О внесении изменений в приказ исполняющего обязанности Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 10 октября 2025 года № 364 "Об утверждении профессиональных стандартов "Землеустройство", "Мелиорация деградированных земель", "Обводнение пастбищ""

Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 14 апреля 2026 года № 137

      Вводится в действие с 12 июля 2026 года.

      ПРИКАЗЫВАЮ:

      1. Внести в приказ исполняющего обязанности Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 10 октября 2025 года № 364 "Об утверждении профессиональных стандартов "Землеустройство", "Мелиорация деградированных земель", "Обводнение пастбищ" следующие изменения:

      1) в Приложении 1 "Профессиональный стандарт: "Землеустройство", утвержденный указанным приказом:

      подпункт 9) пункта 3 изложить в следующей редакции:

      "9) ГИС – Географическая цифровая система (далее – ГЦС);";

      в пункте 9:

      строку "Трудовая функция 3:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 3:
Подготовка исходных данных для проведения топографо-геодезических работ при землеустройстве.

Навык 1:
Использование программных обеспечении современного землеустройства (AutoCAD, ArcGIS и другие)

Умения:

1. Получать, систематизировать и анализировать данные из различных источников (кадастровых, картографических, архивных и т.д.).
2. Применять программные средства (ГЦС, САПР) для обработки и визуализации геоданных.
3. Использовать справочные и нормативные материалы при подготовке технической документации.
4. Работать с цифровыми картами и базами пространственных данных.
5. Готовить исходные материалы для проектирования землеустроительных работ.



Знания:

1. Законодательных, нормативных и методических документов в сфере землеустройства и геодезии.
2. Стандартов, инструкций и правил по оформлению технической документации.
3. Основ картографической и геодезической терминологии.
4. Основ работы геодезических приборов и цифровых измерительных комплексов.
5. Требований охраны труда, техники безопасности, противопожарной и экологической безопасности при проведении геодезических работ.
6. Принципов функционирования и применения ГЦС и САПР в землеустройстве.


Возможность признания навыка:

Не требуется

      ";

      в пункте 13:

      строку "Трудовая функция 2:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 2:
Нанесение графических начертательных изображений на земельно-кадастровую карту и земельно-кадастровую документацию, оформление графической части документов

Навык 1:
Дешифрирования аэрофотосъемок и вычисления площадей.

Умения:

1. Рисовать рельеф на материалах аэрофотосьемки для целей землеустройства.
2. Вычислять площади и составлять экспликации.
3. Составлять экспликации земель по видам использования и угодьям.
4. Выполнять дешифрирование аэрофотоснимков для выделения границ землепользований.
5. Использовать цифровые карты и ортофотопланы в кадастровой графике.
6. Сопоставлять картографические материалы с координатной и плановой привязкой.

Знания:
1. Базовые знания о предмете труда, средствах и способах достижения результата при выполнении простых типовых задач.
2. Основы дешифрирования аэрофотоснимков и цифровых спутниковых изображений.
3. Принципы нанесения и оформления графических данных на картографическую основу.
4. Нормативы по оформлению карт и чертежей в земельно-кадастровой документации.
5. Методики вычисления площадей вручную и с использованием программных средств.
6. Основы топографии и картографии, применимые к землеустроительным задачам.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Оформление графической части землеустроительной и кадастровой документации с применением САПР и ГЦС

Умения:
1. Работать в программных средах AutoCAD, MapInfo, ArcGIS и других ГЦС/САПР-системах.
2. Создавать и редактировать цифровые планы, схемы и карты в соответствии с нормативами.
3. Привязывать графические объекты к координатной системе местности.
4. Формировать итоговую графическую документацию для включения в проекты землеустройства.
5. Обеспечивать точность и читаемость графических материалов.
6. Использовать библиотеку условных обозначений и масштабов при составлении планов.

Знания:
1. Функционал и интерфейс основных САПР/ГЦС-программ, применяемых в землеустройстве.
2. Нормативно-технические требования к оформлению графических материалов (ГОСТ, инструкции).
3. Способы векторизации, редактирования и форматирования планово-картографических данных.
4. Основы работы с пространственными данными и геоинформационными слоями.
5. Правила применения условных знаков, масштабов и координатных систем.
6. Основы визуализации и структуры графической части проектной документации.

Возможность признания навыка:

Не требуется

      ";

      строку "Трудовая функция 3:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 3:
Нанесение топографических и геодезических знаков на картографический и плановый материал по полученным данным в процессе проектных и изыскательных работ

Навык 1:
Компоновки проектов и карт. Использование стандартных условных знаков.

Умения:

1. Оформлять графический материал.
2. Пользоваться условными топографическими и кадастровыми знаками.
3. Применять правила масштаба и ориентации.
4. Вести аккуратное и точное нанесение информации на карты.
5. Работать с электронными картами и планами в ГЦС-среде.

Знания:

1. Цифровых технологии.
2. Правил нанесения условных знаков на топографические и кадастровые карты.
3. Основ картографии, масштабов и проекций.
4. Требований к оформлению планово-картографических материалов.
5. Особенностей пространственных данных и их визуализации.
6. Нормативных документов по оформлению землеустроительных карт и схем.

Возможность признания навыка:

Не требуется

      ";

      2) в Приложении 2 "Профессиональный стандарт "Обводнение пастбищ", утвержденный указанным приказом:

      в пункте 12:

      строку "Трудовая функция 2:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 2:
Подготовка проектной документации по основным сооружениям систем водоснабжения, водоотведения пастбищного хозяйства

Навык 1:
Подбор состава сооружений систем водоснабжения и водоотведения пастбищного хозяйства

Умения:

1. Разрабатывать концептуальные документы по проектированию сооружений.
2. Анализировать варианты проектных решений сооружений с целью выявления их преимуществ и недостатков, оценки рисков, связанных с реализацией проекта сооружений.
3. Разрабатывать и представлять презентационные материалы по проекту сооружений, выступать публично.
4. Использовать современные цифровые технологии, в том числе программное обеспечение, необходимое для проектирования сооружений.
5. Применять профессиональные компьютерные программные средства для расчета необходимых показателей сооружений.
6. Определять исходные данные для проектирования сооружений.
7. Анализировать и сопоставлять отечественный и зарубежный опыт по разработке и реализации проектов по сооружениям.
8. Использовать современное научное и техническое оборудование и приборы, в том числе средства автоматизации.
9. Принимать профессиональные решения на основе знаний технологических процессов водопользования в строительстве и эксплуатации объектов.

Знания:

1. Нормативная документация по водоснабжению, метрологии.
2. Нормативная документация в проектировании и строительстве.
3. Природоохранное законодательство Республики Казахстан.
4. Правила оформления ведомостей и спецификаций оборудования.
5. Профессиональные компьютерные программные средства, необходимые для проектирования сооружений.
6. Методики испытаний сооружений.
7. Технические требования к смежным системам.
8. Правила оформления проектной документации и рабочей документации.
9. Современные технические и технологические решения создания сооружений.
10. Требования охраны труда.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Проектирование комплекса сооружений и подготовка проектной документации

Умения:

1. Разрабатывать концептуальные документы по проектированию сооружений.
2. Выявлять и анализировать преимущества и недостатки вариантов проектных решений сооружений, оценивать риски, связанные с реализацией проекта по этим сооружениям.
3. Разрабатывать и представлять презентационные материалы по проекту сооружений, выступать публично.
4. Выполнять расчеты по основным параметрам сооружений.
5. Использовать современные цифровые технологии, в том числе программное обеспечение, необходимое для проектирования сооружений.
6. Определять исходные данные для проектирования сооружений.
7. Использовать современное научное и техническое оборудование и приборы, в том числе средства автоматизации при проектировании сооружений.

Знания:

1. Нормативную документацию по водоснабжению и водоотведению, метрологии.
2. Нормативную документацию в проектировании и строительстве.
3. Природоохранное законодательство Республики Казахстан.
4. Профессиональные компьютерные программные средства, необходимые для проектирования сооружений.
5. Методы расчета основных параметров сооружении.
6. Методики испытаний сооружений.
7. Современное оборудование и технологические решения сооружений.
8. Требования охраны труда.
9. Методы инженерных расчетов, необходимые для проектирования сооружений.

Возможность признания навыка:

Не требуется

      ";

      строку "Трудовая функция 3:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 3:
Выполнение компоновочных решений и специальных расчетов по совершенствованию отгонных пастбищ.

Навык 1:
Выполнение расчетов и выбор оборудования для систем водоснабжения и водоотведения отгонных пастбищ

Умения:

1. Рассчитывать технологические и технические решения сооружений.
2. Определять необходимое основное и вспомогательное техническое и технологическое оборудование сооружений.
3. Использовать современные цифровые технологии, в том числе специализированное программное обеспечение для решения задач проектирования.
4. Разрабатывать и представлять презентационные материалы по проекту сооружений, выступать публично.

