге негізделген "құқықтық мемлекет" (Rechtsstaat) нақты тұжырымдамасы бар.

      Мемлекет мыналарды:

      құқықтық сананы арттыру бағдарламаларын (мысалы, мектептердегі құқық курстары арқылы);

      қатаң, бірақ әділетті құқық қорғау жүйесін;

      заңның сақталуына қоғамдық бақылау жасау тетіктерін (тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары, полицияны қадағалау жөніндегі комиссиялар) белсенді іске асыруда.

      Медиацияны кәсібилендіру және оның нәтижелерін соттардың ескеруі рецидивті 15-25 %-ға төмендетті, ал түрмелердегі білім беру жауапкершілігін өңірлік органдарға беру бұрын сотталғандарды жұмысқа орналастыруды 10-15 %-ға арттырды.

      Сонымен қатар академиялық адалдықтың бірыңғай стандарттарын енгізген неміс жоғары оқу орындарында студенттердің қайталанатын тәртіптік бұзушылықтарының 20-30 %-ға төмендегені тіркелді (German Rectors’ Conference – ректорлар бірлестігінің деректері бойынша).

      Исландияның тәжірибесі жастар арасындағы қылмыстар профилактикасының маңыздылығын көрсетеді. Елде Youth in Iceland бағдарламасы бар, оның шеңберінде:

      мемлекет жасөспірімдердің бос уақытты пайдалы өткізуіне арналған инфрақұрылым жасайды (спорт клубтары, шығармашылық студиялар, жастар орталықтары), көрсетілетін қызметтер тегін немесе қолжетімді бағада;

      кәмелетке толмағандарға алкоголь мен темекі сатуға байланысты қатаң шектеулер енгізілді, коменданттық сағат қолданылады;

      ата-аналар отбасылық қатынастарды нығайту бойынша білім беру курстарына қатысады.

      Әлеуметтік желілердің белсенді дамуын және олардың қоғамдық санаға тікелей әсерін ескере отырып, әлеуметтік желілердегі контент сапасын арттыру және азаматтарды олардың теріс ықпалынан қорғау мәселелері өзекті болып табылады, сондықтан 2025 жылы Италияда (Code of Conduct), Үндістанда (IIGC), Қытайда, Норвегияда инфлюенсерлерге арналған мінез-құлық кодекстері қабылданды. Германияда Желілердің жауапкершілігі туралы заң (NetzDG) фейк контентке қатысты шағымдарды 25-30 %-ға азайтуға мүмкіндік берді.

      Мексика мен Колумбияда үкіметтік емес және діни ұйымдар бұқаралық ақпарат құралдарында (бұдан әрі – БАҚ) заңды ұстану – өз қалаңды криминалдан қорғау деген идеяларды насихаттау үшін бірікті.

      Тәжірибе көрсеткендей, мемлекеттік органдар, мектеп, бұқаралық ақпарат құралдары, діни және қоғамдық көшбасшылар бір-бірін күшейте отырып, келісілген түрде әрекет етсе, қоғамдық санадағы өзгерістер айтарлықтай жылдамырақ өтеді.

      Азиялық модельдер қоғамдық тәртіп пен тәртіптілікті сақтауға басымдық береді.

      Қытайда "үйлесімді қоғам" идеологиясы үстемдік құрған.

      Ол ұжымдық жауапкершілік және үйлесімді қоғамдық тәртіп қағидаттарына негізделген.

      Негізгі құралдар:

      БАҚ пен әлеуметтік желілер арқылы жаппай құқықтық насихат;

      сыбайлас жемқорлықпен және құқық бұзушылықтармен күрес жөніндегі мемлекеттік науқандар;

      азаматтарды заңға бағынатын мінез-құлыққа ынталандыратын әлеуметтік

      кредит жүйесі.

      Жапонияда құқықтық сананы тәрбиелеу әлеуметтік институттар арқылы іске асырылады.

      Мұнда заң мен тәртіпті насихаттау ұжымдық жауапкершілік пен тәртіптің терең орныққан мәдениетіне негізделген.

      Жүйенің маңызды элементтері:

      мектептер мен университеттердегі заңды құрметтеуді қалыптастыруға бағытталған білім беру бағдарламалары;

      "Koban" жүйесі – тұрғын аудандардағы шағын полиция учаскелері, онда офицерлер жергілікті тұрғындармен тығыз байланыста жұмыс істейді;

      заң нормаларын ерікті түрде сақтауды көтермелейтін қоғамдық бастамалар мен бірлестіктер.

      Жапонияда мұғалімдерді міндетті кәсіби дамыту жүйесіне құқықтық сауаттылық, қақтығыстар медиациясы бойынша модульдер енгізілген. Педагогтердің 40 %-ы курстардың оқыту сапасына, тәртіпті басқаруға және оқушылардың проблемалық мінез-құлқының профилактикасына тікелей оң әсерін тигізетінін атап өтеді.

      Бұдан басқа, қатаң бақылау мен алдын алу шараларын қабылдауға негізделген авторитарлық және гибридті модельдер жұмыс істейді.

      Мәселен, Сингапурда жазалаудың қатаң жүйесі мен заңға бағынатын тәрбиелеу тетігі жұмыс істейді.

      Басты механизмдер:

      бұзушылықтар үшін қатаң жазалар (ауыр қылмыстар үшін жазалар мен өлім жазасын қоса алғанда);

      қоғамдық мінез-құлықты жаппай бейнебақылау және цифрлық мониторингтеу;

      заңға бағынатын азаматтарды көтермелеу бағдарламалары (мысалы, салықтық жеңілдіктер).

      Осы елде қолданылатын жүйелерді (Smart Nation), биометрияны (SingPass Face Verification) және бірыңғай командалық орталықтарды интеграциялау ден қою уақытын 20 %-ға қысқартуға және цифрлық мемлекеттік көрсетілетін қызметтерге қанағаттанушылық деңгейін 90 %-ға дейін жеткізуге мүмкіндік берді.

      "Заң мен Тәртіп" қағидаты қатаң жеке жауапкершілік және нақты сыбайлас жемқорлық кейстерінің симуляциясын, этикалық тәуекелдердің цифрлық бағалауын қолдана отырып, мемлекеттік қызметшілерді міндетті түрде оқыту арқылы іске асырылады. Нәтижесінде билік институттарына деген сенім деңгейі тұрақты түрде 80 %-дан жоғары болып отыр.

      Біріккен Араб Әмірліктерінде (бұдан әрі – БАӘ) заң тұрақтылық құралы болып табылады, сондықтан заң мен тәртіп өркендеудің негізі ретінде қабылданады.

      Негізгі тәсілдер мыналарды қамтиды:

      қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ететін қатал заңдар;

      технологияларды белсенді пайдалану (мысалы, "Smart Police" жүйесі);

      бейнебақылау камераларының жасанды интеллектімен интеграцияланған кең таралған желісін қамтитын "Ақылды Дубай" (Smart Dubai) жүйесін пайдалану (жүйеге азаматтар мен меймандарды дәл сәйкестендіруді қамтамасыз ететін бақылаудың биометриялық параметрлері енгізілді, осы және басқа да технологиялар қылмыстарды нақты уақыт режимінде анықтауға және қауіпсіздік қатерлерін болжауға көмектеседі);

      арнайы бастамалар (құқық қорғау органдарындағы волонтерлік) арқылы азаматтық қатысуды ынталандыру.

      БАӘ заңнамасы алкогольді, есірткіні қолдану мәселелерін және қылмыскерлікке ықпал ететін басқа да факторларды қатаң бақылайды.

      Осылайша, әр ел заң мен тәртіпті қамтамасыз етудің өзіндік жолын таңдайды, бірақ құқықтық ағартудың, қоғамның билікпен ынтымақтастығының үйлесімі және ақылға қонымды бақылау анағұрлым тиімді стратегия болып табылады.

      Білім беру және құқықтық ағарту – заңды құрметтеуді қалыптастырудың кілті (Германия, АҚШ, Жапония).

      Полиция мен қоғамның ынтымақтастығы – сенімді арттырады және қылмыстың алдын алады (Ұлыбритания, АҚШ, Жапония).

      Цифрлық технологиялар мен мониторинг қауіпсіздікті қамтамасыз етуде тиімді, бірақ адам құқықтарымен тепе-теңдікті сақтауды талап етеді (Сингапур, Қытай, БАӘ).

      Қатаң заңдар мен жазалар тиімді болуы мүмкін, бірақ әділетті құқық қолдану практикасын қажет етеді (Сингапур, Қытай, БАӘ).

      Қоғамдық қатысу бағдарламалары әлеуметтік жауапкершілік пен құқықтық тәртіпті нығайтады (Германия, Ұлыбритания, Жапония).

      Зерделенген шетелдік тәжірибенің жекелеген элементтерін ұзақ мерзімді институционалдық нәтижеге бағдарлана отырып, негізгі шарт – қажетті қаржылық, адами және уақытша ресурстарды бөлу сақталған жағдайда Қазақстанда да қолдануға болады.

4-бөлім. Құқықтық мәдениетті дамыту пайымы

      Мемлекет басшысы Ұлттық құрылтайдың төртінші отырысында сөйлеген сөзінде мынаны белгілеп берді: "Біздің ұлтымыздың арман-мұраты әділетті, қауіпсіз, таза, қуатты Қазақстанды құру идеясынан бастау алады. Біз баршаға және әркімге зор мүмкіндік беретін мемлекет құрып жатырмыз. Бұл – әр азамат өз қабілетін шыңдап, адал еңбегімен отбасын асырай алатын ел болу деген сөз.

      Заң мен тәртіп – біздің мызғымас тұғырымыз. Бұл, ең алдымен, еліміздің әр азаматына және барша халқымызға ортақ тәртіп. Ал біздің идеологиямыз – қарапайым әрі түсінікті. Бұл – жаһандағы аса күрделі геосаяси ахуалда елімізді жаңа даму деңгейіне көтеру үшін берік негіз қалау деген сөз. Мемлекетіміздің тағдыры мен ұлтымыздың берекелі өмірі осыған тікелей байланысты.".

      Құқықтық мәдениеттегі ағымдағы ахуалды және халықаралық тәжірибені талдау кезінде анықталған проблемалық мәселелер негізінде Қазақстан Республикасындағы заң мен тәртіп идеологиясын қоғамда ілгерілету бойынша мынадай бағдарлар айқындалды.

      Біріншісі – адам құқықтық сана мен мәдениеттің маңыздылығын түсінуі тиіс. Яғни, құқықтық нормаларды үстірт қабылдаудан оларды саналы түрде сақтауға көшуге бағыт алған жөн.

      Екіншісі – кез келген азамат мемлекеттің қауіпсіз орта қалыптастырып жатқанын, ал мемлекеттік органдар айқын қызметтер ұсыну және ашық диалогты қамтамасыз ету арқылы халықтың мүддесіне қызмет ететінін сезінуі тиіс.

      Сонымен қатар әрбір азамат, әсіресе мемлекеттік қызметші заңдылық пен құқықтық тәртіпті бұзғаны үшін жауаптылықтың бұлтартпастығын сезінуі керек.

      Үшіншісі – осындай жағдайлар болған кезде, адам тек заңдарды сақтауға ғана емес, сонымен бірге мұндай мінез-құлықты өз ортасында насихаттауға және қоғамның дамуына үлес қосуға ұмтылады деп күтуге болады.

      Құқықтық түсіндіру жұмысы саласындағы мемлекеттік саясат құқықтық мәдениетті дамытуда және азаматтардың өз құқықтары мен міндеттері туралы хабардарлығын арттыруда маңызды рөл атқарады. Бұл қызмет құқықтық ақпараттың қолжетімділігін қамтамасыз етуге, заңнаманы дұрыс түсінуге және қолдануға көмектесуге, сондай-ақ қоғамның құқықтық сауаттылық деңгейін көтеруге бағытталған.

      Құқық бұзушылық профилактикасы, жастармен және әлеуметтік осал топтармен жұмыс істеу қылмыс санын айтарлықтай азайтуға мүмкіндік береді. Дұрыс ұйымдастырылған профилактикалық жұмыс құқық бұзушылықтар орын алғанға дейін оларды жасау ықтималдығын төмендетеді.

      Сервистік модельге көшу билік органдарын халықпен неғұрлым сапалы, тиімді және ашық өзара іс-қимыл жасауға бағдарлайды. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді алудың қарапайымдылығы, іс-қимылдардың ашықтығы және азаматтардың сұрау салуларына жедел жауап беру мемлекеттік құрылымдардың оң имиджін қалыптастырады және халықтың қанағаттанушылығын арттырады.

      Азаматтар билік органдарының олардың қажеттіліктеріне бағдарланатынын, ашық және қолжетімді қызметтер ұсынатынын көргенде, олардың осы құрылымдарға деген сенімі айтарлықтай артады. Ашықтық пен халықпен өзара іс-қимыл наразылық деңгейін төмендетуге және әлеуметтік шиеленісті азайтуға көмектеседі.

      Процестерді цифрландыру мен автоматтандыру, құқық қорғау органдарының жұмысында жаңа технологияларды пайдалану (мысалы, қылмыскерлікті мониторингтеу немесе деректерді талдау үшін) олардың қызметін тиімдірек етеді. Бұл әкімшілік процестердің орындалуын жеделдетіп қана қоймай, жұмыс нәтижелілігін арттыруға мүмкіндік береді.

      Халықпен белсенді ынтымақтастық, сондай-ақ азаматтармен байланыс орнатуға арналған бейнебақылау жүйелері немесе мобильді қосымшалар сияқты қауіпсіздіктің инновациялық тәсілдерін енгізу қалалар мен елді мекендерде қауіпсіз ортаны құруға көмектеседі. Билік органдарының тиімді жұмыс істеп жатқанын және қауіпсіздіктің қамын ойлайтынын көргенде, адамдар өздерін қауіпсіз сезінеді.

5-бөлім. Идеологияны ілгерілетудің негізгі қағидаттары мен тәсілдері

      Мақсаттарға қол жеткізу қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілетуге және нығайтуға арналған тексерілген әдістер мен құралдарды қолдана отырып, нақты қағидаттарға негізделуі тиіс.

      Тұжырымдаманы іске асыру Қазақстан Республикасы ішкі саясатының негізгі қағидаттарын, құндылықтары мен бағыттарын есепке алады және олармен өзара байланысты болады.

      Атап айтқанда, "Заң мен Тәртіп" қағидаты азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және заң алдындағы бәрінің теңдігі, жазаның бұлтартпастығы мен жоғары құқықтық мәдениет арқылы әділдіктің негізін қалыптастырады. Осы қағидат мемлекет пен қоғамның өзара іс-қимыл жасасуы мен жұмыс істеуінің негізгі қағидаттарының бірі ретінде айқындалып, елдегі заңдылық мен тәртіпті нығайтуға бағытталған. Оған сәйкес мемлекеттік және құқық қорғау органдарының жұмысы халықтың құқықтық сауаттылығы деңгейін арттыруға, заңдар мен құқықтық нормаларды сақтауға бағдарланған тұрақты әдеттер мен мінез-құлықты қалыптастыруға бағытталуға тиіс.

      "Адал азамат" қағидаты қоғамда адал еңбегімен табысқа жетіп жүрген заңға бағынатын, білімді, отансүйгіш және жауапты азаматтың бейнесін қалыптастырады. Іс жүзінде ол білім беру, ағартушылық және мәдени жобалар, заңнамалық бастамалар мен салауатты өмір салтын насихаттау арқылы жүзеге асырылады, сондай-ақ әділетті және прогрессивті қоғам құрылатын құндылықтарды айқындайды.

      "Таза Қазақстан" қағидаты барлық азамат үшін ортақ жасампаз ойлау логикасын белгілейді. Тазалық пен тәртіпті сақтау, тарихи-мәдени мұраны қорғау, қоршаған ортаға ұқыпты қарау ұлттық сипаттың ажырамас белгілеріне айналуы тиіс. "Таза Қазақстан" – бұл азаматтардың жауапкершілігін арттыратын және қоғамда жаңа этиканы қалыптастыратын қағидат.

