О подписании Соглашения между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок

Постановление Правительства Республики Казахстан от 13 марта 2026 года № 170

Правительство Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ:

1. Одобрить прилагаемый проект Соглашения между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок.

2. Уполномочить Министра транспорта Республики Казахстан Сауранбаева Нурлана Ермековича подписать от имени Правительства Республики Казахстан Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок, разрешив вносить изменения и дополнения, не имеющие принципиального характера.

3. Настоящее постановление вводится в действие со дня его подписания.

Премьер-Министр Республики Казахстан

О. Бектенов

	Одобрен постановлением Правительства Республики Казахстан от 13 марта 2026 года № 170
	Проект

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок

Правительство Республики Казахстан, с одной стороны, и Европейский Союз, с другой стороны, именуемые в дальнейшем "Договаривающиеся стороны",

подчеркивая, что в соответствии с законами Европейского Союза авиапредприятия Европейского Союза, учрежденные в государстве – члене Европейского союза, имеют право на недискриминационный доступ к воздушным маршрутам между государствами – членами Европейского Союза и третьими странами,

признавая, что Европейским Союзом предложено привести в соответствие с законами Европейского Союза некоторые положения двусторонних соглашений о воздушном сообщении между Правительством Республики Казахстан и государствами – членами Европейского Союза в целях создания прочной правовой основы для воздушного сообщения между Республикой Казахстан и Европейским Союзом и сохранения непрерывности такого воздушного сообщения,

признавая, что все вопросы, касающиеся двусторонних соглашений о воздушном сообщении между Правительством Республики Казахстан и государствами – членами Европейского Союза, должны соответствовать применяемым законам Договаривающихся сторон,

подчеркивая, что в настоящем Соглашении целями Европейского Союза не являются увеличение общего объема авиаперевозок между Республикой Казахстан и Европейским Союзом, влияние на баланс между авиапредприятиями Республики Казахстан и авиапредприятиями Европейского Союза или проведение переговоров для внесения поправок в положения действующих двусторонних соглашений о воздушном сообщении, касающихся прав на перевозки,

подчеркивая, что двусторонние соглашения о воздушном сообщении, перечисленные в приложении 1 к настоящему Соглашению, основаны на общем принципе, согласно которому назначенные авиапредприятия Договаривающихся сторон должны иметь справедливые и равные возможности при эксплуатации договорных линий на установленных маршрутах, и что влияние на этот принцип не является целью настоящего Соглашения,

согласились о нижеследующем:

Статья 1. Основные положения

1. Для целей настоящего Соглашения:

a) "государство-член" означает государство – член Европейского Союза;

b) "сторона" означает Договаривающуюся сторону соответствующего двустороннего соглашения или иной договоренности, перечисленной в приложении 1 к настоящему Соглашению;

c) "авиапредприятие" также означает авиакомпанию.

2. Ссылки в каждом из соглашений и других договоренностей, перечисленных в приложении 1 к настоящему Соглашению, на граждан государства-члена, которое является стороной этого Соглашения, следует понимать как относящиеся к гражданам государств-членов.

3. Ссылки в каждом из соглашений и других договоренностей, перечисленных в приложении 1 к настоящему Соглашению, на авиапредприятия или авиакомпании государства-члена, которое является стороной этого Соглашения, должны пониматься как ссылки на авиапредприятия, назначенные этим государством-членом.

4. Настоящее Соглашение не создает дополнительных прав на перевозку, выходящих за рамки установленных в соглашениях, перечисленных в приложении 1 к настоящему Соглашению, и не меняет количество авиапредприятий, которые могут быть назначены в соответствии с двусторонними договоренностями. Предоставление прав на перевозку будет по-прежнему осуществляться на основе двусторонних соглашений.

Статья 2. Назначение

1. Положения пунктов 2, 3, 4 и 5 настоящей статьи заменяют соответствующие положения, перечисленные в пунктах a) и b) приложения 2 к настоящему Соглашению в отношении назначения авиапредприятия Правительством Республики Казахстан или соответствующим государством-членом и его полномочиями и разрешениями, предоставленными Правительством Республики Казахстан или соответствующим государством-членом, а также отказом, отзывом, приостановлением или ограничением полномочий или разрешений авиапредприятий соответственно.

2. По получении назначения государства-члена и заявок от назначенного авиапредприятия в установленных форме и порядке Правительство Республики Казахстан выдает соответствующие полномочия и разрешения с минимальной процедурной задержкой при условии, что:

i) авиапредприятие учреждено в соответствии с Договором о функционировании Европейского Союза на территории назначающего государства-члена и имеет действующую эксплуатационную лицензию в соответствии с законами Европейского Союза;

ii) эффективный регуляторный контроль над авиапредприятием осуществляется и поддерживается государством-членом, ответственным за выдачу сертификата эксплуатанта, и соответствующие авиационные власти четко определены в назначении;

iii) авиапредприятие находится в собственности напрямую или через преимущественное владение и эффективно контролируется государствами-членами и (или) гражданами государств-членов, и (или) другими государствами, перечисленными в приложении 3 к настоящему Соглашению, и (или) гражданами таких других государств.

3. По получении назначения Правительства Республики Казахстан и заявок от назначенного авиапредприятия в установленных форме и порядке государство-член предоставляет соответствующие полномочия и разрешения с минимальной процедурной задержкой при условии, что:

i) авиапредприятие учреждено на территории Республики Казахстан и имеет действующую эксплуатационную лицензию, выданную Республикой Казахстан;

ii) эффективный регуляторный контроль над авиапредприятием осуществляется и поддерживается Правительством Республики Казахстан; и

iii) авиапредприятие находится в собственности напрямую или через преимущественное владение и эффективно контролируется Республикой Казахстан и (или) гражданами Республики Казахстан.

