Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау әдістемесін бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті төрағасының 2017 жылғы 8 қыркүйектегі № 125 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2017 жылғы 5 қазанда № 15848 болып тіркелді.

"Мемлекеттік статистика туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабы 5) тармақшасына сәйкес, Қазақстан Республикасы Президентінің 2020 жылғы 5 қазандағы № 427 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі туралы ереженің 15-тармағы 34) тармақшасына және Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі төрағасының 2020 жылғы 23 қазандағы № 9-нқ бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы туралы ереженің 15-тармағы 20) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

Ескерту. Кіріспе жаңа редакцияда - ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы Басшысының 29.08.2025 № 25 (01.01.2026 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Қоса беріліп отырған Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау әдістемеcі бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің Ұлттық шоттар басқармасы Заң басқармасымен бірлесіп заңнамада белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;

2) осы бұйрық мемлекеттік тіркелген күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде оның қазақ және орыс тілдеріндегі қағаз және электрондық түрдегі көшірмесінің ресми жариялау және Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін "Республикалық құқықтық ақпарат орталығы" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жіберілуін;

3) осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесінің мерзімді баспасөз басылымдарына ресми жариялауға жіберілуін;

4) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің интернет-ресурсында орналастырылуын қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті төрағасының орынбасарына (Г.М. Керімханова) жүктелсін.

4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің төрағасы

Н. Айдапкелов

"КЕЛІСІЛДІ"

Қазақстан Республикасының

Денсаулық сақтау министрі

______________ Е. Біртанов

2017 жылғы 14 қыркүйек

"КЕЛІСІЛДІ"

Қазақстан Республикасының

Қаржы министрі

______________ Б. Сұлтанов

2017 жылғы 18 қыркүйек

	Қазақстан Республикасы
	Ұлттық экономика министрлігі
	Статистика комитеті төрағасының
	2017 жылғы 8 қыркүйек
	№ 125 бұйрығымен бекітілді

Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау әдістемесі

Ескерту. Әдістеме жаңа редакцияда - ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы Басшысының 29.08.2025 № 25 (01.01.2026 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) халықаралық стандарттарға сәйкес қалыптастырылатын және "Мемлекеттік статистика туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес бекітілетін статистикалық әдіснамаға жатады.

2. Осы ӘдістеменіҚазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы (бұдан әрі – Бюро)халықаралық стандарттарға сәйкес заңсыз қызмет көлемдерін бағалауда және Ұлттық шоттар жүйесінің (бұдан әрі – ҰШЖ) мақсаттарыүшін қолданады.

3. Осы Әдістеменің мақсаты заңсыз қызмет түрлерінің экономика салаларына әсерін бағалау, яғни олардың Жалпы ішкі өнімді қалыптастыруға қосқан үлесін анықтау болып табылады.

4. Әдіснамалық негіз ретінде Халықаралық Валюта Қоры, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы, Еуропалық қоғамдастықтардың Статистикалық бюросы, Біріккен Ұлттар Ұйымы және Дүниежүзілік Банк дайындаған 2008 жылғы ҰШЖпайдаланылған.

5. Осы Әдістемеде келесі анықтамалар пайдаланылады:

1) аралық тұтыну– есепті кезеңде өндіріс процесінде толық тұтынылатын немесе өзгеретін тауарлар мен көрсетілетін қызметтер құны;

2) жалпы қосылған құн (бұдан әрі – ЖҚҚ) – өндірістік қызметтің соңғы нәтижесін сипаттайды және берілген өндірістік процестегі өңдеумен қосылған құндылықты білдіреді. Салалар деңгейінде өнімніңшығарылымы және аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде есептеп шығарылады, өндіріс процесінде тұтынылатын негізгі капиталдың құнын қамтиды;

3) жалпы ішкі өнім (бұдан әрі – ЖІӨ) – елдің экономикалық қызметінің соңғы нәтижесін сипаттайтын ұлттық шоттар жүйесінің маңызды көрсеткіштерінің бірі;

4) институционалды бірлік – өз атынан активтерді иеленуге, міндеттемелерді қабылдауға, экономикалық қызметке қатысуға және басқа бірліктермен операцияларға кіруге әрекет ете алатын экономикалық бірлік;

5) ҰШЖ –елдің экономикалық қызмет нәтижелерін сипаттайтын шоттар мен кестелердің айқындалған жинағы түрінде құрылған статистикалық көрсеткіштердің жүйесін білдіреді.

6. Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау кезіндегі ақпараттық қор:

1) ресми статистикалық ақпарат;

2) әкімшілік дереккөздердің әкімшілік деректері болып табылады.

2-тарау. 2008 жылғы ұлттық шоттар жүйесіне сәйкес заңсыз қызмет көлемдерін бағалауға арналған әдіснамалық тәсіл

7. Бақыланбайтын қызмет түрлері Ұлттық шоттарды құру кезінде пайдаланылатын негізгі дереккөздерден ақпаратты жинау кезінде қамтылмайтын өндірістік қызмет түрлерін қамтиды.

8. Бақыланбайтын қызмет түрлері мынадай топтарға бөлінеді: жасырын (көлеңкелі), заңсыз, формальды емес.

9. Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынған тауарлар мен көрсетілетін қызметтер өндірісі не өндірушілер тиісті лицензиялардың болуы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес міндетті болып табылатын жағдайларда мұндай лицензиясыз (рұқсатсыз) жүзеге асыруы заңсыз қызметке жатады.

10. Қызмет түрлерін заңсыз қызметке жатқызу өлшемшарттары:

1) ҰШЖ шекаралары қамтитын өндірістік қызмет белгілеріне сәйкестігі;

2) Қазақстан Республикасының заңнамасын бұза отырып, қызмет түрін жүзеге асыру фактісі (оның ішінде лицензияның болмауы, белгіленген тәртіптен тыс тіркеу немесе осы қызмет түрін жүзеге асыруға тікелей тыйым салу) болып табылады.

11. Заңсыз әрекет мынадай екі санат бойынша жіктеледі:

1) сатылуы немесе иелік етуі Қазақстан Республикасы заңнамасында тыйым салынған тауарлар мен қызметтерді өндіру, өткізу немесе жылжыту;

2) Тиісті лицензиясы(рұқсаты) жоқ немесе Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіпте тіркелмеген өндірушілердің тауарлар мен қызметтерді өндіру, өткізу немесе жылжыту.

3-тарау. Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау

1-параграф.Сатылуына немесе иелік етуіне Қазақстан Республикасы заңнамасында тыйым салынған тауарларды өндіру мен тарату көрсеткіштерін есептеу

12. Осы Әдістемеде Қазақстан Республикасының заңнамасында сатылуына немесе иелік етуіне тыйым салынған тауарларды және көрсетілетін қызметтерді өндірудің келесі түрлері қарастырылған:

есірткі бизнесі (героинді, каннабиноидтерді апиынды, синтетикалық есірткілерді өндіру және тарату);

бағалы металдардың заңсыз айналымы;

қаруды жасау, сатып алу, беру, өткізу, сақтау;

жезөкшелік;

заңсыз ойын бизнесі.

13. Есірткімен байланысты заңсыз қызмет ел ішінде есірткіні өндіруді, экспорт пен импортты, сондай-ақ оларды тұтынушыларға жеткізу мен сату бойынша қызметті қамтиды.

14. Героинді тұтыну көлемін есептеу:

, (1)

мұндағы:

C – героиннің жалпы көлемі (тәркіленген және тұтынылған) (грамм);

A – бір жыл ішінде тәркіленген есірткі құралдары туралы мәліметтер;

N – есірткіге тәуелділер саны (адам);

D – есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда орташа тұтынатын есірткі саны(грамм).

Бұдан әрі елдегі импорт көлемі бағаланады:

, (2)

мұндағы:

I – импорт (грамм);

C – героиннің жалпы көлемі(грамм);

Prg – героиннің көшедегі құнарлылығы;

Pwg – героиннің көтерме саудадағы құнарлылығы.