      "Халық үніне құлақ асатын мемлекет" қағидаты – мемлекеттік аппараттың ашықтығын қамтамасыз етуге, мемлекеттік шешімдер қабылдау процесіне жұртшылықтың қатысуы үшін қажетті жағдайлар жасауға және азаматтардың сындарлы сауалдарына жедел ден қоюға сайып келетін мемлекеттік басқарудың басымдылық етуші қағидаты. Іс жүзінде ол басшылардың халықпен кездесулері, сарапшылық алаңдар, консультативтік органдар мен ашық үкімет порталы, "E-petition" және "е-Otinish" сияқты цифрлық байланыс арналары арқылы жүзеге асырылады. Мұндай ашық жұмыс мемлекет пен қоғам арасындағы сенімді нығайтады.

      Мемлекеттік қызметші "Заң мен тәртіп" идеологемасын жеткізуші және жалғастырушы, ал оның іс-әрекеттері жалпы мемлекеттік институттарға деген қоғамдық сенімді қалыптастыру факторы ретінде қарастырылады. Осы тұрғыда жеке үлгі және мінсіз бедел қағидаты заңға бағынушылыққа, этикалық мінез- құлыққа және кәсіби жауапкершілікке жоғары талаптар қояды, бұл заңнамаға, қызметтік этикаға немесе жария мінез-құлық стандарттарына қайшы келетін әрекеттер үшін дербес жауапкершілікті көздейді. Азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сеніміне нұқсан келтіретін бұзушылықтар идеологеманы беделсіздендіру ретінде қарастырылады және заңдық жауаптылық пен беделдік бағалауға жатады.

      Сонымен бірге, құқықтық мәдениетті дамыту мынадай қағидаттар негізінде құрылуы тиіс.

      Заң үстемдігі және заңның жалпыға бірдейлігі қағидаты

      Заңда бөле-жару жоқ, ол бәріне бірдей және оның талабын әрбір азамат пен ұйым міндетті түрде орындауға тиіс. Практикалық жазықтықта бұл құқықтық тәртіптің іргетасы ретінде заң алдындағы теңдікті білдіреді. Бұл ретте мемлекеттік органдар лауазымдық жағдайына немесе сіңірген еңбегіне қарамастан, заңдардың барлығына бірдей әділ қолданылуын қамтамасыз етеді.

      Бұл қағидат қоғам үшін сезілетіндей болуы тиіс – кез келген бұзушылыққа (ұсақ бұзақылық немесе сыбайлас жемқорлық қылмысы болсын) мемлекет тиісті түрде ден қояды. Мұндай тәсіл халық арасында елде шынымен де әділеттілік салтанат құрған, яғни заңды сақтау дұрыс әрі тиімді деген сенімді қалыптастырады.

      Ашықтық және есептілік қағидаты

      Құқық қорғау органдары қызметінің ашықтығы, қоғамның қабылданатын шешімдер туралы ақпаратқа қол жеткізуі – сенімнің маңызды шарттары. Халық сот төрелігі "қосарланған стандарттарсыз" жариялы жүзеге асырылатынын көруі тиіс.

      Полицияның қоғам алдындағы жария есептерінің практикасын одан әрі ұстанған жоқ (қоғамдық кеңестер, түйінді көрсеткіштерді жариялау, резонанстық істерді БАҚ-та жазып-көрсету арқылы). Процестердің ашықтығы қауесеттер мен құқықтық нигилизмнің туындауын азайтады, азаматтардың сот төрелігін іске асыруға қатыстылығы сезімін арттырады.

      Адам құқықтарын құрметтеу және әділеттілік қағидаты

      Заң идеологиясын ілгерілету кез келген нормативтік актілерге көзсіз бағынуға шақыруға негізделмеуі тиіс. Заңдардың өзі және оларды іске асыру әділеттілік пен азаматтардың құқықтарын қорғау қағидаттарына сай болуы маңызды.

      Тұжырымдама шеңберінде адам құқықтарына, мемлекет пен азаматтардың өзара жауапкершілігіне екпін бере отырып, құқықтық ағартуды жетілдіру керек. Осылайша, қоғам алдында заң талаптарының заңдылығы нығаятын болады. Азаматтар әділ және қоғамдық мүдделерге сәйкес келетін нормаларды ынтамен сақтайтын болады.

      Жалпыға бірдей қатысу және үйлестіру қағидаты

      Құқықтық мәдениетті арттыру – мемлекеттің, бизнестің, үкіметтік емес ұйымдардың, білім беру мекемелерінің, бұқаралық ақпарат құралдарының және азаматтардың өздерінің күш-жігерін біріктіруді талап ететін кешенді міндет. Осы орайда барлық қатысушы құрылымдарды пәрменді үйлестіру қажет болады.

      Жұмысын жүргізіп жатқан ведомствоаралық жұмыс топтары, әкімдіктер жанындағы құқықтық ағарту жөніндегі қоғамдық кеңестер жұмысты үндестіруге мүмкіндік береді.

      Практика көрсеткендей, халықпен жұмыс істеудің барлық нысандары мен әдістерінің үйлесуі ең жақсы нәтиже береді, сондықтан Тұжырымдама білім беру, ақпараттық, ынталандыру және бақылау шараларын бір-бірін өзара нығайту үшін қатар іске асыруды көздейді.

      Ұлттық-мәдени ерекшеліктерді ескеру қағидаты

      Заң идеологиясын ілгерілету кезінде қазақстандық қоғамның менталитеті мен құндылықтарын ескеру маңызды.

      Дәстүрлі мәдениеттің позитивті элементтеріне – үлкендерге құрмет көрсетуге, әділеттілікке ұмтылуға, халық билерінің заңды сақтаушылар ретіндегі мұрасына сүйену құқықтық тәрбиеге жақын әрі түсінікті нысан беруге көмектеседі.

      Іс-шараларды заңдылық идеясының сабақтастығын көрсету үшін түсінікті бейнелер мен отандық тарихқа сілтемелерді қолдана отырып, бірнеше тілде ұйымдастырып, жүргізген жөн.

      Атаулылық және сараланған тәсіл қағидаты

      Халықтың әртүрлі нысаналы топтары (бизнес, жастар, мемлекеттік қызметшілер және т.б.) жұмыста алуан түрлі басымдықтарды талап етеді. Осыған байланысты әр санатқа – мектеп оқушыларынан бастап кәсіпкерлерге, жастардан бастап зейнеткерлерге арналған арнайы бағдарламалар мен құралдарды әзірлеу қажет.

      Мұндай таргеттелген тәсіл контенттің релеванттығы мен ықпал ету тиімділігін қамтамасыз етеді. Бұл ретте болашақ құқықтық мәдениетті жеткізуші ретінде жастарға және заңдылық саясатын жалғастырушылар ретінде мемлекеттік қызметшілерге ерекше назар аударған жөн.

      Идеологеманы ілгерілету мақсатында мынадай жүйелі тәсілдерді қолдану ұсынылады:

      институционалдық Тұжырымдаманы іске асыруды, азаматтардың құқықтық санасының артуына кедергі келтіретін факторларды талдау негізінде заңнамалық және ұйымдастырушылық шаралар қабылдауды, мемлекеттік қызметшілердің жеке үлгісін көрсетуді және басқа да шараларды көздейді;

      білім беру – оқу бағдарламаларына идеологиялық нарративтерді интеграциялауды, тәрбие жұмысын және ілеспе іс-шараларды өткізуді болжайды;

      мәдени-креативті – идеологема мен тиісті құндылықтарды тарататын театр, цирк, музыка және киноөнерін, әдебиетті, спортты қолдануды қамтиды;

      ақпараттық-коммуникациялық БАҚ және әлеуметтік желілер арқылы таратуды, оң мазмұндағы контент пен басқа да ақпараттық материалдарды жасауды қамтамасыз етеді;

      азаматтық (қоғамдық) белсенді әрі құқыққа сәйкес мінез-құлық пен волонтерлік арқылы идеологеманы ілгерілетуші қоғамдық ұйымдардың бастамаларын қолдауға, заңға бағынушы мінез-құлық құндылықтарын танымал ету үшін қоғамдық пікір көшбасшылары мен сарапшыларды тартуға бағытталған.

      Тұжырымдаманы іске асыру бес бағыт бойынша жүргізіледі:

      1) заңға бағынатын мінез-құлық мәдениетін қалыптастыру және құқықтық хабардарлықты арттыру;

      2) өмір сүру үшін қауіпсіз және қолайлы орта жасау;

      3) билік органдарының ашықтығын (қолжетімділігін) қамтамасыз ету;

      4) заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету мәселелерінде азаматтық қоғамдастықпен әріптестікті дамыту;

      5) азаматтық белсенділікті ынталандыру.

      Мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдардың, ұйымдардың "Заң мен тәртіп" идеологемасын ілгерілету жөніндегі қызметі ілгерілетуге қатысушылардың тартылу, бастамашылдығы мен тиімділігі деңгейінің көрсеткіштері, сондай-ақ нақты KPI нақты индикаторлары бойынша бағаланатын болады.

1-бағыт. Заңға бағынатын мінез-құлық мәдениетін қалыптастыру және құқықтық хабардарлықты арттыру

      Идеологеманы ілгерілету азаматтардың бойында адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауды, әділдік пен қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастардың негізгі реттегіші ретіндегі заңның маңызды рөлі туралы орнықты түсінік қалыптастырудан басталады.

      Адам құқықтық нормаларды біліп қана қоймай, олардың мәнін терең

      ұғынуы, яғни заңды үстірт қабылдаудан оны саналы түрде сақтауға көшуі тиіс.

      Осы тұрғыда халықтың әртүрлі санаттарының құқықтық сауаттылығын арттыру, құқықтық санасын және құқыққа сай мінез-құлық дағдыларын дамыту, сондай-ақ жасалатын әрекеттер үшін жеке жауапкершілікті толық түсіну бойынша жүйелі және кешенді жұмыс жүзеге асырылуы тиіс.

      Бүкіл ел бойынша беделді спикерлердің – белгілі заңгерлердің, судьялардың, қоғам қайраткерлерінің қатысуымен құқықтық тақырыптарда тұрақты жария дәрістер, семинарлар, форумдар ұйымдастырып, өткізу қажет. Мұндай іс-шаралар арқылы азаматтар заңның олардың мүдделерін қалай қорғайтыны және олардың өздері құқықтық тәртіпті сақтауға қалай қатыса алатыны туралы ақпарат (мысалы, құқық бұзушылықтар туралы хабарлау, ерікті жасақтарға қосылу, тұрмыста ережелерді сақтау) алады.

      Халықпен жұмыс істеудің басты мақсаты – заңның әркім үшін ауыртпалық емес, игілік пен қорғаныш екені туралы жаппай сананы қалыптастыру.

      Өскелең ұрпақты тәрбиелеуге ерекше назар аудару қажет, өйткені негізгі құндылықтар мен мінез-құлық модельдері дәл осы балалық және жасөспірімдік шақта қалыптасады. Тәрбие жұмысының маңызды бағыттары девиантты және делинквентті мінез-құлықтың профилактикасы, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа, зорлық-зомбылыққа және өзге де құқыққа қайшы көріністерге орнықты төзбеушілікті де қалыптастыру болып табылады.

      Ұлттық мәдени ерекшеліктер мен дәстүрлерді ескере отырып, "Адал азамат" қағидатына сәйкес балалар мен жастарға құндылықтық тәрбие беруге (құқықтық мәдениетті, азаматтық жауапкершілікті және орнықты құндылықтар жүйесін қалыптастыру) екпін беру қажет.

      Ұлы әл-Фараби "Тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы" деген.

      Практикалық шаралар кешеніне "Адал азамат" бірыңғай бағдарламасын енгізу, жоғары сынып оқушыларына арналған "Құқық негіздері" және "Бизнес" пәндері бойынша олимпиадалар өткізу, дебаттар, іскерлік ойындар, клубтық қызмет және сот процестерін модельдеу арқылы құқықтық тәрбиені дамыту, практикалық бағдарланған оқу бағдарламаларын өзектілендіру, қосымша құқықтық курстар мен клубтар құру, тәлімгерлікті енгізу; адалдықты қалыптастыру, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және патриотизм бойынша жобаларды іске асыру, азаматтық ұстаным мен әлеуметтік жауапкершілікті дамытуға бағдарланған әдеби, мәдени және ағартушылық бастамаларды қолдау кіреді.

      Бұдан басқа, "Құқық негіздері" жалпыға міндетті пәнінің оқу бағдарламасына өзгерістер енгізу білім алушылардың білімді практикада қолдануына, практикалық дағдыларды дамытуға және өмірлік жағдайларды шешу үшін құқық нормаларын пайдалануға бағытталатын болады.

      Балаларға арналған қосымша білім беру ұйымдарында, сондай-ақ орта білім беру ұйымдарындағы тәрбие іс-шараларында Конституцияны, өз құқықтары мен міндеттерін зерделеу бойынша жұмыстың интерактивті нысандарын белсенді пайдалану қажет.

      Бұдан бөлек, білім беру ұйымдары мен органдарының білім алушыларына құқықтық тәрбие беру жөніндегі үздік кейстердің тәжірибесін тарату талап етіледі.

      Жоо-да студенттер үшін құқықтық сауаттылық бойынша міндетті курс (еңбек, әкімшілік, қылмыстық құқық, тұтынушылардың құқықтары негіздері) енгізілуі керек.

      Жастар тәжірибелі заңгерлердің жетекшілігімен халыққа тегін көмек көрсететін студенттік заң клиникалары сияқты бастамаларды қолдаған жөн, бұл олардың білімін арттырып қана қоймай, қоғамға қызмет ету құндылықтарын да дарытады. Студенттер азаматтарға өзекті құқықтық мәселелер бойынша консультациялар бере алады, халық арасында құқықтық білімді тарату жөніндегі жобаларды әзірлеп, құқықтық сауаттылық бойынша іс-шаралар мен тренингтер ұйымдастыра алады. Бұл олардың теориялық білімін тереңдетіп қана қоймай, нақты проблемаларды шешу үшін құқықты практикалық қолдануды үйренуге мүмкіндік береді.

      Жастармен коммуникацияның цифрлық арналарына ерекше назар аударған жөн. Осы орайда жастар арасында танымал әлеуметтік желілерде, YouTube және мессенджерлерде құқықтық тақырыптар белсенді түрде қамтылуы тиіс.

      Заманауи ойын әдістерін де пайдалану керек: құқықтық білім бойынша мобильді ойын немесе квиз, құқықтық жағдайлар арқылы кейіпкердің жолы туралы үстел ойынын әзірлеу. Жастар құқықтың іш пыстыратын нәрсе емес, өмірде маңызды әрі қолдануға болатынын көруі тиіс.

      Сонымен қатар Оқу-ағарту министрлігі арқылы ата-аналармен және педагогтармен балаларға заңның қағидалары мен нормаларына құрметпен қарауды сіңіру бойынша жұмыс жүргізіледі.

      Осындай бастамаларды іске асыру білім алушылардың заңдар туралы білім деңгейін арттырып, оларда құқыққа қайшы мінез-құлыққа деген тұрақты төзбеушілікті қалыптастырады деп күтілуде.

      Халықтың түрлі санаттарының құқықтары, құқықтық көмек көрсету мен цифрлық қауіпсіздік мәселелері бойынша оқу және анықтамалық материалдарды әзірлеу басқа да нысаналы топтарды қамтуы мүмкін.

      Азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру мен құқықтық санасын дамытудың басты маңызы бар, өйткені заңның мәнін түсіну және жеке жауапкершілікті толық түсіну заңға бағынатын мінез-құлықтың орнықты мәдениетін қалыптастырып, құқық бұзушылық деңгейін төмендетеді, мемлекеттік институттарға деген сенімді нығайтып, баршаның заң алдындағы нақты теңдігін қамтамасыз етеді.

      Жалпы алғанда, қоғамда құқықтық білім мен заңға заңға бағынатын мінез-құлық құндылықтарын ілгерілетуді нақты нысаналы топтардың қажеттіліктеріне бейімделген және олардың жас, әлеуметтік және кәсіби ерекшеліктерін ескеретін заманауи білім беру, ақпараттық және цифрлық форматта пайдалана отырып жүзеге асырған жөн.