Знания:

1. Нормативная документация по водоснабжению и водоотведению.
2. Нормативная документация в проектировании и строительстве.
3. Природоохранное законодательство Республики Казахстан.
4. Технические и технологические требования к проектируемым сооружениям.
5. Профессиональные компьютерные программные средства, необходимые для проектирования сооружений.
6. Методы определения основных технико-экономических показателей.
7. Требования охраны труда.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Выполнение компоновочных решений сооружений систем водоснабжения и водоотведения отгонных пастбищ

Умения:

1. Выполнять компоновочные решения сооружений.
2. Обосновывать принятые проектные решения сооружений.
3. Определять методику испытаний сооружений.
4. Использовать современные цифровые технологии, в том числе специализированное программное обеспечение для решения задач проектирования сооружений.
5. Выбирать основные конструктивные и объемно-планировочные параметры сооружений.

Знания:

1. Нормативная документация по гидротехническому строительству.
2. Природоохранное законодательство Республики Казахстан.
3. Профессиональные компьютерные программные средства, необходимые для проектирования сооружений.
4. Правила оформления проектной документации и рабочей документации сооружений.
5. Перспективы технического развития систем водоснабжения и водоотведения.

Возможность признания навыка:

Не требуется

      ";

      3) Приложение 3 "Профессиональный стандарт "Мелиорация деградированных земель", утвержденный указанным приказом:

      подпункт 9) пункта 3 изложить в следующей редакции:

      "9) ГЦС – Географическая цифровая система (далее – ГЦС);";

      в пункте 11:

      строку "Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:" изложить в следующей редакции:

      "

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

"Об утверждении Квалификационных характеристик отдельных должностей специалистов государственных учреждений и казенных предприятий, общих для всех сфер деятельности" Приказ Министра здравоохранения и социального развития Республики Казахстан от 1 сентября 2016 года № 775. (Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 3 октября 2016 года под № 14281).
Параграф 2 Техники всех наименований

      ";

      в пункте 13:

      строку "Трудовая функция 1:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 1:
Решение исследовательских задач в рамках реализации научного (научно- технического, инновационного) проекта по повышения эффективности деградированных земель

Навык 1:
Выполнение отдельных заданий в рамках решения исследовательских задач.

Умения:

1 . Выполнять задания по сбору, обработке и анализу информации, связанной с восстановлением деградированных земель.
2. Применять методы полевых и лабораторных исследований.
3. Оформлять результаты исследований в виде отчетов, таблиц и графиков.
4. Работать с нормативными, справочными и научными материалами по тематике.
5. Использовать компьютерные программы для анализа и обработки данных.
6. Проводить мониторинг состояния деградированных земель и оценку эффективности восстановительных мероприятий.
7. Участвовать в подготовке научных публикаций и презентаций.
8. Соблюдать требования охраны труда и техники безопасности при проведении исследований.

Знания:

1. Основы мелиорации и рекультивации деградированных земель.
2. Методы проведения экспериментальных исследований.
3. Требования к оформлению научной и технической документации.
4. Базовые положения законодательства РК в области охраны земель и природопользования.
5. Современные технологии и методы восстановления деградированных земель.
6. Основы статистической обработки данных и интерпретации результатов.
7. Принципы экологической безопасности при проведении исследований.
8. Организация и методика проведения полевых и лабораторных работ.

Возможность признания навыка:

Не требуется


Умения:

1. Подготавливать научные доклады и презентации.
2. Представлять результаты исследований на конференциях, семинарах и круглых столах.
3. Публиковать научные статьи в профильных изданиях.
4. Участвовать в научных дискуссиях и отвечать на профессиональные вопросы.
6. Организовывать и проводить научные семинары и вебинары.
7. Адаптировать научные материалы под разные уровни аудитории, включая непрофессионалов.

Знания:

1. Требования к оформлению научных публикаций и докладов.
2. Основы научной этики и цитирования.
3. Форматы представления научной информации для различных аудиторий.
4. Иностранный язык на уровне профессионального общения.
5. Правила проведения научных конференций и семинаров.
6. Современные технологии подготовки и публикации научных материалов.
7. Методы эффективного общения и ведения научных дискуссий.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 3:
Проведение исследований, направленных на решение отдельных исследовательских задач

Умения:

1. Анализировать методы и способы решения исследовательских задач.
2. Формулировать задачи исследования.
3. Использовать цифровые ресурсы, научную, опытно-экспериментальную и приборную базы по тематике проводимых исследований и (или) разработок.
4. Формулировать результаты, полученные в ходе решения исследовательских задач.
5. Планировать и организовывать эксперименты и полевые исследования.
6. Применять современные аналитические и статистические методы обработки данных.
7. Оценивать достоверность и качество полученных результатов.

Знания:

1. Методы и способы решения исследовательских задач по тематике проводимых исследований и (или) разработок.
2. Сложившиеся практики решения исследовательских задач по тематике проводимых исследований и (или) разработок.
3. Нормативные и технические требования к использованию цифровых ресурсов, объектов научной, опытно-экспериментальной и приборной базы по тематике проводимых исследований и (или) разработок.
4. Цифровые и мультимедийные технологии, используемые в науке и технике.
5. Современные методы статистического анализа и обработки экспериментальных данных.
6. Принципы организации научно-исследовательской деятельности и методологии.
7. Основы научной этики и требования к репродуцируемости исследований.


Возможность признания навыка:

Не требуется

      ";

      строку "Трудовая функция 2:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 2:
Организация проведения исследований и (или) разработок в рамках реализации научных (научно-технических, инновационных) проектов, направленных на оздоровления земельно-водных ресурсов

Навык 1:
Решение комплекса взаимосвязанных исследовательских задач

Умения:

1. Формулировать задачи исследования и планировать процесс его проведения.
2. Использовать цифровые ресурсы, научную, опытно-экспериментальную и приборную базы по тематике проводимых исследований и (или) разработок.
3. Проводить анализ, синтез и оптимизацию решений исследовательских задач.
4. Выявлять научные (научно-технические) результаты, имеющие практическое значение.
5. Организовывать работу исследовательских групп и координировать взаимодействие участников проекта.
6. Обеспечивать контроль качества и полноты выполнения исследовательских этапов.
7. Оформлять и представлять промежуточные и итоговые отчеты по результатам исследований.

Знания:

1. Методы и средства планирования и организации исследований и (или) разработок.
2. Передовые, уникальные разработки по тематике проводимых исследований и (или) разработок.
3. Нормативные и технические требования к использованию цифровых ресурсов, объектов научной, опытно-экспериментальной и приборной базы по тематике проводимых исследований и (или) разработок.
4. Цифровые и мультимедийные технологии, используемые в науке и технике.
5. Основы управления проектами и организация научно-исследовательской деятельности.
6. Принципы охраны интеллектуальной собственности и коммерциализации научных разработок.
7. Методы оценки эффективности и внедрения научных и технических решений.

Возможность признания навыка:

Не требуется


Умения:
1. Распознавать творческие способности исполнителей в соответствии с задачами исследования.
2. Формулировать задачи исследования.
3. Планировать процесс проведения исследования.
5. Организовывать эффективное взаимодействие и коммуникацию в научном коллективе.
6. Мотивировать сотрудников для достижения поставленных целей.
7. Оценивать результаты работы членов коллектива и корректировать планы при необходимости.

Знания:

1. Трудовое законодательство Республики Казахстан в сфере науки.
2. Правила и нормы охраны труда в Республике Казахстан.
3. Требования к выпускникам всех уровней высшего образования в области научной специализации в соответствии с образовательными стандартами Республики Казахстан.
4. Основы управления персоналом и командообразования в научных коллективах.
5. Методы оценки квалификации и профессиональной пригодности сотрудников.
6. Принципы мотивации и стимулирования научных работников.
7. Этические нормы и стандарты научной деятельности.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 3:
Развитие компетенций научного коллектива.

Умения:
1. Организовывать обучение и наставничество для участников научного коллектива.
2. Оценивать уровень квалификации и потенциала сотрудников.
3. Формировать индивидуальные и командные планы развития компетенций.
4. Мотивировать и развивать профессиональные навыки научных сотрудников.
5. Планировать и проводить внутренние семинары, тренинги и мастер-классы.
6. Анализировать потребности коллектива в обучении и развитии.
7. Создавать условия для обмена знаниями и опытом внутри коллектива.