4. Правительство Республики Казахстан может отказать, отозвать, приостановить или ограничить полномочия или разрешения авиапредприятия, назначенного государством-членом, если:

i) авиапредприятие не зарегистрировано в соответствии с Договором о функционировании Европейского Союза на территории назначающего государства-члена или не имеет действующей эксплуатационной лицензии в соответствии с правом Европейского Союза; или

ii) эффективный регуляторный контроль над авиапредприятием не осуществляется или не поддерживается государством-членом, ответственным за выдачу сертификата эксплуатанта, или соответствующие авиационные власти не четко определены в назначении; или

iii) авиапредприятие не находится в собственности напрямую или посредством преимущественного владения или не контролируется эффективно государствами-членами и (или) гражданами государств-членов, и (или) другими государствами, перечисленными в приложении 3 к настоящему Соглашению, и (или) гражданами таких других государств; или

iv) авиапредприятие уже уполномочено осуществлять деятельность в соответствии с двусторонним соглашением между Правительством Республики Казахстан и другим государством-членом, при этом оно может доказать, что посредством осуществления прав на перевозку на маршруте, который включает пункт в этом другом государстве-члене, включая эксплуатацию договорных линий, которые реализуются или иначе представляются посредством услуг, авиапредприятие обходит ограничения прав на перевозку, налагаемые двусторонним соглашением между Правительством Республики Казахстан и этим другим государством-членом; или

v) авиапредприятие имеет сертификат эксплуатанта, выданный государством-членом, и между Правительством Республики Казахстан и этим государством-членом не существует двустороннего соглашения о воздушном сообщении или других договоренностей, и это государство-член отказало в правах на перевозку авиапредприятиям, назначенным Правительством Республики Казахстан.

При использовании своего права по данному пункту Правительство Республики Казахстан обязуется не проводить дискриминацию между авиапредприятиями Европейского Союза по гражданскому признаку.

5. Государство-член может отказать, отозвать, приостановить или ограничить полномочия или разрешения авиапредприятия, назначенного Правительством Республики Казахстан, если:

i) авиапредприятие не зарегистрировано на территории Республики Казахстан или не имеет действующей эксплуатационной лицензии, выданной Республикой Казахстан; или

ii) эффективный регуляторный контроль над авиапредприятием не осуществляется или не поддерживается Правительством Республики Казахстан; или

iii) авиапредприятие не находится в собственности напрямую или посредством преимущественного владения или не контролируется эффективно Республикой Казахстан и (или) гражданами Республики Казахстан.

Статья 3. Безопасность

1. Положения пункта 2 настоящей статьи дополняют соответствующие положения, перечисленные в пункте с) приложения 2 к настоящему Соглашению.

2. Если государство-член назначило авиапредприятие, регулирующее управление которым осуществляется и контролируется другим государством-членом, права Правительства Республики Казахстан по положениям о безопасности Соглашения между Правительством Республики Казахстан и государством-членом, назначившим авиапредприятие, применяются в равной степени в отношении принятия, применения и контроля соблюдения стандартов безопасности этим другим государством-членом, а также в отношении разрешения на эксплуатацию такого авиапредприятия.

Статья 4. Приложения к Соглашению

Приложения к настоящему Соглашению являются его неотъемлемыми частями.

Статья 5. Консультации, пересмотр или изменение

1. Договаривающиеся стороны могут в любое время пересмотреть или изменить настоящее Соглашение по взаимному согласию.

2. Договаривающиеся стороны следят и регулярно пересматривают выполнение настоящего Соглашения. Такие пересмотры должны, в частности, оценивать любые непредвиденные негативные последствия Соглашения, по мнению любой Договаривающейся стороны.

3. По запросу любой Договаривающейся стороны Договаривающиеся стороны проводят консультации с целью обсуждения соответствующих мер реагирования на такие непредвиденные негативные последствия, после которых Соглашение может быть пересмотрено или изменено. Такие консультации проводятся в течение 60 дней с момента запроса любой Договаривающейся стороны.

Статья 6. Вступление в силу

1. Каждая Договаривающаяся сторона направляет по дипломатическим каналам другой Договаривающейся стороне уведомление, подтверждающее что ее внутренние процедуры, необходимые для вступления в силу настоящего Соглашения, завершены.

2. Настоящее Соглашение вступает в силу в первый день второго месяца, следующего за месяцем, в течение которого было получено последнее уведомление, предусмотренное в пункте 1 настоящей статьи.

3. Уведомления, предусмотренные в пункте 1 настоящей статьи, направляются в Министерство транспорта Республики Казахстан и Генеральный секретариат Совета Европейского Союза или их соответствующих правопреемников.

4. Соглашения и другие договоренности между Республикой Казахстан и государствами-членами, которые на дату подписания настоящего Соглашения еще не вступили в силу и не применяются временно, перечислены в пункте b) приложения 1 к настоящему Соглашению. Настоящее Соглашение применяется ко всем таким соглашениям и договоренностям после их вступления в силу или временного применения.

Статья 7. Прекращение действия

1. Каждая Договаривающаяся сторона может в любое время уведомить в письменной форме по дипломатическим каналам о своем решении прекратить действие настоящего Соглашения. В таком случае Соглашение прекращает свое действие через шесть месяцев после даты получения уведомления другой Договаривающейся стороной, если только уведомление о прекращении не будет отозвано до истечения такого срока.