      Шаралар дәстүрлі және жаңа медиа (телебағдарламалар, сұхбаттар, әлеуметтік желілер) арқылы жүйелі құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүргізуді, шалғай аудандардағы көшпелі қабылдаулар мен "құқықтық көмек күндерін" қоса алғанда, тегін заң көмегінің қолжетімді нысандарын дамытуды, заңнаманы түсіндірудің цифрлық құралдарын (чат-боттар, eGov сервистері) енгізуді, азаматтардың құқықтық хабардарлығына әлеуметтік сауалнамалар мен мониторинг жүргізуді, қаржылық құқық бұзушылықтар мен алаяқтықтың профилактикасын, құмар ойындар, алкоголь және есірткі саласында жауапты мінез-құлық қалыптастыруды, сондай-ақ жаппай қоғамдық акцияларды, жастар бастамалары мен пікірталас платформаларын дамытуды көздейді.

      Құқық қорғау, мемлекеттік органдар мен ұйымдар қызметкерлерінің, судьялардың арасында заңға бағынатын мінез-құлықтың орнықты мәдениетін қалыптастыру айрықша маңызға ие. Дәл осы тұлғалар заңдылық пен тәртіп қағидаттарын жеткізуші әрі жалғастырушы болып табылады, азаматтардың мемлекетке деген сенімін қалыптастырады, әділ және тиімді басқаруды қамтамасыз етеді, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық көріністері мен мемлекеттік институттардың беделіне нұқсан келуінің алдын алады.

      Осы мақсаттарға қол жеткізу үшін мемлекет өкілдерінің қызметтік тәртібін, кәсіби әдебін және жеке жауапкершілігін нығайту көзделеді. Шаралар тек құндылықтық бағдарлар мен мінез-құлық стандарттарын қалыптастыруға ғана емес, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы бастамаларды ілгерілетуге, құқықтық оқытуды дамытуға және құқық бұзушылықтардың профилактикасына бағытталуы тиіс.

      Әрбір ведомствода жұмыскерлердің құқықтық мәдениетін арттыру жөніндегі ішкі іс-қимыл жоспары (персонал үшін заңнаманы білуге тұрақты оқыту мен тестілеу, заңды этика және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мінез-құлық бойынша тренингтер, қызметкерлердің өздерінің заңды бұзуына қатаң ден қою) орындалады.

      Мемлекеттік аппараттағы сыбайлас жемқорлық пен теріс пайдалануға "мүлдем төзбеушілік" қағидаты қызметтік бақылауды күшейту және теріс қылықтар үшін жазаның ой болмай қоймайтыны арқылы іске асырылады.

      Барлық деңгейдегі басшылар ведомстволық бағынысты ұжымдардағы құқықтық тәртіпке дербес жауапты болады. Мемлекеттік органдарда қызмет бабында жоғарылату кезінде парасатты және құзыретті кадрларға басымдық беріледі (меритократия қағидаттары).

      Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының, Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының, Ішкі істер министрлігі және Төтенше жағдай министрлігі оқу орындарының базасында мемлекеттік және азаматтық қызметшілерге, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың қызметкерлеріне, сондай-ақ Ұлттық қорғаныс университетінде әскери қызметшілерге және Сот төрелігі академиясында судьяларға арналған оқыту семинарларын да қамтитын мамандандырылған білім беру бағдарламаларына ерекше мән берілуге тиіс.

      Ішкі шаралардан бөлек, құқықтық тәртіп органдары жұмысының жаңа философиясын да – азаматтардың қажеттіліктеріне бағдарланған сервистік философияны қалыптастыру маңызды.

      Құқық қорғау органдары репрессивті-жазалау риторикасынан әріптестік риторикасына көшеді: оқыту бағдарламалары арқылы қызметкерлер азаматтарға олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіре, сұраныстарына құлақ аса отырып, халықпен құрметпен қарым-қатынас жасауға дағдыланады.

      Мәселен, полицияда адамдармен қарым-қатынас кезінде әрбір полицей бағаланатын "сыпайылық пен заңдылық" стандарттары енгізіледі.

      Судьялардың, тергеушілердің, анықтаушылардың біліктілігін арттыруға айтарлықтай көңіл бөлінеді – олар сот қателері мен озбырлыққа жол бермеу үшін құқық нормаларын терең түсініп, рәсімдер шеңберінде қатаң әрекет етуі тиіс.

      Жариялылықты қамтамасыз етуге ерекше екпін беріледі: жекелеген сот процестерін онлайн-трансляциялау, сот актілерін жариялау, полиция мен прокуратураның азаматтарды қабылдауға арналған фронт-офистерінің жұмысы жалғасады.

      Мұның бәрі мемлекеттік институттардың әділетті әрі заңға бағынушы ретіндегі беделін нығайтуға бағытталған.

      Кәсіпкерлер қоғамдастығының құқықтық құзыреттілігін арттырудың маңызы зор, өйткені бұл адал іскерлік практиканы қалыптастыруға, құқық бұзушылықтар мен сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға, мемлекет пен бизнес арасындағы әріптестікті нығайтуға, сондай-ақ адал, бәсекеге қабілетті және орнықты экономика құруға ықпал етеді.

      Кәсіпкерлер мен коммерциялық ұйымдар үшін заңдылық идеологиясы заңға сүйену – табысты бизнес пен инвестицияның кепілі екендігіне баса назар аудару арқылы ілгерілетілетін болады.

      Жаңа заңдар мен талаптар бойынша түсіндіру жұмыстарын күшейту, атап айтқанда, нормалардың сақталуын жеңілдету үшін салық, еңбек заңнамасындағы өзгерістер бойынша бизнеске арналған семинарлар өткізген жөн.

      "Атамекен" Ұлттық кәсіпкерлер палатасымен бірлесіп шағын және орта бизнеске арналған құқықтық сауаттылықты арттыру бағдарламаларын (бизнесті жүргізудің заңдық аспектілері бойынша тренингтер, онлайн-курстар, аса маңызды талаптар жөніндегі жадынамалар) енгізу жоспарлануда.

      Адал бәсекелестік мәселелеріне ерекше көңіл бөлген жөн.

            Кәсіпорындар үлгілік комплаенс-бағдарламаларды – заңнама мен әдепті сақтау жөніндегі ішкі корпоративтік саясатты ұсынуы керек. Мұндай саясатты өз еркімен енгізген және нормалардың үлгілілік сақталуын көрсетіп отырған компаниялар (мысалы, салықтар төлеу, тендерлердің ашықтығы, парадан бас тарту) қоғам тарапынан мойындалып, көтермеленеді.

      Артық және ескірген талаптарды жою бойынша бизнестің мемлекетпен диалогын одан әрі дамыту және нығайту қажет – бұл қағидаларды бұзуға деген ынтаны азайтады. Тұжырымдама шеңберінде заң түсінікті әрі орындалатындай болуы үшін кәсіпкерліктің дамуына кедергі келтіретін ескірген нормалар мен кедергілерді қайта қарау көзделеді.

      Нәтижесінде адал бизнес көлеңкелі бизнестен гөрі тиімді болатын ахуал қалыптасады, өйткені инвесторлар заңға сәйкес жұмыс істейтін компанияға көбірек сенеді.

      Қорытынды әсер – құқықтық нормаларды саналы түрде ұстанатын кәсіпорындар санының өсуі және "көлеңкелі" экономика үлесінің төмендеуі.

      Тағы бір мәселе – құқық бұзушылық жасау тәуекелі жоғары адамдарды әлеуметтендіру және олардың арасындағы девиантты мінез-құлықтың профилактикасы. Бұл құқыққа қайшы мінез-құлықтың әлеуметтік себептерін жоюға, қоғамдық қауіпсіздікке төнетін қатерлерді азайтуға және әділдік пен гуманизм қағидаттары негізінде заң мен тәртіптің орнықты сақталуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Мұндай шаралар қайталама құқық бұзушылықтардың алдын алуға және жоғары тәуекел тобындағы адамдардың әлеуметтік бейімделуіне қолдау көрсетуге де ықпал етеді.

      Осындай іс-шаралар шеңберінде қайта интеграциялау мен қайта әлеуметтендіру бағдарламаларын әзірлеуге, пробация жүйесін жетілдіруге және медиацияны дамытуға, девиантты мінез-құлықтың, оның ішінде делинквентті көріністердің профилактикасына, сотталғандардың құқықтық сауаттылығын арттыруға және оңалту мен әлеуметтік көрсетілетін қызметтерді стандарттауға бағытталған шаралар қабылдануы тиіс.

2-бағыт. Қауіпсіз және қолайлы өмір сүру ортасын құру

      Бұдан бұрын атап өтілгендей, қауіпсіз және жайлы орта қалыптастырылған жағдайда азаматтар заңдарды сақтауға және құқықтық тәртіпті қолдауға көбірек ынталы болады. Бұл өз кезегінде құқық бұзушылық деңгейін төмендетуге және мемлекеттік институттарға деген сенімнің артуына ықпал етеді.

      Мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру азаматтар үшін сенімгерлік орта қалыптастыруда басты рөл атқарады. Тиімді, қолжетімді және ашық көрсетілетін қызметтер әкімшілік процестерді жеделдетіп, азаматтардың мемлекетпен өзара іс-қимылын жеңілдетіп қана қоймайды, сондай-ақ әлеуметтік шиеленісті азайтады, сыбайлас жемқорлық көріністеріне кедергі келтіріп, халықтың мемлекеттік институттардың әділдігіне деген сенімін нығайтады. Бұдан басқа, көрсетілетін қызметтерді дамыту ұзақ мерзімді әлеуметтік тұрақтылықтың негізін қалайды, заңға бағынатын мінез-құлықты нығайтады әрі азаматтардың қоғам өміріне белсенді қатысуын ынталандырады.

      Мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді жетілдіру шеңберінде олардың қолжетімділігін, тиімділігін және ашықтығын арттыруға назар аудару қажет. Сондай-ақ азаматтардың құқықтық сауаттылығын және қолжетімді көрсетілетін қызметтер туралы хабардарлығын арттыру үшін білім беру науқандары мен консультациялық қолдау көрсетуді ұйымдастырудың маңызы бар.

      Тағы бір аспект – құқық бұзушылық профилактикасы, қоғамдық орындардағы қылмыс деңгейін төмендету, көше кеңістігінің қорғалуын арттыру.

      Осылайша, қауіпсіздік инфрақұрылымын дамытуға, цифрлық шешімдер мен жасанды интеллект технологияларын енгізуге, құқық қорғау органдары мен атқарушы билік органдары жұмысының тиімділігін арттыруға, сондай-ақ халықтың әлеуметтік осал топтарын, оның ішінде балаларды, жастарды, қарттарды және өмірде қиын жағдайға тап болған адамдарды қорғауға назар аудару маңызды.

      Балалар мен жастарға арналған инфрақұрылымды қауіпсіздіктің бірыңғай жоғарылатылған талаптары негізінде жаңғырту шешуші мәнге ие, өйткені ол халықтың неғұрлым осал санатын қорғайды, өскелең ұрпақтың бойында қауіпсіз және заңға бағынатын мінез-құлық дағдыларын қалыптастырады, құқық бұзушылықтардың алдын алып, қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтады.

      Қауіпсіздік инфрақұрылымын қалыптастыру және жайлы қалалық ортаны, әсіресе криминогендік деңгейі жоғары аудандарда құру азаматтарды қорғауды қамтамасыз ету және қоғамдық тәртіпті сақтау үшін маңызды болып табылады. Мұндай шаралар құқық бұзушылықтың ортаға қатысты себептерін жоюға және қылмыстық белсенділік тәуекелдерін азайтуға ғана емес, сондай-ақ тұрғындарда қорғалу сезімі мен мемлекеттік институттарға деген сенімді қалыптастыруға мүмкіндік береді.

      Заңдылық пен қоғамдық тәртіпті нығайтуға ықпал ететін, құқық қолдану тиімділігін арттыратын, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендететін және азаматтардың құқықтық санасын қалыптастыратын жасанды интеллект пен цифрлық шешімдерді енгізу өзекті болып табылады. Бұл бағытта салалар мен өңірлердің ерекшеліктерін ескере отырып, түрлі жобаларды іске асыруға болады.

3-бағыт. Билік органдарының ашықтығын (қолжетімділігін) қамтамасыз ету

      Азаматтардың мемлекеттік институттарға деген жоғары сенімі болмайынша, идеологеманы ілгерілету мүмкін емес, өйткені дәл осы сенім заңның ерікті түрде сақталуын, халықтың қоғамдық өмірге белсенді қатысуын және мемлекеттік бастамаларды қолдауын қамтамасыз етеді.

      Осы бағыт шеңберінде билік органдарының ашық әрі жария қызметі үшін жағдайлар жасалады, қабылданатын шешімдер туралы ақпараттың қолжетімділігі қамтамасыз етіледі, азаматтардың сұраныстарын қанағаттандыруға және мемлекеттік құрылымдармен өзара іс-қимыл сапасын арттыруға бағытталған басқарудың сервистік моделі мен клиентке бағдарланған тәсіл дамытылады.

      Азаматтардың жолданымдарына ден қою сапасы мен жеделдігіне, кері байланыстың цифрлық арналарын кеңейтуге, құқық қолдану және сот практикасының ашықтығын арттыруға, сондай-ақ билік органдарының қызметіне қоғамдық бақылау жасау мүмкіндігін қамтамасыз етуге ерекше назар аударылады.

      Нәтижесінде азаматтар өздерінің қорғалуын сезінетін, мемлекеттің әділдігіне сенетін әрі әлеуметтік және құқықтық мәселелерді шешуде мемлекеттік институттармен ынтымақтастыққа дайын болатын орта қалыптасады.

      Азаматтардың жолданымдарына ден қоюдың жеделдігі мен сапасы мемлекеттік институттарға деген сенімді тікелей нығайтып, билік органдарының заңдылығын арттырады және халықтың қоғамдық өмірге белсенді қатысуын ынталандырады. Сұраныстар мен шағымдарды уақтылы әрі сапалы қарау азаматтардың қанағаттанушылығын арттырып қана қоймай, заңға бағынатын мінез-құлық мәдениетін қалыптастыра отырып, әлеуметтік шиеленісті азайтуға мүмкіндік береді.

      Осы бастамалар шеңберінде халықтың хабардарлығы мен құқықтық қорғалуын арттыруға бағытталған кешенді шаралар іске асырылуда. Олардың қатарында – азаматтарға білікті консультациялар беретін, сондай-ақ олардың мемлекеттік көрсетілетін қызметтер сапасына қанағаттанушылық деңгейін бағалауға және билік органдарымен өзара іс-қимылдағы өзекті проблемаларды анықтауға мүмкіндік беретін "Халық заңгері" және "Құқықтық дәріхана" республикалық акцияларын өткізу бар.

      Басым бағыттардың бірі – мемлекеттік органдар мен ұйымдардың жұмысына заманауи цифрлық технологияларды енгізу. Бұл мемлекеттік қызметке қабылдау процестерін автоматтандыруды, құжаттарды өңдеуді, кадрларды есепке алуды және басқа да ішкі процестерді қамтиды, бұл әкімшілік шығасыларды азайтуға, деректерді өңдеу жылдамдығы мен дәлдігін арттыруға, сондай-ақ қателіктер мен сыбайлас жемқорлық көріністерінің тәуекелдерін барынша азайтуға мүмкіндік береді.

      Құқық қолдану практикасын клиентке бағдарлану және ашықтық қағидаттарын ескере отырып трансформациялау мемлекеттік билік органдары мен құқық қорғау құрылымдары қызметінің тиімділігін арттыруға ықпал етеді, сондай-ақ олардың шешімдері мен іс-әрекеттерін азаматтар үшін анағұрлым ашық әрі түсінікті етеді. Нәтижесінде халық сапалы және уақтылы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер алып, өз құқықтары мен міндеттерін жақсырақ ұғынады, бұл өз кезегінде билік институттарына деген сенімді нығайтуға ықпал етеді.

