Қазақстан Республикасында дәстүрлі медицина саласында медициналық көмек көрсету стандартын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2026 жылғы 19 мамырдағы № 54 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2026 жылғы 21 мамырда № 38762 болып тіркелді

ЗҚАИ-ның ескертпесі!
Қолданысқа енгізілу тәртібін 4-тармақтан қараңыз.

"Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" Қазақстан Республикасының Кодексі 7-бабының 32) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасында дәстүрлі медицина саласында медициналық көмек көрсету стандарты (бұдан әрі – Стандарт) бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық көмекті ұйымдастыру департаменті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрықты ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің интернет-ресурсына орналастыруды;

3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Заң департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау вице-министріне жүктелсін.

4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

2026 жылғы 12 шілдеден бастап Стандарттың 2-тармағының 14) тармақшасы, 16-тармақ, 18-тармақтың 3) тармақшасы мынадай редакцияда қолданылады деп белгіленсін:

"14) медициналық цифрлық жүйе (бұдан әрі – МЦЖ) – денсаулық сақтау субъектілерінің процестерін цифрлық форматта жүргізуді қамтамасыз ететін цифрлық жүйе;";

"16. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық қызметтер көрсету туралы ақпарат МЦЖ-да құжатталады. Денсаулық сақтау субъектілері "Бастапқы медициналық құжаттаманы жүргізу және есептерді ұсыну қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы10 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-244/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21761 болып тіркелген) және нысандар бойынша "Денсаулық сақтау саласындағы есепке алу құжаттамасының нысандарын, сондай-ақ оларды толтыру жөніндегі нұсқаулықтарды бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 30 қазандағы № ҚР ДСМ -175/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21579 болып тіркелген) (бұдан әрі – № ҚРДСМ-175/2020 бұйрығы) және "Денсаулық сақтау саласындағы есептік құжаттама нысандарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21879 болып тіркелген) (бұдан әрі – № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрығы) сәйкес медициналық құжаттаманы жүргізуді және есептерді ұсынуды қамтамасыз етеді.";

"3) ақпаратты МЦЖ-ға енгізу және № ҚР ДСМ-175/2020 және № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрықтарына сәйкес құжаттама жүргізу;".

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушы

Т. Мұратов

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушы 2026 жылғы 19 мамырдағы № 54 Бұйрықпен бекітілді

Қазақстан Республикасында дәстүрлі медицина саласында медициналық көмек көрсету стандарты

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Осы Қазақстан Республикасында дәстүрлі медицина саласында медициналық көмек көрсету стандарты (бұдан әрі – Стандарт) "Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 132-бабына сәйкес әзірленді және Қазақстан Республикасында дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық қызметтер көрсетуді ұйымдастыруға қойылатын жалпы талаптарды белгілейді.

2. Осы Стандартта пайдаланылатын терминдер мен анықтамадар:

1) антисептика – емдеуді қамтамасыз ету және инфекциялық процестің дамуының алдын алу мақсатында пациенттің терісіндегі, сілемейлі қабықшаларындағы, жаралар мен ішкі қуыстарындағы ықтимал қауіпті микроорганизмдердің өмір сүруіне бөгет жасау немесе жою тәсілдерінің жиынтығы;

2) асептика – операция, емдеу және диагностикалық емшаралар кезінде инфекция қоздырғыштарының пациенттің терісіне, жарасына және ішкі қуыстарына түсуінің алдын алуға бағытталған тәсілдердің жиынтығы;

3) бейінді маман – жоғары медициналық білімі, денсаулық сақтау саласында сертификаты бар медицина қызметкері;

4) гирудотерапия – дәстүрлі медицинаның медициналық сүліктермен және сүліктерден жасалатын дәрілік препараттармен емдеу тәсілі;

5) гомеопатия – дәстүрлік медицинаның гемопатиялық дәрілік заттардың аз дозаларымен емдеу тәсілі;

6) дәстүрлі медицина – халық медицинасының көпғасырлық дәстүрлеріне негізделген және медициналық қолдануға рұқсат етілген, профилактиканың, диагностиканың, емдеудің және оңалтудың кодификацияланған әдістерінің жиынтығы;

7) денсаулық сақтау саласындағы маман сертификаты – жеке тұлғаның біліктілік деңгейін және клиникалық немесе фармацевтикалық практикаға немесе халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы қызметке дайындығын қоса алғанда, оның денсаулық сақтау саласындағы кәсіптік қызметке дайындығын растайтын, белгіленген үлгідегі құжат;

8) денсаулық сақтау субъектілері – денсаулық сақтау ұйымдары, сондай-ақ жеке медициналық практикамен және фармацевтикалық қызметпен айналысатын жеке тұлғалар;

9) инвазивті әдістер – адам организмінің ішкі ортасына ендіру жолымен жүзеге асырылатын диагностикалау мен емдеу әдістері;

10) клиникалық хаттама (бұдан әрі – КХ) – пациенттің белгілі бір ауруы немесе жай-күйі кезіндегі профилактика, диагностика, емдеу, медициналық оңалту және паллиативтік медициналық көмек бойынша ғылыми дәлелденген ұсынымдар;

11) лицензия – лицензиар жеке немесе заңды тұлғаға, сондай-ақ қызметінің нысанасы қаржылық қызметтер көрсету болып табылатын шетелдік заңды тұлғаның филиалына қауіптіліктің жоғары деңгейімен байланысты лицензияланатын қызмет түрін не лицензияланатын қызметтің кіші түрін жүзеге асыруға беретін бірінші санаттағы рұқсат;

12) мануалды терапия – бұл тірек-қимыл аппаратындағы патобиомеханикалық өзгерістерді және онымен патогенетикалық байланысқан висцералдық, жұлын және церебралды бұзылыстарды түзетуге бағытталған қолмен әсер ету арқылы көмек көрсетілетін дәстүрлі медицина әдісі;

13) медицина қызметкері – кәсіптік медициналық білімі бар және медициналық қызметті жүзеге асыратын жеке тұлға;

14) медициналық ақпараттық жүйе (бұдан әрі – МАЖ) – денсаулық сақтау субъектілерінің процестерін электрондық форматта жүргізуді қамтамасыз ететін ақпараттық жүйе;

15) медициналық көмектің сапасы – көрсетілетін медициналық көмектің медициналық көмек көрсету стандарттарына сәйкестік деңгейі;

16) пациент – медициналық көмек көрсетуді қажет ететін ауруының немесе жай-күйінің болуына немесе болмауына қарамастан, медициналық көрсетілетін қызметтердің тұтынушысы болып табылатын (болып табылған) жеке тұлға;

17) профилактика – аурулардың пайда болуының, аурулардың ерте сатыларда өршуінің алдын алуға және өршіп кеткен асқынуларды, ағзалар мен тіндердің зақымдануын бақылауға бағытталған медициналық және медициналық емес іс-шаралар кешені;

18) рефлексотерапия – әсер етуі әртүрлі ағзалар мен организм жүйелерінің рефлекторлық әсерімен шарттасатын дененің беткі жағындағы биологиялық белсенді нүктелердің механикалық, термикалық және өзге де тітіркенуге негізделген дәстүрлі медицинаның емдеу әдістерінің тобы;

19) фитотерапия – өсімдік тәріздес табиғи дәрілік препараттармен емдеу әдісін әзірлейтін және қолданатын дәстүрлі медицинаның бөлімі;

20) хабардар етілген келісім - адамның медициналық көмек алуға және (немесе) оның шешім қабылдауы үшін маңызы бар медициналық көмектің және (немесе) зерттеудің барлық аспектісі туралы ақпаратты алғаннан кейін нақты зерттеуге қатысуға өз келісімін жазбаша ерікті түрде растау рәсімі.

3. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтер меншік нысанына және ведомстволық тиесілігіне қарамастан денсаулық сақтау субъектілері "Дәстүрлі медицина" кіші түрі бойынша медициналық қызметті жүзеге асыруға лицензиясы болған "Рұқсаттар мен хабарламалар туралы" кезде Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес көрсетеді.

4. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық қызметтер көрсететін объектілердің қызметі "Денсаулық сақтау объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 11 тамыздағы № ҚР ДСМ-96/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21080 болып тіркелген) (бұдан әрі – № ҚР ДСМ -96/2020 бұйрығы) және сәулет, қала құрылсы және құрылыс саласындағы мемлекеттік нормативтердің талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.

5. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтерді халыққа "Денсаулық сақтау саласындағы мамандарды сертификаттауға жататын мамандықтар мен мамандандырулар тізбесін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 30 қарашадағы № ҚР ДСМ-218/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21699 болып тіркелген) сәйкес жоғары медициналық білімі және/немесе "Дәстүрлі медицина (рефлексотерапия)", "Дәстүрлі медицина (Мануалды терапия)", "Дәстүрлі медицина (Су-джок терапия), "Дәстүрлі медицина (Гомеопатия)", "Дәстүрлі медицина (Гирудотерапия)", "Дәстүрлі медицина (Фитотерапия)" бойынша көп бейінді мамандандырулары және "Дәстүрлі терапия (рефлексотерапия, мануалды терапия, су-джок терапия, гомеопатия, гирудотерапия, фитотерапия)" және "Дәстүрлі медицина" мамандығы бойынша маман сертификаты бар маман жүзеге асырады.

6. Дәстүрлі медицина әдістерімен практиканы жүзеге асыратын медициналық персонал "Міндетті медициналық қарап-тексерулерге жататын адамдардың нысаналы топтарын, сондай-ақ оларды жүргізу тәртібі мен мерзімділігін, зертханалық және функционалдық зерттеулердің көлемін, медициналық қарсы көрсетілімдерді, зиянды және (немесе) қауіпті өндірістік факторлардың, жұмысқа орналасқан кезде орындау кезінде міндетті алдын ала медициналық қарап-тексерулер және мерзімдік міндетті медициналық қарап-тексерулер жүргізілетін кәсіптер мен жұмыстардың тізбесін және "Алдын ала міндетті медициналық қарап-тексерулерден өткізу" мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 15 қазандағы № ҚР ДСМ-131/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде №21443 болып тіркелген) сәйкес міндетті және мерзімдік медициналық қарап-тексерулерден өтеді.

7. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтер халыққа: денсаулық сақтау ұйымдарының амбулаториялық-емханалық, стационарды алмастыратын және стационарлық жағдайларда және санаторийлік-курорттық ұйымдарда "Денсаулық сақтау субъектілерінің ақылы қызметтер көрсету қағидаларын және ақылы медициналық көрсетілетін қызметтер (көмек) ұсыну жөніндегі шарттың үлгілік нысанын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 29 қазандағы № ҚР ДСМ-170/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21559 болып тіркелген) сәйкес ақылы түрде көрсетіледі.

2-тарау. Дәстүрлі медицина саласында медициналық көмек көрсететін ұйымдар қызыметінің құрылымы, негізгі міндеттері мен бағыттары

8. Медициналық қызметке лицензиясы бар денсаулық сақтау субъектілері меншік нысанына қарамастан дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық қызметтер көрсету үшін дәстүрлі медицина бейініне қарай дәстүрлі медицина кабинеттерін (рефлексотерапия, мануалды терапия, гирудотерапия, гомеопатия фитотерапия және табиғатта жаралған заттармен емдеу кабинеттерін) ұйымдастырады.

9. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтер меншік нысанына және ведомстволық тиесілігіне қарамастан медициналық көмек көрсетудің бірінші, екінші және үшінші деңгейлердегі денсаулық сақтау ұйымдарының амбулаториялық-емханалық, стационарлық және стационарды алмастыратын жағдайларында және санаторийлік-курорттық ұйымдарда көрсетіледі.

10. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық қызметтер көрсететін денсаулық сақтау субъектілерінің негізгі міндеттері мыналар болып табылады:

1) дәстүрлі медицина әдістерін қолдана отырып қауіпсіз және сапалы медициналық көмек көрсету;

2) бекітілген клиникалық хаттамаларға сәйкес дәстүрлі медицина әдістерін қолдана отырып халыққа медициналық көмек көрсету;

3) дәстүрлі медицина әдістерімен аурулардың профилактикалық, денсаулықты нығайту және пациенттердің ағзаларының бейімделу мүмкіндіктерін арттыру;

4) ауруларды кешенді емдеу және оңалтуда дәстүрлі әдістерді пайдалану;

5) пациенттердің құқықтарын сақтау, дәстүрлі медицина әдістері, қарсы көрсетілімдері және емдеудің ықтимал нәтижелері туралы хабардар ету;

6) мамандарды оқыту және олардың біліктілігін арттыру;

7) халық арасында ақпараттық-ағарту жұмыстарын жүргізу;

8) санитариялық-эпидемиологиялық талаптар мен медициналық қызмет стандарттарын сақтау.

3-тарау. Дәстүрлі медицина саласындағы медициналық көмек көрсетудің тәртібі

11. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтер амбулаториялық жағдайларда "Амбулаториялық жағдайлардағы мамандандырылған медициналық көмек көрсету қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 27 сәуірдегі № ҚР ДСМ-37 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде №27833 болып тіркелген) (бұдан әрі – № ҚР ДСМ-37 бұйрық) сәйкес көрсетіледі.

Амбулаториялық жағдайларда дәстүрлі медицина әдістерімен мынадай медициналық қызметтерді көрсетуге рұқсат етіледі:

рефлексотерапия;

мануалды терапия;

гирудотерапия;

гомеопатия

фитотерапия және табиғатта жаралған заттармен емдеу.

Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтерді алу үшін бейінді маман клиникалық хаттамаларға сәйкес көрсетілім болған кезде және қарсы көрсетілімдер болмаған кезде пациентті № ҚР ДСМ-37 бұйрығында көзделген тәртіппен дәстүрлі медицина жөніндегі маманға жібереді.

Дәстүрлі медицина жөніндегі маман емшараларды орындау кезінде дәстүрлі медицина бейіне сәйкес стерильді шығыс материалдарын қолдануды, медициналық қалдықтарды жинау, зарарсыздандыру, сақтау тәртібін, қауіпсіздік стандарттарын сақтауды, асқынулар профилактикасы және медициналық құжаттама жүргізуді қамтитын санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды сақтауды қамтамасыз етеді.

12. Дәстүрлі медицина саласындағы медициналық көрсетілетін қызметтер стационарды алмастыратын жағдайларда "Қазақстан Республикасында стационарды алмастыратын жағдайларда медициналық көмек көрсету стандартын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 7 маусымдағы № 106 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 32740 болып тіркелген) (бұдан әрі – № 106 бұйрық) сәйкес көрсетіледі.

Стационарды алмастыратын жағдайларда дәстүрлі медицина әдістерімен мынадай медициналық көрсетілетін қызметтерді көрсетуге рұқсат етіледі:

рефлексотерапия;

мануалды терапия;

гирудотерапия;

гомеопатия

фитотерапия және табиғатта жаралған заттармен емдеу.

Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтерді алу үшін бейінді маман клиникалық хаттамаларға сәйкес көрсетілімдер болған кезде және қарсы көрсетілімдер болмаған кезде пациентті № 106 бұйрықта көзделген тәртіппен дәстүрлі медицина жөніндегі маманға жібереді.