2. В случае прекращения действия Соглашения, указанного в приложении 1 к настоящему Соглашению, положения настоящего Соглашения перестают применяться к такому Соглашению с даты такого прекращения действия. Ссылки в настоящем Соглашении на расторгнутое соглашение считаются недействительными с этой даты.

3. В случае прекращения действия всех соглашений, перечисленных в приложении 1 к настоящему Соглашению, действие настоящего Соглашения прекращается в день прекращения действия последнего такого Соглашения.

Совершено в двух экземплярах на казахском, русском, болгарском, хорватском, чешском, датском, голландском, английском, эстонском, финском, французском, немецком, греческом, венгерском, ирландском, итальянском, латышском, литовском, мальтийском, польском, португальском, румынском, словацком, словенском, испанском и шведском языках, все тексты являются равно аутентичными.

В удостоверение чего нижеподписавшиеся, должным образом на то уполномоченные, подписали настоящее Соглашение.

Совершено в городе _____________ "____" _________ 20_ года.

За Правительство	За Европейский Союз
Республики Казахстан

Приложение 1 к Соглашению между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок

Перечень соглашений и других договоренностей, упомянутых в статье 1 Соглашения между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок

a) Соглашения и другие договоренности между Правительством Республики Казахстан и государствами-членами, которые на дату подписания Соглашения между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок (далее – Соглашение) вступили в силу или применяются временно, с поправками:

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Австрийским Федеральным Правительством о воздушном сообщении, подписанное в Алматы 26 апреля 1993 года, именуемое "Казахстанско-Австрийское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Меморандум о взаимопонимании в области воздушного сообщения между авиационными властями Республики Казахстан и авиационными властями Республики Кипр, подписанный в Астане 25 марта 2024 года, именуемый "Меморандум о взаимопонимании между Казахстаном и Кипром" в приложении 2 к Соглашению;

Меморандум о взаимопонимании между делегациями, представляющими авиационные власти Чешской Республики и Республики Казахстан, подписанный в Нассау, Багамские Острова, 6 декабря 2016 года, именуемый "Меморандум о взаимопонимании между Казахстаном и Чешской Республикой" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия о воздушном сообщении, подписанное в Бонне 15 марта 1996 года, именуемое "Казахстанско-Германское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Венгерской Республики о воздушном сообщении, подписанное в Алматы 9 марта 1995 года, именуемое "Казахстанско-Венгерское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Литовской Республики о воздушном сообщении, подписанное в Вильнюсе 21 июля 1993 года, именуемое "Казахстанско-Литовское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Республики Польша о воздушном сообщении, подписанное в Варшаве 27 ноября 1997 года, именуемое "Казахстанско-Польское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Королевства Дания о воздушном сообщении, парафированное в Алматы 26 апреля 1996 года, именуемое "Казахстанско-Датское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Королевства Швеция о воздушном сообщении, парафированное в Алматы 26 апреля 1996 года, именуемое "Казахстанско-Шведское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Республики Финляндия о воздушном сообщении, подписанное в Алматы 7 февраля 1996 года, именуемое "Казахстанско-Финское соглашение (1996 год)" в приложении 2 к Соглашению.

b) Соглашения о воздушном сообщении между Правительством Республики Казахстан и государствами-членами, которые на дату подписания Соглашения еще не вступили в силу и не применяются временно, с поправками:

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Королевства Бельгия о воздушном сообщении, подписанное в Брюсселе 27 июня 2000 года, именуемое "Казахстанско-Бельгийское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Республики Болгария о воздушном сообщении между их соответствующими территориями и за их пределами, подписанное в Софии 15 сентября 1999 года, именуемое "Казахстанско-Болгарское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Республики Финляндия о воздушном сообщении, подписанное в Астане 16 мая 2018 года, именуемое "Казахстанско-Финское соглашение (2018 год)" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Эстонской Республики о воздушном сообщении, парафированное в Астане 26 апреля 2001 года, именуемое "Казахстанско-Эстонское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Французской Республики о воздушном сообщении, подписанное в Астане 21 июня 2016 года, именуемое "Казахстанско-Французское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Королевства Нидерландов о воздушном сообщении, подписанное в Гааге 27 ноября 2002 года, именуемое "Казахстанско-Нидерландское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Латвийской Республики о воздушном сообщении, подписанное в Алматы 19 мая 1998 года, именуемое "Казахстанско- Латвийское соглашение" в приложении 2 к Соглашению;

Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Великого Герцогства Люксембург о воздушном сообщении, подписанное в Астане 21 мая 2015 года, именуемое "Казахстанско-Люксембургское соглашение" в приложении 2 к Соглашению.

____________________________

Приложение 2 к Соглашению между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок

Перечень приложений соглашений и других договоренностей, перечисленных в приложении 1 и упомянутых в статьях 2 и 3 Соглашения между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок

а) Назначение, полномочия и разрешения:

статья 3 Казахстанско-Австрийского соглашения;

статья 3 Казахстанско-Бельгийского соглашения;

статья 4 Казахстанско-Болгарского соглашения;

пункт 1 Меморандума о взаимопонимании между Казахстаном и Кипром;

пункт 2 Меморандума о взаимопонимании между Казахстаном и Чешской Республикой;

статья 3 Казахстанско-Датского соглашения;

статья 3 Казахстанско-Эстонского соглашения;

статья 4 Казахстанско-Французского соглашения;

статья 3 Казахстанско-Финляндского соглашения (1996);

