Қазақстан Республикасының Президенті туралы

Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы 2026 жылғы 5 маусымдағы № 296-VIII ҚРЗ

ЗҚАИ-ның ескертпесі!
Осы Конституциялық заң 01.07.2026 бастап қолданысқа енгізіледі.

Осы Конституциялық заң Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес Қазақстан Республикасы Президентінің, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің құқықтық жағдайын айқындайды.

1-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ МӘРТЕБЕСІ

1-бап. Қазақстан Республикасының Президенті

1. Қазақстан Республикасының Президенті – мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға.

2. Қазақстан Республикасының Президенті – халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Қазақстан Республикасы Конституциясының мызғымастығының, адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі.

3. Қазақстан Республикасының Президенті мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді әрі кедергісіз жұмыс істеуін, билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді.

4. Қазақстан Республикасының Президентіне Қазақстан халқы мен мемлекет атынан өкілдік ету құқығы тиесілі.

5. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғуға болмайды. Қазақстан Республикасы Президентінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғу заңмен қудаланады.

2-бап. Қазақстан Республикасының Президентін сайлау

Қазақстан Республикасының Президентін сайлау Қазақстан Республикасының Конституциясына және "Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына сәйкес өткізіледі.

3-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің қызметіне кірісуі

1. Қазақстан Республикасының Президенті: "Қазақстан халқына адал қызмет етуге, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарын қатаң сақтауға, Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беруге, өзіме жүктелген Қазақстан Республикасы Президентінің мәртебелі міндетін адал атқаруға салтанатты түрде ант етемін", – деп халыққа ант берген сәттен бастап қызметіне кіріседі. Қазақстан Республикасының Президенті антты мемлекеттік тілде береді.

2. Ант беру рәсімі сайлау қорытындысы жарияланған күннен бастап бір ай ішінде өткізіледі.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 51-бабында көзделген жағдайда Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға Қазақстан Республикасының Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап жеті күн ішінде ант береді.

3. Ант беру рәсімі Қазақстан Республикасы Құрылтайы депутаттарының, Конституциялық Соты судьяларының, Жоғарғы Соты судьяларының, экс-Президенттерінің, сондай-ақ қоғам өкілдері мен шақырылған шетел азаматтарының қатысуымен өткізіледі.

4. Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясына қолын қойып тұрып, ант береді. Ант берілгеннен кейін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны орындалады. Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы Қазақстан Республикасының Президентіне Қазақстан Республикасы Президентінің куәлігін, төсбелгісін, байрағын және "Алтын Қыран" орденін тапсырады.

4-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттік мерзімі

1. Қазақстан Республикасының Президенті жеті жыл мерзімге сайланады.

2. Жаңадан сайланған Қазақстан Республикасының Президенті қызметіне кіріскен сәттен бастап, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған жағдайда Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігі тоқтатылады.

5-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің қызметін атқаруға байланысты шектеулер

1. Қазақстан Республикасы Президентінің өз өкілеттігі кезеңінде өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ саяси партияда болуға құқығы жоқ.

Қазақстан Республикасының Президенті ант берген күннен бастап он күн ішінде саяси партиядан шығуға міндетті.

2. Қазақстан Республикасы Президентінің жақын туыстарының саяси мемлекеттік қызметші лауазымында, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің басшысы лауазымында болуға құқығы жоқ.

Қазақстан Республикасы Президентінің саяси мемлекеттік қызметші лауазымындағы, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің басшысы лауазымындағы жақын туыстары Қазақстан Республикасының Президенті ант берген күннен бастап бір ай ішінде өз орнынан түсуге не атқаратын лауазымын босатуға міндетті.

Осы тармақтағы мағынада Қазақстан Республикасы Президентінің жақын туыстары – оның ата-анасы, балалары, асырап алушылары, асырап алған балалары, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері (қарындастары), атасы, әжесі, немерелері, сондай-ақ жұбайы (зайыбы), жұбайының (зайыбының) жақын туыстары, балаларының жұбайы (зайыбы), ата-анасы бір және ата-анасы бөлек аға-інілерінің, апа-сіңлілерінің (қарындастарының) балалары.

6-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің ерекшелік белгілері

1. Қазақстан Республикасы Президентінің ерекшелік белгілері – Қазақстан Республикасы Президентінің төсбелгісі мен байрағы.

2. Төсбелгінің сипаттамасын Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы айқындайды. Байрақтың сипаттамасын, төсбелгі мен байрақты ресми пайдалану тәртібін Қазақстан Республикасының Президенті айқындайды.

3. Қазақстан Республикасының Президенті лауазымына орай "Алтын Қыран" орденінің иегері болады.

4. "Алтын Қыран" орденінің сипаттамасы, оны беру негізі мен тәртібі Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалады.

2-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ӨКІЛЕТТІГІ

7-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің сыртқы саясаттағы өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Қазақстан Республикасының дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады;

2) Қазақстан Республикасының атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды;

3) Қазақстан Республикасының атынан келіссөздер жүргізуге және халықаралық шарттарға қол қоюға өкілеттіктер береді;

4) ратификациялық грамоталарға қол қояды;

5) шет мемлекеттердің Қазақстан Республикасында аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім және кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды;

6) Қазақстан Республикасы жасасқан, ратификациялауға жатпайтын халықаралық шарттардың қолданылуын тоқтата тұру туралы шешім қабылдайды;

7) ратификацияланған халықаралық шарттардың күшін жоюды қоспағанда, Қазақстан Республикасы атынан жасалған халықаралық шарттардың күшін жою туралы шешім қабылдайды.

8-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің мемлекеттің қорғаныс қабілетін және қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады;

2) Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Қазақстан Республикасының Премьер-Министрімен және Құрылтайының Төрағасымен ресми консультациядан кейін Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды;

3) Қазақстан Республикасына қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара не жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Қазақстан Республикасының Құрылтайына дереу хабарлайды;

4) бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін қолдану туралы ұсынысты Құрылтайдың қарауына енгізеді;

5) Қазақстан Республикасының азаматтарын мерзімді әскери қызметке шақыру және мерзімді қызметтегі әскери қызметшілерді запасқа шығару туралы шешім қабылдайды;

6) Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасын тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

7) өзіне бағынысты Мемлекеттік күзет қызметін құрады;

8) Мемлекеттік күзет қызметінің Бастығын тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

9) Қазақстан Республикасының Әскери доктринасын бекітеді.

9-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасының Құрылтайына қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды;

2) Құрылтайдың бірінші сессиясын сайлау қорытындысы жарияланған күннен бастап отыз күннен кешіктірмей шақырады;

3) Құрылтай депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды;

4) Құрылтай Төрағасы лауазымына кандидатура ұсынады;

5) әдетте, Құрылтай сессияларын ашады;

6) Құрылтай сессиялары аралығындағы кезеңде өз бастамасымен, Құрылтай Төрағасының немесе Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің ұсынысымен Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақыра алады, онда сессияны шақыруға негіз болған мәселелер ғана қаралуы мүмкін;

7) Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды не заңды немесе оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; егер Құрылтай Қазақстан Республикасы Конституциясының 56-бабының 2) тармақшасында белгіленген талаптарды сақтай отырып, Қазақстан Республикасы Президентінің қарсылығын еңсерсе, бір ай ішінде заңға қол қояды;

8) заң шығару бастамасымен өзінің арнайы жолдауы арқылы Құрылтайдың қарауына заң жобаларын енгізеді;

9) заң жобаларын қараудың басымдығын айқындауға құқылы, бұл тиісті заң жобалары бірінші кезекте екі ай ішінде қабылдануға тиіс дегенді бiлдiредi;

10) Құрылтайдың кез келген отырыстарына қатысуға және сөз сөйлеуге құқылы;

11) Қазақстан Республикасы Конституциясының 56-бабының 17) тармақшасында көзделген жағдайда Үкімет мүшесін лауазымынан босатады;

12) Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген жағдайларда және тәртіппен Құрылтайды таратуға құқылы.