13. Дәстүрлі медицина саласындағы медициналық көрсетілетін қызметтер стационарлық жағдайларда Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 24 наурызда № ҚР ДСМ-27 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасының стационарлық жағдайларда медициналық көмек көрсетуді ұйымдастыру стандартына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде №27218 болып тіркелген) (бұдан әрі – № ҚР ДСМ-27 бұйрық) бұйрығына сәйкес көрсетіледі.

Стационарлық жағдайларда дәстүрлі медицина әдістерімен мынадай медициналық қызметтерді көрсетуге рұқсат етіледі:

рефлексотерапия;

мануалды терапия;

гирудотерапия;

гомеопатия

фитотерапия және табиғатта жаралған заттармен емдеу.

Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтерді алу үшін бейінді маман клиникалық хаттамаларға сәйкес көрсетілімдер болған кезде және қарсы көрсетілімдер болмаған кезде пациентті № ҚР ДСМ 27-бұйрығында көзделген тәртіппен дәстүрлі медицина жөніндегі маманға жібереді.

14. Дәстүрлі медицина саласындағы медициналық көрсетілетін қызметтер санаторийлік-курорттық ұйымдарда № ҚР ДСМ 27-бұйрығына сәйкес көрсетіледі.

Санаторийлік-курорттық ұйымдарда дәстүрлі медицина әдістерімен мынадай медициналық көрсетілетін қызметтерді көрсетуге рұқсат етіледі:

рефлексотерапия;

мануалды терапия;

гирудотерапия;

гомеопатия;

фитотерапия және табиғатта жаралған заттармен емдеу.

Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтерді алу үшін бейінді маман клиникалық хаттамаларға сәйкес көрсетілімдер болған кезде және қарсы көрсетілімдер болмаған кезде пациентті № ҚР ДСМ 27-бұйрығында көзделген тәртіппен дәстүрлі медицина жөніндегі маманға жібереді.

15. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтер Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық көрсетілетін қызметтердің сапасы жөніндегі бірлескен комиссиясы бекіткен клиникалық хаттамаларға сәйкес жүзеге асырылады.

16. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық қызметтер көрсету туралы ақпарат МАЖ-да құжатталады. Денсаулық сақтау субъектілері "Бастапқы медициналық құжаттаманы жүргізу және есептерді ұсыну қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы10 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-244/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21761 болып тіркелген) және нысандар бойынша "Денсаулық сақтау саласындағы есепке алу құжаттамасының нысандарын, сондай-ақ оларды толтыру жөніндегі нұсқаулықтарды бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 30 қазандағы № ҚР ДСМ -175/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21579 болып тіркелген) (бұдан әрі – № ҚРДСМ-175/2020 бұйрығы) және "Денсаулық сақтау саласындағы есептік құжаттама нысандарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21879 болып тіркелген) (бұдан әрі – № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрығы) сәйкес медициналық құжаттаманы жүргізуді және есептерді ұсынуды қамтамасыз етеді.

17. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтерді ұсыну № ҚР ДСМ-175/2020 бұйрығымен бекітілген нысан бойынша пациенттің хабардар етілген келісімін алғаннан кейін жүзеге асырылады.

18. Дәстүрлі медицина дәрігері дәстүрлі медицина әдісінің бейініне сәйкес мыналарды жүзеге асырады:

1) медициналық қарап-тексеруді жүргізу, дәстүрлі медицина бейіні бойынша емшаралар жүргізуге көрсетілімін және қарсы көрсетілімін анықтау;

2) санитариялық талаптарды, асептика және антисептика қағидаларын сақтай отырып, дәстүрлі медицина бейініне сәйкес емшаралар жүргізу;

3) ақпаратты МАЖ-ға енгізу және № ҚР ДСМ-175/2020 және № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрықтарына сәйкес құжаттама жүргізу;

4) пациентті ықтимал қауіптер, қарсы көрсетілімдер және емдеудің баламалы әдістері туралы хабардар ету;

5) емшара алу үшін пациенттің немесе оның заңды өкілінің хабардар етілген келісімін алу.

19. Дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық көрсетілетін қызметтер дәстүрлі медицина бейіні бойынша пациенттердің өмірі мен денсаулығын сақтауды қамтамасыз ету, инфекциялық және өзге де жағымсыз салдарлардың алдын алу мақсатында гирудотерапия мен рефлексотерапияны жүргізу кезінде дәстүрлі медицинаның қауіпсіз инвазивті әдістерін жүргізуді және бақылауды қоса алғанда қауіпсіздік стандарттарын сақтай отырып жүзеге асырылады.

20. Үй-жайды ұстауға және емшараны жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар:

1) терінің тұтастығының бұзылуымен байланысты, емдік мақсатта терінің бірнеше рет тесілуін және пациенттің биологиялық сұйықтықтарымен жанасуды көздейтін дәстүрлі медицина әдістері (гирудотерапия, инерефлексотерапия акупунктура) № ҚР ДСМ-96/2020 бұйрығының талаптарына сәйкес келетін үй-жайларда жүргізіледі;

2) "Медициналық көмек көрсетумен байланысты инфекциялардың алдын алу жөніндегі санитариялық-эпидемияға қарсы, санитариялық-профилактикалық іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 2 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-151 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 30928 болып тіркелген) (бұдан әрі – № ҚР ДСМ-151 бұйрығы) сәйкес медициналық персонал асептика және антисептика қағидаларын сақтауға, жеке қорғау құралдарын пайдалануға, биоматериалдар мен инелерді қолданудың есепке алуын жүргізуге сондай-ақ инфекциялық қауіпсіздік талаптарын сақтауға міндетті.

21. Рефлексотерапия жүргізу кезінде инфекциялық және биологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын талаптар:

1) емшара жүргізу үшін тіркеу куәлігі мен сапа жөніндегі құжаты бар өндірістік дайындаған стерильді бір реттік қолданылатын инелерді ғана пайдалануға рұқсат етіледі;

2) инелереді қайта пайдалануға жол берілмейді;

3) емшара басталғанға дейін маман: қолданыстағы санитариялық талаптарға сәйкес қолды өңдеуге; ине салынатын жеріндегі пациенттің терісін антисептикалық өңдеуді қамтамасыз етуге; қаптаманың тұтастығын және аспаптардың стерильділігін тексеруге тиіс;

4) емшара аяқталғаннан кейін барлық пайдаланылған инелер медициналық қалдықтарды қауіпсіз жинау және кәдеге жарату контейнерлеріне жинақталуы, мамандандырылған ұйымдардың шығаруы және одан әрі кәдеге жаратылуы тиіс;

5) тері және шырышты қабаттар тұтастығының бұзылыуына байланысты барлық медициналық манипуляциялар бір реттік пайдаланылатын сетрильді қолқаптармен жүргізіледі. Бір реттік қолқаптың сол бір данасын бір пациенттен артық адаммен байланысқан кезде немесе оларды өңдегеннен кейін қайта пайдалануға жол берілмейді;

6) бір реттік пайдаланылатын медициналық қолқаптарды пайдалану № ҚР ДСМ-151 бұйрығының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады;

7) медициналық манипуляцияларды жүзеге асыратын медициналық персоналдың қол гигиенасы № ҚР ДСМ-151 бұйрықтың талаптарына сәйкес денсаулық сақтау субъектілері қызметкерлерінің қолды өңдеу алгоритмдерін есепке ала отырып жүргізіледі.