статья 3 Казахстанско-Финляндского соглашения (2018);

статья 3(2) Казахстанско-Германского соглашения, несмотря на ссылку на положения статьи 3(3);

статья 3 Казахстанско-Венгерского соглашения;

статья 3 Казахстанско-Нидерландского соглашения;

статья 3 Казахстанско-Латвийского соглашения;

статьи 4(1) и (2) Казахстанско-Литовского соглашения;

статья 3 Казахстанско-Люксембургского соглашения;

статья 3 Казахстанско-Польского соглашения;

статья 3 Казахстанско-Шведского соглашения.

b) Отказ, отзыв, приостановление или ограничение полномочий или разрешений:

статьи 3(3) и (5) и 4(1) Казахстанско-Австрийского соглашения;

статья 5(1) Казахстанско-Бельгийского соглашения;

пункт 1 Меморандума о взаимопонимании между Казахстаном и Кипром;

пункт 2 Меморандума о взаимопонимании между Казахстаном и Чешской Республикой;

статья 5(1) Казахстанско-Болгарского соглашения;

статья 4 Казахстанско-Датского соглашения;

статья 3(1) Казахстанско-Эстонского соглашения;

статья 5(1) Казахстанско-Французского соглашения;

статья 4(1) Казахстанско-Финляндского соглашения (1996);

статья 4(1) Казахстанско-Финляндского соглашения (2018);

первое предложение статьи 4 Казахстанско-Германского соглашения – только в пределах условий для отказа, отзыва, приостановления или ограничения полномочий или разрешений, предусмотренных статьей 2(4) и 2(5) настоящего Cоглашения;

статья 4(1) Казахстанско-Венгерского соглашения;

статья 4(1) Казахстанско-Нидерландского соглашения;

статьи 3(4) и 4(1) Казахстанско-Латвийского соглашения;

статьи 4(3) и (5) и 5(1) Казахстанско-Литовского соглашения;

статья 4(1) Казахстанско-Люксембургского соглашения;

статья 4(1) Казахстанско-Польского соглашения;

статья 4 Казахстанско-Шведского соглашения.

c) Безопасность:

статья 7 Казахстанско-Бельгийского соглашения;

статья 12 Казахстанско-Эстонского соглашения;

статья 6 Казахстанско-Финляндского соглашения (2018);

статья 9 Казахстанско-Французского соглашения;

статья 7 Казахстанско-Венгерского соглашения;

статья 11 Казахстанско-Нидерландского соглашения;

статья 8 Казахстанско-Латвийского соглашения;

статья 8 Казахстанско-Литовского соглашения;

статья 6 Казахстанско-Люксембургского соглашения.

_________________________________

Приложение 3 к Соглашению между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок

Список других государств, указанных в статье 2 Соглашения между Правительством Республики Казахстан и Европейским Союзом о некоторых аспектах воздушных перевозок

a) Республика Исландия (в рамках Соглашения о Европейской экономической зоне);

b) Княжество Лихтенштейн (в соответствии с Соглашением о Европейской экономической зоне);

c) Королевство Норвегия (в соответствии с Соглашением о Европейской экономической зоне);

d) Швейцарская Конфедерация (в соответствии с Соглашением между Европейским Сообществом и Швейцарской Конфедерацией о воздушном транспорте).

________________________________________

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімге қол қою туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 13 наурыздағы № 170 қаулысы

Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімнің жобасы мақұлдансын.

2. Қазақстан Республикасының Көлік министрі Нұрлан Ермекұлы Сауранбаевқа Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімге қағидаттық сипаты жоқ өзгерістер мен толықтырулар енгізуге рұқсат бере отырып, Қазақстан Республикасының Үкiметi атынан қол қоюға өкілеттік берілсін.

3. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

О. Бектенов

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 13 наурыздағы № 170 қаулысымен мақұлданған Жоба

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісім

Бұдан әрі "Уағдаласушы тараптар" деп аталатын, бір тараптан Қазақстан Республикасының Үкіметі және екінші тараптан Еуропалық Одақ

Еуропалық Одақтың заңдарына сәйкес Еуропалық Одаққа мүше мемлекетте құрылған Еуропалық Одақтың авиакәсіпорындары Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер мен үшінші елдер арасындағы әуе маршруттарына кемсітусіз қол жеткізу құқығына ие екенін атап көрсете отырып,

Қазақстан Республикасы мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе қатынасы үшін берік құқықтық негіз құру және осындай әуе қатынасының үздіксіз болуын сақтау мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер арасындағы әуе қатынасы туралы екіжақты келісімдердің кейбір ережелерін Еуропалық Одақтың заңдарына сәйкес келтіруді Еуропалық Одақтың ұсынғанын тани отырып,

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер арасындағы әуе қатынасы туралы екіжақты келісімдерге қатысты барлық мәселелер Уағдаласушы тараптардың қолданыстағы заңдарына сәйкес келуге тиіс екенін тани отырып,

осы Келісімде Қазақстан Республикасы мен Еуропалық Одақ арасындағы авиатасымалдардың жалпы көлемін ұлғайту, Қазақстан Республикасының авиакәсіпорындары мен Еуропалық Одақтың авиакәсіпорындары арасындағы тепе-теңдікке ықпал ету немесе тасымалдауға арналған құқықтарға қатысты қолданыстағы әуе қатынасы туралы екіжақты келісімдердің ережелеріне түзетулер енгізу үшін келіссөздер жүргізу Еуропалық Одақтың мақсаты болып табылмайтынын атап көрсете отырып,