4-бағыт. Заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету мәселелерінде азаматтық қоғамдастықпен әріптестікті дамыту

      Азаматтық қоғам заңдылық пен тәртіп қағидаттарын ілгерілетуде мемлекеттің маңызды әріптесі болып табылады. Аталған бағытты дамыту мемлекеттік органдардың үкіметтік емес ұйымдармен, сарапшылар қоғамдастығымен, бұқаралық ақпарат құралдарымен және халықпен орнықты өзара іс-қимылын қалыптастыруға бағытталған.

      Азаматтық қоғамды тарту – заңдылықтың сақталуына және қоғамдағы құқықтық мәдениетті нығайтуға ықпал ететін орнықты, ашық әрі қауіпсіз ортаны қалыптастырудың негізгі элементі.

      Осы тұрғыда азаматтар мен қоғамдық бірлестіктердің құқық бұзушылықтың алдын алу шараларына жүйелі түрде қатысуын көздейтін "Құқық бұзушылық профилактикасы туралы" Қазақстан Республикасы Заңының ережелерін практикада іске асыру стратегиялық маңызға ие. Азаматтық қоғам институттары қабылданып жатқан шаралардың атаулылығы мен қоғамдық танылуын қамтамасыз ете отырып, профилактиканың объектісі ғана емес, сондай-ақ оның белсенді субъектісі де болуға тиіс.

      Құқық бұзушылық профилактикасына, қоғамдық бақылауға, құқықтық ағартуға және заңға бағынатын мінез-құлық құндылықтарын ілгерілетуге белсенді қатысуға ерекше назар аударған жөн.

      Қарым-қатынастарды сенім, өзара жауапкершілік және нәтижелілік қағидаттарында құру маңызды, бұл бірлескен бастамалардың ашықтығы мен тиімділігін қамтамасыз етеді.

      Ынтымақтастықтың жеделдігі мен тиімділігін арттыру үшін құқықтық тәртіптің жергілікті проблемаларын талқылау мен ілгерілетуде және идеологиялық бастамалар мен іс-шараларды насихаттауда салалық мамандар мен белсенділердің әлеуетін пайдалану маңызды. Мұндай тәсіл азаматтық қоғамның тартылуын және қабылданатын басқарушылық шешімдердің сапасын арттыруды қамтамасыз етеді.

5-бағыт. Азаматтық белсенділікті ынталандыру

      Азаматтық белсенділік құқық бұзушылық профилактикасының, құқықтық мәдениетті қалыптастырудың және қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету мен ортақ игілікті қорғау үшін жеке және ұжымдық жауапкершілік деңгейін арттырудың маңызды ресурсы ретінде қарастырылады.

      Азаматтарды қоғамдық бақылау және әлеуметтік маңызы бар шешімдер қабылдау процестеріне тарту билік институттарына деген сенімді қалыптастыруға және әріптестік қатынастарды нығайтуға ықпал етеді.

      Идеологиялық жұмыста азаматтық белсенділік пен оған сарапшылардың қатысуын ынталандыру – орнықты қоғамдық құндылықтар мен мінез-құлық нормаларын қалыптастырудың маңызды құралы.

      Азаматтар мен кәсіби қоғамдастықты осы процестерге белсенді тарту әлеуметтік жауапкершілік деңгейін арттыруға, қоғамдық өмірге саналы түрде қатысуды дамытуға ықпал етеді және мемлекеттік билік органдарына стратегиялық шешімдерді әзірлеу мен іске асыру кезінде қоғам мен сарапшылардың пікірін ескеруге мүмкіндік береді.

      Құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуге жәрдемдесетін азаматтарды көтермелеу шараларын қамтамасыз ету, ағартушылық және идеологиялық қызмет саласындағы белсенді сарапшылар арасында жыл сайынғы конкурстар өткізу практикасын енгізу, мемлекеттік қолдау арқылы кәсіпкерлік субъектілерін алкоголь өнімін сатудан өз еркімен бас тартуға ынталандыруға бағытталған "Алкогольсіз аймақ" сияқты жобаларды кең ауқымда қолдану және т.б. маңызды.

      Қоғамдық бақылау шекарасын кеңейту – мемлекеттік органдар мен өзге де ұйымдар қызметінің ашықтығы мен есептілігін арттырудың маңызды шарты. Азаматтарды қабылданатын шешімдерді мониторингтеу және бағалау процестеріне тарту сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға ықпал етіп, заңнаманың сақталуын ынталандырады және жауапкершілік пен заңға бағынатын мінез-құлықтың орнықты мәдениетін қалыптастырады.

      Санамаланған әдістер қоғамның әртүрлі сегменттеріне атаулы ықпал ете отырып, барлық жерде – мектептен бастап шенеуніктің жұмыс кабинетіне дейін – заңдылық құндылықтарының біртұтас кеңістігін құрады.

      Негізгі тәсіл – осы құралдарды бір-бірін нығайтатындай етіп, қатар әрі дәйекті қолдану.

      Мысалы, білімді жастар мемлекеттік қызметке немесе бизнеске келгенде өздерімен бірге бойларына сіңген құндылықтарды ала жүреді.

      Парасатты шенеуніктер азаматтарға қызметтер көрсетуді жақсартып, сенімді одан әрі арттырады, ал заңға бағынатын бизнес сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды қолдай отырып, тең жағдайларды талап ететін болады.

      Осылайша, заңды құрметтеудің өздігінен өрбитін мәдениеті қалыптасады, осы орайда қоғамның жаңа мүшелері бекітілген мінез-құлық нормаларын автоматты түрде қабылдайды.

      Талдау құқықтық мәдениетті нығайту – әр түрлі деңгейде келісілген іс-әрекеттерді талап ететін көп қырлы күрделі процесс екенін көрсетті.

      Мемлекеттік бағдарламалар стратегиялық бағытты белгілейді, құқықтық ағарту үшін инфрақұрылым (заңдар, мекемелер, қаржыландыру) құрады.

      Білім беру ұйымдары бала кезінен бастап білім мен құндылықтарды сіңіре отырып, құқықтық сана-сезімнің негіздерін қалыптастырады, кейіннен ол практикамен бекемделеді.

      Бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілер құқықтық білімді миллиондаған адамдардың күнделікті өмірінің бір бөлігі ете отырып, оны кең ауқымда таратады.

      Дегенмен, шаралардың тиімділігі әртүрлі болады: кейбір бастамалар кең аудиторияға жетіп, жағдайды өзгертсе, басқалары жергілікті немесе қысқа мерзімді әсерге ие болады. Әлбетте, құқықтық сананы арттыру – бұл спринт емес, марафон.

      Ағарту бағдарламаларын орнықты қаржыландыру, ақпарат беру әдістерін жаңарту, жаңа жағдайларға бейімделу (мысалы, цифрлық ортадағы құқықтық ағарту) және ең бастысы – заңға бағынуды қолдауға саяси ерік-жігер қажет. Бұдан басқа, кері бақылау маңызды: халықтың құқықтық сауаттылық деңгейін үнемі өлшей отырып, азаматтардан оларға қандай білімнің қажет екендігі туралы кері байланысты зерделеу.

      Қорытындылай келе, құқықтық мәдениетті арттыру мақсатында қоғамда дұрыс бағыт-бағдар таңдалған деп айтуға болады. Соңғы жылдары құқықтық ағартудың "төменнен жоғарыға қарай" (азаматтық қоғамның бастамалары) және "жоғарыдан төменге қарай" (мемлекеттік бағдарламалар мен білім беру) базасы қалыптасты.

      Қоғамда өздерінің құқықтары мен оларды қорғау тетіктерін білуге деген сұраныс пісіп-жетілді және мемлекет пен қоғамның бұл сұранысты бірге қанағаттандыруы маңызды. Құқықтық мәдениетті нығайту – бұл заң нормаларының нақты әрекет ететіндігінің кепілі, өйткені хабардар және саналы азамат заңды өзі ғана сақтап қоймайды, сонымен бірге айналасындағылар мен биліктен де соны күтеді.

      Осылайша, халықтың жоғары құқықтық сана-сезімі демократиялық, әділетті және әл-ауқатты мемлекеттің дамуына негіз болады.

6-бөлім. Нысаналы индикаторлар және күтілетін нәтижелер

      1-бағыт. Заңға бағынатын мінез-құлық мәдениетін қалыптастыру және құқықтық хабардарлықты арттыру.

      Азаматтардың жекелеген санаттарын (оқушылар, студенттер, мемлекеттік қызметшілер) тестілеу нәтижелері бойынша құқықтық сауаттылық деңгейі: 2026 ж. – 50 %, 2027 ж. – 54 %, 2028 ж. – 58 %, 2029 ж. – 62 %, 2030 ж. – 65 %-дан кем емес.

      2-бағыт. Қауіпсіз және қолайлы өмір сүру ортасын қалыптастыру. Зорлық-зомбылық қылмыстары деңгейін төмендету: 2026 ж. – 2 %-ға, 2027 ж. – 4 %-ға, 2028 ж. – 6 %-ға, 2029 ж. – 8 %-ға, 2030 ж. – 10 %-ға (базалық 2025 жылға қатысты) қоғамдық орындарда, оның ішінде көшелерде жасалған қылмыстар деңгейін төмендету: 2026 ж. – 2 %-ға, 2027 ж. – 4 %-ға, 2028 ж. – 6 %-ға, 2029 ж. – 8 %-ға, 2030 ж. – 10 %-ға (базалық 2025 жылға қатысты).

      3-бағыт. Билік органдарының ашықтығын (қолжетімділігін) қамтамасыз ету.

      Мемлекеттік органдардың ашықтық (қолжетімділік) дәрежесін арттыру: 2025 ж. – 83 балл, 2026 ж. – 84 балл, 2027 ж. – 85 балл, 2028 ж. – 86 балл, 2029 ж. – 87 балл, 2030 ж. – 88 балл.

      4-бағыт. Заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету мәселелерінде азаматтық қоғамдастықпен әріптестікті дамыту.

      Азаматтық сектордың идеологияны ілгерілетуге тартылу деңгейі: 2026 ж. – 5 %, 2027 ж. – 9 %, 2028 ж. – 13 %, 2029 ж. – 17 %, 2030 ж. – 20 %-дан кем емес.

      5-бағыт. Азаматтық белсенділікті ынталандыру

      Халықтың заң мен тәртіп идеологиясы туралы хабардар болу деңгейі: 2026 ж. – 69 %, 2027 ж. – 70 %, 2028 ж. – 71 %, 2029 ж. – 72 %, 2030 ж. – 73 %-дан кем емес.

2030 жылдың қорытындысы бойынша күтілетін негізгі нәтижелер:

      1. Азаматтардың белгіленген нормаларды ерікті түрде сақтауға, құқық бұзушылықтарға төзбеушілік танытуға және құқыққа қайшы мінез-құлықтың профилактикасына қатысуға дайындығы артады.

      2. Азаматтардың анағұрлым қауіпсіз тұруына арналған орта қалыптастырылады, бұл өмір сүру сапасын жақсартуға және қоғамдық кеңістіктер мен күнделікті өмірдегі қорғалу сезімін арттыруға ықпал етеді.

      3. Мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығы мен жариялылығы арқылы мемлекеттік және құқық қорғау институттарына деген сенім артады, бұл құқықтық нигилизмнің төмендеуінен және заң беделінің нығаюынан көрініс табады.

      4. Құқықтық ағарту және құқық бұзушылық профилактикасы мәселелерінде азаматтық қоғаммен өзара іс-қимыл кеңейтіледі.

      5. Азаматтардың құқықтық мәдениетті қалыптастырудағы және қоғамдық мониторингті іске асырудағы белсенділігі артады.

      Тұжырымдаманың іс-шараларын қаржыландыру тиісті бюджеттерде көзделетін қаражат есебінен және шегінде жүзеге асырылатын болады.

  Қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын
ілгерілету жөніндегі
2025 – 2030 жылдарға арналған
тұжырымдамаға қосымша

Қоғамда заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету жөніндегі 2025 – 2030 жылдарға арналған тұжырымдаманы іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспары

Р/с

Атауы

Аяқталу нысаны

Аяқталу мерзімі

Жауапты орындаушылар

Қаржыландыру көлемі

Қаржыландыру көзі

           

1

2

3

4

5

6

7

1-бағыт. Заңға бағынатын мінез-құлық мәдениетін қалыптастыру және құқықтық хабардарлықты арттыру

Нысаналы 1-индикатор. Азаматтардың жекелеген санаттарын (мектеп оқушылары, студенттер, мемлекеттік қызметшілер) тестілеу нәтижелері бойынша құқықтық сауаттылық деңгейі: 2026 ж. – 50 %, 2027 ж. – 54 %, 2028 ж. – 58 %, 2029 ж. – 62 %, 2030 ж. – 65 %-дан кем емес

1.1. "Адал азамат" қағидаттарына, мәдени ерекшеліктер мен дәстүрлерге сәйкес тәрбиелеу стандарттарын енгізу және балалар мен жастарды құндылықтық тұрғыдан тәрбиелеу

1

Орта білім беру ұйымдары білім алушыларының құқықтық және қаржылық сауаттылығын арттыру жөніндегі іс-шаралар өткізу:


1) құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған кезде кәмелетке толмағандарға көмек көрсету бойынша әдістемелік ұсынымдар әзірлеу

әдістемелік ұсынымдар

2025 жылғы желтоқсан

БҚУ (келісу бойынша), ОМ, ДСМ, Еңбекмині, ІІМ, МАМ, БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2) балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі өзекті мәселелерді енгізе отырып, "Мектептегі қауіпсіздік: әркім нені білуі керек?" анықтамалығын әзірлеу

ІІМ-ге ақпарат

2025 жылғы желтоқсан

БҚУ (келісу бойынша), ОМ

талап етілмейді

-

3) 9-11(12) сыныптар үшін қаржылық сауаттылық пен қауіпсіздік, құқық негіздері бойынша республикалық олимпиадалар өткізу

қорытындылардың хаттамалары

2026 – 2030 жылдар (мамыр)

ОМ, ЖАО, ҚМА (келісу бойынша)

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

4) "Заң мен тәртіп" құқықтық сауаттылық айлығын өткізу

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (қаңтар)

ОМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

2

Іс-шараларды өткізудің түрлі нысандарын (эссе конкурстары, дебаттар, олимпиадалар, іскерлік ойындар, лекциялар, әңгімелесулер, фильмдерді талқылау, "Жас заңгер" клубтарын/үйірмелерін құру) пайдалана отырып, 1-11 (12) сынып оқушылары мен колледж студенттерін құқықтық тәрбиелеу бойынша сыныптан тыс жұмысты ұйымдастыру

сыныптан тыс жұмыс жоспары

2026 – 2030 жылдар (қыркүйек – мамыр)

ОМ, ЖАО

талап етілмейді

-

3

Жоғары сынып оқушылары мен студенттердің заңдар туралы қосымша білім алуы және практикалық дағдыларды (сот процестерін модельдеу, дебаттар) меңгеруі үшін оқушылар сарайлары, жастар орталықтары және басқа да алаңдар базасында құқықтық клубтардың, "құқықтық білім мектептерінің" қызметін құру және қамтамасыз ету

ереже, бағдарлама

2026 – 2030 жылдар

ЖАО, ОМ, ҒЖБМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

4

Азаматтарға тегін заң көмегін көрсетуді және консультациялық қолдауды көздейтін жоо жанындағы заң клиникалары қызметінің практикасын кең ауқымда қолдану және институционалдық дамыту

меморандумдар тізілімі

2026 – 2030 жылдар (қыркүйек – мамыр аралығы)

ҒЖБМ, Әділетмині

талап етілмейді

-

5

Оқу, білім беру бағдарламаларын және жоо-ға түсу жүйесін қайта қарау:







1) ұлттық фольклор және ұлы ойшылдардың (Абай Құнанбаев, әл-Фараби, аса көрнекті билер мен батырлар) еңбектерінің мысалында адалдық, әділдік және отансүйгіштік мұраттарын дәріптейтін хрестоматиялық шығармаларды тереңдетіп меңгеру мәселелерін сыныптан тыс жұмыстардың белгіленген оқу уақыты шегінде бағдарламаны мазмұндық жағынан қайта қарау есебінен пысықтау

