Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының айналыстан алынатын және алынған банкноттары мен монеталарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының тозған және бүлінген банкноттары мен монеталарын айырбастау қағидаларын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2012 жылғы 24 тамыздағы № 253 Қаулысы. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2012 жылы 24 қыркүйекте № 7926 тіркелді.

"Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң ережесiн және құрылымын бекiту туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 желтоқсандағы № 1271 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы ереженің 19-бабының екінші бөлігі екінші абзацының 3) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Басқармасы ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

Ескерту. Кіріспе жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 10.11.2025 № 71 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының айналыстан алынатын және алынған банкноттары мен монеталарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының тозған және бүлінген банкноттары мен монеталарын айырбастау қағидалары бекітілсін.

2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Ұлттық Банк Төрағасы

Г. Марченко

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2012 жылғы 24 тамыздағы № 253 қаулысымен бекітілген

Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының айналыстан алынатын және алынған банкноттары мен монеталарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының тозған және бүлінген банкноттары мен монеталарын айырбастау қағидалары

Ескерту. Қағидалар жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 10.11.2025 № 71 (01.01.2026 бастап қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

1. Осы Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының айналыстан алынатын және алынған банкноттары мен монеталарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының тозған және бүлінген банкноттары мен монеталарын айырбастау қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) "Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ережесін және құрылымын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 желтоқсандағы № 1271 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы ереженің 19-тармағы екінші бөлігінің екінші абзацының 3) тармақшасына сәйкес әзірленді.

2. Қағидалар Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының айналыстан алынатын және алынған банкноттары мен монеталарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының тозған және бүлінген банкноттары мен монеталарын айырбастау тәртібін айқындайды.

3. Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

1) айналыстан алынатын банкноттар мен монеталар – Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының ескі үлгідегі, заңды төлем құралы болып табылатын және жаңа үлгідегі банкноттармен және монеталармен қатар айналыста болатын банкноттары мен монеталары;

2) айналыстан алынған банкноттар мен монеталар – Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының ескі үлгідегі, заңды төлем құралы болуы тоқтатылған банкноттары мен монеталары;

3) тозған және бүлінген банкноттар мен монеталар – "Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының банкноттары мен монеталарының төлемділігін айқындау қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2017 жылғы 29 қарашадағы № 230 қаулысымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 16120 болып тіркелген) бекітілген Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының банкноттары мен монеталарының төлемділігін айқындау қағидаларында айқындалған, бүлінулері бар Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының тозған банкноттары мен ақаулы (бүлінген) монеталары;

4) Ұлттық Банктің филиалдары – Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің (бұдан әрі – Ұлттық Банк) аумақтық филиалдары және Ұлттық Банктің Кассалық операциялар және құндылықтарды сақтау орталығы (филиал).

2-тарау. Айналыстан алынатын және алынған банкноттар мен монеталарды айырбастау

4. Айналыстан алынатын банкноттар мен монеталар жаңа үлгідегі банкноттармен және монеталармен қатар айналыста болатын Ұлттық Банк Басқармасының қаулысымен белгіленген кезеңде заңды төлем құралы болып табылады, шектеулерсіз Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында төлемдердің барлық түрлері бойынша қабылданады, банк шоттарына есепке алынады, барлық банктерде, Қазақстан Республикасының бейрезидент-банктерінің филиалдарында, Ұлттық пошта операторында және Ұлттық Банктің филиалдарында шектеусіз айырбасталады.

5. Айналыстан алынған банкноттар мен монеталарды банктер, Қазақстан Республикасының бейрезидент-банктерінің филиалдары, Ұлттық пошта операторы және Ұлттық Банктің филиалдары заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарға және монеталарға "Қазақстан Республикасының ұлттық валютасының айналыстағы ақша белгiлерiнiң дизайны (нысаны) өзгерген кезде, оларды ауыстыру қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2015 жылғы 19 желтоқсандағы № 228 қаулысымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 12946 болып тіркелген)бекітілген Қазақстан Республикасының ұлттық валютасының айналыстағы ақша белгiлерiнiң дизайны (нысаны) өзгерген кезде, оларды ауыстыру қағидаларында белгіленген уақыт кезеңі ішінде және тәртіппен айырбастайды.