10-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасының Үкіметіне қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Құрылтайдың келісімімен Қазақстан Республикасының Премьер-Министрін тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

2) Премьер-Министр тағайындалғаннан кейін оның он күн ішінде енгізілетін ұсынуы бойынша Үкімет құрылымын айқындайды; Премьер-Министр Құрылтаймен консультациядан кейін енгізетін ұсыну бойынша Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін өзі дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады;

3) Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды;

4) Үкімет қызметінің негізгі бағыттары және оның барлық маңызды шешімдері туралы Премьер-Министрдің баяндамасын тұрақты түрде қарайды, баяндау кезінде Премьер-Министр Үкімет жұмысы туралы есеп береді;

5) Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті есебінен қамтылатын барлық орган үшін қаржыландырудың және қызметкерлерге еңбекақы төлеудің бірыңғай жүйесін келіседі;

6) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жоспарлау жүйесін келіседі;

7) қажет болған жағдайда аса маңызды мәселелер бойынша Үкіметтің отырыстарына төрағалық етеді;

8) Үкімет және оның кез келген мүшесі өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі орындау мүмкін емес деп есептесе не Құрылтай Үкіметке сенімсіздік вотумын білдірсе, олардың орнынан түсу туралы мәлімдеуі бойынша, сондай-ақ Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүзеге асырмайтын Үкімет мүшесінің орнынан түсу туралы мәлімдеуі бойынша шешім қабылдайды;

9) Үкіметтің немесе оның кез келген мүшесінің орнынан түсуі туралы мәлімдемесін он күн ішінде қабылдайды немесе қабылдамайды;

10) Үкіметтің немесе оның мүшесінің орнынан түсуі туралы шешім қабылданбаған кезде оған міндеттерді одан әрі атқаруды тапсырады;

11) өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату, Премьер-Министрді және Үкіметтің кез келген мүшесін лауазымынан босату туралы шешім қабылдауға құқылы;

12) Үкіметке Қазақстан Республикасының Конституциясында және заңдарында белгіленген функциялардан басқа, өз актілерімен атқарушылық функцияларды жүзеге асыруды жүктеуге құқылы;

13) Қазақстан Республикасының Үкіметіне тапсырма береді.

11-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Халық Кеңесіне қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Қазақстан Халық Кеңесінің құрамын бекітеді;

2) Қазақстан Халық Кеңесінің Хатшылығын құрады және оның басшысын тағайындайды;

3) Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады.

12-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотына қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Конституциялық Соттың Төрағасын сегіз жыл мерзімге тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

2) Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуы бойынша Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды;

3) Құрылтайдың келісімімен Конституциялық Соттың он судьясын сегіз жыл мерзімге тағайындайды; "Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы" Конституциялық заңға сәйкес оларды лауазымынан босатады;

4) Қазақстан Республикасы Конституциясының 46-бабының 11) тармақшасында және 73-бабында көзделген жағдайларда Конституциялық Сотқа жүгінеді.

13-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің соттар мен судьяларға қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы бойынша Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасын алты жыл мерзімге тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

2) Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьяларын сайлау және лауазымынан босату үшін ұсыну енгізеді;

3) Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы бойынша жергілікті және басқа да соттардың төрағалары мен судьяларын тағайындайды және лауазымынан босатады.

14-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің прокуратура органдарына қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Қазақстан Республикасының Бас Прокурорын алты жыл мерзімге тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

2) Бас Прокурордың ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының орынбасарларын тағайындайды және лауазымдарынан босатады;

3) тоқсанына кемінде бір рет Бас Прокурордың елдегі заңдылықтың жай-күйі туралы есебін қарайды.

15-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясына қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Төрағасын тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

2) Құрылтайдың келісімімен Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының алты мүшесін бес жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады;

3) Орталық сайлау комиссиясы туралы ережені бекітеді;

4) Орталық сайлау комиссиясы Төрағасының тағайындалған жалпыхалықтық референдумға, Құрылтай, мәслихат депутаттарын, өзге де жергілікті өзін-өзі басқару органдары мүшелерін сайлауға дайындық барысы және референдум мен сайлау қорытындылары туралы ақпаратын қарайды.

16-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Төрағасын тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

2) Ұлттық Банк Төрағасының ұсынуы бойынша Ұлттық Банк Төрағасының орынбасарларын тағайындайды және оларды лауазымынан босатады;

3) тоқсанына кемінде бір рет Ұлттық Банк Төрағасының Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің жұмысы туралы есебін қарайды.

17-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасына қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Жоғары аудиторлық палатаның Төрағасын тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

2) Құрылтайдың келісімімен Жоғары аудиторлық палатаның сегіз мүшесін бес жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады;

3) Жоғары аудиторлық палата туралы ережені бекітеді;

4) тоқсанына кемінде бір рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының палатаның жұмысы туралы ақпаратын қарайды.

18-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілге қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілді бес жыл мерзімге тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

2) жылына кемінде бір рет Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің қызметі туралы баяндамасын қарайды.

19-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің әкімдерге қатысты өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) астана, облыстар, республикалық маңызы бар қалалар әкімдерін тиісінше астана мәслихаты, облыс аумағында орналасқан мәслихаттар, республикалық маңызы бар қала мәслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды;

2) әкімдерге өз құзыретіндегі мәселелер бойынша тапсырма береді және олардың орындалуы туралы әкімдердің есептерін қарайды;

3) өз қалауы бойынша астана, облыстар, республикалық маңызы бар қалалар әкімдерін, сондай-ақ тиісті мәслихаттар депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен сенімсіздік вотумы білдірілген жағдайда лауазымынан босатуға құқылы.

20-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің өзіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарға қатысты өкілеттігі

1. Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдар басшыларының өкілеттігі жаңадан сайланған Қазақстан Республикасының Президенті қызметіне кіріскен кезде тоқтатылады. Бұл ретте олар Мемлекет басшысы осы органдардың басшыларын тағайындағанға дейін өз міндеттерін атқарады.

2. Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдар басшыларының ұсынуы бойынша:

1) осы мемлекеттік органдар туралы ережелерді, олардың құрылымын және жалпы штат санын бекітеді;

2) Қазақстан Республикасының Президенті өзгеше белгілемесе, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдар басшыларының орынбасарларын, осы органдар ведомстволарының басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады;

3) аталған мемлекеттік органдардың ведомстволарын құрады, таратады және қайта ұйымдастырады. Қазақстан Республикасының Президенті өзгеше белгілемесе, бұл ведомстволар орталық атқарушы органдардың ведомстволары үшін көзделген мәртебеге ие болады.

3. Қазақстан Республикасының Президенті өзі айқындайтын мерзімде және тәртіппен Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдар басшыларының аталған органдардың жұмысы туралы есептерін қарайды.

21-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің жалпыхалықтық референдумға қатысты өкілеттігі

1. Қазақстан Республикасының Президенті "Жалпыхалықтық референдум туралы" Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына сәйкес жалпыхалықтық референдум өткізу туралы шешім қабылдайды. Бұл шешімді Президент өз бастамасы, Құрылтайдың бастамасы, Үкіметтің бастамасы, Қазақстан Халық Кеңесінің бастамасы бойынша немесе жалпыхалықтық референдумға қатысуға құқығы бар, Қазақстан Республикасы астанасының, барлық облыс пен республикалық маңызы бар қалалардың атынан саны жағынан тең мөлшерде өкілдік ететін Қазақстан Республикасының кемінде екі жүз мың азаматының бастамасы бойынша қабылдайды.

2. Қазақстан Республикасының Президенті:

1) референдум өткізу туралы;

2) референдум өткізбей, референдумға шығарылатын мәселе бойынша Қазақстан Республикасының конституциялық заңын, заңын немесе өзге де шешім қабылдау қажеттігі туралы;

3) референдум өткізу жөніндегі бастаманы қабылдамау туралы шешімдердің бірін қабылдайды.

3. Қазақстан Республикасының Президенті референдум өткізілгенге дейін референдум бастамашысының ерік-мүддесін неғұрлым дәл білдіру үшін оның келісімімен референдумға шығарылатын мәселенің (мәселелердің) сауалын нақтылауға құқылы.

22-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің өзге де өкілеттігі

Қазақстан Республикасының Президенті:

1) Қазақстан халқына елдегі жағдай және Қазақстан Республикасының ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды. Жолдау Құрылтай сессиясында жарияланса, онда ол талқыланбайды және ол бойынша сұрақтар қойылмайды;

2) мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды тағайындайды; Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен марапаттайды және құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге де атақтарды, жоғары сыныптық шендерді, жоғары дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; аталған наградалардан, атақтардан, шендерден, дәрежелер мен сыныптардан айырады;

3) Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау, оны сақтау және тоқтату, Қазақстан Республикасының азаматтығын қалпына келтіру туралы шешім қабылдайды;

4) саяси баспана беру мәселелерін шешеді;

5) кешірім беруді жүзеге асырады;

6) ұлттық валютаның қолданылу тәртібін, мерзімі мен шарттарын айқындайды;

7) Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігін құрады; Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта ұйымдастырады;

8) Қауіпсіздік Кеңесін, өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады;

9) Жоғары Сот Кеңесінің Төрағасын тағайындайды; оны лауазымынан босатады;

10) Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мәслихаттың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатады;

11) Қазақстан Республикасының Конституциясына және заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады.

3-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВИЦЕ-ПРЕЗИДЕНТІ

23-бап. Қазақстан Республикасының Вице-Президенті

1. Қазақстан Республикасының Вице-Президентін депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Қазақстан Республикасы Құрылтайының келісімімен Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды.

Қазақстан Республикасының Вице-Президенті болып тумысынан Қазақстан Республикасының азаматы болып табылатын, қырық жасқа толған, мемлекеттік тілді жетік меңгерген, Қазақстанда соңғы он бес жыл бойы тұратын, жоғары білімі бар Қазақстан Республикасының азаматы тағайындала алады.

2. Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің өкілеттігі:

1) өз қалауы бойынша өкілеттігін тоқтату туралы өтініш берген;

2) Қазақстан Республикасының Президенті оны атқаратын лауазымынан босату туралы шешім қабылдаған;

3) оның Қазақстан Республикасының азаматтығы тоқтатылған немесе ол шет мемлекеттің аумағында тұруға ықтиярхат не тұрақты тұру құқығын растайтын өзге де құжат алған;

4) оған қатысты соттың айыптау үкімі заңды күшіне енген;

5) заңды күшіне енген сот шешімімен оны әрекетке қабілетсіз деп таныған немесе оның әрекетке қабілеттілігі шектелген;

6) ол заңды күшіне енген сот шешімімен хабарсыз кеткен деп танылған;

7) ол қайтыс болған немесе заңды күшіне енген сот шешімімен қайтыс болған деп жарияланған;

8) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де негіздер туындаған жағдайларда тоқтатылады.

Вице-Президенттің өкілеттігін осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген негіздер бойынша Қазақстан Республикасының Президенті тоқтатады.

3. Вице-Президенттің өкілеттігі тоқтатылған күннен бастап жиырма күн ішінде Қазақстан Республикасының Президенті Вице-Президентті тағайындауға Құрылтайдың келісімін алу үшін оның кандидатурасын Құрылтайға енгізеді.

Бұл мерзім Құрылтайдың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылып, ол уақытша болмаған кезеңге не Құрылтай сессиялары аралығындағы кезеңге тұспа-тұс келсе, Қазақстан Республикасының Президенті тиісінше Құрылтай жұмысын бастаған немесе оның кезекті сессиясы басталған күннен бастап жиырма күн ішінде Вице-Президенттің кандидатурасын Құрылтайға енгізеді.

4. Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің өз өкілеттігі кезеңінде өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ саяси партияда болуға құқығы жоқ.

24-бап. Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің өкілеттігі

Вице-Президент Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасы бойынша Құрылтаймен, Үкіметпен және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау кезінде Президент атынан өкілдік етеді, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Президенті айқындайтын өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

4-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ АКТІЛЕРІ

25-бап. Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің нысандары

1. Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында міндетті күші бар жарлықтар мен өкімдер шығарады.

2. Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайдың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылып, ол уақытша болмаған кезеңде Қазақстан Республикасының конституциялық заң күші немесе заң күші бар жарлықтар шығарады.

3. Қазақстан Республикасының Президенті қол қойғанға дейін заңдарды Құрылтай Төрағасы мен Премьер-Министр алдын ала қол қойып бекемдейді және оларға заңдардың Конституция мен заңдарға сәйкестігі үшін жауаптылық жүктеледі.

Үкімет бастамасымен шығарылатын Қазақстан Республикасы Президентінің актілерін Премьер-Министр алдын ала қол қойып бекемдейді және оған актілердің Конституция мен заңдарға сәйкестігі үшін жауаптылық жүктеледі.

4. Қазақстан Республикасының Президенті тиісінше жарлықтар мен өкімдер шығаратын мәселелердің тізбесі осы Конституциялық заңның 26 және 27-баптарында айқындалады. Қазақстан Республикасы Президенті өз өкілеттігін жүзеге асыру кезінде қажет болған жағдайда актілердің (жарлықтардың, өкімдердің) түрлерін дербес айқындауға құқылы.

26-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтары

1. Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтары Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарының негізінде және оларды орындау үшін шығарылады.

2. Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарымен:

1) Қазақстан Республикасы Президентінің актісін шығаруды талап ететін Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық өкілеттіктері жүзеге асырылады;

2) мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді жұмыс істеуін, сондай-ақ билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы Конституцияда және заңдарда белгіленген жауапкершілігін қамтамасыз ету мәселелері шешіледі;

3) Құрылтайдың заңнамалық құзыретіне кірмейтін, сондай-ақ Үкіметтің және басқа да мемлекеттік органдардың заңдарда белгіленген құзыретіне жатпайтын мәселелердің құқықтық жағынан реттелуі жүзеге асырылады;

4) Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық, қоғамдық-саяси дамуының және оның сыртқы саясатының стратегиялық мәселелері бойынша шешім қабылданады.

3. Қазақстан Республикасының Президенті шығаратын жарлықтардың ғана нормативтік құқықтық акт ретінде күші болады.

27-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің өкімдері

1. Қазақстан Республикасы Президентінің өкімдері Конституцияның, заңдардың және Қазақстан Республикасы Президенті жарлықтарының негізінде және оларды орындау үшін шығарылады.

2. Қазақстан Республикасы Президентінің өкімдерімен:

1) әкiмшiлiк-өкімдік, жедел және құқықтық сипаттағы мәселелер шешіледі;

2) конституциялық мәртебесi жоқ лауазымды адамдар лауазымға тағайындалады және одан босатылады.

28-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің актілерін дайындау және оларды Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына енгізу

1. Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің жобаларын:

1) Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі және Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдар;

2) Қазақстан Республикасының Үкіметі;

3) Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты;

4) Қазақстан Республикасының Президенті айқындайтын өзге де мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар әзірлейді.

2. Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына енгізілетін актілердің жобалары:

1) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес әзірленеді және Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына енгізіледі;

2) заң техникасы мен іс жүргізу талаптарына сай болуға тиіс.

3. Қазақстан Республикасының Президенті шығарған актілердің нөмірленуі Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттік мерзіміне жүргізіледі. Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің түпнұсқалары және олардың материалдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің тиісті құрылымдық бөлімшесінде сақталады және Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзім өткеннен кейін Қазақстан Республикасы Президентінің Архивіне тапсырылады.

4. Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің жобаларын әзірлеудің заңнамада белгіленген тәртібінің сақталуын бақылауды және оларды Мемлекет басшысының қарауына ұсынуды Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы жүзеге асырады.

29-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу, сондай-ақ олардың күшін жою тәртібі

1. Өзгерістер мен толықтырулар:

1) Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарына Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарымен;

2) Қазақстан Республикасы Президентінің өкімдеріне Қазақстан Республикасы Президентінің өкімдерімен енгізіледі.

2. Қазақстан Республикасы Президенті жарлықтарының күші Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарымен, Қазақстан Республикасы Президенті өкімдерінің күші Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарымен және өкімдерімен жойылады.

3. Қазақстан Республикасы Президентінің заңды күші бірдей актілері арасында қарама-қайшылық болған жағдайда, Қазақстан Республикасы Президентінің тиісті актісінде өзгеше белгіленбесе, қолданысқа кешірек енгізілген акт басшылыққа алынуға тиіс.

30-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің актілерін қолданысқа енгізу және жариялау тәртібі

1. Егер Қазақстан Республикасының Президенті өзгеше белгілемесе, Қазақстан Республикасы Президентінің нормативтік сипаттағы актілері алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында бір мезгілде қолданысқа енгізіледі.

2. Егер Қазақстан Республикасының Президенті өзгеше белгілемесе, Қазақстан Республикасы Президентінің нормативтік сипаты жоқ актілері оларға қол қойылған кезден бастап күшіне енеді.

3. Қазақстан Республикасы Президентінің актілері "Құқықтық актілер туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ресми жариялануға тиіс.

4. Қазақстан Республикасы Президентінің актілері өзге де баспа органдарында жариялануы, телевизия, радио арқылы халыққа жария етілуі, Интернетте орналастырылуы, тиісті мемлекеттік органдарға, сондай-ақ ұйымдар мен олардың лауазымды адамдарына жіберілуі мүмкін.

5. Қазақстан Республикасының мемлекеттік құпиялары немесе заңмен қорғалатын өзге де құпиясы бар Қазақстан Республикасы Президентінің актілері жарияланбауға тиіс. Мұндай актілердің түпнұсқасына құпиялық белгісі қойылады және олар қолданылатын органдардың, ұйымдардың, лауазымды адамдар мен азаматтардың назарына белгіленген тәртіппен жеткізіледі. Қазақстан Республикасы Президентінің аталған актілерінің мазмұны белгіленген тәртіппен бұқаралық ақпарат құралдарында баяндалуы мүмкін.

5-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІН МЕРЗІМІНЕН БҰРЫН ЛАУАЗЫМЫНАН БОСАТУ, ҚЫЗМЕТІНЕН КЕТІРУ

31-бап. Қазақстан Республикасының Президентін мерзімінен бұрын лауазымынан босату, қызметінен кетіру

1. Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабының 1-тармағында белгіленген тәртіппен өз еркімен орнынан түсуге құқылы.

2. Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабының 2-тармағында белгіленген тәртіппен денсаулығына байланысты өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілеті болмаған жағдайда Құрылтайдың шешімімен мерзімінен бұрын лауазымынан босатылуы мүмкін.