Знания:

1. Методы оценки профессионального развития и компетенций.
2. Подходы к формированию команд в научной деятельности.
3. Формы повышения квалификации в научно-исследовательской среде.
4. Психология управления персоналом и принципы командной работы.
5. Современные образовательные технологии и методы обучения взрослых.
6. Техники эффективной коммуникации и обратной связи в коллективе.
7. Практики развития лидерства и профессионального роста в научной среде.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 4:
Экспертиза научных (научно-технических) результатов.

Умения:
1. Оценивать новизну, актуальность и практическую значимость научных (научно-технических) результатов.
2. Проводить экспертизу научных публикаций, отчетов и технической документации.
3. Формулировать обоснованные заключения и рекомендации по результатам экспертизы.
4. Анализировать соответствие результатов заявленным целям и задачам проекта.
5. Использовать современные цифровые базы данных и платформы для оценки научных результатов.
6. Организовывать и проводить научные рецензии и обсуждения.
7. Взаимодействовать с авторами для уточнения и доработки материалов по результатам экспертизы.

Знания:

1. Критерии оценки научных и технических результатов.
2. Методики проведения научной экспертизы.
3. Требования к оформлению экспертных заключений.
4. Основы патентной и научной новизны.
5. Международные стандарты и практики проведения научной экспертизы.
6. Основы интеллектуальной собственности и патентования в научной деятельности.
7. Этические нормы и стандарты научной деятельности и экспертизы.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 5:
Представление научных (научно-технических) результатов потенциальным потребителям.

Умения:
1. Оценивать преимущества различных вариантов практического использования и (или) распоряжения правами на результаты интеллектуальной деятельности.
2. Представлять научные (научно-технические) результаты в форме публикаций в рецензируемых научных изданиях и докладов на научных (научно-практических) мероприятиях.
3. Проводить научные дискуссии на научных (научно-практических) мероприятиях.
4. Выявлять потенциальных потребителей научных (научно-технических) результатов.
5. Подготавливать коммерческие предложения и презентационные материалы для потенциальных потребителей.
6. Организовывать и проводить встречи и переговоры с заинтересованными сторонами.
7. Оценивать обратную связь и корректировать методы представления результатов.

Знания:

1. Исследовательские запросы со стороны конкретных потребителей.
2. Основы управления правами на результаты интеллектуальной деятельности.
3. Требования к оформлению научных публикаций в рецензируемых научных изданиях.
4. Требования к представлению научных (научно-технических) результатов в отечественных и зарубежных базах данных и системах учета.
5. Методы маркетинга и продвижения научных результатов.
6. Правила и особенности лицензирования и передачи прав на интеллектуальную собственность.
7. Современные платформы и каналы коммуникации с научным и бизнес-сообществом.


Возможность признания навыка:

Не требуется

      ";

      строку "Трудовая функция 3:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 3:
Организация проведения исследований и(или) разработок, выходящих за рамки основной научной (научно- технической) специализации, по новым и (или) перспективным научным направлениям с широким профессиональным и общественным взаимодействием.

Навык 1:
Обобщение научных (научно-технических) результатов, полученных ведущими научными коллективами по новым и (или) перспективным научным направлениям

Умения:

1. Проводить теоретико-методологический анализ.
2. Анализировать явления и процессы, связанные между собой или вытекающие один из другого.
3. Формулировать задачи исследования и планировать процесс его проведения с участием привлечҰнных коллективов исполнителей.
4. Проводить анализ, синтез и оптимизацию решений исследовательских задач.
5. Выделять особо значимые для общества свойства результатов исследований.
6. Координировать взаимодействие между различными научными коллективами и организациями.
7. Подготавливать обобщающие отчеты и презентации для широкой аудитории, включая общественные и профессиональные круги.

Знания:

1. Новейшие методы, средства и практику планирования, организации, проведения и внедрения научных исследований и или разработок.
2. Новейшие достижения по новым и или перспективным научным направлениям.
3. Направления социально-экономического развития Республики Казахстан.
4. Отечественные и зарубежные ведущие лаборатории, и или центры коллективного пользования научным оборудованием, и или уникальные научные установки по новым и или перспективным научным направлениям.
5. Методы междисциплинарного взаимодействия и кооперации в научных исследованиях.
6. Механизмы государственной поддержки и финансирования перспективных научных проектов.
7. Правовые и этические аспекты международного научного сотрудничества.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 2:
Формирование долгосрочных партнерских отношений и (или) консорциумов в целях развития новых и (или) перспективных научных направлений

Умения:
1. Оценивать вклад научных (научно-технических) результатов отдельных ученых и или коллективов исполнителей в развитие научных направлений.
2. Координировать процесс проведения исследования с участием привлечҰнных коллективов исполнителей.
3. Выстраивать стратегическое взаимодействие с отечественными и зарубежными научными организациями.
4. Разрабатывать и поддерживать эффективные коммуникации для долгосрочного сотрудничества.
5. Организовывать совместные научные мероприятия, конференции и семинары.
6. Осуществлять мониторинг и оценку эффективности партнҰрских отношений и консорциумов.

Знания:

1. Трудовое законодательство Республики Казахстан в сфере науки.
2. Организацию труда, правила и нормы охраны труда в Республике Казахстан.
3. Новейшие достижения по новым и или перспективным научным направлениям.
4. Цифровые ресурсы, содержащие сведения об исследователях и или организациях, выполняющих исследования и разработки.
5. Требования к квалификации персонала, занятого в сфере исследований и разработок Республики Казахстан.
6. Механизмы финансирования и управления совместными научными проектами.
7. Международные стандарты и нормы сотрудничества в научной деятельности.
8. Методы разрешения конфликтов и переговоров в научных коллективах.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 3:
Экспертиза научных (научно-технических, инновационных) программ

Умения:
1. Оценивать научную и практическую значимость предлагаемых программ.
2. Анализировать соответствие программ стратегическим направлениям развития науки и технологий.
3. Выявлять риски, недостатки и потенциальные ресурсы программ.
4. Разрабатывать обоснованные экспертные заключения по результатам оценки.
5. Координировать работу экспертных групп при проведении комплексной оценки программ.
6. Применять современные методы анализа и моделирования для оценки эффективности программ.

Знания:

1. Исследовательские запросы со стороны государства, бизнеса и общества.
2. Направления социально-экономического развития Республики Казахстан.
3. Уровень научно-технологического развития Республики Казахстан.
4. Новейшие достижения по новым и или перспективным научным направлениям.
5. Методики оценки рисков и возможностей реализации научных программ.
6. Национальные и международные стандарты экспертизы научно-технических и инновационных проектов.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 4:
Популяризация возможных изменений в науке, социально-экономической системе и обществе в результате развития новых и (или) перспективных научных направлений

Умения:
1. Выделять особо значимые для общества свойства результатов исследований.
2. Представлять научные и научно-технические результаты в форме публикаций в ведущих рецензируемых научных изданиях.
3. Представлять научные и научно-технические результаты в научно-популярной форме и на научных и научно-практических мероприятиях.
4. Передавать информацию на высоком научно-методическом уровне.
5. Выявлять потенциальных потребителей научных и научно-технических результатов.
6. Использовать современные медиа и цифровые технологии для популяризации научных достижений.
7. Организовывать и проводить публичные лекции, семинары и дискуссии по перспективным направлениям науки.

Знания:

1. Актуальные социальные, социально-экономические и социокультурные проблемы в Республике Казахстан и мире.
2. Основы управления правами на результаты интеллектуальной деятельности.
3. Требования к оформлению научных публикаций в рецензируемых научных изданиях.
4. Требования к представлению научных и научно-технических результатов в отечественных и зарубежных базах данных и системах учета.
5. Современные методы коммуникации и публичных выступлений в научной сфере.

Возможность признания навыка:

Не требуется

Навык 5:
Формирование образов будущих профессий и требований к компетенциям специалистов, необходимым для развития новых направлений науки и технологии

Умения:
1. Передавать информацию на высоком научно-методическом уровне.
2. Организовывать коллективную научно-исследовательскую работу.
3. Оценивать профессиональное развитие научных кадров высшей квалификации.
4. Представлять научные (научно-технические) результаты в научно-популярной форме.
5. Формировать и адаптировать образовательные программы с учетом требований новых научных направлений.
6. Анализировать тенденции развития рынка труда и прогнозировать потребности в квалификациях.
7. Использовать современные методы коммуникации для популяризации научных знаний и профессий.

Знания:

1. Основы организации коллективной работы.
2. Новейшие достижения по новым и или перспективным научным направлениям.
3. Направления социально-экономического развития Республики Казахстан.
4. Уровень научно-технологического развития Республики Казахстан.
5. Новейшие методы, средства и практику планирования, организации, проведения и внедрения научных исследований и или разработок.
6. Методики оценки компетенций и квалификаций в научно-технической сфере.
7. Современные образовательные стандарты и требования к научным кадрам.
8. Технологии распространения научно-популярной информации и работы с различными аудиториями.