осы Келісімге 1-қосымшада санамаланған әуе қатынасы туралы екіжақты келісімдер Уағдаласушы тараптардың тағайындалған авиакәсіпорындарының белгіленген маршруттарда уағдаластық желілерін пайдалану кезінде әділ және тең мүмкіндіктерге ие болуға тиіс деген жалпы қағидатқа негізделгенін және осы қағидатқа ықпал ету бұл Келісімнің мақсаты болып табылмайтынын атап көрсете отырып,

төмендегілер туралы келісті:

1-бап. Негізгі ережелер

1. Осы Келісімнің мақсаттары үшін:

а) "мүше мемлекет" Еуропалық Одаққа мүше мемлекетті білдіреді;

b) "тарап" тиісті екіжақты келісімнің немесе осы Келісімге 1-қосымшада санамаланған басқа да уағдаластықтың Уағдаласушы тарапын білдіреді;

c) "авиакәсіпорын" авиакомпанияны да білдіреді.

2. Осы Келісімге 1-қосымшада санамаланған келісімдердің және басқа да уағдаластықтардың әрқайсысында осы Келісімнің тарапы болып табылатын мүше мемлекеттің азаматтарына сілтемелерді мүше мемлекеттердің азаматтарына қатысты деп түсіну керек.

3. Осы Келісімге 1-қосымшада санамаланған келісімдердің және басқа да уағдаластықтардың әрқайсысында осы Келісімнің тарапы болып табылатын мүше мемлекеттің авиакәсіпорындарына немесе авиакомпанияларына сілтемелер осы мүше мемлекет тағайындаған авиакәсіпорындарға сілтемелер ретінде түсінілуге тиіс.

4. Осы Келісімге 1-қосымшада санамаланған келісімдерде белгіленген шеңберден шығатын тасымалдауға қосымша құқықтарды туындатпайды және екіжақты уағдаластықтарға сәйкес тағайындалуы ықтимал авиакәсіпорындардың санын өзгертпейді. Тасымалдау құқығын беру екіжақты келісімдер негізінде бұрынғыдай жүзеге асырылатын болады.

2-бап.

Тағайындау

1. Осы баптың 2, 3, 4 және 5-тармақтарының ережелері Қазақстан Республикасы Үкіметінің немесе тиісті мүше мемлекеттің авиакәсіпорынды тағайындауына қатысты осы Келісімге 2-қосымшаның а) және b) тармақтарында санамаланған тиісті ережелерін және оның Қазақстан Республикасының Үкіметі немесе тиісті мүше мемлекет берген өкілеттіктермен және рұқсаттармен, сондай-ақ тиісінше авиакәсіпорындардың өкілеттіктерін немесе рұқсаттарын қабылдамаумен, кері қайтарумен, тоқтата тұрумен немесе шектеумен ауыстырады.

2. Мүше мемлекеттің тағайындауын және тағайындалған авиакәсіпорыннан өтінімдерді белгіленген нысанда және тәртіппен алған соң Қазақстан Республикасының Үкіметі тиісті өкілеттіктер мен рұқсаттарды барынша аз рәсімдік кідіріспен мынадай:

i) авиакәсіпорын тағайындаушы мүше мемлекеттің аумағында Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шартқа сәйкес құрылған және Еуропалық Одақтың заңдарына сәйкес қолданыстағы пайдалану лицензиясы бар болған;

ii) авиакәсіпорынды тиімді реттеушілік бақылауды пайдаланушы сертификатын беруге жауапты мүше мемлекет жүзеге асырған және қолдаған және тиісті авиациялық билік тағайындауда нақты айқындалған;

iii) авиакәсіпорын тікелей немесе басымдықпен иелік ету арқылы мүше мемлекеттердің және (немесе) мүше мемлекеттер азаматтарының және (немесе) осы Келісімге 3-қосымшада санамаланған басқа мемлекеттердің және (немесе) осындай басқа мемлекеттер азаматтарының меншігінде болған және оны тиімді бақылаған жағдайда береді.

3. Қазақстан Республикасы Үкіметінің тағайындауын және тағайындалған авиакәсіпорыннан өтінімдерді белгіленген нысанда және тәртіппен алғаннан кейін мүше мемлекет тиісті өкілеттіктер мен рұқсаттарды ең аз рәсімдік кідіріспен мынадай:

i) авиакәсіпорын Қазақстан Республикасының аумағында құрылған және Қазақстан Республикасы берген қолданыстағы пайдалану лицензиясы бар болған;

ii) авиакәсіпорынды тиімді реттеушілік бақылауды Қазақстан Республикасының Үкіметі жүзеге асырған және қолдаған;

iii) авиакәсіпорын тікелей немесе басымдықпен иелену арқылы Қазақстан Республикасының және (немесе) Қазақстан Республикасы азаматтарының меншігінде болған және оны тиімді бақылаған жағдайда береді.