3. Мемлекетке опасыздық жасауды, яғни Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне, аумағының тұтастығына нұқсан келтіру мақсатында жасалған қасақана әрекетін, сондай-ақ соғыс немесе қарулы қақтығыс кезінде жау (қарсылас) жағына өтіп кеткен, шет мемлекеттің Қазақстан Республикасына қарсы дұшпандық әрекет жасауына көмек көрсеткен және бұл үшін Құрылтай Қазақстан Республикасының Президентін Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабының 3-тармағында белгіленген тәртіппен қызметінен кетіруі мүмкін жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының Президенті өкілеттігін атқару кезінде жасаған әрекеті үшін Қазақстан Республикасының Президенті қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды.

4. Қазақстан Республикасының Президентін қызметінен кетіру туралы мәселе Құрылтайдың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату мәселесін оның қарауы кезеңінде ұсынылмайды.

32-бап. Қазақстан Республикасы Президенті өкілеттіктерінің ауысуы

1. Қазақстан Республикасының Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе Қазақстан Республикасының Президенті қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігі Қазақстан Республикасының Вице-Президентіне өтеді; Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің денсаулық жағдайына немесе жеке сипаттағы өзге де себептерге байланысты Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін қабылдауы мүмкін болмаған кезде Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігі Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасына өтеді; Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін Қазақстан Республикасы Құрылтайы Төрағасының қабылдауы мүмкін болмаған кезде Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігі Қазақстан Республикасының Премьер-Министріне өтеді.

Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін қабылдаудан бас тарту жөнінде шешім қабылдаған тұлға Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотына Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін қабылдаудан бас тарту туралы мәлімдеме береді. Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін қабылдаудан бас тарту туралы мәлімдемені осы тұлғаның өзі және өз еркімен бергенін растайды және күнтізбелік үш күн ішінде қорытынды береді.

Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президент, Құрылтай Төрағасы, Премьер-Министр өкілеттігін доғарады. Бұл жағдайда бос мемлекеттік лауазымдарға орналасу Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен жүзеге асырылады.

2. Осы баптың 1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ.

6-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ҚЫЗМЕТІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

33-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің қызметін мемлекет тарапынан қамтамасыз ету

Қазақстан Республикасының Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және күзету республикалық бюджет есебінен жүзеге асырылады.

34-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің жалақысы және демалысы

1. Қазақстан Республикасы Президентінің жалақысы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен айқындалады.

2. Қазақстан Республикасының Президентіне күнтізбелік қырық бес күн мерзімге жыл сайынғы ақы төленетін демалыс беріледі.

35-бап. Қазақстан Республикасы Президентін қамтамасыз ету

1. Қазақстан Республикасының Президенті қызметте болған кезде Қазақстан Республикасының аумағындағы мемлекеттік резиденциялармен, Қазақстан Республикасының астанасындағы қызметтік пәтермен қамтамасыз етіледі.

2. Қазақстан Республикасының Президенті қызметтік автомобиль көлігімен, әуе көліктерімен, сондай-ақ арнаулы техникамен жабдықталған көлік құралдарының өзге де түрлерімен қамтамасыз етіледі.

3. Қазақстан Республикасының Президенті мен оның отбасы мүшелеріне тұрғын үй және көлік қызметін көрсетуді Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы, сондай-ақ өздерінің құзыретіне сәйкес Мемлекеттік күзет қызметі және Ұлттық қауіпсіздік комитеті қамтамасыз етеді.

4. Қазақстан Республикасының Президенті мен оның отбасы мүшелеріне медициналық қызмет көрсетуді Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы қамтамасыз етеді.

5. Мемлекеттік күзет қызметі арнаулы байланыс құралдарымен қамтамасыз етеді.

6. Қазақстан Республикасы Президентінің бүкіл қызмет кезеңінде Қазақстан Республикасы Президентінің жеке кітапханасы мен жеке архиві құрылады.

36-бап. Қазақстан Республикасының Президентін күзету

1. Қазақстан Республикасының Президентін күзету Мемлекеттік күзет қызметінің тиісті бөлімшесіне жүктеледі.

2. Қазақстан Республикасы Президентінің жұбайы (зайыбы) және Қазақстан Республикасының Президентімен бірге тұратын басқа да отбасы мүшелері күзетіледі.

37-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі

Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі мемлекеттік орган болып табылады, оған:

1) Қазақстан Республикасы Президентінің, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің қызметін қамтамасыз ету;

2) Қазақстан Республикасының Президентін елдегі жағдай туралы уақтылы және толық хабардар ету;

3) Қазақстан Республикасы Президенті шешімдерінің толыққанды орындалуын қамтамасыз ету;

4) Мемлекет басшысы белгілейтін өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру жүктеледі.

38-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдар, мекемелер мен ұйымдар

1. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық өкілеттігін жүзеге асыру және оның қызметін қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің жанынан консультативтік-кеңесші органдар, өзге де мекемелер мен ұйымдар құрылады.

2. Қазақстан Республикасының Президенті:

1) консультативтік-кеңесші органдардың құрамын айқындайды, Қазақстан Республикасы Президентінің жанынан өзге де мекемелер мен ұйымдарды құрады;

2) Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың, өзге де мекемелер мен ұйымдардың басшыларын тағайындайды;

3) Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдар, өзге де мекемелер мен ұйымдар туралы ережелерді бекітеді;

4) консультативтік-кеңесші органдар басшыларының осы органдардың жұмысы туралы есептерін қарайды.

3. Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдар аппараттарының қызметкерлері Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің қызметкерлері болып табылады.

4. Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ұйымдастыру мен өкілеттігі заңда айқындалады.

7-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БҰРЫНҒЫ ПРЕЗИДЕНТТЕРІ

39-бап. Қазақстан Республикасы экс-Президенттерінің мәртебесі

1. Қызметінен кетірілгендерден басқа, Қазақстан Республикасының барлық бұрынғы Президенттерінің Қазақстан Республикасының экс-Президенті атағы болады.

2. Қазақстан Республикасы экс-Президентінің Қазақстан Республикасы Құрылтайының отырыстарына, Қазақстан Республикасы Президентінің қызметіне кірісуіне, Қазақстан Республикасының мемлекеттік мерекелеріне арналған салтанатты жиындарға және мемлекет өткізетін өзге де іс-шараларға қатысуға құқығы бар.

3. Қазақстан Республикасының экс-Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғуға болмайды. Қазақстан Республикасы экс-Президентінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғу заңмен қудаланады.

40-бап. Қазақстан Республикасының экс-Президенттерін қамтамасыз ету

1. Қазақстан Республикасының экс-Президентін қамтамасыз ету, оған қызмет көрсету және күзету республикалық бюджет есебінен жүзеге асырылады.

2. Қазақстан Республикасының экс-Президентіне:

1) Қазақстан Республикасы Президентінің шешімімен Қазақстан Республикасы Президентінің лауазымдық айлықақысының сексен пайызы мөлшерінде өмір бойына зейнетақы белгіленеді. Қазақстан Республикасы экс-Президентінің осы Конституциялық заңға сәйкес белгіленген зейнетақысы Қазақстан Республикасы Президентінің лауазымдық айлықақысының өсуіне қарай көтеріледі;

2) пәтер мен резиденция, күзет, жүргізушісі бар қызметтік көлік (жерүсті және әуе көлігі) беріледі, медициналық қызмет көрсетіледі, ел аумағында жүріп-тұруына жағдай жасалады.

3. Қазақстан Республикасы Президентінің жеке архиві мен жеке кітапханасының материалдары Қазақстан Республикасының Президенті ретіндегі қызметі аяқталғаннан кейін Қазақстан Республикасының экс-Президентінің меншігінде болады.

41-бап. Қазақстан Республикасының экс-Президенттері құқықтарының кепілдігі

Мемлекетке опасыздық жасау жағдайын қоспағанда, Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін атқару кезінде жасаған әрекеті үшін Қазақстан Республикасының экс-Президенті қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды.

8-тарау. ҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР

42-бап. Қазақстан Республикасы Президентінің қызметін қамтамасыз ететін өзге де заңнамалық актілердің қолданылуы

Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет туралы заңнамасының, Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасының және Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамсыздандыру саласындағы заңнамасының нормалары Қазақстан Республикасының Президентіне қолданылмайды.

43-бап. Осы Конституциялық заңды қолданысқа енгізу тәртібі

1. Осы Конституциялық заң 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі.

2. Осы Конституциялық заң қолданысқа енгізілген күннен бастап "Қазақстан Республикасының Президенті туралы" 1995 жылғы 26 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының күші жойылды деп танылсын.

Қазақстан Республикасының Президенті

Қ. ТОҚАЕВ

О Президенте Республики Казахстан

Конституционный закон Республики Казахстан от 5 июня 2026 года № 296-VIII ЗРК

Примечание ИЗПИ!
Настоящий Конституционный закон вводится в действие с 01.07.2026.

Настоящий Конституционный закон в соответствии с Конституцией Республики Казахстан определяет правовое положение Президента Республики Казахстан, а также Вице-Президента Республики Казахстан.