Возможность признания навыка:

Не требуется

      ";

      в пункте 14:

      строку "Трудовая фукция 1:" изложить в следующей редакции:

      "

Трудовая функция 1:
Обслуживание гидромелиоративных сооружений оросительно-дренажной системы

Навык 1:
Выполнение работ по регулированию гидромелиоративных сооружений

Умения:
1. Регулировать устройства водопропускных сооружений.
2. Выполнять стандартные технические расчеты элементов водозаборного узла.
3. Проводить обследование мелиоративного состояния орошаемых земель.
4. Контролировать техническое состояние гидромелиоративных систем и гидротехнических сооружений, систем открытого и закрытого.
5. Пользоваться техническими документами оросительно-осушительной системы.



Знания:

1. Принципы работы регулирующих устройств в водопропускных сооружениях.
2. Параметры и их допустимые значения регулирования.
3. Различные методы технических расчетов.
4. Правила составления технических спецификаций и другой технической документации.
5. Нормативные документы в области технической эксплуатации гидромелиоративных систем и гидротехнических сооружений.


Возможность признания навыка:

Не требуется


Навык 2:
Разработка и оформление несложной технической документации и чертежей.

Умения:
1. Пользоваться компьютерными программами по составлению технической документации и чертежей.
2. Обрабатывать и оценивать полученные результаты.
3.Соблюдать правила техники безопасности и организовать профилактические работы.
4. Выполнять расчетные и графические работы с использованием САПР (AutoCAD, MapInfo и др.).
5. Составлять схемы, планы и карты по результатам мелиоративных и изыскательских работ.
6. Анализировать проектную документацию и выявлять несоответствия.
7. Вести архив технической документации и чертежей.
8. Работать с цифровыми базами данных и геоцифровыми системами (ГЦС).



Знания:

1. Основные прикладные компьютерные программы для составления документации.
2. Назначение, устройство и принцип работы и правила применения контрольно-измерительной аппаратуры.
3. Методы и приемы обработки полученных показаний измерительной техники.
4. Технологические требования к составу проектно-сметной документации.
5. Основы работы в ГЦС и системах автоматизированного проектирования.
6. Стандарты оформления технической документации (ЕСКД, СПДС и др.).
7. Последовательность выполнения инженерных расчетов при проектировании мелиоративных объектов.
8. Требования охраны труда и техники безопасности при инженерно-проектных работах.


Возможность признания навыка:

Не требуется

      ".

      2. Департаменту аграрной науки и образования Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан в установленном законодательном порядке обеспечить:

      1) направление электронной копии настоящего приказа в Республиканское государственное предприятие на праве хозяйственного ведения "Институт законодательства и правовой информации Республики Казахстан" Министерства юстиции Республики Казахстан для включения в Эталонный контрольный банк нормативных правовых актов Республики Казахстан;

      2) размещение настоящего приказа на официальном интернет-ресурсе Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.

      3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего вице-министра сельского хозяйства Республики Казахстан.

      4. Настоящий приказ вводится в действие с 12 июля 2026 года и подлежит официальному опубликованию.

      Министр сельского хозяйства
Республики Казахстан 		А. Сапаров

      "СОГЛАСОВАН"
Министерство труда и
социальной защиты населения
Республики Казахстан

      "СОГЛАСОВАН"
Министерство искусственного
интеллекта и Цифрового развития
Республики Казахстан

""Жерге орналастыру", "Тозған жерлерді мелиорациялау", "Жайылымдарды суландыру" кәсіптік стандарттарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының 2025 жылғы 10 қазандағы № 364 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2026 жылғы 14 сәуірдегі № 137 бұйрығы

      ЗҚАИ-ның ескертпесі!
      Осы бұйрық 12.07.2026 ж. бастап қолданысқа енгізіледі

      БҰЙЫРАМЫН:

      1. "Жерге орналастыру", "Тозған жерлерді мелиорациялау", "Жайылымдарды суландыру" кәсіптік стандарттарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының 2025 жылғы 10 қазандағы № 364 бұйрығына мынадай өзгерістер енгізілсін:

      1) көрсетілген бұйрықпен бекітілген "Жерге орналастыру" кәсіби стандарты" 1-қосымшасында:

      3-тармақтың 9) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын:

      "9) ГАЖ – Географиялық цифрлық жүйе (бұдан әрі – ГЦЖ);";

      9-тармақта:

      "3-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

3-еңбек функциясы: Жерге орналастыру кезінде топографиялық-геодезиялық жұмыстар жүргізу үшін бастапқы деректерді дайындау

1-дағды:
Жерге орналастырудың заманауи бағдарламалық қамтылуын (AutoCAD, ArcGIS және тағы басқа) пайдалану.

Машықтар:

1. Деректерді әртүрлі көздерден (кадастрлық, картографиялық, мұрағаттық және тағы басқа) алу, жүйелеу және талдау.
2. Геодеректерді өңдеу және визуализациялау үшін бағдарламалық құралдарды (ГЦЖ, АЖЖ) қолдану.
3. Техникалық құжаттаманы дайындау кезінде анықтамалық және нормативтік материалдарды пайдалану.
4. Цифрлық карталармен және кеңістіктік деректер базаларымен жұмыс істеу.
5. Жерге орналастыру жобаларын дайындауға арналған бастапқы материалдарды дайындау.



Білімдер:

1. Жерге орналастыру және геодезия саласындағы заңнамалық, нормативтік және әдістемелік құжаттар.
2. Техникалық құжаттаманы ресімдеу бойынша стандарттар, нұсқаулықтар мен қағидалар.
3. Картографиялық және геодезиялық терминология негіздері.
4. Геодезиялық аспаптар мен цифрлық өлшеу кешендерінің жұмыс істеу негіздері.
5. Геодезиялық жұмыстарды жүргізу кезінде еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігі, өртке қарсы және экологиялық қауіпсіздік талаптары.
6. Жерге орналастыруда ГЦЖ, және АЖЖ жүйелерінің жұмыс істеу қағидаттары мен қолдану ерекшеліктері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

      ";

      13-тармақта:

      "2-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

2-еңбек функциясы:
Жер-кадастрлық картаға және жер-кадастрлық құжаттамаға графикалық сызба суреттерін салу, құжаттардың графикалық бөлігін ресімдеу

1-дағды:
Аэрофототүсіруді дешифрлеу және аудандарды есептеу.

Машықтар:

1. Жерге орналастыру мақсатында аэрофототүсіру материалдарына рельефті сызу.
2. Аудандарды есептеу және экспликацияларын жасау.
3. Жерлерді пайдалану түрлері мен жер алқаптары бойынша экспликацияларды жасау.
4. Жер пайдалану шекараларын бөлу үшін аэрофотосуреттерді дешифрлеуді орындау.
5. Кадастрлық графикада цифрлық карталар мен ортофотожоспарларды пайдалану.
6. Картографиялық материалдарды координаттық және жоспарлық байланыстыра отырып, салыстыру.

Білімдер:
1. Жұмыс объектісі, нәтижеге жету құралдары мен әдістері туралы негізгі білімдер, қарапайым типтік тапсырмаларды орындау кезінде қолданылады.
2. Аэрофотосуреттерді және цифрлық спутниктік бейнелерді дешифрлеудің негіздері.
3. Графикалық деректерді картографиялық негізге түсіру және ресімдеу қағидаттары.
4. Жер-кадастрлық құжаттамада карталар мен сызбаларды ресімдеу жөніндегі нормативтер.
5. Аудандарды қолмен және бағдарламалық құралдар көмегімен есептеу әдістемелері.
6. Жерге орналастыру міндеттеріне қолданылатын топография және картография негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
ГЦЖ мен МАЖ-ды қолдана отырып, жерге орналастыру және кадастрлық құжаттамалардың графикалық бөлігін ресімдеу

Машықтар:
1. AutoCAD, MapInfo, ArcGIS бағдарламалық орталарда және басқа ГЦЖ/ГАЖ жүйелерінде жұмыс істеу.
2. Нормативтерге сәйкес цифрлық жоспарлар, схемалар мен карталарды жасау және редакциялау.
3. Графикалық объектілерді жер бетініңкоординаттық жүйесіне байланыстыру.
4. Жерге орналастыру жобаларына енгізу үшін қорытынды графикалық құжаттаманы қалыптастыру.
5. Графикалық материалдардың дәлдігі мен оқылуын қамтамасыз ету.
6. Жоспарлар құруда шартты белгілер мен масштабтар кітапханасын пайдалану.