22. Гирудотерапия жүргізу кезінде инфекциялық және биологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қойылатын талаптар:

1) гирудотерапия жүргізу үшін медициналық сүліктерді қолдануға жол беріледі;

2) сүліктерді сақтау шарты жеке үй-жайда немесе бөлінген аймақта ұстау; ағынды немесе үнемі жаңартылып отыратын суы бар ыдысты пайдалануды; келіп түсуін, сақтауды және пайдалануды есепке алу журналын жүргізуді қоса алғанда олардың өмір сүру қабілеті мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс;

3) медициналық сүліктер гирудотерапия әдісімен медициналық қызметтер көрсету кезінде қолданылатын тірі биологиялық объектілер болып табылады және қайта қолдануға жатпайды;

4) сүліктер қолданылғаннан кейін № ҚР ДСМ-96/2020 бұйрығына сәйкес қабылданған "Б" сыныпты медициналық қалдықтармен жұмыс істеу схемасына сәйкес жойылады.

5) маман қолданылған сүліктердің қоршаған ортамен және персоналмен байланысының алдын алуды қамтамасыз етуге міндетті;

6) тері және шырышты жабындардың тұтастығын бұзумен байланысты барлық медициналық манипуляциялар бір рет пайдаланылатын стерильді қолқаптармен жүргізіледі. Бір рет пайдаланылатын қолқаптың сол бір данасын бір пациенттен артық адаммен байланысқан кезде немесе оларды өңдегеннен кейін қайта пайдалануға жол берілмейді;

7) бір рет пайдаланылатын медициналық қолқаптарды қолдану № ҚР ДСМ-151 бұйрығының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады;

8) медициналық манипуляциялар жүзеге асыратын медициналық персоналдың қол гигиенасы № ҚР ДСМ-151 бұйрығының талаптарына сәйкес денсаулық сақтау субъектілері қызметкерлерінің қолдарын өңдеу алгоритмдерін есепке ала отырып жүргізіледі.

23. Дәстүрлі медицина әдістерін кезек күттірмейтін көмекті талап ететін жағдайлар, онкологиялар, инфекциялар, жіті психикалық аурулар кезінде жалғыз емдеу әдісі (монотерапия) ретінде қолдануға тыйым салынады. Пациент дәлелді медицина әдістерінен бас тартқан кезде, міндетті консилум жүргізу және пациенттің хабардар етілген жазбаша бас тартуын алу.

24. Егер пациент дәстүрлі медицина әдістерімен ұсынылған емдеуден бас тартқан жағдайда, маман пациенттің жазбаша бас тартуын ресімдейді, ол медициналық құжаттамаға тігіліп, белгіленген тәртіпте тіркеледі.

4-тарау. Дәстүрлі медицина саласында қызметкерлердің ұсынылатын штат саны және медициналық бұйымдармен жарақтандырылуы

25. Дәстүрлі медицина бейіні бойынша дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық қызмет көрсететін денсаулық сақтау ұйымдары қызметкерлерінің ұсынылатын штат саны осы Стандартқа қосымшаға сәйкес жүзеге асырылады.

26. Дәстүрлі медицина бейіні бойынша дәстүрлі медицина әдістерімен медициналық қызмет көрсететін денсаулық сақтау ұйымдарын медициналық бұйымдармен ұсынылатын жарақтандырылуы осы Стандартқа қосымшаға сәйкес жүзеге асырылады.

	Қазақстан Республикасында
	дәстүрлі медицина саласында медициналық көмек көрсету стандартына қосымша

Дәстүрлі медицина саласында қызметкерлердің ұсынылатын штат саны және медициналық бұйымдармен жарақтандырылуы

№	Дәстүрлі медицинаның бейіні	Маманға қойылатын біліктілік талаптары	Медициналық көрсетілетін қызметтерді жүргізуге қойылатын талаптар:	Кабинеттерді жарақтандыруға қойылатын талаптар:
1	Рефлексотерапия.	Жоғары медициналық білім және/немесе "Рефлексотерапия" бойынша сертификаттық курс/қайта даярлау, маман сертификаты;	Абсолютті қарсы көрсетілімдер: Қызбасы бар жіті инфекциялық аурулар; Жіті психикалық бұзылушылықтар; Эпилепсия (бақыланбайтын); Белсенді өсу сатысындағы онкологиялық аурулар; Қан жүйесі ұюының анық бұзылысы; Жіті жүрек қан тамыры аурулары (миокард инфаркті, инсульт); Алкогольдік немесе есіртікіге масаң күйде. Тиісті қарсы көрсетілімдер: Жүктілік (әсіресе I үш айда); Қалжырау, пациенттің анық әлсіздігі; Гипотония; 5 жасқа дейінгі балалар; Ине салынады деп болжанатын жерлердегі тері қабатының бұзылуы (дерматит, шиқан, экзема) Меңдер, туа біткен дақтар, трофикалық ойықжара, тамырлардың варикозды кеңеюі, 75 жастан жоғары жас	Жабдықталған жұмыс орыны Инесалғыш инелер (бір ретті, стерильді, әртүрлі өлшемдерде); Инелерді сақтауға арналған жеке контейнерлер; Стерилизатор (егер көп реттік аспаптар пайдаланылса); Инфрақызыл лампасы / моксотерапиялық құрылғы; Тостақтар, қатты заттарды кәдеге жаратуға арналған тостақ; Антисептика құралдары; Медицинлық кушетка; Тонометр; Алғашқы көмек қобдишасы; Ем-шараларды есепке алу журналы; Б сыныпты медициналық қалдықтарды кәдеге жаратуға арналған контейнерлер; Экран немесе ширма. (қажеттілігіне қарай); Қосымша әдістер қолданылады: электропунктура, лазеропунктура, банка терапиясы, акупунктура аймақтарында микротолқынды терапия
2	Мануалды терапия	Жоғары медициналық білім және/немесе "Мануалдық терапия" бойынша сертификаттық курс/қайта даярлау, маман сертификаты;	Абсолютті қарсы көрсетілімдер: Қатерлі ісіктер; Остеопороз (ауыр дәрежесі); Омыртқаның, жұлынның жарақаты; Спондилит, белсенді сатыдағы спондилез; Секвестрленуі бар омыртқааралық грыжа; Анық қан тамыр бұзылыстары (аневризмалар, тромбоз); Жақын арада болған инсульт немесе инфаркт. Тиісті қарсы көрсетілімдер: Артериалды гипертензия II–III дәрежелі; Жүктілік (әсіресе II–III үш айда); Егде жас; Анық клиникасы жоқ дисклердің грыжасы; Нақтыланбаған диагнозы жоқ жіті аурулар. Операциялардан кейінгі тыртықтардың, тігістердің жазылу кезеңі	Массаж үстелі немесе қатты беті бар кушетка; Анатомиялық моделдер, қаңқа; (қажеттілігіне қарай); Алғашқы көмек қобдишасы; Антисептика құралдары; Валик, жастықша, бекіту белдігі; (қажеттілігіне қарай); Тракционды соруға арналған аппарат (қажеттілігіне қарай); Құжаттарды сақтауға арналған шкаф; Дәрігердің және пациенттің орындығы; Ширма.
3	Гирудотерапия	Жоғары медициналық білім және/немесе "Гирудотерапия" бойынша сертификаттық курс/қайта даярлау, маман сертификаты;	Абсолютті қарсы көрсетілімдер: Гемофилия және басқа геморрагиялық диатездер; Ауыр анемия; Гирудинге аллергия; Онкологиялық аурулар; Жүктілік; Психикалық бұзылушылықтар; Иммун тапшылығы жағдайы. Тиісті қарсы көрсетілімдер: Артериалды гипотония; 10 жасқа дейінгі балалар; Жұқарған тері; Ағзаның анық қалжырауы; Антикоагулянттарды қабылдау (қажетті сақтық). Жіті инфекциялар, туберкулездің белсенді түрі, жоғары температура, етеккір кезеңі	Тірі медициналық сүліктерді сақтауға арналған контейнерлер; Пайдаланылған сүліктерді кәдеге жаратуға арналған биологиялық қауіпсіз ыдыстар; Медицинлық кушетка; Қолқаптар, бас киімдер, маска, халаттар; Пинцеттер, мақта түйіршіктері, йод, антисептиктер; Кезек күттірмейтін қобдишасы (антигистаминді және қан тоқтататын заттарды қоса алғанда); Шырыштарға арналған тостақтар, ыдыстар; Пайдаланылған сүліктерді есепке алу журналы; Б сыныпты медициналық қалдықтарға және биологиялық қалдықтарға арналған контейнер.
4	Фитотерапия	Жоғары медициналық білім және/немесе "Фитотерапия" бойынша сертификаттық курс/қайта даярлау, маман сертификаты;	Абсолютті қарсы көрсетілімдер: Өсімдік компоненттеріне жеке төзбеушілік; Аллергияның ауыр түрлері (оның ішінде демікпе, анамнезіндегі анафилаксия); Бауыр/бүйрек функциясының ауыр жетіспеушілігі функцияларының (кейбір шөптер гепато- немесе нефроуытты). Тиісті қарсы көрсетілімдер: Жүктілік және емізу кезеңі (рұқсат етілген шөптердің шектеулі саны); 3 жасқа дейін бала; Арнайы терапиялық алшақтықпен фармпрепараттарды қабылдау (фтосзаттармен өзара әсер ету мүмкіндігі).	Зертханалық таразы; Шөптерді ұсақтағыш; Сығуға арналған аппарат (егер сол жерде дайындалатын болса); Фитопрепараттарды сақтау (таңбаланған шкаф); Медициналық әдебиет және фитотерапия жөніндегі анықтамалық; Алғашқы көмек қобдишасы; Үстел, сақтауға арналған шкаф; Герметикалық контейнерлердегі жөптердің үлгілері; Тоңазытқыш (термолабилді препараттарға арналған).
5	Гомеопатия	Жоғары медициналық білім және/немесе "Гомеопатия" бойынша сертификаттық курс/қайта даярлау, маман сертификаты	Абсолютті қарсы көрсетілімдер: Дозасы өте төмен болғандықтан абсолютті қарсы көрсетілім жоқ, бірақ препараттардың (лактоза, этанол және басқа) компоненттеріне аллергиясы бар пациенттерге пайдалануға болмайды; Өмірге қауіп төндіретін жағдайларда (инфаркт, инсульт, сепсис, жарақат және өзгелері) монотерапия ретінде қолдыналмайды. Тиісті қарсы көрсетілімдер: Жүктілік және емізу кезеңі (препараттың құрамына қарай); Онкологиялық аурулар (негізгі ем ретінде емес); 1 жасқа дейінгі балалар (сақтықпен және дәрігердің бақылауымен ғана).	Гомеопатиялық препараттарға арналға қойма (кодтар және топтар бойынша таңбаланған шкафтар); Сезімтал нысандарды сақтауға арналған тоңазытқыш; Құжаттамаларға арнағлан шкаф; Препараттарды есепке алу бағдарламасы бар компьютер; Анықтамалық әдебиет, Materia Medica; Алғашқы көмек қобдишасы; Таразы (препараттарды қаптау қажет болған кезде); Жеке қорғаныс құралдары.