БП-ға ақпарат

2027 жылғы 3-тоқсан

ОМ, ЖАО

талап етілмейді

-

2) білім беру материалдарына ел Конституциясының ережелерін қолжетімді түсіндіруді, құқық қорғау институттарын (Конституциялық Сот, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл және басқалар) танымал етуді енгізе отырып және білім беру процесіне құқық пен педагогика саласындағы беделді практиктер мен сарапшыларды тарта отырып, "Құқық негіздері" пәнін оқыту әдістемесін түрлі өмірлік жағдайларды шешу кезінде құқық нормаларын қолдану дағдыларын дамытуға, сондай-ақ жауапкершіліктің бұлтартпастығы қағидатын түсінуге бағытталған практикалық бағдарланған тәсіл негізінде жаңғырту

оқу бағдарламасы

2027 жылғы 3-тоқсан

ОМ, ЖАО

талап етілмейді

-

3) патриотизмді тәрбиелеуге, құқықтық пәндерді тереңдетіп оқытуға, кәсіптік бағдар беруге бағытталған мамандандырылған сыныптарды ("Жас сақшы", "Жас-айбын" және басқа да соған ұқсас) құру

оқу бағдарламасы

2026 – 2030 жылдар (қыркүйек – мамыр аралығы)

ЖАО, ІІМ, ОМ, Қорғанысмині

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

4) жоғары сынып оқушылары үшін сұранысқа ие біліктіліктер бойынша міндетті практикалық курстарды (оқу-өндірістік комбинаттар типі бойынша) кезең-кезеңімен енгізу мәселелерін пысықтау

ІІМ-ге ұсыныстар

2027 жылғы 3-тоқсан

ОМ, ЖАО, Еңбекмині, ҒЖБМ

талап етілмейді

-

5) Балалардың хал-ахуал индексі шеңберінде мектеп оқушылары мен студенттердің құқықтық сауаттылық және мәдениет деңгейін айқындауға тестілеу жүргізу

тесттер, БП-ға ақпарат

2027 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ОМ, ҒЖБМ, ЖАО

талап етілмейді

-

6) ұлттық бірыңғай тестілеуге конституциялық құрылыс негіздері мен заңнаманы білуге арналған сұрақтарды енгізу

ҒЖБМ бұйрығы

2026 жылғы 3-тоқсан

ҒЖБМ

талап етілмейді

-

7) ЖЖОКБҰ магистранттары мен докторанттарының оқу-өндірістік практикасына бейінді мемлекеттік органдарда тағылымдамадан өтіп, талдамалық қорытындыны және қызмет сапасын арттыру бойынша ұсынымдар дайындауды көздейтін "Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер сапасының аудиті" модулін енгізу

оқу бағдарламасы

2027 жылғы 3-тоқсан

ҒЖБМ, ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

8) облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың әкімдері мен жоо ректорларының гранттарын бере отырып, әлеуметтік жобаларды әзірлеуші мектеп оқушылары арасында конкурстар ұйымдастыру

БП-ға ақпарат, қорытындыларды ресми ресурстарда жариялау

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ҒЖБМ, ОМ, МАМ, ЖАО

бюджеттен тыс қаражат есебінен

БТҚ

9) оқу және оқудан тыс қызметке (ғылыми конференциялар, волонтерлік, олимпиадаларға, спорттық және шығармашылық іс-шараларға қатысу) қатысқаны үшін студенттерге әлеуметтік/интегралдық GPA қолдану практикасын кеңейту

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (қыркүйек –мамыр аралығы)

ҒЖБМ

талап етілмейді

-

10) ірі квазимемлекеттік ұйымдардың заң бөлімшелерінде "Құқық" бағыты бойынша бакалавриат (3-4 курс) үшін практиканы (3 айдан бастап және одан жоғары) енгізу

оқу бағдарламасы

2026 жылғы 3-тоқсан

ҒЖБМ

талап етілмейді

-

11) құқықтық тәрбие беру әдістемесі бойынша minor-бағдарламаларын әзірлеу

ҒЖБМ бұйрығы

2026 жылғы 4-тоқсан

ҒЖБМ, ЖЖОКБҰ

талап етілмейді

-

12) инженерлік, медициналық, экономикалық білім беру бағдарламаларына кәсіби қызметті нормативтік реттеуге арналған тақырыптарды қосу

білім беру бағдарламасы

2026 жылғы 3-тоқсан

ҒЖБМ

талап етілмейді

-

6

Педагогтердің біліктілігін арттыру:


1) құқық қорғау органдарының ведомстволық оқу орындарының қызметкерлерін тарта отырып, осы заңгерлік жоо мен ұлттық біліктілікті арттыру орталықтарының базасында педагогтердің құқықтық сауаттылық бойынша біліктілігін арттыру, сондай-ақ девиантты мінез-құлықты танып-білу, педагогикалық араласудың тиімді әдістері, медиация бойынша біліктілікті арттыру курстарын өткізу

білім беру бағдарламасы, сертификаттар

2027 жылғы 3-тоқсан

ОМ, ҒЖБМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ, ЖБ

2) біліктілікті арттыру курстарынан өту қорытындысы бойынша білім беру ұйымдары педагогтерінің құқықтық сауаттылық деңгейін анықтау мақсатында оларды тестілеуден өткізу

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ОМ, ҒЖБМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ, ЖБ

7

Білім беру ұйымдарында академиялық адалдық мәдениетін қалыптастыру:


1) білім беру ұйымдарында (мектептер, колледждер) академиялық адалдық стандарттарын енгізу

стандарттар, әдістемелік ұсынымдар

2027 жылғы 3-тоқсан

ОМ, ЖАО

талап етілмейді

-

2) жоғары оқу орындарының Академиялық адалдық лигасына қатысу практикасын кеңейту

меморандумдар

2026 – 2030 жылдар (қыркүйек – мамыр аралығы)

ҒЖБМ

талап етілмейді

-

8

Қазақстанның тарихи және мәдени орындары бойынша "Тарихпен жүздесу" балалар туристік-экскурсиялық іс- шараларын ұйымдастыру

туристік маршруттар

2026 – 2030 жылдар (каникул кезеңінде)

ЖАО, ТСМ, МАМ, ОМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

9

Құқыққа қайшы контенттің таралуын болдырмау шараларын қабылдамағаны үшін онлайн-платформалардың жауаптылығын күшейту арқылы кәмелетке толмағандар мен жастарды киберқауіптерден қорғау

РСКҚ, Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне онлайн-платформалар және масс-медиа мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

МАМ, ЖИЦДМ

талап етілмейді

-

10

Тәлімгерлік қағидаттары (құқық қорғау құрылымдарымен, әскери бөлімшелермен және басқа да жауапты органдармен және азаматтық сектормен бірлескен өзара іс-қимыл) негізінде орта білім беру ұйымдары арасында "Саналы ұрпақ" республикалық құқықтық жобасын және өңірлік құқықтық жобаларды іске асыру

ОМ мен құқық қорғау органдары, әскери бөлімшелер және өзге де жауапты органдар мен азаматтық сектор арасындағы өзара іс-қимыл туралы өңірлік меморандумдар

2026 жылғы 4-тоқсан

ОМ, ЖАО, БП (келісу бойынша), ІІМ, Қорғанысмині

талап етілмейді

-

11

Әскери қызметтің беделін идеологиялық тұрғыдан нығайту:


1) әлеуметтік кепілдіктер мен мансаптық артықшылықтар (лауазымдарға қойылатын біліктілік талаптарын өзгерту, қызмет бойынша ілгерілету кезіндегі басымдық және басқа да материалдық емес ынталандырушы шаралар) беру арқылы армияның беделін арттыру

РСКҚ, "Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына және өзге де заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

Қорғанысмині, ҰҚК (келісу бойынша), ІІМ, МКҚ (келісу бойынша), ТЖМ, ҒЖБМ

талап етілмейді

-

2) құқықтық сауаттылық, конфликтология, жеке құраммен өзара іс-қимыл психологиясы мәселелері бойынша командалық құрамның біліктілігін арттыру курстарын енгізу

оқу бағдарламасы

2026 жылғы 4-тоқсан

Қорғанысмині, ҰҚК келісу бойынша), ІІМ, МКҚ (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

3) мерзімді қызметтегі әскери қызметшілердің шағымдары мен өтініштерін тіркеуге және оларды анонимді түрде беруіне арналған құралдарды енгізу

есеп

2026 жылғы 4-тоқсан

Қорғанысмині, ҰҚК (келісу бойынша), ІІМ, МКҚ (келісу бойынша), ТЖМ, БП (келісу бойынша), ЖИЦДМ

талап етілмейді

-

4) армияға талантты жастар мен STEM-мамандарды тарту үшін жоо-мен бірлесіп әскери қызметті өткеріп жүрген әскери қызметшілерге арналған хакатондар мен зерттеу жобаларын өткізу

БАҚ-тағы жарияланымдар, келісімшарттар

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

Қорғанысмині, ҰҚК (келісу бойынша), ІІМ, МКҚ (келісу бойынша), ТЖМ, ЖИЦДМ

талап етілмейді

-

5) сарбаздарды қоғамдық-әлеуметтік жобаларға тарту (қарттарға көмек көрсету, мектептердегі, балалар үйлеріндегі менторлық, білім беру бастамалары және басқа да іс-шаралар)

есеп

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

Қорғанысмині, ҰҚК (келісу бойынша), ІІМ, МКҚ (келісу бойынша), ТЖМ, ЖАО

талап етілмейді

-

6) қызметке қабылдау және оны өткеру кезінде суицидке бейімділік бойынша психологиялық тестілеу өткізу

ұсынымдар, мінез- құлықты түзеу бағдарламасы

2026 – 2030 жылдар (жарты жылдықта бір рет)

Қорғанысмині, ҰҚК (келісу бойынша), ІІМ, МКҚ (келісу бойынша), ТЖМ

талап етілмейді

-

7) әскери қызметшілерді ынталандыру және кәсіби дамыту үшін әскери қимылдардың және элиталық бөлімшелердің ардагерлерін, әскери психологтарды және басқа да беделді спикерлерді тарту

есеп

2026 – 2030 жылдар

Қорғанысмині, ҰҚК (келісу бойынша), ІІМ, МКҚ (келісу бойынша), ТЖМ

талап етілмейді

-

12

Парасатты азаматты қалыптастырудың өзекті мәселелерін талқылау үшін жастардың қоғам қайраткерлерімен, пікір көшбасшыларымен, ғалымдармен, спортшылармен, мәдениет өкілдерімен және салауатты өмір салты мен парасаттылық қағидаттарын ілгерілету жөніндегі бағдарламалардың амбассадорларымен тұрақты кездесулерін өткізу

БП-ға ақпарат, жарияланымдар, есептер

2026 – 2030 жылдар (жарты жылдықта бір рет

ЖАО, ОМО

талап етілмейді

-

13

Мейірімділік, адалдық пен жауапкершілік құндылықтарын қалыптастыруға, сондай-ақ "Адал азамат" қағидаттары негізінде балалар мен жастардың оң мінез-құлық модельдерін ілгерілетуге бағытталған балалар әдебиеті жанрындағы туындыларды басып шығару және танымал ету мақсатында жазушылар арасында конкурстар ұйымдастыру

уәкілетті орган ұсынған әдеби шығармалар

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

МАМ, ОМ, ҒЖБМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

14

Кітапханалардың оқырман және тілдік клубтары базасында (аудандық, ауылдық деңгейге дейін) білім алушылар мен жастардың көрнекті қоғам қайраткерлерімен, Қазақстан Жазушылар одағының мүшелерімен кездесулерін ұйымдастыру

кездесу хаттамалары, БАҚ-тағы жарияланымдар

2026 – 2030 жылдар (жартыжылдықта бір рет)

МАМ, ЖАО

талап етілмейді

-

15

Мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік, сондай-ақ жоғары білім беру жүйесі арқылы оқу мәдениетіне және кітапқа деген орнықты қызығушылықты тәрбиелеу бойынша ұлттық науқандар ұйымдастыру

бағдарлама

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ОМ, ҒЖБМ, ЖАО

талап етілмейді

-

16

Оқу мәдениетін дамытуға, отандық және әлемдік балалар әдебиетіне деген қызығушылықты арттыруға, саналы оқу дағдылары мен шығармашылық өзін-өзі көрсетуді қалыптастыруға бағытталған әдеби кештерді, кітап жәрмеңкелері мен шығармашылық конкурстарды білім беру ұйымдары мен балалар кітапханалары базасында ұйымдастыру және өткізу

іс-шаралар жоспары

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ОМ, МАМ

талап етілмейді

-

17

Балалар контентінің жүйесін (мультипликациялық өнімдер және басқа да жобалар) құру

ақпараттық контент

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

МАМ, ОМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

1.2. Азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру және құқықтық санасын дамыту

18

Көшпелі және стационарлық заңгерлік консультация беру нысандарын (құқық кабинеттері, тегін заң көмегі күндері, көшпелі қабылдаулар) ұйымдастыру және өткізу арқылы, ең алдымен ауылдық жерлерде заңгерлік ақпаратқа және тегін құқықтық көмекке қолжетімділікті кеңейту, сондай-ақ көрсетілген консультациялық қызметтердің сапасына азаматтардың қанағаттанушылығы деңгейін өлшей отырып, жалпыреспубликалық құқықтық ағарту акцияларын ("Халық заңгері", "Құқықтық дәріхана", өзгелер) іске асыру

кесте, есеп, сауалнама нәтижелері

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

Әділетмині, БП (келісу бойынша), ІІМ, МАМ, ЖАО

талап етілмейді

-

19

Жаттықтырушы-тәлімгерлер институтын салауатты өмір салтының, заңға бағынатын мінез-құлық пен оң әлеуметтік құндылықтардың қоғамдық амбассадорлары ретінде дамыту, оларды халықпен, ең алдымен балалармен және жастармен тәрбиелік және мотивациялық жұмыстарға тарту

тәлімгерлік бағдарламалары

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ТСМ, ЖАО

талап етілмейді

-

20

Азаматтардың құқықтық хабардарлығы және олардың мемлекеттік органдар жүзеге асыратын құқықтық түсіндіру жұмысына қанағаттанушылығы деңгейін анықтау мақсатында халық арасында сауалнама жүргізу (құқықтық түсіндіру жұмысын ұйымдастыру мәселелері бойынша халыққа арналған бірыңғай сауалнама әзірлеу; мемлекеттік сайттарда, "eGov Mobile" электрондық үкіметтік мобильдік қосымшасында орналастыру; статистикалық деректердің динамикасын қадағалап отыру)

сауалнама жүргізу, құқықтық түсіндіру жұмысының әдістерін жетілдіру бойынша ұсыныстар

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

Әділетмині, ЖИЦДМ

талап етілмейді

-

21

Ақпараттық-құқықтық жүйелерде қабылданатын НҚА-ны түсіндірудің "проактивті" форматын, сондай-ақ НҚА-ны түсіндіру жөніндегі чат-боттарды енгізу

ақпараттық модуль, чат-боттар

2026 жылғы 4-тоқсан

Әділетмині, ЖИЦДМ, ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

22

Халықты әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік қорғау шараларын ақпараттық-идеологиялық сүйемелдеу

медиажоспар

2026 – 2030 жылдар (қаңтар)

Еңбекмині

талап етілмейді

-

23

Азаматтардың цифрлық және қаржылық қауіпсіздігін арттыру:


1)      әлеуметтік желілерде таргеттелген жарнаманы іске қосу арқылы азаматтар үшін тәуекелдер мен қауіп-қатерлер туралы жүргізілетін жұмыстарды жазып-көрсете отырып, алаяқтық жобаларға жаппай қарсы насихаттау

таргеттелген жарнаманы іске қосу

2025 жылғы қыркүйек

МАМ, ЦДИАӨМ, ҚМА (келісу бойынша), ІІМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