Білімдер:
1. Жерге орналастыруда қолданылатын негізгі ГЦЖ /МАЖ бағдарламаларының функционалы мен интерфейсі.
2. Графикалық материалдарды ресімдеудің нормативтік-техникалық талаптары (МЕМСТ, нұсқаулықтар).
3. Жоспарлы-картографиялық деректерді векторлау, редкциялау және форматтау әдістері.
4. Кеңістіктік деректермен және геоақпараттық қабаттармен жұмыс негіздері.
5. Шартты белгілерді, масштабтарды және координаттық жүйелерді қолдану қағидалары.
6. Жобалық құжаттаманың графикалық бөлігінің бейнелеу және құрылым негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

      ";

      "3-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

3-еңбек функциясы:
Жобалау және іздестіру жұмыстары процесінде алынған деректер бойынша картографиялық және жоспарлы материалға топографиялық және геодезиялық белгілерді салу

1-дағды:
Жобалар мен карталардың орналасуы. Стандартты шартты белгілерді қолдану.

Машықтар:

1. Графикалық материалды ресімдеу.
2. Топографиялық және кадастрлық белгілерді қолдану.
3. Масштаб және бағдарлау қағидаларын пайдалану.
4. Карталарға ақпаратты дәл және ұқыпты енгізу.
5. ГЦЖ ортада цифрлық карталар мен жоспарлармен жұмыс істеу.

Білімдер:
1. Цифрлық технологиялар.
2. Топографиялық және кадастрлық карталарға шартты белгілерді енгізу қағидалары.
3. Картографияның, масштабтардың және проекциялардың негіздері.
4. Жоспарлы-картографиялық материалдарға қойылатын талаптар.
5. Кеңістіктік деректердің ерекшеліктері және оларды бейнелеу.
6. Жерге орналастыру карталары мен сызбаларын ресімдеу бойынша нормативтік құжаттар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

      ";

      2) көрсетілген бұйрықпен бекітілген "Жайылымдарды суландыру" кәсіптік стандарты" 2-қосымшада:

      12-тармақта:

      "2-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

2-еңбек функциясы:
Сумен жабдықтау, жайылымдық шаруашылықтың су бұру жүйелерінің негізгі құрылыстары бойынша жобалау құжаттамасын дайындау.

1-дағды:
Жайылымдық шаруашылықтың сумен жабдықтау және су бұру жүйелері құрылыстарының құрамын іріктеу

Машықтар:

1. Құрылыстарды жобалау бойынша тұжырымдамалық құжаттарды әзірлеу.
2. Құрылыстардың жобалық шешімдерінің нұсқаларын, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау, құрылыс жобасын іске асырумен байланысты тәуекелдерді бағалау мақсатында талдау.
3. Құрылыстардың жобасы бойынша презентациялық материалдарды әзірлеу және ұсыну, көпшілік алдында сөз сөйлеу.
4. Заманауи цифрлық технологияларды, соның ішінде құрылыстарды жобалау үшін қажетті бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану.
5. Құрылыстардың қажетті көрсеткіштерін есептеу үшін кәсіптік компьютерлік бағдарламалық құралдарды қолдану.
6. Құрылыстарды жобалау үшін бастапқы деректерді анықтау.
7. Құрылыстар бойынша жобаларды әзірлеу және іске асыру бойынша отандық және шетелдік тәжірибені талдау және салыстыру.
8. Заманауи ғылыми және техникалық жабдықтар мен аспаптарды, оның ішінде автоматтандыру құралдарын пайдалану.
9. Объектілерді салу мен пайдалануда суды пайдаланудың технологиялық процестерін білу негізінде кәсіптік шешімдер қабылдау.

Білімдер:
1. Сумен жабдықтау, метрология бойынша нормативтік құжаттама.
2. Жобалау мен құрылыстағы нормативтік құжаттама.
3. Қазақстан Республикасының табиғат қорғау заңнамасы.
4. Жабдықтардың ведомостары мен ерекшеліктерін ресімдеу ережесі.
5. Құрылымдарды жобалауға қажетті кәсіптік компьютерлік бағдарламалық құралдар.
6. Құрылыстарды сынау әдістері.
7. Іргелес жүйелерге қойылатын техникалық талаптар.
8. Жобалық құжаттаманы және жұмыс құжаттамасын ресімдеу ережелері.
9. Құрылыстарды құрудың заманауи техникалық және технологиялық шешімдері.
10. Еңбекті қорғау талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Құрылыстар кешенін жобалау және жобалау құжаттамасын дайындау

Машықтар:
1. Құрылыстарды жобалау бойынша тұжырымдамалық құжаттарды әзірлеу.
2. Құрылыстардың жобалық шешімдері нұсқаларының артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау және талдау, осы құрылыстар бойынша жобаны іске асыруға байланысты тәуекелдерді бағалау.
3. Құрылыстардың жобасы бойынша презентациялық материалдарды әзірлеу және ұсыну, көпшілік алдында сөз сөйлеу.
4. Құрылыстардың негізгі параметрлері бойынша есептеулер жүргізу.
5. Заманауи цифрлық технологияларды, соның ішінде құрылыстарды жобалау үшін қажетті бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану.
6. Құрылыстарды жобалау үшін бастапқы деректерді анықтау.
7. Құрылыстарды жобалау кезінде заманауи ғылыми және техникалық жабдықтар мен аспаптарды, оның ішінде автоматтандыру құралдарын пайдалану.


Білімдер:
1. Сумен жабдықтау және су бұру, метрология жөніндегі нормативтік құжаттама.
2. Жобалау мен құрылыстағы нормативтік құжаттама.
3. Қазақстан Республикасының табиғат қорғау заңнамасы.
4. Құрылымдарды жобалауға қажетті кәсіптік компьютерлік бағдарламалық құралдар.
5. Құрылымдардың негізгі параметрлерін есептеу әдістері.
6. Құрылыстарды сынау әдістері.
7. Ғимараттардың заманауи жабдықтары мен технологиялық шешімдері.
8. Еңбекті қорғау талаптары.
9. Құрылыстарды жобалау үшін қажетті инженерлік есептеу әдістері.


Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

      ";

      "3-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

3-еңбек функциясы:
Шалғайдағы жайылымдарды жетілдіру бойынша орналасу шешімдері мен арнайы есептеулерді орындау.

1-дағды:
Шалғайдағы жайылымдарды сумен жабдықтау және су бұру жүйелері үшін есептеулерді орындау және жабдықтарды таңдау

Машықтар:

1. Құрылыстардың технологиялық және техникалық шешімдерін есептеу.
2. Құрылыстардың қажетті негізгі және қосалқы техникалық және технологиялық жабдықтарын анықтау.
3. Жобалау мәселелерін шешу үшін заманауи цифрлық технологияларды, оның ішінде мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану.
4. Құрылыстардың жобасы бойынша презентациялық материалдарды әзірлеу және ұсыну, көпшілік алдында сөз сөйлеу.


Білімдер:
1. Сумен жабдықтау және су бұру жөніндегі нормативтік құжаттама.
2. Жобалау мен құрылыстағы нормативтік құжаттама.
3. Қазақстан Республикасының табиғат қорғау заңнамасы.
4. Жобаланатын құрылыстарға қойылатын техникалық және технологиялық талаптар.
5. Құрылымдарды жобалауға қажетті кәсіптік компьютерлік бағдарламалық құралдар.
6. Негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштерді анықтау әдістері.
7. Еңбекті қорғау талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Шалғайдағы жайылымдарды сумен жабдықтау және су бұру жүйелерінің құрылыстарының орналасу шешімдерін орындау

Машықтар:
1. Құрылыстардың орналасу шешімдерін орындау.
2. Құрылыстардың қабылданған жобалық шешімдерін негіздеу.
3. Құрылыстарды сынау әдістемесін анықтау.
4. Құрылыстарды жобалау міндеттерін шешу үшін заманауи цифрлық технологияларды, оның ішінде мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану.
5. Құрылымдардың негізгі құрылымдық және көлемдік-жоспарлау параметрлерін таңдау.