ЖІӨ-мен салыстырылатын, негізгі нәтиже беретін көрсеткіш ЖҚҚ болып табылады:

, (3)

мұндағы:

– ЖҚҚ (миллионтеңге);

– ішкі өндіріс (миллион теңге);

– сауда үстеме бағасы (миллионтеңге);

IC – аралық тұтыну (миллион теңге).

Есірткі саудасында аралық тұтыну көп емес және сауда үстеме бағасынан 10% болып бағаланды.

Сауда үстеме бағасын анықтау үшін есірткіні тұтыну мен импортын құндық мәнде қайта есептеу жүргізіледі. Есірткі импорты көтерме бағамен, тұтыну бөлшек бағамен бағаланады.

, (4)

мұндағы:

ТМ – сауда үстеме бағасы (теңге);

С – тұтыну (грамм);

Pr– бөлшек баға теңге

Pw – көтерме баға теңге

15. Каннабиноидтердің шығарылымының есеп-қисабы каннабиноидтерді ішкі тұтыну ішкі өндіріс есебінен қанағаттандырылады деген шартпен қалыптастырылады.

, (5)

мұндағы:

– марихуана менанашаның ішкі өндірісі (теңге);

A – бір жыл ішінде тәркіленген есірткі құралдары туралы мәліметтер;

N – есірткіге тәуелділер саны (адам);

D – есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда орташа тұтынатын есірткісаны (грамм);

– марихуана мен анашаның көтерме бағасы (граммға теңге).

, (6)

мұндағы:

– ЖҚҚ (миллионтеңге);

– ішкі өндіріс (миллионтеңге);

– сауда үстеме бағасы (миллионтеңге);

– аралық тұтыну (миллионтеңге).

, (7)

мұндағы:

– сауда үстеме бағасы(теңге);

C – тұтыну (граммға теңге);

– бөлшек баға (граммға теңге);

– көтерме баға (граммға теңге).

16. Апиынның шығарылымының есеп-қисабы тұтынылатын есірткі көлемі толықтай импортталады деген шартпен қалыптастырылады.

, (8)

мұндағы:

I – апиын импорты (теңге);

A – бір жыл ішінде тәркіленген есірткі құралдары туралы мәліметтер;

N – есірткігетәуелділер саны (адам);

D – есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда орташа тұтынатын есірткі саны (грамм);

– көтерме баға (граммға теңге).

ЖҚҚ мен сауда үстеме бағасын анықтау тәсілі ұқсас, есірткінің басқа түрлеріндегідей.

, (9)

мұндағы:

– ЖҚҚ (миллионтеңге);

– сауда үстеме бағасы (миллионтеңге);

– аралық тұтыну(миллионтеңге).

, (10)

мұндағы:

– сауда үстеме бағасы (миллионтеңге);

I – импорт (грамм);

– бөлшек баға (граммға теңге);

– көтерме баға (граммға теңге).

17. Синтетикалық есірткінің шығарылымының есеп-қисабы синтетикалық есірткіні барлық ішкі тұтыну ішкі өндіріс есебінен қанағаттандырылады деген шартпен қалыптастырылады.

, (11)

мұндағы:

– синтетикалық есірткінің ішкі өндірісі(теңге);

А – бір жыл ішінде тәркіленген есірткі құралдары туралы мәліметтер;

N – есірткіге тәуелділер саны (адам);

D – есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда орташа тұтынатын есірткі саны (грамм);

– синтетикалық есірткінің орташа бағасы (граммға теңге).

, (12)

мұндағы:

– ЖҚҚ (миллион теңге);

– ішкі өндіріс (миллион теңге);

– аралық тұтыну (миллион теңге).

Барлық есірткі тауарларын өндіруді есептеу осы Әдістемеде 1-қосымшада келтірген.

18. Бағалы металдар мен асыл тастардың, құрамында бағалы металдар бар шикізат тауарларының заңсыз айналымы.

Шығарылым ретінде Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 295-1-бабы (бұдан әрі - ҚР ҚК) "Бағалы металдар мен асыл тастардың, құрамында бағалы металдар бар шикізат тауарларының заңсыз айналымы" бойынша қалыптастырылатын келтірілген залал сомасы бойынша деректер пайдаланылады.

Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Негізгі асыл және түсті металдарды өндіру" қызметінің түрі бойынша аралық тұтынудың үлесі пайдаланылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. Бағалы металдар мен асыл тастардың, құрамында бағалы металдар бар шикізат тауарларының заңсыз айналымын есептеу осы Әдістемеде 1-қосымшада келтірілген.

19. Қаруды заңсыз жасау, сатып алу, беру, өткізу, сақтау.

Шығарылым ретінде ҚР ҚК-нің 287-бабы "Қаруды, оқ-дәрiлердi, жарылғыш заттарды және жарылыс құрылғыларын заңсыз иемдену, беру, өткiзу, сақтау, тасымалдау немесе алып жүру" және 288-бабы "Қаруды заңсыз жасау" бойынша қалыптастырылатын келтірілген залал сомасы бойынша деректер пайдаланылады. Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Машиналар мен жабдықтардан басқа дайын металл бұйымдарын өндіру" қызмет түрі бойынша аралық тұтыну үлесі пайдаланылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады. Қаруды заңсыз жасауды, иемденуді, беруді, өткізуді, сақтауды есептеу осы Әдістемеде 1-қосымшада келтірілген.

20. Жезөкшелікпен байланысты заңсыз қызмет: жалпы шығарылым, аралық тұтыну, ЖҚҚ көрсеткіштері негізінде есептеледі.

Әр түрлі өңірлер арасындағы осы қызмет түріне бағалардың айырмашылығына байланысты есептеулер әр өңір үшін жеке жүргізіледі және жалпы республика бойынша жинақталады.

Жезөкшелік қызметтерінің шығарылымын айқындаудың негізгі тәсілі оны жұмыскерлер саны және олардың орташа жалақысы туралы деректер негізінде ұсыныс (ресурстар) тарапынан айқындау болып табылады.

Жезөкшелік қызметтерінің шығарылымы келесі формула бойынша есептеледі:

, (13)

мұндағы:

– Жезөкшелік қызметтерінің шығарылымы (теңге);

– жұмыскерлер саны (адам);

– көрсетілетін қызметтің орташа баға (теңге);

– бір жылдағы жолығулар саны (бірлік).

Есеп-қисапта тіркелген және есепте тұрған жұмыскерлер туралы ресми деректер және осы қызмет түрінде анағұрлым ықтималдықпен айналысатын адамдар санының латенттік коэффициенті пайдаланылады.

Жезөкшелік қызметінің аралық тұтынуға:

1) клиенттерге қызмет көрсету кезінде пайдаланылатын жалданатын пәтерді жалдау ақысы;

2) интим-салондарды, сауналарды, массаж салондарын ұстаушылар төлейтін үй-жайды жалдау ақысы;

3) киімге, косметикаға, контрацептивтерге және арнайы жабдықтарға жұмсалатын шығыстар;

4) көлікке, жабдықтарға және жарнамаға шығыстар (сайттарды жүргізу) жатқызылады.

Аралық тұтыну үлесі көрсетілетін қызметтің осы түрі бойынша шығарылымнан 30% деп бағаланған.

ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады.

Жезөкшелік қызметін есептеу осы Әдістемеде 1-қосымшада келтірілген.

21. Заңсыз ойын бизнесін ұйымдастыру.

Шығарылым ретінде ҚР ҚК-нің "Заңсыз ойын бизнесін ұйымдастыру" 307-бабы бойынша қалыптастырылатын келтірілген залал сомасы пайдаланылады.

Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Өнер, ойын-сауық және демалыс" қызметі бойынша аралық тұтыну үлесі қолданылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады.

Заңсыз ойын бизнесін ұйымдастыру есеп-қисабы осы Әдістемеге 1-қосымшада келтірілген.