Глава 1. СТАТУС ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

Статья 1. Президент Республики Казахстан

1. Президент Республики Казахстан – глава государства, его высшее должностное лицо, определяющее основные направления внутренней и внешней политики государства и представляющее Казахстан внутри страны и в международных отношениях.

2. Президент Республики Казахстан – символ и гарант единства народа и государственной власти, незыблемости Конституции Республики Казахстан, прав и свобод человека и гражданина.

3. Президент Республики Казахстан обеспечивает согласованное и беспрепятственное функционирование всех ветвей государственной власти, ответственность органов власти перед единым народом Казахстана.

4. Президенту Республики Казахстан принадлежит право выступать от имени народа Казахстана и государства.

5. Президент Республики Казахстан, его честь и достоинство неприкосновенны. Посягательство на честь и достоинство Президента Республики Казахстан преследуется по закону.

Статья 2. Выборы Президента Республики Казахстан

Выборы Президента Республики Казахстан осуществляются в соответствии с Конституцией Республики Казахстан и Конституционным законом Республики Казахстан "О выборах в Республике Казахстан".

Статья 3. Вступление в должность Президента Республики Казахстан

1. Президент Республики Казахстан вступает в должность с момента принесения народу следующей присяги: "Торжественно клянусь верно служить народу Казахстана, строго следовать Конституции и законам Республики Казахстан, гарантировать права и свободы граждан Республики Казахстан, добросовестно выполнять возложенные на меня высокие обязанности Президента Республики Казахстан". Текст присяги произносится Президентом Республики Казахстан на государственном языке.

2. Присяга приносится в течение одного месяца со дня опубликования итогов выборов.

В случае, предусмотренном статьей 51 Конституции Республики Казахстан, лицом, принявшим на себя полномочия Президента Республики Казахстан, присяга приносится в течение семи дней со дня досрочного освобождения от должности Президента Республики Казахстан в связи с добровольным уходом в отставку, устойчивой неспособностью осуществлять свои обязанности по состоянию здоровья или отрешением Президента Республики Казахстан от должности либо со дня его смерти.

3. Присяга приносится в торжественной обстановке в присутствии депутатов Курултая, судей Конституционного Суда, судей Верховного Суда, экс-Президентов Республики Казахстан, а также представителей общественности и приглашенных иностранных граждан.

4. Президент Республики Казахстан присягает на Конституции Республики Казахстан. После принесения присяги исполняется Государственный Гимн Республики Казахстан. Президенту Республики Казахстан Председателем Центральной избирательной комиссии вручаются удостоверение, нагрудный знак, штандарт Президента Республики Казахстан и орден "Алтын Қыран" (Золотой Орел).

Статья 4. Срок полномочий Президента Республики Казахстан

1. Президент Республики Казахстан избирается сроком на семь лет.

2. Полномочия Президента Республики Казахстан прекращаются с момента вступления в должность вновь избранного Президента Республики Казахстан, а также в случае досрочного освобождения от должности в связи с добровольным уходом в отставку, устойчивой неспособностью осуществлять свои обязанности по состоянию здоровья или отрешением Президента Республики Казахстан от должности либо в случае его смерти.

Статья 5. Ограничения, связанные с пребыванием в должности Президента Республики Казахстан

1. Президент Республики Казахстан в период осуществления своих полномочий не вправе избираться депутатом представительного органа, занимать иные оплачиваемые должности, осуществлять предпринимательскую деятельность, а также состоять в политической партии.

В течение десяти дней со дня принесения присяги Президент Республики Казахстан обязан выйти из политической партии.

2. Близкие родственники Президента Республики Казахстан не вправе занимать должности политических государственных служащих, руководителей субъектов квазигосударственного сектора.

Близкие родственники Президента Республики Казахстан, занимающие должности политических государственных служащих, руководителей субъектов квазигосударственного сектора, обязаны подать в отставку либо освободить занимаемую должность в течение одного месяца со дня принесения присяги Президентом Республики Казахстан.

Для целей настоящего пункта под близкими родственниками Президента Республики Казахстан понимаются: родители (родитель), дети, усыновители (удочерители), усыновленные (удочеренные), полнородные и неполнородные братья и сестры, дедушка, бабушка, внуки, а также супруг (супруга), близкие родственники супруга (супруги), супруг (супруга) детей, дети полнородных и неполнородных братьев и сестер.

Статья 6. Знаки отличия Президента Республики Казахстан

1. Президент Республики Казахстан имеет знаки отличия – нагрудный знак и штандарт Президента Республики Казахстан.

2. Описание нагрудного знака определяется Центральной избирательной комиссией Республики Казахстан. Описание штандарта, порядок официального использования нагрудного знака и штандарта определяются Президентом Республики Казахстан.

3. Президент Республики Казахстан по должности становится кавалером ордена "Алтын Қыран" (Золотой Орел).

4. Описание ордена "Алтын Қыран" (Золотой Орел), основания и порядок присвоения названного ордена определяются законодательством Республики Казахстан.

Глава 2. ПОЛНОМОЧИЯ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

Статья 7. Внешнеполитические полномочия Президента Республики Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) назначает и отзывает глав дипломатических представительств Республики Казахстан;

2) ведет переговоры и подписывает международные договоры от имени Республики Казахстан;

3) выдает полномочия на ведение переговоров и подписание международных договоров от имени Республики Казахстан;

4) подписывает ратификационные грамоты;

5) принимает верительные и отзывные грамоты глав аккредитованных в Республике Казахстан дипломатических представительств иностранных государств, а также глав международных организаций;

6) принимает решения о приостановлении действия не подлежащих ратификации международных договоров, заключенных Республикой Казахстан;

7) принимает решение о денонсации международных договоров, заключенных от имени Республики Казахстан, за исключением денонсации ратифицированных международных договоров.

Статья 8. Полномочия Президента Республики Казахстан в области обеспечения обороноспособности и безопасности государства

Президент Республики Казахстан:

1) является Верховным Главнокомандующим Вооруженными Силами Республики Казахстан, назначает на должности и освобождает от должностей высшее командование Вооруженных Сил;

2) если Независимость и территориальная целостность, внутриполитическая стабильность Республики Казахстан, безопасность ее граждан находятся под непосредственной угрозой, что нарушило функционирование государственных конституционных органов, после официальных консультаций с Премьер-Министром и Председателем Курултая Республики Казахстан принимает меры, продиктованные названными обстоятельствами, включая введение на всей территории Республики Казахстан или в отдельных ее местностях чрезвычайного положения, применение Вооруженных Сил Республики Казахстан;

3) в случае агрессии против Республики Казахстан либо непосредственной внешней угрозы ее безопасности вводит на всей территории Республики Казахстан или в отдельных ее местностях военное положение, объявляет частичную или общую мобилизацию, незамедлительно информирует об этом Курултай Республики Казахстан;

4) вносит на рассмотрение Курултая предложение об использовании Вооруженных Сил Республики Казахстан для выполнения международных обязательств по поддержанию мира и безопасности;

5) принимает решение о призыве граждан Республики Казахстан на срочную воинскую службу и увольнении в запас военнослужащих срочной службы;

6) назначает на должность Председателя Комитета национальной безопасности Республики Казахстан; освобождает его от должности;

7) формирует подчиненную ему Службу государственной охраны;

8) назначает на должность Начальника Службы государственной охраны; освобождает его от должности;

9) утверждает Военную доктрину Республики Казахстан.

Статья 9. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении Курултая Республики Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) назначает очередные и внеочередные выборы в Курултай;

2) созывает первую сессию Курултая не позднее тридцати дней со дня опубликования итогов выборов;

3) принимает присягу депутатов Курултая народу Казахстана;

4) выдвигает кандидатуру на должность Председателя Курултая;

5) как правило, открывает сессии Курултая;

6) в период между сессиями Курултая по собственной инициативе, по предложению Председателя Курултая или не менее одной трети от общего числа депутатов Курултая может созвать внеочередную сессию Курултая, на которой могут рассматриваться только вопросы, послужившие основанием для ее созыва;

7) подписывает представленный Курултаем закон в течение одного месяца, обнародует закон либо возвращает закон или отдельные его статьи для повторного обсуждения и голосования; в течение одного месяца подписывает закон, если Курултай преодолеет возражения Президента Республики Казахстан с соблюдением требований, установленных подпунктом 2) статьи 56 Конституции Республики Казахстан;

8) в порядке законодательной инициативы своим специальным посланием вносит на рассмотрение Курултая проекты законов;

9) имеет право определять приоритетность рассмотрения проектов законов, означающую, что соответствующие законопроекты должны быть приняты в первоочередном порядке в течение двух месяцев;

10) имеет право присутствовать на любых заседаниях Курултая и быть выслушанным;

11) освобождает от должности члена Правительства в случае, предусмотренном подпунктом 17) статьи 56 Конституции Республики Казахстан;

12) в случаях и порядке, предусмотренных Конституцией Республики Казахстан, вправе распустить Курултай.