Білімдер:
1. Гидротехникалық құрылыс бойынша нормативтік құжаттама.
2. Қазақстан Республикасының табиғат қорғау заңнамасы.
3. Құрылымдарды жобалауға қажетті кәсіптік компьютерлік бағдарламалық құралдар.
4. Құрылыстардың жобалық құжаттамасын және жұмыс құжаттамасын ресімдеу ережелері.
5. Сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін техникалық дамыту перспективалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

      ";

      3) көрсетілген бұйрықпен бекітілген "Тозған жерлерді мелиорациялау" кәсіптік стандарты" 3-қосымшасында:

      3-тармақтың 9) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын:

      "9) ГАЖ – Географиялық цифрлық жүйе (бұдан әрі – ГЦЖ);";

      11-тармақта:

      "БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

БТБА, БА және басқа да үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

"Барлық қызмет салаларына ортақ мемлекеттiк мекемелер мен қазыналық кәсіпорындар мамандарының жекелеген лауазымдарының бiлiктiлiк сипаттамаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2016 жылғы 1 қыркүйектегі № 775 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілердің мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 14281 болып тіркелген).
2-параграф. Барлық атаудағы техниктер

      ";

      13-тармақта:

      "1-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

1-еңбек функциясы:
Тозған жерлердің тиімділігін арттыру жөніндегі ғылыми (ғылыми-техникалық, инновациялық) жобаны іске асыру шеңберінде зерттеу міндеттерін шешу

1-дағды:
Зерттеу міндеттерін шешу шеңберінде жекелеген тапсырмаларды орындау

Машықтар:

1. Тозған жерлерді қалпына келтіруге байланысты ақпаратты жинау, өңдеу және талдау тапсырмаларын орындау.
2. Далалық және зертханалық зерттеулер әдістерін қолдану.
3. Зерттеу нәтижелерін есептер, кестелер және графиктер түрінде ресімдеу.
4. Тақырып бойынша нормативтік, анықтамалық және ғылыми материалдармен жұмыс істеу.
5. Деректерді талдау және өңдеу үшін компьютерлік бағдарламаларды пайдалану.
6. Тозған жерлердің жағдайын мониторингтеу және қалпына келтіру шараларының тиімділігін бағалау.
7. Ғылыми жарияланымдар мен презентациялар даярлауға қатысу.
8. Зерттеулер жүргізу кезінде еңбекті қорғау және қауіпсіздік талаптарын сақтау.

Білімдер:
1. Тозған жерлерді мелиорациялау және рекультивациялау негіздері.
2. Эксперименттік зерттеулер жүргізу әдістері.
3. Ғылыми және техникалық құжаттаманы ресімдеуге қойылатын талаптар.
4. Қазақстан Республикасының жерді қорғау және табиғатты пайдалану саласындағы заңнаманың базалық ережелері.
5. Тозған жерлерді қалпына келтірудің заманауи технологиялары және әдістері.
6. Деректерді статистикалық өңдеу және нәтижелерді интерпретациялау негіздері.
7. Зерттеулер жүргізу кезінде экологиялық қауіпсіздік қағидаттары.
8. Далалық және зертханалық жұмыстар жүргізуді ұйымдастыру және әдістемесі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

2-дағды:
Кәсіптік қоғамдастыққа ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді ұсыну

Машықтар:
1. Ғылыми баяндамалар мен презентациялар даярлау.
2. Конференцияларда, семинарларда және дөңгелек үстелдерде зерттеу нәтижелерін ұсыну.
3. Ғылыми мақалаларды салалық басылымдарда жариялау.
4. Ғылыми пікірталастарға қатысып, кәсіптік сұрақтарға жауап беру.
5. Ғылыми семинарлар мен вебинарларды ұйымдастыру және өткізу.
6. Ғылыми материалдарды әртүрлі аудиторияға, оның ішінде маман емес тыңдаушыларға бейімдеу.

Білімдер:
1. Ғылыми жарияланымдар мен баяндамаларды ресімдеуге қойылатын талаптар.
2. Ғылыми этика және дәйексөз келтіру негіздері.
3. Ғылыми ақпаратты түрлі аудиторияларға ұсыну форматтары.
4. Кәсіптік деңгейдегі шет тілін меңгеру.
5. Ғылыми конференциялар мен семинарларды ұйымдастыру қағидалары.
6. Ғылыми материалдарды дайындау және жариялаудың заманауи технологиялары.
7. Тиімді қарым-қатынас және ғылыми пікірталастар жүргізу әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

3-дағды:
Жекелеген зерттеу міндеттерін шешуге бағытталған зерттеулер жүргізу

Машықтар:
1. Зерттеу мәселелерін шешу әдістері мен тәсілдерін талдау.
2. Зерттеу міндеттерін қалыптастыру.
3. Жүргізілудегі зерттеулер және (немесе) әзірлемелердің тақырыбы бойынша цифрлық, ғылыми, тәжірибелік-эксперименттік және аспаптық ресурстарды қолдану.
4. Зерттеу міндеттерін шешу барысында алынған нәтижелерді тқжырымдау.
5. Эксперименттер мен дала зерттеулерін жоспарлау және ұйымдастыру.
6. Қазіргі талдамалық және статистикалық әдістерді қолдану.
7. Алынған нәтижелердің сенімділігі мен сапасын бағалау.

Білімдер:
1. Жүргізілетін зерттеулер және (немесе) әзірлемелер тақырыбы бойынша зерттеу міндеттерін шешудің әдістері мен тәсілдері.
2. Жүргізілетін зерттеулер және (немесе) әзірлемелер тақырыбы бойынша зерттеу міндеттерін шешудің қалыптасқан практикалары.
3. Цифрлық ресурстарды, ғылыми, тәжірибелік-эксперименттік және аспаптық базаны пайдалану бойынша нормативтік және техникалық талаптар.
4. Ғылым мен техникада қолданылатын цифрлық және мультимедиялық технологиялар.
5. Эксперименттік деректерді статистикалық талдау мен өңдеудің заманауи әдістері.
6. Ғылыми-зерттеу қызметін ұйымдастыру және методология қағидаттары.
7. Ғылыми этика негіздері және зерттеулердің қайта қалпына келтірілу мүмкіндігіне қойылатын талаптар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

      ";

      "2-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

2-еңбек функциясы:
Жер-су ресурстарын сауықтыруға бағытталған ғылыми (ғылыми-техникалық, инновациялық) жобаларды іске асыру шеңберінде зерттеулер және (немесе) әзірлемелер жүргізуді ұйымдастыру

1-дағды:
Өзара байланысты зерттеу міндеттерінің кешенін шешу

Машықтар:

1. Зерттеу міндеттерін қалыптастыру және оны жүргізу процесін жоспарлау.
2. Зерттеу және (немесе) әзірлемелер тақырыбы бойынша цифрлық ресурстарды, ғылыми, тәжірибелік-эксперименттік және аспаптық базаны пайдалану.
3. Зерттеу тапсырмаларын талдау, синтез және оңтайландыру жүргізу.
4. Практикалық маңызы бар ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді анықтау.
5. Зерттеу топтарының жұмысын ұйымдастыру және жобаның қатысушылары арасындағы өзара іс-қимылды үйлестіру.
6. Зерттеу кезеңдерінің сапасы мен толықтығын бақылауды қамтамасыз ету.
7. Зерттеу нәтижелері бойынша аралық және қорытынды есептерді рәсімдеу және ұсыну.


Білімдер:
1. Зерттеулерді және (немесе) әзірлемелерді жоспарлау және ұйымдастыру әдістері мен құралдары.
2. Жүргізілетін зерттеулер және (немесе) әзірлемелер тақырыптары бойынша озық, бірегей әзірлемелер.
3. Жүргізілетін зерттеулер және (немесе) әзірлемелер тақырыптары бойынша цифрлық ресурстарды, ғылыми, тәжірибелік-эксперименттік және аспаптық база объектілерін пайдалануға қойылатын нормативтік және техникалық талаптар.
4. Ғылым мен техникада қолданылатын цифрлық және мультимедиялық технологиялар.
5. Жобаларды басқару негіздері және ғылыми-зерттеу қызметін ұйымдастыру.
6. Зияткерлік меншікті қорғау және ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру қағидаттары.
7. Ғылыми және техникалық шешімдердің тиімділігін бағалау және енгізу әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

2-дағды:
Зерттеу міндеттерін шешу үшін ғылыми ұжымды қалыптастыру.

Машықтар:
1. Зерттеу тапсырмаларына сәйкес орындаушылардың шығармашылық қабілеттерін тану.
2. Зерттеу міндеттерін нақтылау
. 3. Зерттеу жүргізу процесін жоспарлау.
5. Ғылыми ұжымдағы тиімді өзара әрекеттесу мен коммуникацияны ұйымдастыру.
6. Қызметкерлерді қойылған мақсаттарға жетуге ынталандыру.
7. Ұжым мүшелерінің жұмыс нәтижелерін бағалау және қажет болған жағдайда жоспарларды түзету.