2-параграф. Лицензиясы (рұқсаттары) жоқ немесе Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіпте тіркелмеген өндірушілердіңтауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өндіру көрсеткіштерін есептеу

22. Осы Әдістемеде тиісті лицензиясы (рұқсаттары) жоқ немесе белгіленген тәртіпте тіркелмеген өндірушілердің тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өндірудің келесі түрлері қарастырылған:

браконьерлік;

заңсыз алкоголь өнімдерін өндіру;

заңсыз темекі өнімдерін өндіру;

мұнай және мұнай өнiмдерiнің шығарылу заңдылығын растайтын құжаттарынсыз оларды тасымалдау, иемдену, өткiзу, сақтау, сондай-ақ мұнайды қайта өңдеу;

жер қойнауын өз бетінше пайдалану;

шығармашылық түпнұсқалардың авторландырылмаған көшірмелерін өндіру;

контрабанда;

порнография және веб-модельдер қызметтерін көрсететін делдалдардың заңсыз қызметі.

23. Браконьерлік.Осы қызмет түрі:

1) заңсыз ағаш кесу;

2) заңсыз аң аулау;

3) балықты заңсыз аулау ішкі түрлері бойынша бөлінген.

Алып қойылған өнім (ағаш, жануарлар ұшалары) туралы деректер негізінде нарықтық бағаларды ескере отырып, заңсыз ағаш кесу және аң аулау бойынша шығарылым анықталады.

, (14)

мұндағы:

C – шығарылым (теңге);

– тәркіленген өнім көлемі (м3 немесе дана);

– орташа баға (1 м3 немесе данаға теңге).

Аралық тұтыну үлесі ретінде тиісті саланың заңды өндірісіндегі аралық тұтыну деректері пайдаланылады. ЖҚҚ шығарылым және аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады.

Балықты заңсыз аулауды бағалау өндіріс, экспорт, импорт және елде балықты тұтыну туралы деректер негізінде жүргізіледі. Бір жағынан тұтыну (пайдалану) және екінші жағынан ел ішіндегі өндіріс пен экспорт сальдосының (ресурстар) арақатынасы арқылы балықты заңсыз аулау туралы деректер есептеледі.

Қаралып отырған өнімге "Тірі балық", "Балық сүбесi мен балықтың өзге де етiн қоспағанда, жаңа ауланған немесе салқындатылған балық", "Балық сүбесi мен өзге де балық етiн қоспағанда, мұздатылған балық", "Балықтың сүбесi және жаңа ауланған, салқындатылған немесе мұздатылған балықтың өзге де етi (тураманы қоса алғанда)", "Кептiрiлген, тұздалған немесе тұздық судағы балық; ыстықтай немесе суықтай ысталған балық; тамаққа пайдалануға жарамды ұсақ немесе ipi тартылған балық ұны және түйiршiктерi" тауарлық позициялар жатады.

Өндірісті анықтау кезінде "Жаңа ауланған, салқындатылған немесе мұздатылған балық" позициясы бойынша өңдеу өнеркәсібіндегі өнім өндіру туралы деректер пайдаланылады.

Балықты заңсыз аулаудың көлемін есептеу кезінде балық өнімдерін заңды өндірудің көлемі анықталады:

, (15)

мұндағы:

– елдегі балық өнімінің заңды өндірісі (мың тонна);

– ішкі өндіріс (мың тонна);

I – импорт (мың тонна);

E – экспорт (мың тонна);

C – балық аулау (мың тонна).

Елдегі балық өнімдерін жалпы тұтыну халықтың жан басына шаққанда балықты тұтыну туралыдеректер негізінде анықталады.

, (16)

мұндағы:

– балықты заңсызаулау (мың тонна);

– елде балықты жалпы тұтыну (мың тонна);

– елдегі балық өнімінің заңды өндірісі(мың тонна).

Балықты заңсыз аулауды өңірлер бойынша бөлу кезінде үй шаруашылықтарын зерттеу нәтижесінде алынған балықты тұтыну құрылымы пайдаланылады.

Балықты заңсыз аулауды құндық мәнде бағалау кезінде балық құнының сараптамалық бағасы пайдаланылады. Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Балық аулау және аквадақыл" қызмет түрі бойынша аралық тұтынудың үлесі пайдаланылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым және аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады.Браконьерлік түрлері бойынша есеп-қисабы осы Әдістемеге 2-қосымшада келтірілген.

24. Заңсыз алкоголь өнімдерін өндіру.Алкогольді өнімдердің заңсыз өндірісін бағалау өндіріс, экспорт, импорт және елде алкоголь өнімдерін тұтыну туралы деректер негізінде жүргізіледі. Бір жағынан тұтыну (пайдалану) және екінші жағынан ел ішіндегі өндіріс пен экспорт сальдосының (ресурстар) арақатынасы арқылы алкогольдік өнімнің заңсыз өндірісі туралы деректер есептеледі.

Алкоголь өнімдерінің заңсыз өндірісін бағалау кезінде келесі тауарлық ұстанымдар қарастырылады: "Виски", "Ром мен тафия", "Джин мен арша тұнбасы", "Өзге де спирттік ішімдіктер" тауарлық кодтары.

Алкоголь өнімдерінің нақты көлемі құрамында 40% спирті бар алкогольге ауыстырылады.

Алкоголь өнімдерінің заңсыз өндірісінің көлемін есептеу кезінде алкоголь өнімдерін заңды өндірудің көлемі анықталады:

, (17)

мұндағы:

– елдегі алкоголь өнімдерініңзаңды өндірісі (мыңлитр);

– ішкі өндіріс (мыңлитр);

I – импорт (мыңлитр);

E – экспорт (мыңлитр).

, (18)

мұндағы:

– заңсыз өндіріс (мың литр);

– жалпы тұтыну (мың литр);

– заңды өндіріс (мың литр).

Өңірлер бойынша алкоголь өнімдерінің заңсыз өндірісін бөлу кезінде үй шаруашылықтарын зерттеу нәтижесінде алынған алкогольге үй шаруашылықтарының шығыстар құрылымы пайдаланылады.

Құндық мәнде алкоголь өнімдерінің заңсыз өндірісі өңірлер бөлінісінде нарықтық бағадан төмен арақ бағасында бағаланады. Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Сусындар өндірісі" қызметінің түрі бойынша аралық тұтынудың үлесі пайдаланылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым және аралық тұтынудың арасындағы айырмашылығы ретінде анықталады. Заңсыз алкоголь өнімдерін өндіруді есептеу осы Әдістемеге 2-қосымшада келтірілген.

25. Заңсыз темекі өнімдерінің өндіру. Заңсыз темекі өнімдерін өндіруді бағалау елдегі темекі өнімдерінің өндірісі, экспорты, импорты және тұтынуы туралы деректер негізінде жүргізіледі. Темекі өнімдерінің заңсыз өндірісін есептеу үшін заңсыз темекі өнімдерінің анықталған көлемінің коэффициенті пайдаланылады (3 жылдағы орташа мән).

, (19)

мұндағы:

– темекі өнімдерінің заңсыз айналымы (миллион теңге);

C – тұтыну (миллион дана);

K – темекі өнімдерінің анықталған көлемінің коэффициенті (%);

P – бір қораптың орташа бағасы (теңге).

Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Темекі өнімдерін өндіру" қызмет түрі бойынша аралық тұтыну үлесі пайдаланылады.

ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады. Заңсыз темекі өнімдерін өндіру көрсеткіштерін есептеу осы Әдістемеде 2-қосымшада келтірілген.

26. Мұнай және мұнай өнiмдерiнің шығарылу заңдылығын растайтын құжаттарсыз оларды тасымалдау, иемдену, өткiзу, сақтау, сондай-ақ мұнайды қайта өңдеу. Шығарылым ретінде ҚР ҚК-нің 197-бабы "Мұнай және мұнай өнiмдерiнің шығарылу заңдылығын растайтын құжаттарсыз оларды тасымалдау, иемдену, өткiзу, сақтау, сондай-ақ мұнайды қайта өңдеу" бойынша қалыптастырылатын келтірілген залал сомасы пайдаланылады.

Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Құбыр көлігінің қызметі" қызметі бойынша аралық тұтыну үлесі қолданылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады.

Мұнай және мұнай өнiмдерiнің шығарылу заңдылығын растайтын құжаттарсыз оларды тасымалдау, иемдену, өткiзу, сақтау, сондай-ақ мұнайды қайта өңдеуді есептеу осы Әдістемеде 2-қосымшада келтірілген.

27. Жер қойнауын өз бетінше пайдалану. Шығарылым ретінде ҚР ҚК-нің 334-бабы "Жер қойнауын өз бетінше пайдалану" бойынша қалыптастырылатын келтірілген залал сомасы пайдаланылады.

Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Металл кендерін өндіру" қызметі бойынша аралық тұтыну үлесі пайдаланылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады.

Жер қойнауын өз бетінше пайдаланубойынша есептеу осы Әдістемеде 2-қосымшада келтірілген.

28. Шығармашылық түпнұсқалардың авторландырылмаған көшірмелерін өндіру. ҰШЖ-да авторлық құқықтармен қорғалған материалдарды бұдан әрі сату мақсатымен заңсыз көшіру көрсетіледі. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес алып қойылған контрафактілік өнімнің құны шығарылым болып табылады. Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Ақпарат және байланыс" саласы бойынша заңсыз өндірістен аралық тұтынудың үлесі қолданылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады. Алып қойылған жасанды тауарлар мен шығармашылық түпнұсқалардың авторландырылмаған көшірмелерін есептеу осы Әдістемеде 3-қосымшада келтірілген.

29. Контрабанда. Алып қойылған тауарлардың сомасы бойынша деректер шығарылым ретінде пайдаланылады. Контрабандалық тауарлар саудасының аралық тұтынуы шығарылымнан үлес ретінде бағаланады, ал ЖҚҚ сәйкес шамасы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады. Контрабанданың аралық тұтынуын есептеу кезінде "Көтерме және бөлшек сауда; автомобильдер мен мотоциклдерді жөндеу" саласынан аралық тұтынудың үлесі қолданылады. Алып қойылған жасанды тауарлар мен алып қойылған контрабанданың көрсеткіштерін есептеу осы Әдістемеде 3-қосымшада келтірілген.

30. Порнография және веб-модельдер қызметтерін көрсету кезінде делдалдардың заңсыз қызметі. Порнография және веб-модельдер қызметтерін шығарылым ретінде ҚР ҚК-нің 311-бабы "Порнографиялық материалдарды немесе заттарды заңсыз тарату" және 312-бабы "Кәмелетке толмағандардың порнографиялық бейнелерi бар материалдарды немесе заттарды дайындау және олардың айналымы не оларды порнографиялық сипаттағы ойын-сауық iс-шараларына қатысу үшiн тарту" бойынша қалыптастырылатын келтірілген залал сомасы пайдаланылады.

Аралық тұтынуды есептеу кезінде "Кино-, бейнефильмдер және телевизиялық бағдарламалар, дыбыс жазбалар және музыкалық шығармаларды шығару саласындағы қызмет" қызметі бойынша аралық тұтыну үлесі қолданылады. ЖҚҚ жалпы шығарылым мен аралық тұтыну арасындағы айырма ретінде анықталады.

Порнография және веб-модельдер қызметтерін көрсету кезінде делдалдардың заңсыз қызметі бойыншаесептеу осы Әдістемеде 3-қосымшада келтірілген.

Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау әдістемесіне 1-қосымша

Қазақстан Республикасының заңнамасымен сатуға немесе иеленуге тыйым салынған тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өндіру көрсеткіштерін есептеу

1) Героин

Героин	Тәркіленген есірткі құралдары туралы мәліметтер	Есірткіге тәуелді адамдар саны	Мөлшері	Есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда есірткі құралдарын орташа тұтыну саны	Тұтыну	Көшедегі құнарлылық	Көтерме саудадағы құнарлылық	Көтерме сауда бағасы	Бөлшек сауда бағасы
	грамм	адам	грамм	грамм	грамм	%	%	теңге	теңге
	1	2	3=2*1,4%	4=183 күн×3	5=1+2×4	6	7	8	9

жалғасы

Героин	Импорт көлемі	Ішкі өндіріс көлемі	Импорт	Ішкі өндіріс	Сауда үстеме бағасы	Түпкілікті тұтыну	Аралық тұтынуға кеткен шығыстар	ЖҚҚ
	грамм	грамм	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге
	10=5×(6/7)	11=5-10	12=10×8/1000000	13=11*8/1000000	14=5×(9-8)/ 1000000	15=5×9/1000000	16=15×0,1	17=13+14-16

2) Каннабиноидтер (гашиш, марихуана)

Каннабиноидтер (гашиш, марихуана)	Тәркіленген есірткі құралдары туралы мәліметтер	7-55 жастағы халық	7-55 жастағы халық санынан 1,4%	Каннабиноидтерді қарқынды қолданатын есірткіге тәуелді адамдардың саны	Каннабиноидтерді үнемі қолданатын есірткіге тәуелді адамдардың саны	Каннабиноидтерді қарқынды қолданатын есірткіге тәуелді адамдар үшін мөлшері	Каннабиноидтерді үнемі қолданатын есірткіге тәуелді адамдар үшін мөлшері	Есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда есірткіні орташа тұтыну саны (қарқынды)	Есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда есірткіні орташа тұтыну саны (үнемі)
	грамм	адам	адам	адам	адам	грамм	грамм	грамм (аптасына 6 рет)	грамм (аптасына 1 рет)
	1	2	3=2*1,4%	4	5=3-4	6	7	8=312 күн×6	9=52 күн×7

жалғасы

Тұтыну	Көтерме баға	Бөлшек баға	Ішкі өндіріс	Сауда үстеме бағасы	Түпкілікті тұтыну	Аралық тұтынуға кеткен шығыстар	ЖҚҚ
грамм	теңге	теңге	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге
10=1+4×8+5×9	11	12	13=10×11/1000000	14=10×(12-11)/ 1000000	15=10×12/1000000	16=14×0,1	17=13+14-16

3) Апиын

Апиын	Тәркіленген есірткі құралдары туралы мәліметтер	Есірткіге тәуелді адамдар саны	Мөлшері	Есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда есірткіні орташа тұтыну саны	Тұтыну	Көтерме сауда бағасы	Бөлшек сауда бағасы
	грамм	адам	грамм	грамм	грамм	теңге	теңге
	1	2	3	4=365 күн×3	5=1+2×4	6	7

жалғасы

Апиын	Импорт	Сауда үстеме бағасы	Түпкілікті тұтыну	АТ кеткен шығыстар	ЖҚҚ
	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге
	8=5×6/1000000	9=5×(7-6)/1000000	10=5×7/1000000	11=9×0,1	12=9-11

4) Синтетикалық есірткі құралдары

Синтетикалық есірткі құралдары	Тәркіленген есірткі құралдары туралы мәліметтер	Нашақорлар саны	Мөлшері	Есірткіге тәуелді бір адамның бір жылда орташа тұтынатын есірткі құралдарының саны	Тұтыну	Бір грамм үшін бөлшек сауда бағасы	Шығарылым	Аралық тұтыну шығыстары	ЖҚҚ
	грамм	адам	грамм	грамм	грамм	тенге	миллион тенге	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3	4=312*3	5=1+(2*4)	6	7=5*6/1000000	8=7*0,1	9=7-8

Бағалы металдар мен асыл тастардың, құрамында бағалы металдар бар шикізат тауарларының заңсыз айналымы

Бағалы металдар мен асыл тастардың, құрамында бағалы металдар бар шикізат тауарларының заңсыз айналымы.	Келтірілген залал соммасы	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Қаруды заңсыз жасау, сатып алу, беру, өткізу, сақтау

Қаруды заңсыз жасау, сатып алу, беру, өткізу, сақтау.	Келтірілген залал соммасы	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион тенге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Жезөкшелік