Статья 10. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении Правительства Республики Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) с согласия Курултая назначает на должность Премьер-Министра Республики Казахстан; освобождает его от должности;

2) по представлению Премьер-Министра, вносимому в десятидневный срок после его назначения, определяет структуру Правительства; по представлению Премьер-Министра, внесенному после консультаций с Курултаем, назначает на должности членов Правительства; самостоятельно назначает на должности министров иностранных дел, обороны, внутренних дел; освобождает от должностей членов Правительства;

3) принимает присягу членов Правительства;

4) регулярно заслушивает доклад Премьер-Министра об основных направлениях деятельности Правительства и о всех его важнейших решениях, в ходе которого Премьер-Министр отчитывается о работе Правительства;

5) согласовывает единую систему финансирования и оплаты труда работников для всех органов, содержащихся за счет государственного бюджета Республики Казахстан;

6) согласовывает Систему государственного планирования Республики Казахстан;

7) при необходимости председательствует на заседаниях Правительства по особо важным вопросам;

8) принимает решения по отставке, заявленной Правительством и любым его членом, если они считают невозможным дальнейшее осуществление возложенных на них функций либо если Курултай выразил вотум недоверия Правительству, а также по отставке, заявленной членом Правительства, не согласным с проводимой Правительством политикой или не проводящим ее;

9) в десятидневный срок принимает или отклоняет отставку, заявленную Правительством или любым его членом;

10) при отклонении отставки Правительства или его члена поручает ему дальнейшее осуществление обязанностей;

11) вправе по собственной инициативе принять решение о прекращении полномочий Правительства, об освобождении от должности Премьер-Министра и любого члена Правительства;

12) своими актами вправе возлагать на Правительство осуществление исполнительных функций, кроме тех, что установлены Конституцией и законами Республики Казахстан;

13) дает поручения Правительству Республики Казахстан.

Статья 11. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении Қазақстан Халық Кеңесі

Президент Республики Казахстан:

1) утверждает состав Қазақстан Халық Кеңесі;

2) образует Секретариат Қазақстан Халық Кеңесі и назначает его руководителя;

3) осуществляет другие полномочия в соответствии с Конституцией и законами Республики Казахстан.

Статья 12. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении Конституционного Суда Республики Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) назначает сроком на восемь лет на должность Председателя Конституционного Суда; освобождает его от должности;

2) назначает заместителя Председателя Конституционного Суда по представлению Председателя Конституционного Суда из числа судей Конституционного Суда;

3) с согласия Курултая назначает сроком на восемь лет на должности десять судей Конституционного Суда; в соответствии с Конституционным законом "О Конституционном Суде Республики Казахстан" освобождает их от должностей;

4) в случаях, предусмотренных подпунктом 11) статьи 46 и статьей 73 Конституции Республики Казахстан, обращается в Конституционный Суд.

Статья 13. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении судов и судей

Президент Республики Казахстан:

1) по рекомендации Высшего Судебного Совета назначает сроком на шесть лет на должность Председателя Верховного Суда Республики Казахстан; освобождает его от должности;

2) основываясь на рекомендации Высшего Судебного Совета, представляет Курултаю для избрания на должности и освобождения от должностей судей Верховного Суда Республики Казахстан;

3) по рекомендации Высшего Судебного Совета назначает на должности и освобождает от должностей председателей и судей местных и других судов.

Статья 14. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении органов прокуратуры

Президент Республики Казахстан:

1) назначает сроком на шесть лет на должность Генерального Прокурора Республики Казахстан; освобождает его от должности;

2) по представлению Генерального Прокурора назначает на должности и освобождает от должностей заместителей Генерального Прокурора Республики Казахстан;

3) не реже одного раза в квартал заслушивает отчет Генерального Прокурора о состоянии законности в стране.

Статья 15. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении Центральной избирательной комиссии Республики Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) назначает на должность Председателя Центральной избирательной комиссии Республики Казахстан; освобождает его от должности;

2) с согласия Курултая назначает на должности шесть членов Центральной избирательной комиссии Республики Казахстан сроком на пять лет; освобождает их от должностей;

3) утверждает положение о Центральной избирательной комиссии;

4) заслушивает информацию Председателя Центральной избирательной комиссии о ходе подготовки назначенных всенародного референдума, выборов депутатов Курултая, маслихатов, членов иных органов местного самоуправления и об итогах референдума и выборов.

Статья 16. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении Национального Банка Республики Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) назначает на должность Председателя Национального Банка Республики Казахстан; освобождает его от должности;

2) по представлению Председателя Национального Банка назначает на должности и освобождает от должностей заместителей Председателя Национального Банка;

3) не реже одного раза в квартал заслушивает отчет Председателя Национального Банка о работе Национального Банка Республики Казахстан.

Статья 17. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении Высшей аудиторской палаты Республики Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) назначает на должность Председателя Высшей аудиторской палаты; освобождает его от должности;

2) с согласия Курултая назначает на должности восемь членов Высшей аудиторской палаты сроком на пять лет; освобождает их от должностей;

3) утверждает положение о Высшей аудиторской палате;

4) не реже одного раза в квартал заслушивает информацию Председателя Высшей аудиторской палаты о ее работе.

Статья 18. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении Уполномоченного по правам человека в Республике Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) назначает на должность сроком на пять лет Уполномоченного по правам человека в Республике Казахстан; освобождает его от должности;

2) не реже одного раза в год заслушивает доклад Уполномоченного по правам человека в Республике Казахстан о его деятельности.

Статья 19. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении акимов

Президент Республики Казахстан:

1) назначает на должности акимов столицы, областей, городов республиканского значения с согласия депутатов маслихата столицы, маслихатов, расположенных на территории области, маслихата города республиканского значения соответственно;

2) по вопросам своей компетенции дает поручения акимам и заслушивает отчеты акимов об их выполнении;

3) вправе освобождать от должности акимов столицы, областей, городов республиканского значения по своему усмотрению, а также в случае выражения им вотума недоверия соответствующими маслихатами большинством голосов от общего числа их депутатов.

Статья 20. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении государственных органов, ему непосредственно подчиненных и подотчетных

1. Полномочия руководителей государственных органов, непосредственно подчиненных и подотчетных Президенту Республики Казахстан, прекращаются при вступлении в должность вновь избранного Президента Республики Казахстан. При этом они исполняют свои обязанности до назначения Главой государства руководителей этих органов.

2. Президент Республики Казахстан по представлениям руководителей государственных органов, непосредственно подчиненных и подотчетных Президенту Республики Казахстан:

1) утверждает положения об этих государственных органах, их структуру и общую штатную численность;

2) назначает на должности и освобождает от должностей заместителей руководителей государственных органов, непосредственно подчиненных и подотчетных Президенту Республики Казахстан, руководителей ведомств этих органов, если иное не установлено Президентом Республики Казахстан;

3) образует, упраздняет и реорганизует ведомства указанных государственных органов. Эти ведомства обладают статусом, предусмотренным для ведомств центральных исполнительных органов, если иное не установлено Президентом Республики Казахстан.

3. Президент Республики Казахстан в сроки и порядке, им определяемые, заслушивает отчеты руководителей государственных органов, непосредственно подчиненных и подотчетных Президенту Республики Казахстан, о работе указанных органов.

Статья 21. Полномочия Президента Республики Казахстан в отношении всенародного референдума

1. Президент Республики Казахстан в соответствии с Конституционным законом Республики Казахстан "О всенародном референдуме" принимает решение о проведении всенародного референдума по собственной инициативе, по инициативе Курултая, по инициативе Правительства, по инициативе Қазақстан Халық Кеңесі или по инициативе не менее чем двухсот тысяч граждан Республики Казахстан, имеющих право участвовать во всенародном референдуме, в количественном отношении в равной мере представляющих столицу Республики Казахстан, все области и города республиканского значения.

2. Президент Республики Казахстан принимает одно из следующих решений о (об):

1) проведении референдума;

2) необходимости принятия конституционного закона, закона Республики Казахстан или иного решения по вопросу, предлагаемому в качестве предмета референдума без его проведения;

3) отклонении инициативы о проведении референдума.

3. С согласия инициатора референдума Президент Республики Казахстан до его проведения вправе уточнить формулировку вопроса (вопросов), выносимого (выносимых) на референдум, для более точного выражения волеизъявления его инициаторов.

Статья 22. Иные полномочия Президента Республики Казахстан

Президент Республики Казахстан:

1) обращается с посланиями к народу Казахстана о положении в стране и основных направлениях внутренней и внешней политики Республики Казахстан. Если послание оглашено на сессии Курултая, то оно не обсуждается и вопросы по нему не задаются;

2) учреждает государственные награды, почетные звания; награждает государственными наградами Республики Казахстан и присваивает почетные звания, высшие воинские и иные звания, высшие классные чины, высшие дипломатические ранги, квалификационные классы; лишает названных наград, званий, чинов, рангов и классов;

3) принимает решения о приеме в гражданство Республики Казахстан, его сохранении и прекращении, восстановлении в гражданстве Республики Казахстан;

4) решает вопросы предоставления политического убежища;

5) осуществляет помилование;

6) определяет порядок, сроки и условия функционирования национальной валюты;

7) формирует Администрацию Президента Республики Казахстан; образует, упраздняет и реорганизует иные государственные органы, непосредственно подчиненные и подотчетные Президенту Республики Казахстан;

8) образует Совет Безопасности, иные консультативно-совещательные органы, а также Высший Судебный Совет;

9) назначает Председателя Высшего Судебного Совета, освобождает его от должности;

10) после консультаций с Премьер-Министром и Председателем Курултая досрочно прекращает полномочия маслихата;

11) осуществляет другие полномочия в соответствии с Конституцией и законами Республики Казахстан.