2) жалған ақпаратты теріске шығару және халықтың медиасауаттылығын арттыру бойынша жүйелі жұмыс жүргізу

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (ай сайын)

МАМ, ЖИЦДМ, ІІМ, ҚМА (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

3) адамдар көп жиналатын орындарда (сауда-ойын-сауық орталықтарының, супермаркеттердің, дүкендердің, базарлардың, вокзалдардың, әуежайлардың, оқу орындарының, кинотеатрлардың, театрлардың, ХҚО-лардың және т.с.с. LED-экрандары) профилактикалық материалдарды (бейнероликтер, баннерлер, ақпараттық жадынамалар және басқа да өнімдер) орналастыру және көрсету

профилактикалық материалдар

2026 – 2030 жылдар (ай сайын)

ЖАО, МАМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

4) цифрлық және қаржылық қауіпсіздік бойынша форумдар өткізу

форум бағдарламасы

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ҚМА (келісу бойынша), ЖАО, МАМ, ҒЖБМ, ЖИЦДМ, ҚНРДА (келісу бойынша), ІІМ

талап етілмейді

-

24

Халықтың қаржылық пирамидалар қызметіне тартылуының профилактикасы және оған жол бермеу:


1) қаржылық пирамидалардың ұйымдастырушыларымен қатар, оған азаматтарды тартатын тұлғалардың жауапкершілігінің жаңа тәсілдерін әзірлеу және енгізу: қаржылық пирамидалардың белсенді қатысушыларының әкімшілік жауапкершілігі және олардан азаматтық тәртіппен залалды өндіріп алу мәселесін пысықтау

РСКҚ, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне өзгерістер енгізу

2027 жылғы 2-тоқсан

ҚМА (келісу бойынша), БП (келісу бойынша), ҚНРДА (келісу бойынша), ІІМ, СӘ (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2) ҚМА базасында қаржылық пирамидалардың және олардың қызметінің белгілері бар жобалардың
ІІМ-мен бірлескен бірыңғай тізілімін жүргізу

тізілім, сайттағы ақпарат

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ҚМА (келісу бойынша), ІІМ

талап етілмейді

-

25

Құмар ойындар саласына қатысушылардың жауапты мінез- құлқын қалыптастыру:


1) заңнамамен құмар ойындарға және бәс тігуге қатысуға тыйым салынған адамдардың бәс тігуін бұғаттау үшін букмекерлік кеңселер клиенттеріне биометриялық сәйкестендіруді және СМС-верификацияны енгізу

РСКҚ, "Ойын бизнесі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

ТСМ, "Атамекен" ҰКП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2) заңсыз лотерея ұтыс ойындарын ұйымдастырғаны үшін жауапкершілікті күшейту және ынталандырушы ұтыс ойындары мен лотерея арасындағы айқын ажырату өлшемшарттарын белгілеу

РСКҚ, Қазақстан Республикасының "Лотореялар және лотерея қызметі туралы", "Жарнама туралы" заңдарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

ТСМ, ҚМА (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

3) ойын бизнесін ұйымдастырушылардың "ақ тізімін" және осы тізімде жоқ ұйымдастырушылардың пайдасына төлемдер жүргізуге тыйым салуды енгізу

РСКҚ, "Ойын бизнесі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

ТСМ, ҚМА (келісу бойынша), ҚНРДА (келісу бойынша), ҰБ (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

4) заңсыз құмар ойындар мен бәс тігулер, сондай-ақ олардың жарнамасы бар сайттарды бұғаттауға арналған автоматтандырылған жүйені енгізу

пайдалануға беру актісі

2027 жылғы 4-тоқсан

ТСМ, ЖИЦДМ

бюджеттен тыс қаражат есебінен

БТҚ

26

Энергетикалық сусындар мен алкогольді тұтыну деңгейін төмендету бойынша шаралар қабылдау:


1) 21 жасқа толмаған адамдарға энергетикалық сусындар сатқаны үшін әкімшілік жауапкершілікті енгізу

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне өзгерістер енгізу

2025 – 2026 жылдар

ДСМ, ІІМ, Әділетмині, ҰЭМ

талап етілмейді

-

2) елді мекендерде, әсіресе масаң күйде жүйелі түрде құқық бұзушылық жасау фактілері тіркелген жерлерде алкоголь өнімін өткізуден бас тарту практикасын кезең-кезеңімен кеңейту

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ЖАО, "Атамекен" ҰКП (келісу бойынша), ІІМ

талап етілмейді

-

3) алкогольді өткізуден азат қалалық аудандарды ("құрғақ аймақтар") құру

меморандум

2027 жылғы 4-тоқсан

ЖАО, "Атамекен" ҰКП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

4) тыйым салынған заттарды сатудың анықталған фактілері, сондай-ақ зорлық-зомбылықтың қайталанған оқыс оқиғалары (мекеменің ішінде және оған іргелес аумақта) үшін мекемелер лицензиясының қолданылуын (заңды мекенжайы бойынша) шектеу мәселелерін пысықтау

РСКҚ, Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне алкоголь өнімінің айналымы мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы желтоқсан

ҚМА, "Атамекен" ҰКП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

27

Есірткіге қарсы дүниетанымды қалыптастыру:


1) прекурсорлар мен синтетикалық есірткінің айналымын бақылау жөніндегі Ұлттық ведомствоаралық "Таргетинг орталығын" құру бойынша мәселені пысықтау (АҚШ және Литва тәжірибесі бойынша)

ІІМ-ге ақпарат

2026 жылғы қаңтар

БП (келісу бойынша), ҚМА (келісу бойынша), ІІМ

талап етілмейді

-

2) есірткіні тұтынудың зияны және онымен байланысты құқықтық салдар туралы ақпараттық науқандардың тиімділігін арттыру

ұсынымдар әзірлеу және оларды мониторингтеу

2026 – 2030 жылдар (қаңтар)

ІІМ, ДСМ, МАМ, ОМ, ҒЖБМ, ЖАО

талап етілмейді

-

3) профилактика шараларын түзету мақсатында халықты ESPAD (алкоголь мен есірткі бойынша еуропалық мектеп зерттеулерінің жобасы) зерттеулерімен қамту мәселесін пысықтау

БП-ға ақпарат

2029 жылғы 4-тоқсан

ДСМ

талап етілмейді

-

28

Белсенді ұзақ өмір сүру орталықтарының базасында құқық қорғау органдары қызметкерлерінің зейнеткерлер үшін заманауи қылмыстық қауіп-қатерлерден қорғану тәсілдері, сондай-ақ заңнаманың өзекті мәселелерін түсіндіру және құқықтық сауаттылықты арттыру бойынша дәрістер ұйымдастыру

дәрістер, консультациялар

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

Еңбекмині, ЖАО,
БП (келісу бойынша), ҚМА (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

29

Құқықтық ағарту саласында бірыңғай ақпараттық-коммуникациялық ортаны қалыптастыру:


1) "Заң мен Тәртіп" идеологемасын брендтеу жұмысын жүргізу

брендбук

2025 жылғы мамыр

ІІМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

2) мемлекеттік органдар жүзеге асыратын құқықтық түсіндіру жұмысының бірыңғай әдіснамалық тәсілдерін әзірлеу және енгізу

Әділетмині, МАМ бірлескен бұйрығы

2026 жылғы 4-тоқсан

Әділетмині, МАМ

талап етілмейді

-

3) нысаналы аудиторияны және заманауи коммуникациялық форматтарды (әлеуметтік желілер, бейнехостингтер, вирустық контент, мини-сериалдар, подкасттар және өзге де цифрлық форматтар) ескере отырып, құқықтық сауаттылық және заңға бағынатын мінез-құлықты қалыптастыру мәселелері бойынша медиаконтент, креативті медиаөнімдер (бейнероликтер, клиптер, жарнамалық роликтер, подкасттар, телебағдарламалар, сериалдар, деректі фильмдер және басқалар) жасау және тарату

ақпараттық материалдар

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ОМО, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ, ЖБ

4) жалпыға қолжетімді орындарда және цифрлық кеңістіктерде азаматтардың құқықтары мен міндеттері, үлгілік құқықтық жағдайлар мен құқықтарды қорғау тәсілдері туралы ақпараттық көрнекі материалдар (инфографика, комикстер, буклеттер, баннерлер және өзге де визуалды материалдар) дайындау және орналастыру

ақпараттық материалдар

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

5) қолданыстағы заңнаманы, қабылданып жатқан нормативтік құқықтық актілерді түсіндіру және азаматтардың құқықтық сана деңгейін арттыру мақсатында телеарналарда, республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында және танымал әлеуметтік желілерде құқық қорғау және өзге де мемлекеттік органдардың өкілдерін, сарапшыларды тарту арқылы тұрақты коммуникациялар (сұхбаттар, тақырыптық бағдарламалар, тікелей эфирлер) ұйымдастыру

24kz, Хабар телеарналарындағы сұхбаттар және басқа да БАҚ-тар

2026 – 2030 жылдар (ай сайын)

МАМ, ІІМ, БП (келісу бойынша), ҚМА (келісу бойынша) Әділетмині

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

6) сарапшылар қоғамдастығының қатысуымен заң мен тәртіп идеологиясын түсіндіруге арналған қоғамдық акциялар, челлендждер, флешмобтар, қоғамдық пікірталастар өткізу

іс-шаралар жоспары, БАҚ- тағы және әлеуметтік желілердегі жарияланымдар

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

МАМ, ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

7) құқықтық мәдениетті қалыптастыру бойынша негізгі месседждерді ілгерілету үшін мәдениет және өнер қайраткерлерін тарту, спектакльдер қою, музей көрмелерін және өзге де тәрбиелік-патриоттық іс-шараларды өткізу

іс-шаралар жоспары, БАҚ- тағы және әлеуметтік желілердегі жарияланымдар

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

МАМ, ОМ, ҒЖБМ, ЖАО

талап етілмейді

-

8) адалдық, ашықтық, жауапкершілік және сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік құндылықтарын қалыптастыруға бағытталған медиажобаларды іске асыру (подкасттар, деректі фильмдер, "заманымыздың қаһармандары" туралы қысқа әлеуметтік бейнероликтер және басқа да жобалар)

медиаконтент

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

МАМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ, ЖБ

9) дәстүрлі БАҚ-та және жаңа медиада "Заң мен Тәртіп" идеологемасын ілгерілету жөніндегі республикалық медиажоспарды іске асыру

медиажоспар

2025 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

МАМ, ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

10) халықтың заң мен тәртіп идеологиясы туралы хабардар болу деңгейін айқындау

әлеуметтік сауалнама

2026 – 2030 жылдар (жарты жылдықта бір рет)

МАМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

30

Соттардың ашықтығын арттыру бойынша шаралар қабылдау:


1) сот отырысы залдарын жоғары жылдамдықты кең жолақты Интернетпен қамтамасыз ету үшін Интернетке қол жеткізудің біріңғай шлюзінің және "электрондық үкіметтің" электрондық пошта бірыңғай шлюзінің жұмыс істеу қағидаларына өзгерістер енгізу мәселелерін пысықтау

ЖИЦДМ бұйрығы

2027 жылғы 4-тоқсан

ЖИЦДМ, ҰҚК (келісу бойынша), СӘ (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2) сот төрелігін жүзеге асырудың ашықтығын, халықтың құқықтық сауаттылығын арттыру мақсатында ашық сот процестерінің онлайн – трансляцияларын кеңейту

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

СӘ (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

31

Қауіпсіз қозғалыс мәдениетін қалыптастыру:


1) әкімшілік айыппұлға баламалы жазалау шараларын (ескерту жасау, құқықтардың қолданылуын тоқтата тұру, жүйелі бұзушылықтар кезінде оқыту курстары және басқа да іс-шаралар) белгілеу мәселелерін пысықтау

РСКҚ, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2028 жылғы
4-тоқсан

ІІМ, БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2) жүргізушілердің қауіпсіз жүргізу сапасын бағалаудың бонустық-балдық жүйесін әзірлеу және енгізу

РСКҚ, "Жол жүрісі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

ІІМ, ҚНРДА (келісу бойынша), БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

32

Азаматтарды фейк жаңалықтардың теріс әсерінен қорғау және әлеуметтік желілердегі контент сапасын арттыру:


1) жауапты блогерлік нормаларын әзірлеу

РСКҚ, "Онлайн- платформалар және онлайн- жарнама туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 2-тоқсан

МАМ

талап етілмейді

-

2) фейк ақпаратты анықтау және теріске шығару бойынша шаралар қабылдау

БП-ға ақпарат

2026 жылғы 4-тоқсан

МАМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде
 

РБ

1.3. Кәсіпкерлік қоғамдастықтың құқықтық құзыреттілігін нығайту

33

Шағын және орта бизнес субъектілерінің құқықтық сауаттылығын арттыру бағдарламаларын (тренингтер, онлайн-курстар, ақпараттық-түсіндіру материалдары) іске асыру

оқыту бағдарламалары

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

"Атамекен" ҰКП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

1.4. Мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар, ұйымдар қызметшілерінің (жұмыскерлерінің) заңға мойынсынушылық мінез-құлқының орнықты мәдениетін қалыптастыру

34

Мемлекеттік қызметшілер үшін құндылықтық бағдарларды қалыптастыру ("Адалдық құзыреттіліктен маңыздырақ"):



1) терең есте сақтау әсерін жасау үшін нақты сыбайлас жемқорлық істеріне (бейімделген және анонимді) бойлау арқылы кәсіби оқыту (қылмыстың сипаттамасы, бұзушылықтың мәні, алғашқы белгілері, отбасы, мансап және мемлекет үшін салдары)

ПӘ-ге ақпарат

2026 жылғы 4-тоқсан

МҚІА (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2) оқыту нәтижелері бойынша мемлекеттік қызметшілердің құқықтық сауаттылық деңгейін анықтауға арналған тестілеуді өткізу

ПӘ-ге ақпарат

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

МҚІА (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

35

Мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдардың, ұйымдардың қоғамда "Заң мен Тәртіп" идеологемасын ілгерілету жөніндегі қызметін бағалауды есептеу әдістемесіне сәйкес мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдардың, ұйымдардың қоғамда "Заң мен Тәртіп" идеологемасын ілгерілету жөніндегі қызметіне бағалау жүргізу

ПӘ-ге ақпарат

2026 – 2030 жылдар (тамыз, ақпан)

БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

1.5. Құқық бұзушылық жасау қауіп-қатері жоғары адамдар арасында әлеуметтендіру және девиантты мінез-құлықтың профилактикасы

36

Қадағалаудағы адамдардың күнделікті өміріне мониторинг жүргізу үшін цифрлық құралдар мен биометриялық тіркеуді енгізе отырып, рецидивке бейім адамдарды бақылауды күшейту

ІІМ бұйрығы

2027 жылғы 4-тоқсан

ІІМ, ИЦДМ, ЖАО

талап етілмейді

-

37

Азаматтардың, әсіресе жастардың дропперлікке және кибералаяқтыққа тартылу тәуекелдерін барынша азайту:


1) жаңа шоттардан аударымдарға лимит енгізу мәселесін пысықтау

БП-ға ақпарат

2026 жылғы 4-тоқсан

ҰБ (келісу бойынша), ҚНРДА (келісу бойынша), екінші деңгейдегі банктер

талап етілмейді

-

2) нормативтік өзгерістер енгізе отырып, клиентке ақша аударуға байланысты алаяқтық операциялар туралы автоматты түрде хабарлама жасау мәселесін пысықтау

БП-ға ақпарат

2026 жылғы 3-тоқсан

ҚНРДА (келісу бойынша), ҰБ (келісу ойынша), екінші деңгейдегі банктер

талап етілмейді

-

3) жауапкершілік шараларына және сотталғандар мен алаяқтық құрбандарының шынайы оқиғаларына басымдық бере отырып, "Стоп дроппер" ауқымды ақпараттық науқандарын іске қосу

медиаматериалдар

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ЖАО, ҚНРДА (келісу ойынша), ҚМА (келісу бойынша), ҰБ (келісу ойынша)