Жезөкшелік	Жезөкшелікпен айналысатын адамдар	Қызмет үшін орташа баға	Бір жылда бару саны (сараптамалық)	Шығарылым	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	адам	теңге	саны	миллион теңге	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3= 300 күн×3 рет күніне бару	4=1×2×3/1000000	5=4×30%	6=4-5

Заңсыз ойын бизнесін ұйымдастыру

Заңсыз ойын бизнесін ұйымдастыру	Келтірілген залал соммасы	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2%	4=1-3

	Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау
	әдістемесіне 2-қосымша

Қызметтерге лицензиясы жоқ немесе белгіленген тәртіппен тіркелмеген өндірушілердің тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өндіру көрсеткіштерін есептеу

Браконьерлік

1) Ағаштызаңсыз кесу

Ағашты заңсыз кесу	Алып қойылған ағаш көлемі	1 м3 ағаш үшін орташа баға	Алыпқойылған ағаштың құны	Аралық тұтынуүлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	м3	теңге	теңге	%	теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2	4	5=3×4%	6=(3-5)/1000000

2) Заңсыз аң аулау

Заңсыз аң аулау	Алып қойылғанжануарлар өлекселерінің саны	1 дана үшін орташа баға	Алып қойылған жануарлар өлекселерінің бағасы	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	дана	теңге	теңге	%	теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2	4	5=3×4%	6=(3-5)/1000000

3) Балықты заңсыз аулау

Балықты заңсыз аулау	Балық өндірісі	Балық экспорты	Балық импорты	Балық аулау	Балықтың заңды өндірісі	Елдегі балықты тұтыну	Балықты заңсыз аулау
	мың тонна	мың тонна	мың тонна	мың тонна	мың тонна	мың тонна	мың тонна
	1	2	3	4	5=1-2+3+4	6	7=6-5

жалғасы

Балықты заңсыз аулау	1 кг балықтың орташа бағасы	Өңірлер бойынша балықты тұтыну құрылымы	Заңсыз өндіріс	Заңсыз өндіріс	Аралық тұтыну үлесі (заңды өндірістен %)	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	теңге	%	мыңтонна	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	8	9	10=7×9%	11=10×8×1000000/1000000	12	13=11×12%	14=11-13

Заңсыз алкоголь өнімдерінің өндірісі

Заңсыз алкоголь өнімдерінің өндірісі	40%-дық алкоголь өндірісі	40%-дық алкоголь экспорты	40%-дық алкоголь импорты	40%-дық алкогольдің заңды өндірісі	Халықтың жан басына шаққанда 40%-дықалкогольді тұтыну	15 және одан үлкен жастағы халық саны	Алкогольді тұтыну	Заңсыз өндіріс
	мың литр	мың литр	мың литр	мың литр	литр	адам	мың литр	мың литр
	1	2	3	4=1-2+3	5	6	7=5×6/1000	8=7-4

жалғасы

Заңсыз алкоголь өнімдерінің өндірісі	Арақтың 1л үшін орташа баға	Арақтың 1л үшін орташа баға (сараптамалық баға)	Республика бойынша жалпы шығыстардан өңірлер бойынша үй шаруашылықта- рының алкогольге кеткен шығыстарының құрылымы	Заңсыз өндіріс	Заңсыз өндіріс	Аралық тұтыну үлесі (заңды өндірістен %)	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	теңге	теңге	%	мың литр	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	9	10=9×0,9	11	12=11×8%	13=10×12×1000/1000000	14	15=13×14%	16=13-15

Заңсыз темекі өнімдерінің өндірісі

Заңсыз темекі өнімдерінің өндірісі	Өндіріс	Импорт	Экспорт	Тұтыну	Заңсыз темекі өнімдерінің анықталған көлемінің коэффициенті	Заңсыз өндіріс	Бір қораптың орташа бағасы	Заңсыз өндіріс	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион дана	миллион дана	миллион дана	миллион дана	%	миллион дана	теңге	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3	4=1+2-3	5	6=4*5%	7	8=6*7/20	9	10=8×9%	11=8-10

Мұнайдың және мұнай өнiмдерiнің шығарылу заңдылығын растайтын құжаттарсыз оларды тасымалдау, иемдену, өткiзу, сақтау, сондай-ақ мұнайды қайта өңдеу

Мұнайдың және мұнай өнiмдерiнің шығарылу заңдылығын растайтын құжаттарсыз оларды тасымалдау, иемдену, өткiзу, сақтау, сондай-ақ мұнайды қайта өңдеу	Келтірілген залал соммасы	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Жер қойнауын өз бетінше пайдалану

Жер қойнауын өз бетінше пайдалану	Келтірілген залал соммасы	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2%	4=1-3

	Заңсыз қызмет көлемдерін бағалау
	әдістемесіне 3-қосымша

Алып қойылған жасанды тауарлар мен шығармашылық түпнұсқалардың авторландырылмаған көшірмелерін, алып қойылғанконтрабанданың көрсеткіштерін және порнография және веб-модельдер қызметтерін көрсету кезінде делдалдардың заңсыз қызметі есептеу

Алып қойылған жасанды тауарлар мен шығармашылық түпнұсқалардың авторландырылмаған көшірмелері	Алып қойылған контрафактілік өнімнің құны	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Контрабанда

Алып қойылған контрабанда	Алыпқойылған тауардың құны	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Порнография және веб-модельдер қызметтерін көрсету кезінде делдалдардың заңсыз қызметі

Порнография және веб-модельдер қызметтерін көрсету кезінде делдалдардың заңсыз қызметі	Келтірілген залал соммасы	Аралық тұтыну үлесі	Аралық тұтыну	ЖҚҚ
	миллион теңге	%	миллион теңге	миллион теңге
	1	2	3=1×2%	4=1-3

On approval of the Methodology for Assessing the Volume of Illegal Activities

Order of the Chairman of the Statistics Committee of the Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan dated September 8, 2017 No. 125. Registered with the Ministry of Justice of the Republic of Kazakhstan on October 5, 2017 No. 15848.

Unofficial translation

In accordance with subparagraph 5) of Article 12 of the Law of the Republic of Kazakhstan "On State Statistics", subparagraph 34) of paragraph 15 of the Regulation on the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan, approved by the Decree of the President of the Republic of Kazakhstan dated October 5, 2020 № 427 and subparagraph 20) of paragraph 15 of the Regulation on the Bureau of National Statistics of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan, approved by the Order of the Chairman of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan dated October 23, 2020 № 9-nk, I HEREBY ORDER:

Footnote. The preamble is in the wording of the order of the Head of the Bureau of National Statistics of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan dated 29.08.2025 № 25 (effective from 01.01.2026).

1. That the enclosed Methodology for Assessing the Volume of Illegal Activities shall be approved.

2. In the manner prescribed by the legislation, the National Accounts Directorate, jointly with the Legal Directorate of the Statistics Committee of the Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan, shall:

1) ensure the state registration of this order with the Ministry of Justice of the Republic of Kazakhstan;

2) within ten calendar days from the date of the state registration of this order, send a copy hereof in paper and electronic form in the both Kazakh and Russian languages to Republican State Enterprise on the Right of Economic Management “Republican Center of Legal Information” for official publication and inclusion into the Reference Control Bank of Regulatory Legal Acts of the Republic of Kazakhstan;

3) within ten calendar days after the state registration of this order, direct a copy hereof for official publication in periodicals;

4) place this order on the Internet resource of the Committee on Statistics of the Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan.

3. The control over the execution of this order shall be assigned to the Deputy Chairman of the Statistics Committee of the Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan, (G. Kerimkhanov).

4. This order shall become effective ten calendar days after the day of its first official publication.

Chairman of the Committee
on Statistics of the Ministry
of National Economy
of the Republic of Kazakhstan	N. Aidapkelov

"AGREED"

Minister of Healthcare

of the Republic of Kazakhstan

______________ Y. Birtanov

of September 14, 2017

"AGREED"

Minister of Finance

of the Republic of Kazakhstan

______________ B. Sultanov

of September 18, 2017

Approved by Order of the Chairman of the Committee on Statistics of the Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan № 125of September 8, 2017

Methodology for estimating the volume of illegal activity Chapter 1. General provisions

1. The methodology for estimating the volume of illegal activity (hereinafter referred to as the Methodology) refers to a statistical methodology developed in accordance with international standards and approved in accordance with the Law of the Republic of Kazakhstan "On State Statistics".