Білімдер:
1. Қазақстан Республикасының ғылым саласындағы еңбек заңнамасы.
2. Қазақстан Республикасындағы еңбекті қорғау қағидалары және нормалары.
3. Қазақстан Республикасының білім беру стандарттарына сәйкес ғылыми мамандық бойынша барлық деңгейдегі жоғары оқу орындарының түлектеріне қойылатын талаптар.
4. Ғылыми ұжымдарда кадрларды басқару және команда құру негіздері.
5. Қызметкерлердің біліктілігін және кәсіптік жарамдылығын бағалау әдістері.
6. Ғылыми қызметкерлерді ынталандыру және мотивациялау қағидаттары.
7. Ғылыми қызметтің этикалық нормалары мен стандарттары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

3-дағды:
Ғылыми ұжымның құзыреттерін дамыту.

Машықтар:
1. Ғылыми ұжым мүшелерін оқыту және тәлімгерлік ұйымдастыру.
2. Қызметкерлердің біліктілік деңгейі мен әлеуетін бағалау.
3. Жеке және командалық құзыреттерді дамыту жоспарларын құру.
4. Ғылыми қызметкерлердің кәсіптік дағдыларын ынталандыру және дамыту.
5. Ішкі семинарлар, тренингтер және мастер-класстарды жоспарлау және өткізу.
6. Ұжымның оқыту және даму қажеттіліктерін талдау.
7. Ұжым ішінде білім мен тәжірибе алмасу үшін жағдай жасау.

Білімдер:
1. Кәсіптік даму мен құзыреттерді бағалау әдістері.
2. Ғылыми қызметте командаларды қалыптастыру тәсілдері.
3. Ғылыми-зерттеу ортадағы біліктілікті арттыру нысандары.
4. Қызметкерлерді басқару психологиясы және командалық жұмыс қағидаттары.
5. Қазіргі заманғы білім беру технологиялары мен ересектерді оқыту әдістері.
6. Ұжымдағы тиімді коммуникация және кері байланыс техникасы.
7. Ғылыми ортада көшбасшылық пен кәсіптік өсуді дамыту тәжірибелері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

4-дағды:
Ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді сараптау.

Машықтар:
1. Ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелердің жаңалығын, өзектілігін және тәжірибелік маңыздылығын бағалау.
2. Ғылыми басылымдар, есептіліктер және техникалық құжаттамаларды сараптауды жүргізу.
3. Сараптаманың нәтижелері бойынша негізделген қорытындылар мен ұсыныстарды қалыптастыру.
4. Нәтижелердің жобаның қойылған мақсаттары мен міндеттеріне сәйкестігін талдау.
5. Ғылыми нәтижелерді бағалау үшін заманауи цифрлық деректер базалары мен платформаларды пайдалану.
6. Ғылыми рецензиялар мен талқылауларды ұйымдастыру және өткізу.
7. Сараптама нәтижелері бойынша материалдарды нақтылау және жетілдіру үшін авторлармен өзара әрекеттесу.

Білімдер:
1. Ғылыми және техникалық нәтижелерді бағалау өлшемшарттары.
2. Ғылыми сараптаманы жүргізу әдістемелері.
3. Сараптамалық қорытындыларды ресімдеуге қойылатын талаптар.
4. Патенттік және ғылыми жаңалық негіздері.
5. Ғылыми сараптаманы жүргізудің халықаралық стандарттары мен тәжірибелері.
6. Ғылыми қызметтегі зияткерлік меншік және патенттеу негіздері.
7. Ғылыми қызмет пен сараптама этикалық нормалары мен стандарттары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

5-дағды:
Әлеуетті тұтынушыларға ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді ұсыну.

Машықтар:
1. Зияткерлік меншік нәтижелерін қолданудың және құқықтарды басқарудың түрлі тәжірибелік нұсқаларының артықшылықтарын бағалау.
2. Ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді рецензияланатын ғылыми басылымдарда жариялау және ғылыми (ғылыми-тәжірибелік) шараларда баяндау.
3. Ғылыми (ғылыми-тәжірибелік) іс-шараларда ғылыми дискуссиялар өткізу.
4. Ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелердің әлеуетті тұтынушыларын анықтау.
5. Әлеуетті тұтынушыларға арналған коммерциялық ұсыныстар мен презентациялық материалдарды дайындау.
6. Қызығушылық танытқан тараптармен кездесулер мен келіссөздерді ұйымдастыру және өткізу.
7. Кері байланысты бағалау және нәтижелерді ұсыну әдістерін түзету.

Білімдер:
1. Нақты тұтынушылар тарапынан зерттеу сұраныстары.
2. Зияткерлік меншік нәтижелеріне құқықтарды басқарудың негіздері.
3. Рецензияланатын ғылыми басылымдарға ғылыми жарияланымдарды дайындау талаптары.
4. Ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді отандық және шетелдік деректер базаларында және есеп жүйелерінде ұсынуға қойылатын талаптар.
5. Ғылыми нәтижелердің маркетингі және ілгерілету әдістері.
6. Зияткерлік меншік құқықтарын беруге лицензиялау қағидалары және ерекшеліктері.
7. Ғылыми және бизнес қауымдастықтармен коммуникацияға арналған заманауи платформалар мен арналар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Үсынылмайды

      ";

      "3-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

3-еңбек функциясы:
Кең кәсіптік және қоғамдық өзара іс - қимылы бар жаңа және(немесе) перспективалы ғылыми бағыттар бойынша негізгі ғылыми (ғылыми-техникалық) мамандану шеңберінен шығатын зерттеулер және (немесе) әзірлемелер жүргізуді ұйымдастыру.

1-дағды:
Жетекші ғылыми ұжымдардың жаңа және (немесе) перспективалық ғылыми бағыттары бойынша алған ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді жалпылау

Машықтар:

1. Теориялық-әдістемелік талдау жүргізу.
2. Өзара байланысқан немесе бірінен екіншісі туындайтын құбылыстар мен процестерді талдау.
3. Зерттеу тапсырмаларын қою және оларды орындауға тартылған топтармен бірге зерттеу процесін жоспарлау.
4. Зерттеу мәселелерінің шешімдерін талдау, синтездеу және оңтайландыру.
5. Қоғам үшін ерекше маңызды зерттеу нәтижелерінің қасиеттерін анықтау.
6. Әртүрлі ғылыми ұжымдар мен ұйымдар арасындағы өзара әрекетті үйлестіру.
7. Кең аудиторияға, қоғамдық және кәсіптік орталарды қосқанда айқындайтын есептерді және презентацияларды дайындау.

Білімдер:
1. Ғылыми зерттеулерді өткізу, ұйымдастыру, жоспарлау және (немесе) әзірлемелерді енгізудің жаңа әдістері, құралдары және тәжірибесі.
2. Жаңа және перспективалық ғылыми бағыттар бойынша соңғы жетістіктер.
3. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі бағыттары.
4. Отандық және шетелдік жетекші зертханалар және (немесе) ғылыми жабдықтарды ұжымдық пайдалану орталықтары, жаңа және (немесе) перспективалық ғылыми бағыттар бойынша бірегей ғылыми жабдықтар.
5. Ғылыми зерттеулердегі пәнаралық өзара әрекет және кооперация әдістері.
6. Перспективалық ғылыми жобаларды мемлекеттік қолдау және қаржыландыру тетіктері.
7. Халықаралық ғылыми ынтымақтастықтағы құқықтық және этикалық аспектілер.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

2-дағды:
Жаңа және (немесе) перспективалық ғылыми бағыттарды дамыту мақсатында ұзақ мерзімді әріптестік қатынастарды және (немесе) консорциумдарды қалыптастыру

Машықтар:
1. Жеке ғалымдар мен ұжымдардың ғылыми бағыттардың дамуына қосқан үлесін бағалау.
2. Зерттеу үдерісін тартылған орындаушы ұжымдармен үйлестіру.
3. Отандық және шетелдік ғылыми ұйымдармен стратегиялық өзара әрекет орнату.
4. Ұзақ мерзімді ынтымақтастық үшін тиімді коммуникациялар әзірлеу және қолдау.
5. Бірлескен ғылыми іс-шаралар, конференциялар және семинарлар ұйымдастыру.
6. Серіктестік қатынастар мен консорциумдардың тиімділігін мониторингтеу және бағалау.