3-тарау. Тозған және бүлінген банкноттар мен монеталарды айырбастау

6. Тозған және бүлінген банкноттар мен монеталар заңды төлем құралы болып табылады.

7. Тозған және бүлінген банкноттар мен монеталар барлық банктерде, Қазақстан Республикасының бейрезидент-банктерінің филиалдарында, Ұлттық пошта операторында және Ұлттық Банктің филиалдарында белгіленген құны бойынша, қандай да болмасын шектеулерсіз айырбасталады.

8. Банктерге, Қазақстан Республикасының бейрезидент-банктерінің филиалдарына және Ұлттық пошта операторына келіп түскен тозған және бүлінген банкноттар мен монеталар Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2019 жылғы 29 қарашадағы № 231 қаулысымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 19680 болып тіркелген) бекітілген Екінші деңгейдегі банктерде, Қазақстан Республикасы бейрезидент-банктерінің филиалдарында, Ұлттық пошта операторында және банкноттарды, монеталарды және құндылықтарды инкассациялау айрықша қызметі болып табылатын заңды тұлғаларда кассалық операцияларды және банкноттарды, монеталарды және құндылықтарды инкассациялау жөніндегі операцияларды жүзеге асыру қағидаларында белгіленген тәртіппен сұрыпталады, айналысқа жіберілмейді және Ұлттық Банктің филиалдарына өткізіледі.

9. Тозған және бүлінген банкноттар мен монеталардың түпнұсқалығына күмән болған жағдайда, олар түпнұсқалығын анықтау үшін банкке, Қазақстан Республикасының бейрезидент-банкінің филиалына және Ұлттық пошта операторына өткізіледі. Банк, Қазақстан Республикасының бейрезидент-банкінің филиалы және Ұлттық пошта операторы оларды Ұлттық Банктің филиалына түпнұсқалығын анықтау үшін сараптамаға жібереді.

Ұлттық Банктің филиалы тозған және бүлінген банкноттар мен монеталарды "Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінде жеке және заңды тұлғалармен кассалық операциялар жүргізу қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2020 жылғы 28 қыркүйектегі № 120 қаулысымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 21299 болып тіркелген) бекітілген Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінде жеке және заңды тұлғалармен кассалық операциялар жүргізу қағидаларына сәйкес сараптамадан өткізеді және айырбастайды.

Об утверждении Правил обмена банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан, изымаемых и изъятых из обращения, а также ветхих и поврежденных банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан

Постановление Правления Национального Банка Республики Казахстан от 24 августа 2012 года № 253. Зарегистрировано в Министерстве юстиции Республики Казахстан 24 сентября 2012 года № 7926.

В соответствии с подпунктом 3) абзаца второго части второй пункта 19 Положения о Национальном Банке Республики Казахстан, утвержденного Указом Президента Республики Казахстан от 31 декабря 2003 года № 1271 "Об утверждении Положения и структуры Национального Банка Республики Казахстан", Правление Национального Банка Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ:

Сноска. Преамбула – в редакции постановления Правления Национального Банка РК от 10.11.2025 № 71 (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

1. Утвердить прилагаемые Правила обмена банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан, изымаемых и изъятых из обращения, а также ветхих и поврежденных банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан.

2. Настоящее постановление вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

Председатель Национального Банка	Г. Марченко

Утверждены постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 24 августа 2012 года № 253

Правила обмена банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан, изымаемых и изъятых из обращения, а также ветхих и поврежденных банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан

Сноска. Правила - в редакции постановления Правления Национального Банка РК от 10.11.2025 № 71 (вводится в действие с 01.01.2026).

1. Настоящие Правила обмена банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан, изымаемых и изъятых из обращения, а также ветхих и поврежденных банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан (далее – Правила) разработаны в соответствии с подпунктом 3) абзаца второго части второй пункта 19 Положения о Национальном Банке Республики Казахстан, утвержденного Указом Президента Республики Казахстан от 31 декабря 2003 года № 1271 "Об утверждении Положения и структуры Национального Банка Республики Казахстан".