2. This Methodology is used by the Bureau of National Statistics of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan (hereinafter referred to as the Bureau) in assessing the volume of illegal activities in accordance with international standards and for the purposes of the System of National Accounts (hereinafter referred to as the SNA).

3. The purpose of this Methodology is to assess the impact of illegal activities on economic sectors, that is, to determine their shares in the formation of Gross Domestic Product.

4. The 2008 SNA prepared by the International Monetary Fund, the Organization for Economic Cooperation and Development, the Statistical Office of the European Communities, the United Nations and the World Bank was used as a methodological basis.

5. The following definitions are used in this Methodology:

1) intermediate consumption – the cost of goods and services that are transformed or fully consumed in the production process during the reporting period;

2) gross value added (hereinafter referred to as GVA) – characterizes the final result of production activities and represents the value added by processing in this production process. It is calculated at the industry level as the difference between output and intermediate consumption, and includes the cost of fixed capital consumed in the production process;

3) gross domestic product (hereinafter referred to as GDP) is one of the most important indicators of the system of national accounts, characterizing the final result of a country's economic activity;

4) an institutional unit is an economic unit that is able to own assets on its own behalf, assume obligations, participate in economic activities and enter into transactions with other units;

5) the SNA is a system of statistical indicators designed in the form of a specific set of accounts and tables characterizing the results of a country's economic activity.

6. The information base for assessing the volume of illegal activities is:

1) official statistical information;

2) administrative data from administrative sources.

Chapter 2. Methodological approach to estimating the volume of illegal activities in accordance with the 2008 System of National Accounts

7. Unobservable activities include production activities that are not covered when collecting information from the main sources used in the preparation of national accounts.

8. Unobserved activities are divided into the following groups: hidden (shadow), illegal, informal.

9. Illegal activities include the production of goods and services prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan or carried out by manufacturers without a corresponding license (permit) in cases where the availability of such licenses is mandatory in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan.

10. The criteria for classifying types of activities as illegal are:

1) compliance with the characteristics of production activities covered by the boundaries of the SNA;

2) the fact of carrying out a type of activity in violation of the legislation of the Republic of Kazakhstan (including the absence of a license, registration outside the established procedure, or an outright ban on carrying out this type of activity).

11. Illegal activities are classified into the following two categories:

1) production, sale or movement of goods and services, the sale or possession of which is prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan;

2) production, sale or movement of goods and services by producers who do not have the appropriate license (permit) or are not registered in accordance with the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan.

Chapter 3. Assessment of illegal activities Paragraph 1. Calculation of indicators of production of goods and services, the sale or possession of which is prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan

12. This Methodology considers the following types of production of goods and services, the sale or possession of which is prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan:

drug trafficking (production and distribution of heroin, cannabinoids, opium, synthetic narcotic drugs);

illicit trafficking in precious metals;

manufacture, acquisition, transfer, sale, storage of weapons;

prostitution;

illegal gambling business.

13. Illegal drug-related activities include the production of drugs within the country, export and import, as well as activities for their delivery and sale to consumers.

14. Calculation of heroin consumption:

, (1)

where:

C is the total amount of heroin (seized and consumed) (grams);

A – information on the seizure of narcotic drugs for the year (grams);

N is the number of drug addicts (person);

D is the average amount of narcotic drugs consumed per year by one drug addict (gram).

Next, the volume of imports into the country is estimated:

, (2)

where:

I is the import (gram);

C is the total amount of heroin (grams);

– street purity of heroin (%);

– wholesale purity of heroin (%).

The main resulting indicator, which is compared with GDP, is GVA:

, (3)

where:

GVA is GVA (million tenge);

– domestic production (million tenge);

TM – trade margin (million tenge);

IC – intermediate consumption (million tenge).

Intermediate consumption in the drug business is insignificant and is estimated at 10% of the trade margin.

To determine the trade margin, drug consumption and import are recalculated in value terms. Drug imports are priced at wholesale prices, while consumption is priced at retail prices.

, (4)

where:

trade margin (million tenge);

consumption (grams);

retail price (tenge);

wholesale price (tenge).

15. The calculation of the release of cannabinoids is based on the condition that all domestic consumption of cannabinoids is met by domestic production.

, (5)

where:

– domestic production of marijuana (tenge);

A – information on the seizure of narcotic drugs for the year (grams);

N is the number of drug addicts (person);

D is the average amount of narcotic drugs consumed per year by one drug addict (gram);

– wholesale price of marijuana (tenge per gram).

, (6)

where:

– GVA (million tenge);

– domestic production (million tenge);

– trade margin (million tenge);

– intermediate consumption (million tenge).

, (7)

where:

TM is the trade margin (tenge);

C is consumption (grams);

P_r – retail price (tenge per gram);

P_w – wholesale price (tenge per gram);

16. Opium production is calculated on the condition that the volume of drugs consumed is fully imported.

, (8)

where:

I – opium imports (tenge);

A – information on the seizure of narcotic drugs for the year (grams);

N is the number of drug addicts (person);

D is the average amount of narcotic drugs consumed per year by one drug addict (gram);

– wholesale price (tenge per gram).

The approach to determining GVA and trade margins is similar to that of other types of drugs.

, (9)

where:

– GVA (million tenge);

– trade margin (million tenge);

– intermediate consumption (million tenge).

, (10)

where:

TM is the trade margin (tenge);

I is the import (gram);

– retail price (tenge per gram);

– wholesale price (tenge per gram).

17. The calculation of the output of synthetic narcotic drugs is formed on the condition that all domestic consumption of synthetic narcotic drugs is satisfied by domestic production.

, (11)

where:

– domestic production of synthetic narcotic drugs (tenge);

A – information on the seizure of narcotic drugs for the year (grams);

N is the number of drug addicts (person);

D is the average amount of narcotic drugs consumed per year by one drug addict (gram);

– retail price of synthetic narcotic drugs (tenge per gram).

, (12)

where:

– GVA (million tenge);

– domestic production (million tenge);

– intermediate consumption (million tenge).

The calculation of the production of all narcotic goods is given in appendix 1 to this Methodology.

18. Illegal trafficking of precious metals and precious stones, raw materials containing precious metals.

The output uses data on the amount of damage caused, generated under Article 295-1 "Illicit trafficking in precious metals and precious stones, raw materials containing precious metals" of the Criminal Code of the Republic of Kazakhstan (hereinafter referred to as the Criminal Code of the Republic of Kazakhstan).

When calculating intermediate consumption, the share of intermediate consumption by type of activity "Production of basic precious and non-ferrous metals" is used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation of illicit trafficking in precious metals and precious stones, and raw materials containing precious metals is given in appendix 1 to this Methodology.

19. Illegal manufacture, acquisition, transfer, sale, and storage of weapons.

The output uses data on the amount of damage caused, generated under Article 287 "Illegal acquisition, transfer, sale, storage, transportation or carrying of weapons, ammunition, explosives and explosive devices" and Article 288 "Illegal manufacture of weapons" of the Criminal Code of the Republic of Kazakhstan. When calculating intermediate consumption, the share of intermediate consumption by type of activity "Production of finished metal products, except machinery and equipment" is used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation of the illegal manufacture, acquisition, transfer, sale, and storage of weapons is given in appendix 1 to this Methodology.

20. Illegal prostitution-related activities are calculated based on the following indicators: gross output, intermediate consumption, GVA.

Calculations are made for each region separately, due to the difference in prices for this type of service between different regions, and are aggregated across the country as a whole.

The main way to determine the output of prostitution services is to determine it from the supply side (resources) based on data on the number of employees and their average earnings.

The output of prostitution services is calculated according to the following formula:

, (13)

where:

– output of prostitution services (tenge);

– number of employees (people);

– average price per service (tenge);

– the number of visits per year (units).