Об утверждении Стандарта оказания медицинской помощи в сфере традиционной медицины в Республике Казахстан

Приказ и.о. Министра здравоохранения Республики Казахстан от 19 мая 2026 года № 54. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 21 мая 2026 года № 38762

Примечание ИЗПИ!
Порядок введения в действие настоящего приказа см. п. 4.

В соответствии с подпунктом 32) статьи 7 Кодекса Республики Казахстан "О здоровье народа и системе здравоохранения" ПРИКАЗЫВАЮ:

1. Утвердить прилагаемый Стандарт оказания медицинской помощи в сфере традиционной медицины в Республике Казахстан (далее – Стандарт).

2. Департаменту организации медицинской помощи Министерства здравоохранения Республики Казахстан в установленном законодательством Республики Казахстан порядке обеспечить:

1) государственную регистрацию настоящего приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан;

2) размещение настоящего приказа на интернет - ресурсе Министерства здравоохранения Республики Казахстан после его официального опубликования;

3) в течение десяти рабочих дней после государственной регистрации настоящего приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан предоставление в Юридический департамент Министерства здравоохранения Республики Казахстан сведений об исполнении мероприятий, предусмотренных подпунктами 1) и 2) настоящего пункта.

3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего вице-министра здравоохранения Республики Казахстан.

4. Настоящий приказ вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

Установить, что с 12 июля 2026 года подпункт 14) пункта 2, пункт 16, подпункт 3) пункта 18 Стандарта действует в следующей редакции:

"14) медицинская цифровая система (далее – МЦС) – цифровая система, обеспечивающая ведение процессов субъектов здравоохранения в цифровом формате;";

"16. Информация об оказании медицинских услуг методами традиционной медицины документируется в МЦС. Субъекты здравоохранения обеспечивают ведение медицинской документации и представление отчетов в соответствии с приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 10 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-244/2020 "Об утверждении правил ведения первичной медицинской документации и представление отчетов" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21761) по формам утвержденным приказом исполняющего обязанности Министра здравоохранения Республики Казахстан от 30 октября 2020 года № ҚР-ДСМ -175/2020 "Об утверждении форм учетной документации в области здравоохранения, а также инструкций по их заполнению" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21579) (далее – приказ № ҚР-ДСМ 175/2020) и приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 22 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-313/2020 "Об утверждении форм отчетной документации в области здравоохранения" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21879) (далее – приказ № ҚР ДСМ-313/2020).";

"3) внесение информации в МЦС и ведение медицинской документации в соответствии с приказами № ҚР ДСМ-175/2020 и № ҚР ДСМ-313/2020;".

Исполняющий обязанности министра здравоохранения Республики Казахстан

Т. Мұратов

Утвержден приказом Исполняющий обязанности министра здравоохранения Республики Казахстан от 19 мая 2026 года № 54

Стандарта оказания медицинской помощи в сфере традиционной медицины в Республике Казахстан

Глава 1. Общие положения

1. Настоящий стандарт оказания медицинской помощи в сфере традиционной медицины в Республике Казахстан (далее – Стандарт) разработан в соответствии со статьей 132 Кодекса Республики Казахстан "О здоровье народа и системе здравоохранения" (далее – Кодекс) и устанавливает общие требования к организации оказания медицинских услуг методами традиционной медицины в Республике Казахстан.

2. Термины и определения, используемые в настоящем Стандарте:

1) антисептика – совокупность способов уничтожения или подавления жизнедеятельности потенциально опасных микроорганизмов на коже, слизистых оболочках, ранах и полостях пациента в целях обеспечения лечения и предупреждения развития инфекционного процесса;

2) асептика – совокупность способов, направленных на предупреждение попадания возбудителей инфекций на кожу, рану и полости пациента при операциях, лечебных и диагностических процедурах;

3) профильный специалист – медицинский работник с высшим медицинским образованием, имеющий сертификат в области здравоохранения;

4) гирудотерапия – метод лечения традиционной медицины медицинскими пиявками и лекарственными препаратами из пиявок;

5) гомеопатия – метод лечения традиционной медицины малыми дозами гомеопатических лекарственных средств;

6) традиционная медицина – совокупность кодифицированных методов профилактики, диагностики, лечения и реабилитации, основанных на многовековых традициях народной медицины и разрешенных к медицинскому применению;

7) сертификат специалиста в области здравоохранения – документ установленного образца, подтверждающий уровень квалификации физического лица и его готовность к профессиональной деятельности в области здравоохранения, включая готовность к клинической или фармацевтической практике, или деятельности в сфере санитарно-эпидемиологического благополучия населения;