2. Правила определяют порядок обмена банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан, изымаемых и изъятых из обращения, а также ветхих и поврежденных банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан.

3. В Правилах используются следующие основные понятия:

1) банкноты и монеты, изымаемые из обращения, – банкноты и монеты национальной валюты Республики Казахстан старого образца, являющиеся законным платежным средством и находящиеся в параллельном обращении с банкнотами и монетами нового образца;

2) банкноты и монеты, изъятые из обращения, – банкноты и монеты национальной валюты Республики Казахстан старого образца, переставшие быть законным платежным средством;

3) ветхие и поврежденные банкноты и монеты – ветхие банкноты и дефектные (поврежденные) монеты национальной валюты Республики Казахстан, имеющие повреждения, определенные Правилами определения платежности банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан, утвержденными постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 29 ноября 2017 года № 230 "Об утверждении Правил определения платежности банкнот и монет национальной валюты Республики Казахстан" (зарегистрировано в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 16120);

4) филиалы Национального Банка – территориальные филиалы Национального Банка Республики Казахстан (далее – Национальный Банк) и Центр кассовых операций и хранения ценностей (филиал) Национального Банка.

Глава 2. Обмен банкнот и монет, изымаемых и изъятых из обращения

4. Банкноты и монеты, изымаемые из обращения, в период параллельного обращения с банкнотами и монетами нового образца, установленный постановлением Правления Национального Банка, являются законным платежным средством, без ограничений принимаются на всей территории Республики Казахстан по всем видам платежей, зачисляются на банковские счета, обмениваются во всех банках, филиалах банков-нерезидентов Республики Казахстан, Национальным оператором почты и филиалах Национального Банка.

5. Банкноты и монеты, изъятые из обращения, обмениваются банками, филиалами банками-нерезидентами Республики Казахстан, Национальным оператором почты и филиалами Национального Банка на банкноты и монеты, являющиеся законным платежным средством, в течение периода времени и в порядке, установленном Правилами замены находящихся в обращении денежных знаков национальной валюты Республики Казахстан при изменении их дизайна (формы), утвержденными постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 19 декабря 2015 года № 228 "Об утверждении Правил замены находящихся в обращении денежных знаков национальной валюты Республики Казахстан при изменении их дизайна (формы)" (зарегистрировано в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 12946).

Глава 3. Обмен ветхих и поврежденных банкнот и монет

6. Ветхие и поврежденные банкноты и монеты являются законным платежным средством.

7. Ветхие и поврежденные банкноты и монеты обмениваются во всех банках, филиалах банков-нерезидентов Республики Казахстан, Национальным оператором почты и в филиалах Национального Банка по нарицательной стоимости без каких-либо ограничений.

8. Поступившие в банки, филиалы банков-нерезидентов Республики Казахстан и Национальному оператору почты ветхие и поврежденные банкноты и монеты отсортировываются, в обращение не выпускаются и передаются в филиалы Национального Банка в порядке, установленном Правилами осуществления кассовых операций и операций по инкассации банкнот, монет и ценностей в банках второго уровня, филиалах банков-нерезидентов Республики Казахстан, Национальном операторе почты и юридических лицах, исключительной деятельностью которых является инкассация банкнот, монет и ценностей, утвержденными постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 29 ноября 2019 года № 231 (зарегистрировано в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 19680).

9. В случае наличия сомнений в подлинности ветхих и поврежденных банкнот и монет, они сдаются в банк, филиал банка-нерезидента Республики Казахстан и Национальному оператору почты для определения подлинности. Банк, филиал банка-нерезидента Республики Казахстан и Национальный оператор почты направляют их на экспертизу в филиал Национального Банка для установления подлинности.

Филиал Национального Банка проводит экспертизу и обмен ветхих и поврежденных банкнот и монет в соответствии с Правилами ведения кассовых операций с физическими и юридическими лицами в Национальном Банке Республики Казахстан, утвержденными постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 28 сентября 2020 года № 120 "Об утверждении Правил ведения кассовых операций с физическими и юридическими лицами в Национальном Банке Республики Казахстан" (зарегистрировано в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21299).