The calculations use official data on registered and accounted employees and apply the latency coefficient of the number of people who are most likely to be engaged in this type of activity.

The intermediate consumption of prostitution activities include:

1) rent for the rented apartment used in customer service;

2) rent for the premises, which is paid by the holders of sex salons, saunas, massage parlors;

3) expenses for clothing, cosmetics, contraceptives and special equipment;

4) expenses for transportation, equipment and advertising (website maintenance).

The share of intermediate consumption is estimated at 30% of output for this type of service. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption.

The calculation of prostitution services is given in appendix 1 to this Methodology.

21. Organization of illegal gambling business.

The amount of damage caused is used as the output, which is formed under Article 307 "Organization of illegal gambling" of the Criminal Code of the Republic of Kazakhstan.

When calculating intermediate consumption, the share of intermediate consumption by type of activity "Art, entertainment and recreation" is used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption.

The calculation of the organization of illegal gambling is given in appendix 1 to this Methodology.

Paragraph 2.Calculation of indicators of production of goods and services by manufacturers who do not have a license (permit) or are not registered in accordance with the procedure established by the legislation of the Republic of Kazakhstan

22. This Methodology considers the following types of production of goods and services by manufacturers who do not have the appropriate license (permit) or are not registered in accordance with the established procedure:

poaching;

production of illegal alcoholic beverages;

production of illegal tobacco products;

transportation, purchase, sale, storage of oil and petroleum products, as well as oil refining without documents confirming the legality of their origin;

unauthorized use of mineral resources;

production of unauthorized copies of creative originals;

smuggling;

illegal activity of intermediaries in the provision of pornography and webcam models.

23. Poaching. This type of activity is divided into the following subtypes:

1) illegal logging;

2) illegal hunting;

3) illegal fishing.

Based on data on seized products (wood, animal carcasses), taking into account market prices, the output of illegal logging and illegal hunting is estimated.

, (14)

where:

O – output (tenge);

– the volume of confiscated products (m3 or pieces);

– the average price (tenge per 1 m3 or piece).

The data of intermediate consumption in the legal production of the relevant industry is used as the share of intermediate consumption. GVA is calculated as the difference between output and intermediate consumption.

The assessment of illegal fishing is based on data on the production, export, import and consumption of fish in the country. Data on illegal fishing is calculated by comparing consumption on the one hand (use) and the balance of exports and production within the country on the other hand (resources).

The products in question include the following product positions: "Live fish", "Fresh or chilled fish, except for fish fillets and other fish meat", "Frozen fish, except for fish fillets and other fish meat", "Fillets of fish and other fish meat (including minced meat), fresh, chilled or frozen", "Dried, salted or in brine; hot or cold smoked fish; fine and coarse fish meal and fish pellets suitable for human consumption."

When determining production, data on the production of products in the manufacturing industry are used for the item "Fish, fresh, chilled or frozen".

When calculating the volume of illegal fishing, the volume of legal production of fish products is determined:

, (15)

where:

– legal production of fish products in the country (thousand tons);

– domestic production (thousand tons);

I – import (thousand tons);

E – exports (thousands of tons);

C – fish catch (thousands of tons).

The total consumption of fish products in a country is determined based on data on fish consumption per capita.

, (16)

where:

– illegal fishing (thousands of tons);

– total fish consumption in the country (thousand tons);

– legal production of fish products in the country (thousands of tons).

The distribution of illegal fishing by region uses the structure of fish consumption obtained as a result of household surveys.

When assessing illegal fishing in value terms, an expert assessment of the value of fish is used. When calculating intermediate consumption, the share of intermediate consumption by type of activity "Fishing and aquaculture" is used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation by type of poaching is given in Appendix 2 to this Methodology.

24. Production of illegal alcoholic beverages. The assessment of illegal production of alcoholic beverages is based on data on the production, export, import and consumption of alcoholic beverages in the country. By comparing consumption on the one hand (use) and the balance of exports and domestic production on the other hand (resources), data on the illegal production of alcoholic beverages are calculated.

When assessing the illegal production of alcoholic beverages, the following commodity items are considered: "Whiskey", "Rum and taffia", "Gin and juniper tincture", "Other alcoholic beverages".

The physical volume of alcoholic beverages is converted to alcohol with 40% alcohol content.

When calculating the volume of illegal production of alcoholic beverages, the volume of legal production of alcoholic beverages is determined:

, (17)

where:

– legal production of alcoholic beverages in the country (thousand liters);

– domestic production (thousand liters);

I – import (thousand liters);

E – export (thousand liters).

, (18)

where:

– illegal production (thousand liters);

– total consumption (thousand liters);

– legal production (thousands of liters)

When distributing illegal alcohol production by region, the structure of household spending on alcohol is used, obtained as a result of household surveys.

In terms of value, illegal alcohol production is estimated in terms of regions at vodka prices below market prices. When calculating intermediate consumption, the proportion of intermediate consumption by type of activity "Beverage production" is used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation of the production of illegal alcoholic beverages is given in appendix 2 to this Methodology.

25. Production of illegal tobacco products. The assessment of illegal tobacco production is based on data on the production, export, import and consumption of tobacco products in the country. To calculate the illegal production of tobacco products, the coefficient of the detected volume of illegal tobacco products is used (the average value for 3 years).

, (19)

where:

– illegal production of tobacco products (million tenge);

C – consumption (million pieces);

K is the coefficient of the detected volume of illegal tobacco products (%);

P is the average price per pack (tenge).

When calculating intermediate consumption, the share of intermediate consumption by type of activity "Tobacco production" is used.

GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation of illegal tobacco production is given in appendix 2 to this Methodology.

26. Transportation, purchase, sale, storage of oil and petroleum products, as well as oil refining without documents confirming the legality of their origin. The output uses data on the amount of damage caused, generated under Article 197 "Transportation, purchase, sale, storage of oil and petroleum products, as well as oil refining without documents confirming the legality of their origin" of the Criminal Code of the Republic of Kazakhstan.

When calculating intermediate consumption, the share of intermediate consumption by type of activity "Pipeline transport activity" is used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation of transportation, purchase, sale, storage of oil and petroleum products, as well as oil refining without documents confirming the legality of their origin is given in Appendix 2 to this Methodology.

27. Unauthorized use of mineral resources. The output uses data on the amount of damage caused, generated under Article 334 "Unauthorized use of mineral resources" of the Criminal Code of the Republic of Kazakhstan.

When calculating intermediate consumption, the share of intermediate consumption by type of activity "Mining of metal ores" is used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation of unauthorized use of subsurface resources is given in Appendix 2 to this Methodology.

28. Production of unauthorized copies of creative originals. The SNA reflects the illegal copying of copyrighted materials for the purpose of subsequent sale. The output is the value of the seized counterfeit products seized in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan. When calculating intermediate consumption, the shares of intermediate consumption from legal production in the Information and Communications industry are used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation of indicators of seized counterfeit goods and unauthorized copies of creative originals is given in Appendix 3 to this Methodology.

29. Smuggling. The output uses the data on the amount of seized goods. The intermediate consumption of the smuggling trade is estimated as a share of output, and the corresponding GVA value is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. When calculating the intermediate consumption of smuggling, the share of intermediate consumption from the industry "Wholesale and retail trade; repair of cars and motorcycles" is used. The calculation of indicators of seized counterfeit goods and seized contraband is given in Appendix 3 to this Methodology.

30. Illegal activity of intermediaries in the provision of pornography and webcam models. The output of pornography and webcam models uses data on the amount of damage caused, generated under Articles 311 "Illegal distribution of pornographic materials or objects" and 312 "Production and trafficking of materials or objects with pornographic images of minors or their involvement in entertainment pornographic events" of the Criminal Code of the Republic of Kazakhstan.

When calculating intermediate consumption, the share of intermediate consumption by type of activity "Production of films, videos and television programs, activities in the field of sound recording and publishing of musical works" is used. GVA is defined as the difference between gross output and intermediate consumption. The calculation of the illegal activity of intermediaries in the provision of pornography and webcam models is given in Appendix 3 to this Methodology.