4. Егер:

i) авиакәсіпорын тағайындаушы мүше мемлекеттің аумағында Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шартқа сәйкес тіркелмесе немесе Еуропалық Одақтың құқығына сәйкес қолданыстағы пайдалану лицензиясы болмаса; немесе

ii) авиакәсіпорынды тиімді реттеушілік бақылауды пайдаланушы сертификатын беруге жауапты мүше мемлекет жүзеге асырмаса немесе қолдамаса немесе тиісті авиациялық билік тағайындауда нақты айқындалмаса; немесе

iii) авиакәсіпорын тікелей немесе басымдықпен иелік ету арқылы мүше мемлекеттердің және (немесе) мүше мемлекеттер азаматтарының және (немесе) осы Келісімге 3-қосымшада санамаланған басқа мемлекеттердің және (немесе) осындай басқа мемлекеттер азаматтарының меншігінде болмаса немесе олар тиімді бақыламаса; немесе

iv) авиакәсіпорынға Қазақстан Республикасының Үкіметі мен басқа мүше мемлекет арасындағы екіжақты келісімге сәйкес қызметті жүзеге асыруға уәкілеттік берілсе, бұл ретте ол көрсетілетін қызметтер арқылы іске асырылатын немесе басқаша ұсынылатын уағдаластық желілерді пайдалануды қоса алғанда, осы басқа мүше мемлекеттегі пунктті қамтитын маршрутта тасымалдау құқықтарын жүзеге асыру арқылы авиакәсіпорынның Қазақстан Республикасының Үкіметі мен басқа мүше мемлекет арасындағы екіжақты келісіммен енгізілген тасымалдау құқықтарын шектеуді айналып өтетінін дәлелдей алады; немесе

v) авиакәсіпорынның мүше мемлекет берген пайдаланушы сертификаты бар болса және Қазақстан Республикасының Үкіметі мен осы мүше мемлекет арасында әуе қатынасы туралы екіжақты келісім немесе басқа да уағдаластықтар жоқ болса және бұл мүше мемлекет Қазақстан Республикасының Үкіметі тағайындаған авиакәсіпорынға тасымалдау құқығынан бас тартса, Қазақстан Республикасы Үкіметінің мүше мемлекет тағайындаған авиакәсіпорынның өкілеттігінен немесе рұқсатынан бас тартуы, оларды кері қайтарып алуы, тоқтата тұруы немесе шектеуі мүмкін.

Осы тармақ бойынша өз құқығын пайдаланған кезде Қазақстан Республикасының Үкіметі Еуропалық Одақтың авиакәсіпорындары арасында азаматтық белгісі бойынша кемсітушілік жүргізбеуге міндеттенеді.

5. Егер:

i) авиакәсіпорын Қазақстан Республикасының аумағында тіркелмесе немесе Қазақстан Республикасы берген қолданыстағы пайдалану лицензиясы болмаса; немесе

ii) авиакәсіпорынға тиімді реттеушілік бақылауды Қазақстан Республикасының Үкіметі жүзеге асырмаса немесе оны қолдамаса; немесе

iii) авиакәсіпорын тікелей немесе басымдықпен иелік ету арқылы Қазақстан Республикасының және (немесе) Қазақстан Республикасы азаматтарының меншігінде болмаса немесе олар оны тиімді бақыламаса, мүше мемлекет Қазақстан Республикасының Үкіметі тағайындаған авиакәсіпорынның өкілеттігінен немесе рұқсаттарынан бас тартуы, кері қайтарып алуы, тоқтата тұруы немесе шектеуі мүмкін.

3-бап.

Қауіпсіздік

1. Осы баптың 2-тармағының ережелері осы Келісімге 2-қосымшаның c) тармағында санамаланған тиісті ережелерін толықтырады.

2. Егер мүше мемлекетте реттеушілік басқаруды басқа мүше мемлекет жүзеге асыратын және бақылайтын авиакәсіпорынды тағайындаған болса, Қазақстан Республикасының Үкіметі мен авиакәсіпорынды тағайындаған мүше мемлекет арасындағы келісімнің қауіпсіздік туралы ережелері бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметінің құқықтары осы басқа мүше мемлекеттің қауіпсіздік стандарттарын қабылдауына, қолдануына немесе сақталуын бақылауына қатысты, сондай-ақ мұндай авиакәсіпорынды пайдалануға арналған рұқсатқа қатысты тең дәрежеде қолданылады.

4-бап.

Келісімге қосымшалар

Осы Келісімге қосымшалар оның ажырамас бөліктері болып табылады.

5-бап.

Консультациялар, қайта қарау немесе өзгерту

1. Уағдаласушы тараптар кез келген уақытта осы Келісімді өзара келісу арқылы қайта қарай алады немесе өзгерте алады.

2. Уағдаласушы тараптар осы Келісімнің орындалуын қадағалайды және оны тұрақты түрде қайта қарайды. Мұндай қайта қараулар, атап айтқанда, кез келген Уағдаласушы тараптың пікірі бойынша Келісімнің кез келген күтпеген теріс салдарын бағалауға тиіс.

3. Кез келген Уағдаласушы тараптың сұрау салуы бойынша Уағдаласушы тараптар осындай күтпеген теріс салдарға тиісті ден қою шараларын талқылау мақсатында консультациялар өткізеді, олардан кейін Келісім қайта қаралуы немесе өзгертілуі мүмкін. Мұндай консультациялар кез келген Уағдаласушы тараптың сұрау салған кезінен бастап 60 күн ішінде өткізіледі.

6-бап.

Күшіне енуі

1. Әрбір Уағдаласушы тарап екінші Уағдаласушы тарапқа дипломатиялық арналар арқылы осы Келісімнің күшіне енуі үшін қажетті ішкі рәсімдерінің аяқталғанын растайтын хабарлама жолдайды.

2. Осы Келісім осы баптың 1-тармағында көзделген соңғы хабарлама алынған айдан кейінгі екінші айдың бірінші күні күшіне енеді.

3. Осы Келісімнің 1-тармағында көзделген хабарламалар Қазақстан Республикасының Көлік министрлігіне және Еуропалық Одақ Кеңесінің Бас хатшылығына немесе олардың тиісті құқықтық мирасқорларына жіберіледі.