8) субъекты здравоохранения – организаций здравоохранения, а также физические лица, занимающиеся частной медицинской практикой и фармацевтической деятельностью;

9) инвазивные методы – методы диагностики и лечения, осуществляемые путем проникновения во внутреннюю среду организма человека;

10) клинический протокол (далее – КП) – научно доказанные рекомендации по профилактике, диагностике, лечению, медицинской реабилитации и паллиативной медицинской помощи при определенном заболевании или состоянии пациента;

11) лицензия – разрешение первой категории, выдаваемое лицензиаром физическому или юридическому лицу, а также филиалу иностранного юридического лица, предметом деятельности которого является оказание финансовых услуг, на осуществление лицензируемого вида деятельности либо подвида лицензируемого вида деятельности, связанного с высоким уровнем опасности;

12) мануальная терапия – это метод лечения традиционной медицины с помощью ручного воздействия, направленный на коррекцию патобиомеханических изменений в опорно-двигательном аппарате и патогенетически связанных с ним висцеральных, спинномозговых и церебральных нарушений;

13) медицинский работник – физическое лицо, имеющее профессиональное медицинское образование и осуществляющее медицинскую деятельность;

14) медицинская информационная система (далее – МИС) – информационная система, обеспечивающая ведение процессов субъектов здравоохранения в электронном формате;

15) качество медицинской помощи – уровень соответствия оказываемой медицинской помощи стандартам оказания медицинской помощи;

16) пациент – физическое лицо, являющееся (являвшееся) потребителем медицинских услуг независимо от наличия или отсутствия у него заболевания или состояния, требующего оказания медицинской помощи;

17) профилактика – комплекс медицинских и немедицинских мероприятий, направленных на предупреждение возникновения заболеваний, прогрессирования на ранних стадиях болезней и контролирование уже развившихся осложнений, повреждений органов и тканей;

18) рефлексотерапия - группа методов лечения традиционной медицины, основанных на механическом, термическом и ином раздражении биологически активных точек поверхности тела, воздействие на которые обусловливает рефлекторные реакции различных органов и систем организма;

19) фитотерапия - раздел традиционной медицины, разрабатывающий и применяющий методы лечения натуральными лекарственными препаратами растительного происхождения;

20) информированное согласие — процедура письменного добровольного подтверждения лицом своего согласия на получение медицинской помощи и (или) участие в конкретном исследовании после получения информации обо всех значимых для принятия им решения аспектах медицинской помощи и (или) исследования.

3. Медицинские услуги методами традиционной медицины оказываются субъектами здравоохранения независимо от формы собственности и ведомственной принадлежности при наличии лицензии на осуществление медицинской деятельности по подвиду "Традиционная медицина" согласно Закону Республики Казахстан "О разрешениях и уведомлениях".

4. Деятельность объектов, оказывающих медицинские услуги методами традиционной медицины осуществляется в соответствии с приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 11 августа 2020 года № ҚР ДСМ-96/2020 "Об утверждении Санитарных правил "Санитарно- эпидемиологические требования к объектам здравоохранения" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21080) (далее – приказ № ҚР ДСМ-96/2020) и с требованиями государственных нормативов в области архитектуры, градостроительства и строительства.

5. Медицинские услуги методами традиционной медицины населению осуществляет специалист с высшим медицинским образованием и/или с многопрофильной специализацией по "Традиционная медицина (рефлексотерапия)", "Традиционная медицина (Мануальная терапия)", "Традиционная медицина (Су-джок терапия)", "Традиционная медицина (Гомеопатия)", "Традиционная медицина (Гирудотерапия)", "Традиционная медицина (Фитотерапия)" в соответствии с приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 30 ноября 2020 года № ҚР ДСМ-218/2020 "Об утверждении перечня специальностей и специализаций, подлежащих сертификации специалистов в области здравоохранения" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21699) и сертификатом специалиста по специальности "Традиционная терапия (рефлексотерапия, мануальная терапия, су-джок терапия, гомеопатия, гирудотерапия, фитотерапия) и "Традиционная медицина".

6. Медицинский персонал, осуществляющий практику методами традиционной медицины, проходит обязательные и периодические медицинские осмотры, в соответствии с приказом исполняющего обязанности Министра здравоохранения Республики Казахстан от 15 октября 2020 года № ҚР ДСМ-131/2020 "Об утверждении целевых групп лиц, подлежащих обязательным медицинским осмотрам, а также правил и периодичности их проведения, объема лабораторных и функциональных исследований, медицинских противопоказаний, перечня вредных и (или) опасных производственных факторов, профессий и работ, при выполнении которых проводятся предварительные обязательные медицинские осмотры при поступлении на работу и периодические обязательные медицинские осмотры и правил оказания государственной услуги "Прохождение предварительных обязательных медицинских осмотров" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21443).

7. Медицинские услуги методами традиционной медицины оказываются населению: в амбулаторно-поликлинических, стационарозамещающих и стационарных условиях организаций здравоохранения и санаторно-курортных организациях на платной основе в соответствии с приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 29 октября 2020 года № ҚР ДСМ-170/2020 "Об утверждении правил оказания платных услуг субъектами здравоохранения и типовой формы договора по предоставлению платных медицинских услуг (помощи)" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21559).

Глава 2. Структура организаций, основные задачи и направления, деятельности организаций, оказывающих медицинскую помощь в сфере традиционной медицины

8. Субъекты здравоохранения, вне зависимости от формы собственности, имеющие лицензию на медицинскую деятельность, для оказания медицинских услуг методами традиционной медицины организуют кабинеты традиционной медицины в зависимости от профиля традиционной медицины (кабинеты рефлексотерапии, мануальной терапии, гирудотерапии, гомеопатии, фитотерапии и средств природного происхождения).

9. Медицинские услуги методами традиционной медицины оказываются в условиях амбулаторно-поликлинических, стационарных и стационарозамещающих организаций здравоохранения на первичном, вторичном и третичном уровнях оказания медицинской помощи и санаторно-курортных организациях, независимо от формы собственности и ведомственной принадлежности.

10. Основными задачами субъектов здравоохранения, оказывающих медицинские услуги методами традиционной медицины являются:

1) оказание безопасной и качественной медицинской помощи методами традиционной медицины;

2) оказание медицинской помощи населению с применением методов традиционной медицины в соответствии с утвержденными клиническими протоколами;

3) профилактика заболеваний, укрепление здоровья и повышение адаптационных возможностей организма пациентов методами традиционной медицины;

4) использование традиционных методов в комплексном лечении заболеваний и реабилитации;

5) соблюдение прав пациентов, информирование о методах традиционной медицине, противопоказаний и возможных результатах лечения;

6) обучение и повышение квалификации специалистов;

7) проведение информационно-просветительской работы среди населения;

8) соблюдение санитарно-эпидемиологических требований и стандартов медицинской деятельности.

Глава 3. Порядок оказания медицинской помощи в сфере традиционной медицины

11. Медицинские услуги методами традиционной медицины в амбулаторных условиях оказываются в соответствии с приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 27 апреля 2022 года № ҚР ДСМ-37 "Об утверждении правил оказания специализированной медицинской помощи в амбулаторных условиях" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 27833) (далее – приказ № ҚР ДСМ-37).

В амбулаторных условиях допускается предоставление следующих медицинских услуг методами традиционной медицины:

рефлексотерапия;

мануальная терапия;

гирудотерапия;

гомеопатия;

фитотерапия и средства природного происхождения.

Для получения медицинских услуг методами традиционной медицины профильный специалист в соответствии с клиническими протоколами при наличии показаний и отсутствии противопоказаний направляет пациента к специалисту по традиционной медицине в порядке, предусмотренном приказом № ҚР ДСМ-37.