Appendix 1 to the Methodology for assessing the volumes of illegal activity

Calculation of indicators of production of goods and services, the sale or possession of which is prohibited by the legislation of the Republic of Kazakhstan

1) Heroin

Heroin	Information on the seizure of narcotic drugs	Number of drug addicts	Dose	Average amount of narcotic drug consumed per year by one drug addict	Consumption	Street purity	Wholesale purity	Wholesale price	Retail price
	Gramm	ppl	Gramm	Gramm	Gramm	%	%	tenge	tenge
	1	2	3	4=183 days×3	5=1+2×4	6	7	8	9

Continuation

Heroin	Import volume	Domestic production volume	Import	Domestic production	Trade margin	End-use	Intermediate consumption costs	GVA
	gramm	gramm	million tenge	million tenge	million tenge	million tenge	million tenge	million tenge
	10=5×(6/7)	11=5-10	12=10×8/1000000	13=11*8/10000000	14=5×(9-8)/1000000	15=5×9/1000000	16=14×0,1	17=13+14-16

2) Cannabinoids (hashish, marijuana)

Cannabinoids (hashishmarijuana)	Information on drug seizures	Population aged 7-55 years	1.4% of the population aged 7-55 years	Number of drug addicts who use cannabinoids intensively	Number of drug addicts who use cannabinoids regularly	Dose for drug addicts who use cannabinoids intensively	Dose for drug addicts who use cannabinoids regularly	Average amount of drug consumed per year by one drug addict (intensively)	Average amount of drug consumed per year by one drug addict (regularly)
	gramm	ppl	ppl	ppl	ppl	gramm	gramm	gramm (6 time a week)	gramm (once a week)
	1	2	3=2*1,4%	4	5=3-4	6	7	8=312 days×6	9=52 days×7

Continuation

Consumption	Wholesale price	Retail price	Domestic production	Trade margin	End-use	Intermediate consumption costs	GVA
gramm	tenge	tenge	million tenge	million tenge	million tenge	million tenge	million tenge
10=1+4×8+5×9	11	12	13=10×11/1000000	14=10×(12-11)/ 1000000	15=10×12/1000000	16=14×0,1	17=13+14-16

3) Opium

Opium	Information on drug seizures	Number of drug addicts	Dose	Average amount of drug consumed per year by one drug addict	Comsumption	Wholesale price	Retail price
	gramm	ppl	gramm	gramm	gramm	tenge	tenge
	1	2	3	4=365 дней×3	5=1+2×4	6	7

Opium	Import	Trade margin	End-use	Intermediate consumption costs	GVA
	million tenge	million tenge	million tenge	million tenge	million tenge
	8=5×6/1000000	9=5×(7-6)/1000000	10=5×7/1000000	11=9×0,1	12=9-11

4) Synthetic narcotic drugs

Synthetic narcotic drugs	Information on the seizure of narcotic drugs	Number of drug addicts	Dose	Average amount of narcotic drug consumed per year by one drug addict	Consumption	Retail price per gramm	Output	Intermediate consumption costs	GVA
	gramm	ppl	gramm	gramm	gramm	tenge	million tenge	million tenge	million tenge
	1	2	3	4=312*3	5=1+2*4	6	7=5*6/1000000	8=7*0,1	9=7-8

Illegal trafficking of precious metals and precious stones, raw materials containing precious metals

Illegal trafficking of precious metals and precious stones, raw materials containing precious metals	Amount of damage caused	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Illegal manufacture, acquisition, transfer, sale, and storage of weapons

Illegal manufacture, acquisition, transfer, sale, and storage of weapons	Amount of damage caused	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Prostitution

Prostitution	Persons engaged in prostitution	Average price per service	Number of visits per year (expert)	Output	Intermediate consumption	GVA
	ppl	tenge	units	million tenge	million tenge	million tenge
	1	2	3= 300 days×3 visits per day	4=1×2×3/1000000	5=4×30%	6=4-5

Organization of illegal gambling business

Organization of illegal gambling business	Amount of damage caused	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3=1×2%	4=1-3

	Appendix 2 to the Methodology for assessing the volumes of illegal activity

Calculation of indicators for the production of goods and services by manufacturers who do not have a license (permit) or are unregistered in accordance with the established procedure

Poaching

1) Illegal logging

Illegal logging	Volume of seized wood	Average price per m3 of wood	Cost of seized wood	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	m3	tenge	tenge	%	tenge	million tenge
	1	2	3=1×2	4	5=3×4%	6=(3-5)/1000000

2) Illegal hunting

Illegal hunting	Number of seized animal carcasses	Average price per 1 unit	Cost of seized animal carcasses	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	units	tenge	tenge	%	tenge	million tenge
	1	2	3=1×2	4	5=3×4%	6=(3-5)/1000000

3) Illegal fishing

Illegal fishing	Fish production	Fish export	Fish import	Fish catch	Legal fish production	Fish consumption in the country	Illegal fishing
	thousands of tons	thousands of tons	thousands of tons	thousands of tons	thousands of tons	thousands of tons	thousands of tons
	1	2	3	4	5=1-2+3+4	6	7=6-5

Illegal fishing	Average price per 1 kg of fish	Structure of fish consumption by region	Illegal production	Illegal production	Share of intermediate consumption (% of legal production)	Intermediate consumption	GVA
	tenge	%	thousands of tons	million tenge	%	million tenge	million tenge
	8	9	10=7×9%	11=10×8×1000000/1000000	12	13=11×12%	14=11-13

Production of illegal alcoholic beverages

Production of illegal alcoholic beverages	Production of 40% alcohol	Export of 40% alcohol	Import of 40% alcohol	Legal production of 40% alcohol	Consumption of 40% alcohol per capita	Population aged 15 years and older	Alcohol consumption	Illegal production
	thousand liters	thousand liters	thousand liters	thousand liters	liter	ppl	thousand liters	thousand liters
	1	2	3	4=1-2+3	5	6	7=5×6/1000	8=7-4

Production of illegal alcoholic beverages	Average price for 1 liter of vodka	Average price for 1 liter of vodka (expert assessment)	The structure of household spending on alcohol by region from total spending in the republic	Illegal production	Illegal production	Share of intermediate consumption (% of legal production)	Intermediate consumption	GVA
	tenge	tenge	%	thousand liters	million tenge	%	million tenge	million tenge
	9	10=9×0,9	11	12=11×8%	13=10×12×1000/1000000	14	15=13×14%	16=13-15

Production of illegal tobacco products

Production of illegal tobacco products	Production	Import	Export	Consumption	The coefficient of the detected volume of illegal tobacco products	Illegal production of tobacco products	Average price per pack	Illegal production of tobacco products	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million units	million units	million units	million units	%	million units	tenge	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3	4=1+2-3	5	6=4*5%	7	8=6*7/20	9	10=8×9%	11=8-10

Transportation, purchase, sale, storage of oil and petroleum products, as well as oil refining without documents confirming the legality of their origin

Transportation, purchase, sale, storage of oil and petroleum products, as well as oil refining without documents confirming the legality of their origin	The amount of damage caused	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Unauthorized use of mineral resources

Unauthorized use of mineral resources	The amount of damage caused	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3=1×2%	4=1-3

	Appendix 3 to the Methodology for assessing the volumes of illegal activity

Calculation of seized counterfeit goods and unauthorized copies of creative originals, seized contraband and illegal activities of intermediaries in the provision of pornography and webcam models

Seized counterfeit goods and unauthorized copies of creative originals	The value of seized counterfeit products	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Smuggling

Seized contraband	The cost of seized products	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3=1×2%	4=1-3

Illegal activity of intermediaries in the provision of pornography services and webcam models

Illegal activity of intermediaries in the provision of pornography services and webcam models	The amount of damage caused	Share of intermediate consumption	Intermediate consumption	GVA
	million tenge	%	million tenge	million tenge
	1	2	3=1×2%	4=1-3