4. Осы Келісімге қол қойылған күні әлі күшіне енбеген және уақытша қолданылмайтын Қазақстан Республикасы мен мүше мемлекеттер арасындағы келісімдер мен басқа да уағдаластықтар осы Келісімге 1-қосымшаның b) тармағында санамаланған. Осы Келісім барлық осындай келісімдер мен уағдаластықтарға олар күшіне енгеннен немесе уақытша қолданылғаннан кейін қолданылады.

7-бап.

Қолданысын тоқтату

1. Әрбір Уағдаласушы тарап кез келген уақытта дипломатиялық арналар арқылы осы Келісімнің қолданысын тоқтату туралы өзінің шешімін жазбаша нысанда хабардар ете алады. Мұндай жағдайда, егер тоқтату туралы хабарлама осы мерзім өткенге дейін кері қайтарып алынбаса, Келісім екінші Уағдаласушы тарап хабарламаны алған күннен кейін алты айдан соң өзінің қолданысын тоқтатады.

2. Осы Келісімге 1-қосымшада көрсетілген Келісімнің қолданысы тоқтатылған жағдайда қолданысы тоқтатылған осындай күннен бастап мұндай Келісімге осы Келісімнің ережелерін қолдану тоқтатылады. Осы Келісімдегі қолданысы тоқтатылған келісімге сілтемелер сол күннен бастап жарамсыз болып саналады.

3. Осы Келісімге 1-қосымшада санамаланған барлық келісімнің қолданысы тоқтатылған жағдайда, осы Келісімнің қолданысы осындай келісімнің соңғысының қолданысы тоқтатылған күні тоқтатылады.

Қазақ, орыс, болгар, хорват, чех, дат, голланд, ағылшын, эстон, фин, француз, неміс, грек, венгр, ирланд, итальян, латыш, литва, мальта, поляк, португал, румын, словак, словен, испан және швед тілдерінде екі данада жасалған, барлық мәтіндер бірдей теңтүпнұсқалы болып табылады.

Осыны куәландыру үшін тиісті түрде уәкілеттік берілген төменде қол қоюшылар осы Келісімге қол қойды.

20 __ "__" __________ ___________ қаласында жасалды.

Қазақстан Республикасының Үкіметі үшін

Еуропалық Одақ үшін

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімге 1-қосымша

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімнің 1-бабында аталған келісімдер мен басқа да уағдаластықтардың тізбесі

а) Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімге (бұдан әрі – Келісім) қол қойылған күні күшіне енгізілген немесе уақытша қолданылатын, түзетулері бар Қазақстан Республикасының Үкіметі мен мүше мемлекеттер арасындағы келісімдер және басқа да уағдаластықтар:

1993 жылғы 26 сәуірде Алматыда қол қойылған Қазақстан Республикасы Үкiметi мен Австрия Федеральдық Үкiметi арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Австрия келісімі" деп аталады;

2024 жылғы 25 наурызда Астанада қол қойылған Қазақстан Республикасының авиациялық билігі мен Кипр Республикасының авиациялық билігі арасындағы әуе қатынасы саласындағы өзара түсіністік туралы меморандум, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан мен Кипр арасындағы өзара түсіністік туралы меморандум" деп аталады;

2016 жылғы 6 желтоқсанда Багам аралдары Нассау қаласында қол қойылған Чехия Республикасы мен Қазақстан Республикасының авиациялық биліктерін білдіретін делегациялар арасындағы өзара түсіністік туралы меморандум, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан мен Чехия Республикасы арасындағы өзара түсіністік туралы меморандум" деп аталады;

1996 жылғы 15 наурызда Боннда қол қойылған Қазақстан Республикасы Үкiметi мен Герман Федеративтiк Республикасы Үкiметiнiң арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Герман келісімі" деп аталады;

1995 жылғы 9 наурызда Алматыда қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкiметi мен Венгрия Республикасы Үкiметiнің арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Венгрия келісімі" деп аталады;

1993 жылғы 21 шілдеде Вильнюсте қол қойылған Қазақстан Республикасы Үкiметi мен Литва Республикасы Үкiметi арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Литва келісімі" деп аталады;

1997 жылғы 27 қарашада Варшавада қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Поляк Республикасы Үкіметінің арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Поляк келісімі" деп аталады;

1996 жылғы 26 сәуірде Алматыда қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Дания Корольдігінің Үкіметі арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Дания келісімі" деп аталады;

1996 жылғы 26 сәуірде Алматыда қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Швеция Корольдігінің Үкіметі арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Швеция келісімі" деп аталады;

1996 жылғы 7 ақпанда Алматыда қол қойылған Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Финляндия Республикасы Үкіметінің арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Финляндия келісімі (1996 жыл)" деп аталады.

b) Келісімге қол қойылған күні әлі күшіне енбеген және оларға енгізілген уақытша қолданылмайтын, түзетулері бар Қазақстан Республикасының Үкіметі мен мүше мемлекеттер арасындағы әуе қатынасы туралы келісімдер:

2000 жылғы 27 маусымда Брюссельде қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкiметi мен Бельгия Корольдiгi Үкiметiнiң арасындағы Әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Бельгия келісімі" деп аталады;

1999 жылғы 15 қыркүйекте Софияда қол қойылған Қазақстан Республикасының Yкiметі мен Болгария Республикасы Yкiметiнiң арасында олардың сәйкес аумақтары арасында және одан тысқарыда әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Болгария келісімі" деп аталады;