Глава 3. ВИЦЕ-ПРЕЗИДЕНТ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

Статья 23. Вице-Президент Республики Казахстан

1. Вице-Президент Республики Казахстан назначается на должность Президентом Республики Казахстан с согласия Курултая Республики Казахстан, выраженного большинством голосов от общего числа его депутатов.

Вице-Президентом Республики Казахстан может быть назначен гражданин Республики Казахстан по рождению, не моложе сорока лет, свободно владеющий государственным языком, проживающий в Казахстане последние пятнадцать лет, имеющий высшее образование.

2. Полномочия Вице-Президента Республики Казахстан прекращаются в случаях:

1) подачи заявления о прекращении полномочий по собственному желанию;

2) решения Президента Республики Казахстан об освобождении от занимаемой должности;

3) прекращения гражданства Республики Казахстан или получения вида на жительство либо иного документа, подтверждающего право на постоянное проживание на территории иностранного государства;

4) вступления в законную силу в отношении него обвинительного приговора суда;

5) признания его недееспособным или ограничения его дееспособности решением суда, вступившим в законную силу;

6) признания его безвестно отсутствующим решением суда, вступившим в законную силу;

7) его смерти или объявления умершим решением суда, вступившим в законную силу;

8) возникновения иных оснований, предусмотренных законодательством Республики Казахстан.

Прекращение полномочий Вице-Президента осуществляется Президентом Республики Казахстан на основаниях, предусмотренных частью первой настоящего пункта.

3. Президент Республики Казахстан в течение двадцати дней со дня прекращения полномочий Вице-Президента вносит в Курултай кандидатуру Вице-Президента для получения согласия Курултая на его назначение.

В случае, если данный срок приходится на период временного отсутствия Курултая, вызванного досрочным прекращением его полномочий, либо на период между сессиями Курултая, Президент Республики Казахстан вносит в Курултай кандидатуру Вице-Президента в течение двадцати дней со дня начала работы Курултая либо начала очередной сессии Курултая соответственно.

4. Вице-Президент Республики Казахстан в период осуществления своих полномочий не вправе избираться депутатом представительного органа, занимать иные оплачиваемые должности, осуществлять предпринимательскую деятельность, а также состоять в политической партии.

Статья 24. Полномочия Вице-Президента Республики Казахстан

Вице-Президент по поручению Президента Республики Казахстан представляет его при взаимодействии с Курултаем, Правительством и иными государственными органами, а также осуществляет иные полномочия, определяемые Президентом Республики Казахстан.

Глава 4. АКТЫ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

Статья 25. Формы актов Президента Республики Казахстан

1. Президент Республики Казахстан издает указы и распоряжения, имеющие обязательную силу на всей территории Республики Казахстан.

2. Президент Республики Казахстан в период временного отсутствия Курултая, вызванного досрочным прекращением его полномочий, издает указы, имеющие силу конституционных законов или законов Республики Казахстан.

3. Законы до их подписания Президентом Республики Казахстан предварительно скрепляются подписями Председателя Курултая и Премьер-Министра, на которых возлагается ответственность за их соответствие Конституции и законам.

Акты Президента Республики Казахстан, издаваемые по инициативе Правительства, предварительно скрепляются подписью Премьер-Министра, на которого возлагается ответственность за их соответствие Конституции и законам.

4. Перечень вопросов, по которым Президент Республики Казахстан издает соответственно указы и распоряжения, определяется статьями 26 и 27 настоящего Конституционного закона. В необходимых случаях Президент Республики Казахстан вправе самостоятельно определять формы актов (указов, распоряжений) с целью осуществления своих полномочий.

Статья 26. Указы Президента Республики Казахстан

1. Указы Президента Республики Казахстан издаются на основе и во исполнение Конституции и законов Республики Казахстан.

2. Указами Президента Республики Казахстан:

1) осуществляются конституционные полномочия Президента Республики Казахстан, требующие издания акта Президента Республики Казахстан;

2) решаются вопросы обеспечения согласованного функционирования всех ветвей государственной власти, а также установленной Конституцией и законами ответственности органов власти перед единым народом Казахстана;

3) осуществляется правовое регулирование вопросов, не входящих в законодательную компетенцию Курултая, а также не относящихся к установленной законами компетенции Правительства и других государственных органов;

4) принимаются решения по стратегическим вопросам социально-экономического, общественно-политического развития Республики Казахстан и ее внешней политики.

3. Силу нормативных правовых актов могут иметь только указы, издаваемые Президентом Республики Казахстан.

Статья 27. Распоряжения Президента Республики Казахстан

1. Распоряжения Президента Республики Казахстан издаются на основе и во исполнение Конституции, законов и указов Президента Республики Казахстан.

2. Распоряжениями Президента Республики Казахстан:

1) решаются вопросы административно-распорядительного, оперативного и правового характера;

2) назначаются на должности и освобождаются от них должностные лица, не обладающие конституционным статусом.

Статья 28. Подготовка актов Президента Республики Казахстан и внесение их на рассмотрение Президенту Республики Казахстан

1. Подготовка проектов актов Президента Республики Казахстан осуществляется:

1) Администрацией Президента Республики Казахстан и иными государственными органами, непосредственно подчиненными и подотчетными Президенту Республики Казахстан;

2) Правительством Республики Казахстан;

3) Верховным Судом Республики Казахстан;

4) иными государственными органами и должностными лицами, определяемыми Президентом Республики Казахстан.

2. Проекты актов, вносимые на рассмотрение Президенту Республики Казахстан:

1) разрабатываются и вносятся на рассмотрение Президенту Республики Казахстан в соответствии с законодательством Республики Казахстан;

2) должны отвечать требованиям юридической техники и делопроизводства.

3. Нумерация изданных Президентом Республики Казахстан актов ведется на срок полномочий Президента Республики Казахстан. Подлинники актов Президента Республики Казахстан и материалы к ним хранятся в соответствующем структурном подразделении Администрации Президента Республики Казахстан и по истечении установленных законодательством Республики Казахстан сроков направляются в Архив Президента Республики Казахстан.

4. Контроль за соблюдением установленного законодательством порядка подготовки проектов актов Президента Республики Казахстан и их представление на рассмотрение Главе государства осуществляются Руководителем Администрации Президента Республики Казахстан.

Статья 29. Порядок внесения изменений и дополнений в акты Президента Республики Казахстан, а также отмены их действия

1. Внесение изменений и дополнений:

1) в указы Президента Республики Казахстан производится указами Президента Республики Казахстан;

2) в распоряжения Президента Республики Казахстан производится распоряжениями Президента Республики Казахстан.

2. Отмена действия указов Президента Республики Казахстан производится указами Президента Республики Казахстан, отмена действия распоряжений Президента Республики Казахстан производится указами и распоряжениями Президента Республики Казахстан.

3. В случае наличия противоречий между актами Президента Республики Казахстан, обладающими одинаковой юридической силой, следует руководствоваться актом, введенным в действие позднее, если иное не установлено соответствующим актом Президента Республики Казахстан.

Статья 30. Порядок введения в действие и опубликования актов Президента Республики Казахстан

1. Акты Президента Республики Казахстан нормативного характера вводятся в действие на всей территории Республики Казахстан одновременно по истечении десяти календарных дней после дня их первого официального опубликования, если иное не будет установлено Президентом Республики Казахстан.

2. Акты Президента Республики Казахстан ненормативного характера вступают в силу с момента их подписания, если иное не будет установлено Президентом Республики Казахстан.

3. Акты Президента Республики Казахстан подлежат официальному опубликованию в соответствии с Законом Республики Казахстан "О правовых актах".

4. Акты Президента Республики Казахстан могут быть также опубликованы в иных органах печати, обнародованы по телевидению, радио, размещены в Интернете, направлены соответствующим государственным органам, а также организациям и их должностным лицам.

5. Не подлежат публикации акты Президента Республики Казахстан, содержащие государственные секреты Республики Казахстан или иную охраняемую законом тайну. На подлинниках таких актов ставится гриф секретности, и они в установленном порядке доводятся до сведения органов, организаций, должностных лиц и граждан, на которых распространяется их действие. Содержание названных актов Президента Республики Казахстан может излагаться в средствах массовой информации в установленном порядке.