При выполнении процедур специалист по традиционной медицине в соответствии с профилем традиционной медицины обеспечивает соблюдение санитарно-эпидемиологических требований, включающих применение стерильных расходных материалов, порядок сбора, обезвреживания, хранения медицинских отходов, соблюдение стандартов безопасности, профилактику осложнений и ведение медицинской документации.

12. Медицинские услуги в сфере традиционной медицины в стационарозамещающих условиях оказываются в соответствии с приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 7 июня 2023 года № 106 "Об утверждении стандарта оказания медицинской помощи в стационарозамещающих условиях в Республике Казахстан" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 32740) (далее – приказ № 106).

В стационарозамещающих условиях допускается предоставление следующих медицинских услуг методами традиционной медицины:

рефлексотерапия;

мануальная терапия;

гирудотерапия;

гомеопатия;

фитотерапия и средства природного происхождения.

Для получения медицинских услуг методами традиционной медицины профильный специалист в соответствии с клиническими протоколами при наличии показаний и отсутствии противопоказаний направляет пациента к специалисту по традиционной медицине в порядке, предусмотренном приказом № 106.

13. Медицинские услуги в сфере традиционной медицины в стационарных условиях оказываются в соответствии со Стандартом организации оказания медицинской помощи в стационарных условиях в Республике Казахстан, утвержденным приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 24 марта 2022 года № ҚР ДСМ-27 (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 27218) (далее- приказ № ҚР ДСМ-27).

В стационарных условиях допускается предоставление следующих медицинских услуг методами традиционной медицины:

рефлексотерапия;

мануальная терапия;

гирудотерапия;

гомеопатия;

фитотерапия и средства природного происхождения.

Для получения медицинских услуг методами традиционной медицины профильный специалист в соответствии с клиническими протоколами при наличии показаний и отсутствии противопоказаний направляет пациента к специалисту по традиционной медицине в порядке, предусмотренном приказом № ҚР ДСМ-27.

14. Медицинские услуги в сфере традиционной медицины в санаторно-курортных организациях оказываются в соответствии с приказом № ҚР ДСМ-27.

В санаторно-курортных организациях допускается предоставление следующих медицинских услуг методами традиционной медицины:

рефлексотерапия;

мануальная терапия;

гирудотерапия;

гомеопатия;

фитотерапия и средства природного происхождения.

Для получения медицинских услуг методами традиционной медицины профильный специалист в соответствии с клиническими протоколами при наличии показаний и отсутствии противопоказаний направляет пациента к специалисту по традиционной медицине в порядке предусмотренном приказом № ҚР ДСМ-27.

15. Медицинские услуги методами традиционной медицины осуществляются в соответствии с клиническими протоколами, одобренными Объединенной комиссией по качеству медицинских услуг Министерства здравоохранения Республики Казахстан.

16. Информация об оказании медицинских услуг методами традиционной медицины документируется в МИС. Субъекты здравоохранения обеспечивают ведение медицинской документации и представление отчетов в соответствии с приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 10 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-244/2020 "Об утверждении правил ведения первичной медицинской документации и представление отчетов" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21761) по формам утвержденным приказом исполняющего обязанности Министра здравоохранения Республики Казахстан от 30 октября 2020 года № ҚР-ДСМ -175/2020 "Об утверждении форм учетной документации в области здравоохранения, а также инструкций по их заполнению" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21579) (далее – приказ № ҚР-ДСМ 175/2020) и приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан от 22 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-313/2020 "Об утверждении форм отчетной документации в области здравоохранения" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21879) (далее – приказ № ҚР ДСМ-313/2020).

17. Предоставление медицинских услуг методами традиционной медицины осуществляется после получения информированного согласия пациента по форме, утвержденной приказом № ҚР-ДСМ -175/2020.

18. Врач традиционной медицины в соответствии с профилем метода традиционной медицины осуществляет:

1) проведение медицинского осмотра, определение показаний и противопоказаний к проведению процедур по профилю традиционной медицины;

2) проведение процедур в соответствие с профилем традиционной медицины с соблюдением санитарных требований, правил асептики и антисептики;

3) внесение информации в МИС и ведение медицинской документации в соответствии с приказами № ҚР ДСМ-175/2020 и № ҚР ДСМ-313/2020;

4) информирование пациента о возможных рисках, противопоказаниях и альтернативных методах лечения;

5) получение информированного согласия пациента или его законного представителя на получение процедур.

19. Медицинские услуги методами традиционной медицины осуществляются по профилю традиционной медицины с соблюдением стандартов безопасности, включая проведение и контроль безопасности инвазивных методов традиционной медицины при проведении гирудотерапии и рефлексотерапии с целью обеспечения защиты жизни и здоровья пациентов, предупреждение инфекционных и иных неблагоприятных последствий.

20. Санитарно-эпидемиологические требования к содержанию помещений и проведению процедур:

1) методы традиционной медицины, предусматривающие нарушение целостности кожных покровов, множественные проколы кожи в лечебных целях, и контакт с биологическими жидкостями пациента (гирудотерапия, иглорефлексотерапия, акупунктура) проводятся в помещениях, соответствующих требованиям приказа № ҚР ДСМ-96/2020;

2) медицинский персонал обязан соблюдать правила асептики и антисептики в соответствии с требованиями приказа Министра здравоохранения Республики Казахстан от 2 декабря 2022 года № ҚР ДСМ- 151 "Об утверждении Санитарных правил "Санитарно-эпидемиологические требования к организации и проведению санитарно-противоэпидемических, санитарно-профилактических мероприятий по предупреждению инфекций, связанных с оказанием медицинской помощи" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 30928) (далее – приказ № ҚР ДСМ-151), использовать индивидуальные средства защиты, вести учҰт применения биоматериалов и игл, а также нести ответственность за соблюдение требований инфекционной безопасности.

21. Требования к обеспечению инфекционной и биологической безопасности при проведении рефлексотерапии:

1) для проведения процедур допускается использование только стерильных одноразовых игл промышленного изготовления, имеющих регистрационное удостоверение и документ о качестве;

2) повторное использование игл не допускается;

3) до начала процедуры специалист обязан: провести обработку рук согласно действующим санитарным требованиям; обеспечить антисептическую обработку кожи пациента в зоне введения игл; проверить целостность упаковки и стерильность инструментария;

4) после завершения процедуры все использованные иглы подлежат сбору в контейнеры безопасного сбора и утилизации медицинских отходов, вывозу и дальнейшей утилизации специализированными организациями;

5) все медицинские манипуляции, связанные с нарушением целостности кожных и слизистых покровов, проводятся в стерильных перчатках одноразового использования. Повторное использование одной и той же пары одноразовых перчаток при контакте с более чем одним пациентом или после их обработки недопустимо;

6) применение медицинских перчаток одноразового использования осуществляется в соответствии с требованиями приказа № ҚР ДСМ-151;

7) гигиена рук медицинского персонала, осуществляющего медицинские манипуляции, проводится с учетом алгоритма обработки рук сотрудников субъектов здравоохранения в соответствии с требованиями приказа № ҚР ДСМ-151.