2018 жылғы 16 мамырда Астанада қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкiметi мен Финляндия Республикасының Үкіметі арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Финляндия келісімі (2018 жыл)" деп аталады;

2001 жылғы 26 сәуірде Астанада қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Эстон Республикасының Үкіметі арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Эстония келісімі" деп аталады;

2016 жылғы 21 маусымда Астанада қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкiметi мен Француз Республикасының Үкіметі арасындағы Әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Француз келісімі" деп аталады;

2002 жылғы 27 қарашада Гаагада қол қойылған Қазақстан Республикасының Yкiметi мен Нидерланд Корольдiгi Үкiметiнiң арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Нидерланды келісімі" деп аталады;

1998 жылғы 19 мамырда Алматыда қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Латвия Республикасы Үкіметінің арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Латвия келісімі" деп аталады;

2015 жылғы 21 мамырда Астанада қол қойылған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Люксембург Ұлы Герцогтігінің Үкіметі арасындағы әуе қатынасы туралы келісім, Келісімге 2-қосымшада "Қазақстан-Люксембург келісімі" деп аталады.

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімге 2-қосымша

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімнің 1-қосымшасында санамаланған және 2 және 3-баптарында аталған келісімдер мен басқа да уағдаластықтар қосымшаларының тізбесі

a) Тағайындау, өкілеттіктер мен рұқсаттар:

Қазақстан-Австрия келісімінің 3-бабы;

Қазақстан-Бельгия келісімінің 3-бабы;

Қазақстан-Болгария келісімінің 4-бабы;

Қазақстан мен Кипр арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумның 1-тармағы;

Қазақстан мен Чехия Республикасы арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумның 2-тармағы;

Қазақстан-Дания келісімінің 3-бабы;

Қазақстан-Эстония келісімінің 3-бабы;

Қазақстан-Француз келісімінің 4-бабы;

Қазақстан-Финляндия келісімінің (1996) 3-бабы;

Қазақстан-Финляндия келісімінің (2018) 3-бабы;

3(3)-баптың ережелеріне сілтеме жасалғанына қарамастан, Қазақстан-Герман келісімінің 3(2)-бабы;

Қазақстан-Венгрия келісімінің 3-бабы;

Қазақстан-Нидерланды келісімінің 3-бабы;

Қазақстан-Латвия келісімінің 3-бабы;

Қазақстан-Литва келісімінің 4(1) және (2)-баптары;

Қазақстан-Люксембург келісімінің 3-бабы;

Қазақстан-Поляк келісімінің 3-бабы;

Қазақстан- Швеция келісімінің 3-бабы.

b) Өкілеттіктерді немесе рұқсаттарды қабылдамау, кері қайтарып алу, тоқтата тұру немесе шектеу:

Қазақстан-Австрия келісімінің 3(3) және (5) және 4(1)-баптары;

Қазақстан-Бельгия келісімінің 5(1)-бабы;

Қазақстан мен Кипр арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумның 1-тармағы;

Қазақстан мен Чехия Республикасы арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумның 2-тармағы;

Қазақстан-Болгария келісімінің 5(1)-бабы;

Қазақстан-Дания келісімінің 4-бабы;

Қазақстан-Эстония келісімінің 3(1)-бабы;

Қазақстан-Француз келісімінің 5(1)-бабы;

Қазақстан-Финляндия келісімінің (1996) 4(1)-бабы;

Қазақстан-Финляндия келісімінің (2018) 4(1)-бабы;

Қазақстан-Герман келісімінің 4-бабының бірінші сөйлемі – осы Келісімнің 2(4) және 2(5)-баптарында көзделген өкілеттіктерді немесе рұқсаттарды қабылдамау, кері қайтарып алу, тоқтата тұру немесе шектеу шарттарына ғана қолданылады;

Қазақстан-Венгрия келісімінің 4(1)-бабы;

Қазақстан-Нидерланды келісімінің 4(1)-бабы;

Қазақстан-Латвия келісімінің 3(4) және 4(1)-баптары;

Қазақстан-Литва келісімінің 4(3) және (5) және 5(1)-баптары;

Қазақстан-Люксембург келісімінің 4(1)-бабы;

Қазақстан-Поляк келісімінің 4(1)-бабы;

Қазақстан-Швеция келісімінің 4-бабы.

c) Қауіпсіздік:

Қазақстан-Бельгия келісімінің 7-бабы;

Қазақстан-Эстония келісімінің 12-бабы;

Қазақстан-Финляндия келісімінің (2018) 6-бабы;

Қазақстан-Француз келісімінің 9-бабы;

Қазақстан-Венгрия келісімінің 7-бабы;

Қазақстан-Нидерланды келісімінің 11-бабы;

Қазақстан-Латвия келісімінің 8-бабы;

Қазақстан-Литва келісімінің 8-бабы;

Қазақстан-Люксембург келісімінің 6-бабы.

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімге 3-қосымша

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Еуропалық Одақ арасындағы әуе тасымалдарының кейбір аспектілері туралы келісімнің 2-бабында көрсетілген басқа мемлекеттердің тізімі

a) Исландия Республикасы (Еуропалық экономикалық аймақ туралы келісім шеңберінде);

b) Лихтенштейн Князьдігі (Еуропалық экономикалық аймақ туралы келісім шеңберінде);

c) Норвегия Корольдігі (Еуропалық экономикалық аймақ туралы келісім шеңберінде);

d) Швейцария Конфедерациясы (Еуропалық Қоғамдастық пен Швейцария Конфедерациясы арасындағы әуе көлігі туралы келісім шеңберінде).