Білімдер:
1. Қазақстан Республикасының ғылым саласындағы еңбек заңнамасы.
2. Еңбекті ұйымдастыру, Қазақстан Республикасындағы еңбекті қорғау қағидалары және нормалары.
3. Жаңа және (немесе) перспективалық ғылыми бағыттар бойынша жаңа жетістіктер.
4. Зерттеулер мен әзірлемелерді орындайтын зерттеушілер және (немесе) ұйымдар туралы мәліметтерді қамтитын цифрлық ресурстар.
5. Қазақстан Республикасының зерттеулер мен әзірлемелер саласында жұмыс істейтін персоналдың біліктілігіне қойылатын талаптар.
6. Бірлескен ғылыми зерттеулерді қаржыландыру және басқару тетіктері.
7. Ғылыми қызметтегі ынтымақтастықтың халықаралық стандарттары және нормалары.
8. Ғылыми ұжымдарда дауларды шешу және келіссөздер әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

3-дағды:
Ғылыми бағдарламаларды (ғылыми-техникалық, инновациялық) сараптау

Машықтар:
1. Ұсынылатын бағдарламалардың ғылыми және тәжірибелік маңыздылығын бағалау.
2. Бағдарламалардың ғылым және технологиялардың дамуының стратегиялық бағыттарына сәйкестігін талдау.
3. Бағдарламалардың тіуекелдерін, жетіспеушіліктерін және әлеуетті ресурстары.
4. Бағалау нәтижесі бойынша негізделген сараптамалық қорытындыларды әзірлеу.
5. Бағдарламаларды кешенді бағалау жүргізу кезінде сараптамалық топтардың жұмысын үйлестіру.
6. Бағдарламалардың тиімділігін бағалау үшін талдау және модельдеудің заманауи әдістерін қолдану.

Білімдер:
1. Мемлекет, бизнес және қоғам тарапынан зерттеушілік сұрау салулар.
2. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық бағыттары.
3. Қазақстан Республикасының ғылыми-технологиялық даму деңгейі.
4. Жаңа және (немесе) перспективті ғылыми бағыттар бойынша заманауи жетістіктер.
5. Ғылыми бағдарламаларды іске асыру тәуекелдері мен мүмкіндіктерін бағалау әдістері.
6. Ғылыми-техникалық және инновациялық жобалардың сараптамасының ұлттық және халықаралық стандарттары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

4-дағды:
Жаңа және (немесе) перспективті ғылыми бағыттарды дамыту нәтижесінде ғылымда, әлеуметтік-экономикалық жүйеде, қоғамда болуы мүмкін өзгерістерді жаппай насихаттау

Машықтар:
1. Зерттеу нәтижелерінің қоғам үшін ерекше маңызды қасиеттерін бөліп көрсету.
2. Жетекші рецензияланатын ғылыми басылымдарда жарияланымдар нысанында ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді ұсыну.
3. Ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді ғылыми-танымал нысанда және ғылыми (ғылыми-тәжірибелік) іс-шараларда ұсыну.
4. Ақпаратты жоғары ғылыми-әдістемелік деңгейде беру.
5. Ғылыми және ғылыми-техникалық нәтижелердің әлеуетті тұтынушыларын анықтау.
6. Ғылыми жетістіктерді кеңінен тарату мақсатында заманауи медиа және цифрлық технологияларды қолдану.
7. Ғылымның перспективалық бағыттары бойынша жария дәрістерді, семинарларды және пікірталастарды ұйымдастыру.

Білімдер:
1. Қазақстан Республикасындағы және әлемдегі өзекті әлеуметтік, әлеуметтік-экономикалық және әлеуметтік мәдени проблемалар.
2. Интеллектуалдық қызмет нәтижелеріне құқықтарды басқару негіздері.
3. Рецензияланатын ғылыми басылымдардағы ғылыми жарияланымдарға қойылатын талаптар.
4. Отандық және шетелдік деркқорлар мен есепке алу жүйелерінде ғылыми және ғылыми-техникалық нәтижелерді ұсынуға қойылатын талаптар.
5. Ғылыми саладағы коммуникациялар мен қоғамдық сөз сөйлеудің заманауи әдістері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылмайды

5-дағды:
Болашақ кәсіптердің бейнесін қалыптастыру және ғылымның мен технологиялардың жаңа бағыттарын дамыту үшін қажетті мамандардың кәсіптілігіне қойылатын талаптарды қалыптастыру

Машықтар:
1. Ақпаратты жоғары ғылыми-әдістемелік деңгейде беру.
2. Ұжымдық ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру.
3. Жоғары санатты ғылыми кадрлардың кәсіптік дамуын бағалау.
4. Ғылыми (ғылыми-техникалық) нәтижелерді ғылыми –көпшілік нысанда ұсыну.
5. Жаңа ғылыми бағыттардың талаптарын ескере отырып, білім бағдарламаларын қалыптастыру және бейімдеу.
6. Еңбек нарығының даму үрдісін талдау және біліктіліктегі қажеттіліктерді болжау.
7. Ғылымды және кәсіптік бағыттарды танымал ету мақсатында қазіргі заманғы коммуникация әдістерін пайдалану.

Білімдер:
1. Ұжымдық жұмысты ұйымдастыру негіздері.
2. Жаңа және (немесе) перспективалық ғылым бағыттары бойынша жаңа жетістіктер.
3. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының бағыттары..
4. Қазақстан Республикасының ғылыми-техникалық даму деңгейі.
5. Ғылыми зерттеулерді және (немесе) әзірлемелерді жоспарлау, ұйымдастыру, жүргізу мен енгізудің жаңа әдістері, құралдары және тәжірибесі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

      ";

      14-тармақта:

      "1-еңбек функциясы:" деген жол мынадай редакцияда жазылсын:

      "

1-еңбек функциясы:
Суару-дренаж жүйесінің гидромелиоративтік құрылысжайларына қызмет көрсету

1-дағды:
Гидромелиорациялық құрылысжайларды реттеу жөніндегі жұмыстарды орындау

Машықтар:

1. Су өткізу құрылысжайларының құрылғыларын реттеу.
2. Су тарту тораптары элементтерінің стандартты техникалық есептерін орындау.
3. Суармалы жерлердің мелиоративтік жай-күйін тексеру.
4. Гидромелиоративтік жүйелердің, гидротехникалық құрылысжайларының, ашық және жабық жүйелердің техникалық жай-күйін бақылау.
5. Суару және дренаж жүйесінің техникалық құжаттарын пайдалану.

Білімдер:
1. Су өткізу құрылыстарындағы реттеу құрылғыларының жұмыс қағидаттары.
2. Реттеу параметрлері және олардың рұқсат етілген мәндері.
3. Әртүрлі техникалық есептеу әдістері.
4. Техникалық сипаттамалар мен басқа техникалық құжаттамаларды дайындау қағидалары.
5. Гидромелиоративтік жүйелер мен гидротехникалық құрылысжайларды техникалық пайдалану саласындағы нормативтік құжаттар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

2-дағды:
Қарапайым техникалық құжаттама мен сызбаларды әзірлеу және ресімдеу.

Машықтар:
1. Техникалық құжаттамалар мен сызбалар жасауға арналған компьютерлік бағдарламаларды пайдалану.
2. Алынған нәтижелерді өңдеу және бағалау.
3. Еңбек қауіпсіздігі ережелерін сақтау және профилактикалық жұмыстарды ұйымдастыру.
4. АЖЖ (AutoCAD, MapInfo және т.б.) қолдана отырып есептеу және графикалық жұмыстарды орындау.
5. Мелиоративтік және іздестіру жұмыстарының нәтижелері бойынша схемалар, жоспарлар мен карталар жасау.
6. Жобалық құжаттаманы талдау және сәйкессіздіктерді анықтау.
7. Техникалық құжаттама мен сызбалар архивін жүргізу.
8. Цифрлық деректер базалары және геоцифрлық жүйелермен (ГЦЖ) жұмыс істеу.


Білімдер:
1. Құжаттаманы дайындауға арналған негізгі қолданбалы компьютерлік бағдарламалармен жұмыс істеу.
2. Құрал-жабдықтардың тағайындалуы, құрылымы, жұмыс қағидаттары және қолдану қағидалары.
3. Өлшеу аспаптарынан алынған мәліметтерді өңдеу әдістері мен тәсілдері.
4. Жобалық-сметалық құжаттаманың технологиялық талаптары мен стандарттары.
5. ГЦЖ және автоматтандырылған жобалау жүйелерін пайдалану негіздері.
6. Техникалық құжаттаманы ресімдеу стандарттары мен нормалары (ҚҚБЖ, ҚАЖҚЖ және т.б.).
7. Мелиоративтік нысандарды жобалау кезінде инженерлік есептеулердің орындалу тәртібі.
8. Инженерлік жобалау жұмыстары кезінде еңбекті қорғау және техника қауіпсіздігі талаптарын сақтау.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Талап етілмейді

      ".

      2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Аграрлық ғылым және білім департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрықтың электрондық көшірмесінің Қазақстан Республикасы Нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің "Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институты" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жолдануын;

      2) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми интернет-ресурсында орналастырылуын қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылығы вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық 2026 жылғы 12 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс.

      Қазақстан Республикасының
Ауыл шаруашылығы министрі 		А. Сапаров

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Еңбек және халықты әлеуметтік

      қорғау министрлігі

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Жасанды интеллект және

      цифрлық даму министрлігі