талап етілмейді

-

38

Тәуелділігі бар адамдарды медициналық-әлеуметтік оңалту қызметтерін көрсететін жеке ұйымдар қызметінің тиімділігін зерделеу, осы саладағы мемлекеттік бақылау тетігін құру бойынша ұсыныстар енгізу

ПӘ-ге ақпарат

2026 жылғы 4-тоқсан

БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

39

Қылмыстық-атқару жүйесі мекемелеріндегі сотталғандарға орта, техникалық және кәсіптік білім беру сапасын бақылау бойынша ІІМ ҚАЖ комитетінің құзыретін білім беру саласындағы сапаны бақылау департаменттеріне, ал осы білім беру ұйымдарын материалдық-техникалық қамтамасыз етуді нығайтуды жергілікті атқарушы органдарға беру бойынша нормаларды заңнамалық бекіту мәселесін пысықтау

РСКҚ, "Білім туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

ОМ, ІІМ, ЖАО БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

40

Бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған және пробация қызметінің есебінде тұрған адамдарды қолдау негіздерін кеңейту:


1) қабылданатын шаралардың тиімділігін айқындайтын KPI енгізе отырып, осы санаттағы адамдарды қайта әлеуметтендіруге жауапты үйлестіруші органды анықтау

ІІМ-ге ұсыныстар

2026 жылғы 4-тоқсан

БП (келісу бойынша), ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

2) қайта әлеуметтендіру бағдарламаларын әзірлеу (құқықтық көмек, психологиялық түзеу қызметтерін көрсету, құқықтық сауаттылыққа, сұранысқа ие жұмысшы мамандықтарына оқыту және жұмысқа орналастыру)

талдамалық анықтама

2027 жылғы 2-тоқсан

БП (келісу бойынша), ЖАО, ІІМ, Еңбекмині

талап етілмейді

-

3) қаржы ұйымдарын аталған санаттағы адамдардың төлем қабілеттілігін қалпына келтіруге және оларға басқа да қолдау шараларын көрсетуге ынталандыру жөніндегі шаралар әзірлеу

талдау

2027 жылғы 2-тоқсан

БП (келісу бойынша), Қаржымині, ҚНРДА (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

41

Медиацияның тиімділігін арттыру үшін жағдайлар жасау арқылы оны дамыту:


1) негізгі медиативті құзыреттердің басымдығын ескере отырып, медиатордың бірыңғай кәсіби стандартын бекіту

РСКҚ, "Медиация туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

МАМ, БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2) құқық бұзушының құқыққа қайшы санасын өзгертуге бағдарланған арнайы бағдарламаны әзірлеуді медиатордың міндеттеріне енгізу

РСКҚ, "Медиация туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

2027 жылғы 4-тоқсан

МАМ, БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

3) қылмыстық істер бойынша медиаторлардың рейтингін енгізу

бірыңғай тізілім

2028 жылғы 4-тоқсан

МАМ, БП (келісу бойынша), ІІМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

4) ҚК және ҚПК жаңа жобалары бойынша жұмыс шеңберінде тараптардың татуласуы мен медиацияны институционалдық саралау мәселелерін, медиативтік бағдарламадан өткеннен кейін медиатордың қорытындысы негізінде қылмыстық қудалауды тоқтату негіздерін пысықтау

талдамалық есеп

2027 жылғы 1-тоқсан

Әділетмині, МАМ

талап етілмейді

-

2-бағыт. Қауіпсіз және қолайлы өмір сүру ортасын қалыптастыру

Нысаналы 2-индикатор. Зорлық-зомбылық қылмыстары денгейін төмендету: 2026 ж. – 2 %-ға, 2027 ж. – 4 %-ға, 2028 ж. – 6 %-ға, 2029 ж. – 8 %-ға, 2030ж. – 10 %-ға (базалық 2025 жылға қатысты), қоғамдық орындарда, оның ішінде көшелерде жасалған қылмыстар денгейін төмендету: 2026 ж. – 2 %-ға, 2027 ж. – 4 %-ға, 2028 ж. – 6 %-ға, 2029 ж. – 8 %-ға, 2030ж. – 10 %-ға (базалық 2025 жылға қатысты)

2.1. Қауіпсіздік инфрақұрылымын қалыптастыру және әсіресе анағұрлым криминогенді аудандарда жайлы тұру үшін жағдайлар жасау

42

ССО, білім беру, спорт объектілері және өзге де әлеуметтік сала объектілері орналасқан аудандардың, сондай-ақ халық жаппай демалатын орындардың қауіпсіздік талаптарына сәйкестігіне сыртқы талдау жүргізуді енгізу (нақты ауданның тәуекелдерін талдау (жарақаттану, қылмыскерлік, агрессия, жарықтандыру, камералар, ашық кеңістіктер, қоғамдық көлік, жаяу жүргіншілер жолдары және басқа да орындар) және уәкілетті органдар үшін тиісті ұсынымдар әзірлеу

талдау, прокурорлық ден қою актілері

2026 жылғы 4-тоқсан

БП (келісу бойынша), ІІМ, ЖАО

талап етілмейді

-

43

Қауіпсіз мінез-құлықтың тұрақты моделін қалыптастыру:


1) төменгі сынып оқушыларына практикалық сабақтар өткізу үшін шынайы жолдағы жағдайларды имитациялайтын интерактивті жол алаңдарын құру (оқу көлік құралдарын, манекендерді, қиылыстарды және жол белгілерін пайдалана отырып)

ендіру актілері

2026 – 2030 жылдар (сәуір – қазан)

ЖАО, ОМ, ІІМ "Азаматтарға арналған үкімет" АҚ (келісу бойынша)

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

2) нақты уақыт режимінде орналасқан жері туралы деректерді беру, агрессордың бейнесін тіркеп-белгілеу және құқық қорғау органдарын автоматты түрде хабардар ету функцияларын көздейтін бағдарламалық өнімдер мен мобильді қосымшаларды енгізу мәселесін пысықтау

талдамалық анықтама

2027 жылғы 4-тоқсан

ІІМ, ЖИЦДМ, ОМ, ЖАО

талап етілмейді

-

44

ISO 22341-2021 халықаралық стандартын CPTED ("Safe City" бағдарламасы шеңберіндегі Crime Prevention Through Environmental Design) қоршаған ортаны жобалау талаптарына бейімдеу және қауіпсіз қалалық ортаны (Smart City) құру

"Қазстандарт" РМК-ға өтінім, СИМ бұйрығы

2027 жылғы 4-тоқсан

СИМ, ІІМ, ЖАО, БП (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2.2. Заң идеологиясын ілгерілетуде, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті нығайтуда жасанды интеллектіні ендіру және цифрлық шешімдерді дамыту

45

Ерікті қайырмалдықтарды және (немесе) қайырымдылық көмекті жинаудың ашықтығын қамтамасыз ету, сондай-ақ жиналған қаражатты пайдалану кезіндегі құқыққа қайшы әрекеттерді болғызбау мақсатында бірыңғай цифрлық қайырымдылық платформасын құру

пайдалануға беру актілері

2026 жылғы 4-тоқсан

МАМ, ЖИЦДМ, ҚМА (келісу бойынша), БП (келісу бойынша)

бюджеттен тыс қаражат есебінен

БТҚ

46

Шұғыл және коммуналдық қызметтерді (101, 102, 103, 104, 109, 112) қамтитын бірыңғай кезекші диспетчерлік қызметті цифрлық экожүйе форматында құру

пайдалануға беру актісі

2026 жылғы 4-тоқсан

БП (келісу бойынша), ІІМ, ЖИЦДМ, ОМО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

47

Машиналық оқытудың түрлі алгоритмдерін пайдалана отырып, "ІІМ ахуалдық-талдамалық орталығы" талдамалық платформасының функционалын кеңейту

сынақтар хаттамасы

2028 жылғы 2-тоқсан

ІІМ

бюджеттен тыс қаражат есебінен

БТҚ

48

СДТБТ-ға ЖИ негізіндегі "Тергеушінің зияткерлік көмекшісі" жаңа модулін интеграциялау

модуль

2026 жылғы 4-тоқсан

БП (келісу бойынша), ІІМ, ЖИЦДМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

49

Интернеттегі құқыққа қайшы контентті автоматты түрде іздеу және бұғаттау бойынша жасанды интеллект негізіндегі "SuperVision" ақпараттық платформасын сатып алу мәселесін пысықтау

БП-ға ақпарат

2026 жылғы 4-тоқсан

МАМ, ЖИЦДМ

талап етілмейді

-

50

Полиция жұмысына озық цифрлық құралдарды ендіру ("Цифрлық полицей" жобасын іске қосу, дерекқорларды интеграциялау, ІІМ нарядтары мен ресурстарын басқарудың автоматтандырылған жүйесін өрістету)

пайдалануға беру актісі

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ІІМ, ЖИЦДМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

51

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік күзет қызметі күзететін объектілерді қоспағанда, барлық бейнебақылау жүйелерін жасанды интеллект алгоритмдерін қолдана отырып, (меншік иелеріне қарамастан – жеке камералар, аулалардағы, СОО-дағы және басқа да ортақ пайдаланылатын орындардағы камералар) бірыңғай Ұлттық бейнемониторинг жүйесіне кезең-кезеңімен интеграциялау

пайдалануға беру актісі

2028 жылғы 4-тоқсан

ЖАО, ҰҚК (келісу бойынша), ЖИЦДМ, МКҚ (келісу бойынша), ІІМ, БП (келісу бойынша), "Атамекен" ҰКП (келісу бойынша)

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ,
БТҚ

52

Шағымдарды беру бойынша әдістемелік сүйемелдеуді, өзекті мәселелер бойынша FAQ-ты жүзеге асыратын жасанды интеллект элементтері бар "Цифрлық көмекшіні" ("e-Gov", "e-Otinish" базасында) құру. Жолданымдарды мәселелердің санаттары мен кіші санаттары бойынша автоматты түрде жіктеуді, оларды құзыреті бойынша уәкілетті органға қайта бағыттауды әзірлеу

пайдалануға беру актісі

2027 жылғы 1-тоқсан

ЖИЦДМ, БП (келісу бойынша), ІІМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

53

Автоматтандырылған мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізбесін ("сауал-жауап" қағидаты бойынша) кеңейту және жаңа тәсілдерді (ЖИ, дауыстық роботтарды және мобильді қосымшаларды қолдану), қызметтер көрсетудің орташа уақыты мен алынған көрсетілетін қызметтердің сапасына қанағаттанушылық деңгейі туралы автоматтандырылған есептілікті ендіру

пайдалануға беру актісі

2027 жылғы 3-тоқсан

ЖИЦДМ, ОМО, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

54

Халықты, оның ішінде ерекше қажеттіліктері бар (есту, көру функциялары бұзылған) адамдарды шұғыл құлақтандыруға арналған мобильді қосымшаны әзірлеу және ендіру

пайдалануға беру актісі

2027 жылғы 4-тоқсан

ТЖМ, ІІМ, ДСМ, Еңбекмині, ЖИЦДМ, ҰЭМ

бюджеттен тыс қаражат есебінен

БТҚ

55

Әлеуметтік маңызы бар салаларда (денсаулық сақтау, білім беру, жер қатынастары, салықтар, сатып алу және басқа да салалар) цифрлық қадағалауды кеңейту

БП мен уәкілетті органдардың бірлескен бұйрықтары

2026 – 2030 жылдар
(қаңтар)

БП (келісу бойынша), ДСМ, ОМ, АШМ, Қаржымині, Еңбекмині, ЖАО

талап етілмейді

-

56

Мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді қоса алғанда, әртүрлі салаларда пайдалану үшін биометриялық сәйкестендірудің орталықтандырылған ұлттық жүйесін (биометриялық деректерді қорғау) құру

пайдалануға беру актісі

2026 жылғы 4-тоқсан

ЖИЦДМ, ІІМ, ҰҚК (келісу бойынша), БП (келісу бойынша), ҰБ (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

57

"Күнделік", "BilimClass.kz", "Platonus" мобильді жүйелерін және оқу процесін қамтамасыз ететін осыған ұқсас ақпараттық платформаларды құқықтық ағарту және құқық бұзушылық профилактикасы бойынша мамандандырылған бөлімдерді (бейнероликтер, анимациялық материалдар, инфографика) ендіру арқылы жаңғырту

БП-ға ақпарат

2027 жылғы 3-тоқсан

ОМ, ҒЖБМ, ЖАО

бюджеттен тыс қаражат есебінен

БТҚ

58

Ғылым мен инновациялық технологияларды гранттық қаржыландыру шеңберінде құқықтық жағдайларды шешу бойынша креативті мобильді және үстел ойындарын, квестерді әзірлеуге арналған конкурс өткізу, кейінен оларды одан әрі ендіру

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ҒЖБМ, ОМ, ЖИЦДМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ, ЖБ

59

Әскери бөлімшелердің, құралымдар мен бөлімдердің әскери қызметшілері жасайтын құқық бұзушылықтар мен оқиғаларды есепке алу жобасын сынамалаудан өткізу

бірлескен бұйрық

2027 жылғы 2-тоқсан

БП (келісу бойынша), Қорғанысмині, ТЖМ, ІІМ, ҰҚК (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

60

Алаяқтықпен күресті кең ауқымда қолдану мақсатында Ұлттық Антифрод-орталық (ҚР ҰБ Антифрод-орталығы) базасында жасанды интеллект элементтерін қолдана отырып, ұялы байланыс операторларының алаяқтық қоңырауларды анықтау мен ұстап қалу, рұқсат етілмеген трафикті бұғаттау алгоритмін (тетігін) іске асыруы

нұсқаулық

2026 жылғы 4-тоқсан

ЖИЦДМ, ҰБ (келісу бойынша), ІІМ, ҚМА (келісу бойынша), БП (келісу бойынша), ұялы байланыс операторлары

бюджеттен тыс қаражат есебінен

БТҚ

61

Жеке сот орындаушылары қызметінің ашықтығын арттыру:


1) "Атқарушылық іс жүргізу тараптарының кабинеті" мемлекеттік автоматтандырылған ақпараттық жүйесінің функционалын кеңейту (қағаз форматтан цифрлық форматқа көшу), мемлекеттік органдардың дерекқорларымен, екінші деңгейдегі банктермен, бірыңғай басқару жүйесімен (ББЖ), бірыңғай сақтандыру базасымен, "Қазпошта" АҚ-мен интеграциялау

пайдалануға беру актісі

2027 жылғы 1-тоқсан

Әділетмині, ЖИЦДМ

талап етілмейді

-

2) БАҚ, радио және өзге де ақпараттық ресурстар арқылы "AdiletGov" ("Атқарушылық іс-жүргізу тараптарының кабинеті") мобильді қосымшасын танымал ету

БАҚ-тағы жарияланымдар

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

Әділетмині

талап етілмейді

-

62

Халықты алаяқтық жасаудың, қаржы пирамидаларын ұйымдастырудың түрлері, тәсілдері, сондай-ақ заңсыз ойын бизнесін ұйымдастырудың құқықтық салдары туралы ("e-Gov" порталында, "eGov Mobile" мобильді қосымшасында push-хабарламалар) жүйелі түрде құлақтандыруды қамтамасыз ету

тұрақты құлақтандыру

2025 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ЖИЦДМ, ІІМ, ТСМ, ҚМА (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

3-бағыт. Билік органдарының ашықтығын (қолжетімділігін) қамтамасыз ету

Нысаналы 3-индикатор. Мемлекеттік органдардың ашықтық (қолжетімділік) дәрежесін арттыру: 2025 ж. – 83 балл, 2026 ж. – 84 балл, 2027 ж. – 85 балл, 2028 ж. – 86 балл, 2029 ж. – 87 балл, 2030 ж. – 88 балл

3.1. Билік институттарына деген сенімді нығайту, оның ішінде халықтың жолданымдарына ден қою жеделдігі мен сапасы, ақпараттың қолжетімділігі және басқарушылық шешімдердің ашықтығы арқылы нығайту

63

Мемлекеттік органдардың ашықтық мәдениетін қалыптастыруға бағытталған мемлекет пен қоғам ынтымақтастығының құралдарын (бағалаудың жаңа тетігі, жария есептілік және басқа да құралдар) ендіру