Глава 5. ДОСРОЧНОЕ ОСВОБОЖДЕНИЕ, ОТРЕШЕНИЕ ОТ ДОЛЖНОСТИ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

Статья 31. Досрочное освобождение, отрешение от должности Президента Республики Казахстан

1. Президент Республики Казахстан вправе добровольно уйти в отставку в порядке, установленном пунктом 1 статьи 50 Конституции Республики Казахстан.

2. Президент Республики Казахстан может быть досрочно освобожден от должности решением Курултая при устойчивой неспособности осуществлять свои обязанности по состоянию здоровья в порядке, установленном пунктом 2 статьи 50 Конституции Республики Казахстан.

3. Президент Республики Казахстан не несет уголовной и административной ответственности за действия, совершенные при исполнении полномочий Президента Республики Казахстан, за исключением совершения государственной измены, то есть умышленного деяния, совершенного с целью подрыва Независимости, территориальной целостности Республики Казахстан, а также в случаях перехода на сторону врага (противника) во время войны или вооруженного конфликта, оказания иностранному государству помощи в осуществлении враждебной деятельности против Республики Казахстан и может быть за это отрешен от должности Президента Республики Казахстан Курултаем в порядке, установленном пунктом 3 статьи 50 Конституции Республики Казахстан.

4. Вопрос об отрешении Президента Республики Казахстан от должности не может быть выдвинут в период рассмотрения им вопроса о досрочном прекращении полномочий Курултая.

Статья 32. Переход полномочий Президента Республики Казахстан

1. В случае досрочного освобождения от должности Президента Республики Казахстан в связи с добровольным уходом в отставку, устойчивой неспособностью осуществлять свои обязанности по состоянию здоровья или отрешением Президента Республики Казахстан от должности, а также в случае его смерти полномочия Президента Республики Казахстан переходят к Вице-Президенту Республики Казахстан; при невозможности Вице-Президента Республики Казахстан по состоянию здоровья или иным причинам личного характера принять на себя полномочия Президента Республики Казахстан полномочия Президента Республики Казахстан переходят к Председателю Курултая Республики Казахстан; при невозможности Председателя Курултая Республики Казахстан принять на себя полномочия Президента Республики Казахстан полномочия Президента Республики Казахстан переходят к Премьер-Министру Республики Казахстан.

Лицо, решившее отказаться принять на себя полномочия Президента Республики Казахстан, подает заявление об отказе принять на себя полномочия Президента Республики Казахстан в Конституционный Суд Республики Казахстан. Конституционный Суд Республики Казахстан удостоверяет, что данное лицо лично, в добровольном порядке подало заявление об отказе принять на себя полномочия Президента Республики Казахстан, и дает заключение в течение трех календарных дней.

Лицо, принявшее на себя полномочия Президента Республики Казахстан, слагает с себя соответственно полномочия Вице-Президента, Председателя Курултая, Премьер-Министра. В этом случае замещение вакантных государственных должностей осуществляется в порядке, предусмотренном Конституцией Республики Казахстан.

2. Лицо, принявшее на себя полномочия Президента Республики Казахстан согласно пункту 1 настоящей статьи, не вправе инициировать изменения и дополнения в Конституцию Республики Казахстан, а также распустить Курултай.

Глава 6. ОБЕСПЕЧЕНИЕ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

Статья 33. Государственное обеспечение деятельности Президента Республики Казахстан

Обеспечение, обслуживание и охрана Президента Республики Казахстан и его семьи осуществляются за счет республиканского бюджета.

Статья 34. Заработная плата и отпуск Президента Республики Казахстан

1. Заработная плата Президента Республики Казахстан определяется в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан.

2. Президенту Республики Казахстан предоставляется ежегодный оплачиваемый отпуск сроком на сорок пять календарных дней.

Статья 35. Обеспечение Президента Республики Казахстан

1. Президент Республики Казахстан во время пребывания на своем посту обеспечивается государственными резиденциями на территории Республики Казахстан, служебной квартирой в столице Республики Казахстан.

2. Президент Республики Казахстан обеспечивается служебным автомобильным транспортом, воздушными судами, а также иными видами оборудованных специализированной техникой транспортных средств.

3. Жилищное и транспортное обслуживание Президента Республики Казахстан и членов его семьи обеспечивается Управлением делами Президента Республики Казахстан, а также Службой государственной охраны и Комитетом национальной безопасности в соответствии с их компетенцией.

4. Медицинское обслуживание Президента Республики Казахстан и членов его семьи обеспечивается Управлением делами Президента Республики Казахстан.

5. Обеспечение специальными средствами связи осуществляется Службой государственной охраны.

6. На весь период деятельности Президента Республики Казахстан формируются личная библиотека и личный архив Президента Республики Казахстан.

Статья 36. Охрана Президента Республики Казахстан

1. Охрана Президента Республики Казахстан возлагается на соответствующее подразделение Службы государственной охраны.

2. Охране подлежат супруга (супруг) Президента Республики Казахстан и другие совместно проживающие с Президентом Республики Казахстан члены его (ее) семьи.

Статья 37. Администрация Президента Республики Казахстан

Администрация Президента Республики Казахстан является государственным органом, на который возлагаются:

1) обеспечение деятельности Президента Республики Казахстан, а также Вице-Президента Республики Казахстан;

2) своевременное и полное информирование Президента Республики Казахстан о положении дел в стране;

3) обеспечение полного выполнения решений Президента Республики Казахстан;

4) осуществление иных полномочий, устанавливаемых Главой государства.

Статья 38. Консультативно-совещательные органы, учреждения и организации при Президенте Республики Казахстан

1. В целях осуществления конституционных полномочий Президента Республики Казахстан и обеспечения его деятельности образуются консультативно-совещательные органы, иные учреждения и организации при Президенте Республики Казахстан.

2. Президент Республики Казахстан:

1) определяет состав консультативно-совещательных органов, образует иные учреждения и организации при Президенте Республики Казахстан;

2) назначает руководителей консультативно-совещательных органов, иных учреждений и организаций при Президенте Республики Казахстан;

3) утверждает положения о консультативно-совещательных органах, иных учреждениях и организациях при Президенте Республики Казахстан;

4) заслушивает отчеты руководителей консультативно-совещательных органов о работе этих органов.

3. Сотрудники аппаратов консультативно-совещательных органов при Президенте Республики Казахстан являются сотрудниками Администрации Президента Республики Казахстан, за исключением случаев, установленных законодательством Республики Казахстан.

4. Организация деятельности и полномочия Совета Безопасности Республики Казахстан определяются законом.

Глава 7. БЫВШИЕ ПРЕЗИДЕНТЫ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

Статья 39. Статус экс-Президентов Республики Казахстан

1. Все бывшие Президенты Республики Казахстан, кроме отрешенных от должности, имеют звание экс-Президента Республики Казахстан.

2. Экс-Президент Республики Казахстан вправе присутствовать на заседаниях Курултая Республики Казахстан, торжественных заседаниях, посвященных вступлению в должность Президента Республики Казахстан, государственным праздникам Республики Казахстан, и на иных мероприятиях, проводимых государством.

3. Экс-Президент Республики Казахстан, его честь и достоинство неприкосновенны. Посягательство на честь и достоинство экс-Президента Республики Казахстан преследуется по закону.

Статья 40. Обеспечение экс-Президентов Республики Казахстан

1. Обеспечение, обслуживание и охрана экс-Президента Республики Казахстан осуществляются за счет республиканского бюджета.

2. Экс-Президенту Республики Казахстан:

1) решением Президента Республики Казахстан устанавливается пожизненная пенсия в размере восьмидесяти процентов от должностного оклада Президента Республики Казахстан. Пенсия экс-Президента Республики Казахстан, установленная в соответствии с настоящим Конституционным законом, повышается по мере роста должностного оклада Президента Республики Казахстан;

2) предоставляются квартира и резиденция, охрана, служебный транспорт (наземный и воздушный) с водителями, медицинское обслуживание, проезд по стране.

3. Материалы личного архива и личной библиотеки Президента Республики Казахстан по завершении служебной деятельности в качестве Президента Республики Казахстан находятся в собственности экс-Президента Республики Казахстан.

Статья 41. Гарантии прав экс-Президентов Республики Казахстан

Экс-Президент Республики Казахстан не несет уголовной и административной ответственности за действия, совершенные при исполнении им полномочий Президента Республики Казахстан, за исключением случаев совершения государственной измены.

Глава 8. ЗАКЛЮЧИТЕЛЬНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 42. Действие иных законодательных актов в части обеспечения деятельности Президента Республики Казахстан

На Президента Республики Казахстан не распространяются нормы законодательства Республики Казахстан о государственной службе, трудового законодательства Республики Казахстан и законодательства Республики Казахстан в области пенсионного обеспечения.

Статья 43. Порядок введения в действие настоящего Конституционного закона

1. Настоящий Конституционный закон вводится в действие с 1 июля 2026 года.

2. Признать утратившим силу Конституционный закон Республики Казахстан от 26 декабря 1995 года "О Президенте Республики Казахстан" со дня введения в действие настоящего Конституционного закона.

Президент Республики Казахстан

К. ТОКАЕВ