22. Требования к обеспечению инфекционной и биологической безопасности при проведении гирудотерапии:

1) для проведения гирудотерапии допускается использование медицинских пиявок;

2) условия хранения пиявок должны обеспечивать их жизнеспособность и безопасность, включая: содержание в отдельном помещении или выделенной зоне; использование Ұмкостей с проточной или регулярно обновляемой водой; ведение журнала учҰта поступления, хранения и использования;

3) медицинские пиявки являются живыми биологическими объектами, применяемыми при оказании медицинских услуг методом гирудотерапии и не подлежат повторному использованию;

4) пиявки после применения утилизируются в соответствии с принятой схемой обращения с медицинскими отходами класса "Б" в соответствии с приказом № ҚР ДСМ-96/2020;

5) специалист обязан обеспечить предотвращение контакта использованных пиявок с окружающей средой и персоналом;

6) все медицинские манипуляции, связанные с нарушением целостности кожных и слизистых покровов, проводятся в стерильных перчатках одноразового использования. Повторное использование одной и той же пары одноразовых перчаток при контакте с более чем одним пациентом или после их обработки недопустимо;

7) применение медицинских перчаток одноразового использования осуществляется в соответствии с требованиями приказа № ҚР ДСМ-151;

8) гигиена рук медицинского персонала, осуществляющего медицинские манипуляции, проводится с учетом алгоритма обработки рук сотрудников субъектов здравоохранения в соответствии с требованиями приказа № ҚР ДСМ-151.

23. Применение методов традиционной медицины запрещено в качестве единственного метода лечения (монотерапии) при состояниях, требующих неотложной помощи, онкологии, инфекциях, острых психических заболеваниях. При отказе пациента от методов доказательной медицины, ввести обязательный консилиум и информированный письменный отказ пациента.

24. В случае отказа пациента от предложенного лечения методами традиционной медицины специалист оформляется информированный письменный отказ пациента, который подшивается в медицинскую документацию и регистрируется в установленном порядке.

Глава 4. Рекомендуемый штат работников и оснащение медицинскими изделиями в сфере традиционной медицины

25. Рекомендуемый штат работников организаций здравоохранений, оказывающих медицинские услуги методами традиционной медицины по профилю традиционной медицины, осуществляются согласно приложению к настоящему Стандарту.

26. Рекомендуемое оснащение медицинскими изделиями организаций здравоохранений, оказывающих медицинские услуги методами традиционной медицины по профилю традиционной медицины, осуществляется согласно приложению к настоящему Стандарту.

Приложение к Стандарту оказания медицинской помощи в сфере традиционной медицины в Республике Казахстан

Рекомендуемый штат работников и оснащение медицинскими изделиями в сфере традиционной медицины

№	Профиль традиционной медицины	Квалификационные требования к специалисту	Требования к проведению медицинских услуг:	Требования к оснащению кабинетов:
1	Рефлексотерапия.	Высшее медицинское образование и/или сертификационный курс/переподготовка по "Рефлексотерапии", сертификат специалиста	Абсолютные противопоказания: Острые инфекционные заболевания с лихорадкой; Острые психические расстройства; Эпилепсия (неконтролируемая); Онкологические заболевания в стадии активного роста; Выраженные нарушения свертывающей системы крови; Острые сердечно-сосудистые заболевания (инфаркт миокарда, инсульт); Алкогольное или наркотическое опьянение. Относительные противопоказания: Беременность (особенно в I триместре); Истощение, выраженная слабость пациента; Гипотония; Детский возраст до 5 лет; Нарушения кожных покровов в местах предполагаемой постановки игл (дерматит, фурункул, экзема) Родинки, родимые пятна, трофические язвы, варикозное расширение вен, возраст старше 75 лет	Оборудованное рабочее место Иглоукалывающие иглы (одноразовые, стерильные, разных размеров); Индивидуальные контейнеры для хранения игл; Стерилизатор (если используются многоразовых инструментов); Инфракрасная лампа/ моксотерапевтические устройства; Лотки, лоток для утилизации острых предметов; Средства антисептики; Медицинская кушетка; Тонометр; Аптечка первой помощи; Журнал учета процедур; Контейнеры для утилизации медицинских отходов класса Б; Экран или ширма. (по необходимости); Применяются дополнительные методики: электропунктура, лазеропунктура, баночная терапия, микроволновая терапия по зонам акупунктуры
2	Мануальная терапия	Высшее медицинское образование и/или сертификационный курс/переподготовка по "Мануальная терапия", сертификат специалиста	Абсолютные противопоказания: Злокачественные новообразования; Остеопороз (тяжелой степени); Травмы позвоночника, спинного мозга; Спондилит, спондилез в активной стадии; Межпозвоночная грыжа с секвестрацией; Выраженные сосудистые нарушения (аневризмы, тромбоз); Недавние инсульт или инфаркт. Относительные противопоказания: Артериальная гипертензия II–III степени; Беременность (особенно во II–III триместре); Пожилой возраст; Грыжи дисков без выраженной клиники; Острые боли без уточнҰнного диагноза. период заживления рубцов, швов после операций	Массажный стол или кушетка с жесткой поверхностью; Анатомические модели, скелет; (по необходимости); Аптечка первой помощи; Средства антисептики; Валик, подушки, ремни фиксации; (по необходимости); Аппарат для тракционного вытяжения (по необходимости); Шкаф для хранения документации; Стул врача и пациента; Ширма
3	Гирудотерапия	Высшее медицинское образование и/или сертификационный курс/переподготовка по "Гирудотерапия", сертификат специалиста	Абсолютные противопоказания: Гемофилия и другие геморрагические диатезы; ТяжҰлая анемия; Аллергия на гирудин; Онкологические заболевания; Беременность; Психические расстройства; Иммунодефицитные состояния. Относительные противопоказания: Артериальная гипотония; Дети до 10 лет; ИстончҰнная кожа; Выраженное истощение организма; ПриҰм антикоагулянтов (необходима осторожность). Острые инфекции, активные формы туберкулеза, высокая температура, период менструации	Контейнеры для хранения живых медицинских пиявок; Биологически безопасные Ұмкости для утилизации использованных пиявок; Медицинская кушетка; Перчатки, шапочка, маска, халаты; Пинцеты, ватные шарики, йод, антисептики; Аптечка неотложной помощи (включая антигистаминные и кровоостанавливающие средства); Лотки, емкости для слизи; Журнал учета используемых пиявок; Контейнер для медицинских отходов класса Б и биологических отходов
4	Фитотерапия	Высшее медицинское образование и/или сертификационный курс/переподготовка по "Фитотерапия", сертификат специалиста	Абсолютные противопоказания: Индивидуальная непереносимость компонентов растений; ТяжҰлые формы аллергии (в т.ч. бронхиальная астма, анафилаксия в анамнезе); ТяжҰлая печҰночная/почечная недостаточность (некоторые травы гепато- или нефротоксичны). Относительные противопоказания: Беременность и лактация (ограниченное количество трав разрешено); Возраст до 3 лет; ПриҰм фармпрепаратов с узким терапевтическим окном (возможность взаимодействия с фитосредствами)	Весы лабораторные; Измельчитель для трав; Аппарат для экстракции (если приготовление на месте); Хранение фитопрепаратов (шкаф с маркировкой); Медицинская литература и справочники по фитотерапии; Аптечка первой помощи; Стол, шкаф для хранения; Образцы трав в герметичных контейнерах; Холодильник (для хранения термолабильных препаратов)
5	Гомеопатия	Высшее медицинское образование и/или сертификационный курс/переподготовка по "Гомеопатия", сертификат специалиста	Абсолютные противопоказания: Нет абсолютных противопоказаний, так как дозы сверхмалые, но: Исключается использование у пациентов с аллергией на компоненты препаратов (лактоза, этанол и др.); Не применяется как монотерапия при острых, угрожающих жизни состояниях (инфаркт, инсульт, сепсис, травма и пр.). Относительные противопоказания: Беременность и лактация (в зависимости от состава препарата); Онкологические заболевания (не как основное лечение); Дети до 1 года (с осторожностью и только под контролем врача)	Хранилище для гомеопатических препаратов (шкафы, маркированные по кодам и группам); Холодильник для хранения чувствительных форм; Шкаф для документации; Компьютер с программой учета препаратов; Справочная литература, Materia Medica; Аптечка первой помощи; Весы (при необходимости фасовки препаратов); Персональные защитные средства