МАМ бұйрығы

2026 жылғы 4-тоқсан

МАМ

талап етілмейді

-

64

Квазимемлекеттік сектордың сатып алуын қоғамдық мониторингтеу тетігін ендіру мәселесін пысықтау

Қаржыминінің бұйрығы, ДК-нің шешімі

2026 жылғы 4-тоқсан

Қаржымині, "Самұрық- Қазына" ҰӘҚ" АҚ (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

65

Құжаттарды тапсыру, қойылатын талаптарға сәйкестікті тексеру және кандидаттың цифрлық пакетін қалыптастыру процестерін автоматтандыруды қамтамасыз ете отырып, ішкі істер органдарына қызметке қабылдауға арналған "Qyzmet-police.kz" бірыңғай ақпараттық платформасын толық ендіруді және оның жұмыс істеуін қамтамасыз ету

"Qyzmet-police.kz" платформасы

2026 жылғы 4-тоқсан

ІІМ

талап етілмейді

-

66

Пассивті есептіліктен атаулы, диалогтық коммуникацияға көшу:


1) ведомстволық бағынысты мемлекеттік орган немесе ұйым көрсететін қызметтердің сапасына басшылардың объектілерге алдын ала ескертусіз жеке баруы арқылы мониторинг жүргізуі

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ЖАО (көрсетілетін қызметті берушілер)

талап етілмейді

-

2) азаматтарға арналған "e-құқықтық тәртіп" цифрлық сервистерінің функционалын кеңейту (өтініштерді онлайн беру, полицияның мобильді қосымшалары, электрондық көрсетілетін қызметтер тізбесін кеңейту), сондай-ақ азаматтар құқық бұзушылықтарды (хэштегтермен бірге) орналастыра алатын қолданыстағы әлеуметтік желілер мен мессенджерлерді (TikTok, Facebook, Instagram) неғұрлым тиімді пайдалану

ендіру актілері

2027 жылғы 4-тоқсан

ІІМ, ЖИЦДМ, БП (келісу бойынша), ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

3) мессенджерлер (Telegram және басқа да мессенджерлер) арқылы жергілікті өкілді және атқарушы органдардың нормативтік құқықтық шешімдері (сауданы реттеу, абаттандыру, экология және басқа да салалар), әлеуметтік маңызы бар оқиғалар (жаңа балабақшалардың, мектептердің, ақысыз негіздегі спорт секцияларының ашылуы), бос жұмыс орындары жәрмеңкелерінің, жұмысқа орналастыру және кәсіптік оқыту жөніндегі іс-шаралардың өткізілуі, қоғамдық пайдалы бастамалар мен халықты қолдау бағдарламаларының іске қосылуы туралы push-хабарламалар тарату

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ЖАО, ЖИЦДМ

талап етілмейді

-

67

Құқық қорғау органдары қызметкерлерінің кәсіби құзыреттерін дамыту:


1) құқық бұзушылық профилактикасына және халыққа қызмет етуге баса назар аударып, мемлекеттік және құқық қорғау органдары қызметінің сервистік моделінің тиімділігін арттыру

талдамалық жазба

жыл сайын (15 ақпан, 15 шілде)

ІІМ

талап етілмейді

-

2) Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 200-бабын және Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 826-бабын қолдану жөніндегі әдістемелік ұсынымдар әзірлеу

әдістемелік ұсынымдар

2025 жылдың 2-жарты жылдығы

ІІМ, Әділетмині

талап етілмейді

-

3) құқық қорғау органдары қызметкерлерінің заңдылық мәдениеті мен процестік тәртіпті нығайтуға бағытталған кәсіби құзыреттілігін жүйелі түрде арттыру

оқыту бағдарламалары, әдістемелік ұсынымдар, нұсқаулар

2026 – 2030 жылдар (қыркүйек – мамыр)

БП (келісу бойынша), ІІМ, ҰҚК (келісу бойынша), ТЖМ

талап етілмейді

-

4) қызметкерлердің тұлғалық, коммуникативтік және басқарушылық құзыреттерін – икемді дағдыларын (soft skills) дамыту

біліктілікті арттыру және қайта даярлау курстарын өткізу

2026 – 2030 жылдар (қыркүйек – мамыр)

ІІМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ

68

Кәсіпкерлік субъектілерінің бақылау мен қадағалау жүзеге асырылатын қызмет салаларын Кәсіпкерлік кодексінің реттеуінен алып тастауға бастама жасауға жол бермей, мемлекеттік бақылау жүргізуді Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінде көзделген тәртіпке сәйкес ұйымдастыруды қамтамасыз ету

ІІМ-ге ақпарат

2026 – 2030 жылдар (тоқсан сайын)

ҰЭМ, ОМО

талап етілмейді

-

3.2. Құқық қолдану практикасын клиентке бағдарлану және ашықтық қағидаттарын ескере отырып трансформациялау

69

Судьялардың кәсіби құзыреттерін дамыту:


1) қылмыстық, азаматтық және әкімшілік істер бойынша сот процестерінің интерактивті симуляцияларын ендіру (модельденген процестер, оқыту кейстері, құқық қолдану практикалық жария көрсету)

біліктілікті арттыру курстарының бағдарламасы

2026 жылғы 4-тоқсан

ЖСК (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

2) когнитивті құзыреттерді, заңгерлік ойлауды дамыту, процестік шешімдер қабылдау әдістемесі, саралау қағидалары бойынша біліктілікті арттыру

оқу бағдарламалары, есептер

2026 – 2030 жылдар (қыркүйек – мамыр)

ЖСК (келісу бойынша)

талап етілмейді

-

4-бағыт. Заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету мәселелерінде азаматтық қоғамдастықпен әріптестікті дамыту

Нысаналы 4-индикатор. Идеологияны ілгерілетуде азаматтық сектордың тартылу деңгейі: 2026 ж. – 5 %, 2027 ж. – 9 %, 2028 ж. – 13 %, 2029 ж. – 17 %, 2030 ж. – 20 %-дан кем емес

70

Құқықтық тәртіптің локальды проблемаларын талқылау және бейнебақылау камераларын, жол белгілерін орнату, патрульдеуді ұйымдастыру және қауіпсіздікті қамтамасыз етудің басқа да мәселелерін шешуге азаматтарды тарту

тікелей эфирлер, халықпен кездесулердің хаттамалары

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ІІМ, ЖАО

талап етілмейді

-

71

Сарапшылар қоғамдастығын ақпараттық қамтамасыз ету:


1) Қазақстан Республикасы ішкі саясатының негізгі қағидаттарын, құндылықтары мен бағыттарын қоғамда кәсіби және қолжетімді ілгерілету, сондай-ақ идеологияны ілгерілету жөніндегі іс-шаралар, жүргізіліп жатқан жұмыспен халықты қамту туралы есептілік үшін азаматтық сектор өкілдері қатарынан ұсынылған сарапшылардың цифрлық тізілімін қалыптастыру

сарапшылардың бірыңғай тізілімі

2026 жылғы 3-тоқсан

МАМ, ОМО, ЖАО, ҮЕҰ

талап етілмейді

-

2) заң мен тәртіп идеологиясын ілгерілету бағдарламаларына қатысатын сарапшылар мен лекторлар үшін қолжетімді материалдар мен кейстері бар "цифрлық бұлт" құру

дерекқор

2026 жылғы 3-тоқсан

БП (келісу бойынша), МАМ, Әділетмині, ЖИЦДМ, ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

72

Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс пен гранттық қаржыландыру тетігін қайта қарау:


1) бұған дейін іске асырылған жобалардың тиімділігін бағалау нәтижелерін ескере отырып, ҮЕҰ қатарынан мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстың өнім берушілерін іріктеу өлшемшарттарын жетілдіру

МАМ бұйрығы

2026 жылғы 4-тоқсан

МАМ, ЖАО

талап етілмейді

-

2) ҮЕҰ қызметін есепке алу және жүйелендіру мақсатында олардың бірыңғай ұлттық цифрлық платформасын құру (тәжірибесі, жұмыс пен нақты әсердің нәтижелері, тізілімге енгізуді мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс пен гранттық қаржыландыруға қатысу шарты ретінде белгілеу)

пайдалануға беру актісі

2028 жылғы 4-тоқсан

МАМ, ЖИЦДМ, ҰЭМ, ЖАО

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

73

Ғылыми қоғамдастықтың, оның ішінде ведомстволық оқу орындарының әлеуетін пайдалану:


1) "Құқық үстемдігі Қазақстандағы жаңа қоғамдық келісімшарт ретінде" атты ғылыми-практикалық конференция өткізу
 

материалдар мен ұсынымдар жинағы

2026 – 2030 жылдар (жылына бір рет)

БП (келісу бойынша), ІІМ, Қорғанысмині, Әділетмині, ЖСК (келісу бойынша), ҰҚК (келісу бойынша), ТЖМ

талап етілмейді

-

2) ғалымдардың кең ауқымын тарту және тақырыптық зерттеулер жүргізу үшін идеологияны ілгерілету бойынша ғылымды дамытудың кіші басымдығын ("Елдің зияткерлік әлеуеті" басымдығы) құру

ЖҒТК хаттамасы

2026 жылғы желтоқсан

БП (келісу бойынша), ҒЖБМ, Қорғанысмині, Әділетмині, ЖСК (келісу бойынша), ҰҚК (келісу бойынша), ТЖМ

талап етілмейді

-

74

ҮЕҰ-ның, саяси партиялардың, кәсіподақтардың, жастар бірлестіктері мен волонтерлік ұйымдардың қатысуымен өткізілетін қоғамдық маңызы бар қолданбалы жобалардың тізбесін қалыптастыру және оларды іске асыру, оның ішінде гранттық қаржыландыру және мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс шеңберінде іске асыру

МАМ бұйрығы

2026 – 2030 жылдар (жылына бір рет)

МАМ, ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

75

Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс шеңберінде қоғамдық ұйымдармен бірлесіп "Заңды сыйлау – өзіңді сайлау" республикалық жобасын ұйымдастыру

МАМ бұйрығы

2026 – 2030 жылдар (жылына бір рет)

МАМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

76

"Заң мен тәртіп" идеологемасын іске асыруға азаматтық қоғам институттарын тарту тетіктерін кеңейту (ынтымақтастық туралы келісімдер, жұмыс топтары, жобалық офистер, форумдар, профилактикалық акциялар, медианауқандар, қоғамдық мониторинг)

меморандум

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

МАМ, ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

5-бағыт. Азаматтық белсенділікті ынталандыру

Нысаналы 5-индикатор. Халықтың заң мен тәртіп идеологиясы туралы хабардар болу деңгейі: 2026 ж. – 69 %, 2027 ж. – 70 %, 2028 ж. – 71 %, 2029 ж. – 72 %, 2030 ж. – 73 %-дан кем емес

5.1. Азаматтық белсенділікті және идеологиялық жұмысқа сарапшылардың қатысуын ынталандыру

77

Жергілікті бизнес-қоғамдастықты тарту арқылы қоғамның құқықтық мәдениетін қалыптастыруға белсенді қатысатын, соның ішінде заңның немесе әдеп нормаларын кез келген бұзушылықтар туралы хабарлайтын азаматтарды көтермелеу

көтермелеу туралы шешім

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ЖАО, ІІМ, ҮЕҰ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

ЖБ,
БТҚ

5.2. Қоғамдық бақылау шекараларын кеңейту

78

Өзекті міндеттерді іске асыруға және мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығын арттыруға ықпал ететін цифрлық шешімдерді әзірлеу үшін IT-қоғамдастықтарды тарту ("ашық хакатон")

БП-ға ақпарат

2026 – 2030 жылдар (жылына бір реттен сиретпей)

ЖИЦДМ, ОМО, ЖАО

талап етілмейді

-

79

Әлеуметтік объектілерге қатысты көрсетілетін қызметтер мен жұмыстарды сатып алу рәсімдеріне тәуелсіз байқаушыларды тарту практикасын енгізу (ірі мемлекеттік құрылыстар мен сатып алу үшін Transparency International әзірлеген "Парасаттылық пактісі" (Integrity Pacts))

БП-ға ақпарат

2027 жылғы 4-тоқсан

ЖАО, ОМО

талап етілмейді

-

80

Мемлекеттік бюджет бойынша ашық деректерді кеңейту:


1) ақпараттық жүйелердің деректерін (бюджеттік жоспарлау модулі) МЖАЖ бюджеттік жоспарлау модулімен интеграциялай отырып, ЖАО-ның бюджеттік процесін цифрлық трансформациялауды аяқтау

пайдалануға беру актісі

2026 жылғы 4-тоқсан

Қаржымині, ЖАО, ЖИЦДМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

2) бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің (РБ, ЖБ) бюджеттік бағдарламаларының паспорттарын кіші бағдарламалар деңгейіне дейін егжей-тегжейлі көрсете отырып, "Ашық бюджеттер" порталында автоматты түрде орналастыру

пайдалануға беру актісі

2027 жылғы 4-тоқсан

ЖАО, Қаржымині, ЖИЦДМ

көзделген қаражат есебінен және шегінде

РБ

      Ескертпе: аббревиатуралардың толық жазылуы:

      АҚШ – Америка Құрама Штаттары

      АШМ – Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі

      Әділетмині – Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі

      БАӘ – Біріккен Араб Әмірліктері

      БАҚ – бұқаралық ақпарат құралдары

      ББТ – бірыңғай байланыс орталығы

      БҚУ – Бала құқықтары жөніндегі уәкіл

      БП – Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы

      БП ҚСжАЕК – Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті

      БТҚ – бюджеттен тыс қаражат

      ҒЖБМ – Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі

      ПӘ – Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі

      ДК – директорлар кеңесі

      ДСМ – Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі

      ЕКБ – екінші деңгейдегі банктер

      Еңбекмині – Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі

      ЖАО – жергілікті атқарушы органдар

      ЖБ – жергілікті бюджет

      ЖҒТК – Жоғары ғылыми-техникалық комиссия

      ЖЖОКБҰ – жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары

      ЖИЦДМ – Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі

      жоо – жоғары оқу орны

      ЖСК – Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі

      КЕҰ – коммерциялық емес ұйымдар

      Қаржымині – Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі

      ҚК – Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі

      ҚНРДА – Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі

      ҚМА – Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі

      Қорғанысмині – Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі

      ҚПК – Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексі

      МАМ – Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі

      МЖАЖ – мемлекеттік жоспарлаудың ақпараттық жүйесі

      МКҚ – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік күзет қызметі

      МҚІА – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі

      НҚА – нормативтік құқықтық акт

      ОМ – Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі

      ОМО – орталық мемлекеттік органдар

      ӨҚМ – Қазақстан Республикасының Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі

      РБ – республикалық бюджет

      РСКҚ – реттеушілік саясаттың консультативтік құжаты

      СӘ – Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі

      СИМ – Қазақстан Республикасының Сауда және интеграция министрлігі

      СОО – сауда-ойын-сауық орталығы

      СТБТ – Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімі

      ТЖМ – Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрлігі

      ТСМ – Қазақстан Республикасының Туризм және спорт министрлігі

      ТТ – техникалық тапсырма

      ҰБ – Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі

      ҰҚК – Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті

      ҰЭМ – Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі

      ҮЕҰ – үкіметтік емес ұйымдар

      ХҚО – халыққа қызмет көрсету орталығы

      ІІМ – Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі

      ЭҚЖЖ – экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші

      FAQ – Frequently Asked Questions (жиі қойылатын сұрақтар)

      GPA – Grade Point Average (орташа үлгерім балы)

      KPI – Key Performance Indicators (негізгі түйінді көрсеткіштер)

      SMS – Short Message Service (қысқа хабарламалар қызметі)

      SMM – Social Media Marketing (әлеуметтік желілердегі маркетингтік белсенділіктер кешені)

      STEM – Science, Technology, Engineering, Mathematics (ғылымды (Science), технологияны (Technology), инженерияны (Engineering) және математиканы (Mathematics) біріктіретін, білім берудің және кәсіптік ортаның кешенді тәсілін білдіретін аббревиатура)

      IT – Information Technology (ақпараттық технологиялар)