Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану жөніндегі ұйымдар қызметінің қағидалары бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Мәдениет және ақпарат министрінің 2026 жылғы 20 сәуірдегі № 196-НҚ бұйрығы

"Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Заңының 10-бабының 23-1) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану саласындағы ұйымдардың қызметі қағидалары бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртiппен:

1) осы бұйрыққа қол қойылғаннан кейін күнтізбелік бес күн ішінде оны ресми жариялау және Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің "Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институты" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына қазақ және орыс тілдерінде жіберуді қамтамасыз етсін;

2) осы бұйрықты ресми жарияланғаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат вице-министріне жүктелсін.

4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Мәдениет және ақпарат министрі

А. Балаева

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрінің 2026 жылғы 20 сәуірдегі № 196-НҚ бұйрығымен бекітілген

Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану жөніндегі ұйымдар қызметінің қағидалары

1. Тарау. Жалпы ережелер

1. Осы Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану жөніндегі ұйымдар қызметінің қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) Қазақстан Республикасының "Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" Заңының 10-бабының 23-1) тармақшасына сәйкес әзірленді және тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану жөніндегі ұйымдар қызмет тәртібін айқындайды.

2. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

1) жергілікті атқарушы орган (әкімдік) - облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) әкімі басқаратын, өз құзыреті шегінде тиісті аумақта жергілікті мемлекеттік басқаруды және өзін-өзі басқаруды жүзеге асыратын алқалы атқарушы орган;

2) монументтік өнер құрылыстары – аса көрнекті тұлғаларды, маңызды тарихи оқиғаларды мәңгі есте қалдыру үшін орнатылатын монументтік өнер туындылары (ескерткіштер, стелалар, бюсттер);

3) тарих және мәдениет ескерткіштері – Тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне қосылған тарихи-мәдени мұра объектілері

4) тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану жөніндегі уәкілетті орган (бұдан әрі – уәкілетті орган) – тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану саласында басшылықты және салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган.

3. Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану жөніндегі ұйымдар (бұдан әрі – ұйым) жергілікті атқарушы органның шешімімен коммуналдық мемлекеттік мекеме ұйымдық-құқықтық нысанында құрылады.

2 Тарау. Ұйымның негізгі міндеттері

4. Ұйымның негізгі міндеттері мыналар болып табылады:

1) жергілікті атқарушы органның аумағында орналасқан тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және олардың сақталуын қамтамасыз ету;

2) ғылыми-зерттеу, есепке алу және мониторинг жұмыстарын жүргізу;

3) тарихи-мәдени мұра объектілерін пайдалану жөніндегі іс-шараларды әзірлеу және іске асыру;

4) тарихи-мәдени мұра мәселелері бойынша арнайы комиссия құру;

5) монументалды өнердің жаңа құрылыстарын орнату үшін құжаттарды дайындау жөніндегі жұмысты жүргізу.

5. Археология ескерткіштерінде тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану жөніндегі уәкілетті орган бекіткен жоспарға сәйкес археологиялық және қорғау-құтқару жұмыстарын жүргізеді.

3 Тарау. Ұйым қызметінің тәртібі

6. Ұйымның негізгі қызметі мыналар болып табылады:

1) тарихи-мәдени мұра объектілері бойынша есептік және ғылыми құжаттаманы жүргізу (есептік карточка, паспорттар, қорғау аймағына қатысты құжаттар);

2) атқарушы орган бекіткен жоспарға сәйкес тарихи-мәдени мұра объектілерінің техникалық жай-күйін жылына кемінде бір рет қарап-тексеру;

3) объектілерді жергілікті және республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімдеріне енгізу бойынша ұсыныстар дайындау;

4) қорғау аймақтарын және аумақтарды пайдалану режимдерін әзірлеуге, қорғау, реставрациялау, консервациялау жұмыстарын жүргізуге қатысу, сондай-ақ қорғау міндеттемелерін жасасу;

5) көрмелер, дәрістер, экскурсиялар және өзге де мәдени-ағартушылық іс-шараларды ұйымдастыру;

6) ғылыми, білім беру және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасау, өңірлік бағдарламаларды әзірлеуге қатысу, тарихи-мәдени мұра ескерткіштерін қорғау және пайдалану саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға қатысу.

Об утверждении правил деятельности организаций по охране и использованию объектов историко-культурного наследия

Приказ Заместителя Премьер-Министра - Министра культуры и информации Республики Казахстан от 20 апреля 2026 года № 196-НҚ

В соответствии с подпунктом 23-1) статьи 10 Закона Республики Казахстан "Об охpане и использовании объектов истоpико-культуpного наследия", ПРИКАЗЫВАЮ:

1. Утвердить прилагаемые правила деятельности организаций по охране и использованию объектов историко-культурного наследия.

2. Комитету культуры Министерства культуры и информации Республики Казахстан в установленном законодательством Республики Казахстан порядке обеспечить:

1) в течение пяти рабочих дней со дня подписания настоящего приказа направление его на казахском и русском языках в Республиканское государственное предприятие на праве хозяйственного ведения "Институт законодательства и правовой информации Республики Казахстан" Министерства юстиции Республики Казахстан для официального опубликования и включения в Эталонный контрольный банк нормативных правовых актов Республики Казахстан;

2) размещение настоящего приказа на интернет-ресурсе Министерства культуры и информации Республики Казахстан после его официального опубликования.

3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего вице-министра культуры и информации Республики Казахстан.

4. Настоящий приказ вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

Заместитель Премьер-Министра-Министр культуры и информации

А. Балаева

Утверждены приказом Заместителя Премьер- Министра – Министра культуры и информации Республики Казахстан от 20 апреля 2026 года № 196-НҚ

Правила деятельности организаций по охране и использованию объектов историко-культурного наследия

Глава 1. Общие положения

1. Настоящие Правила деятельности организаций по охране и использованию объектов историко-культурного наследия (далее – Правила) разработаны в соответствии с подпунктом 23-1) статьи 10 Закона Республики Казахстан "Об охpане и использовании объектов истоpико-культуpного наследия" и определяют порядок деятельности организаций по охране и использованию объектов историко-культурного наследия.

2. В настоящих Правилах используются следующие основные понятия:

1) местный исполнительный орган (акимат) – коллегиальный исполнительный орган, возглавляемый акимом области, города республиканского значения и столицы, района (города областного значения), осуществляющий в пределах своей компетенции местное государственное управление и самоуправление, финансируемое из соответствующих местных бюджетов;

2) сооружения монументального искусства – произведения монументального искусства (памятники, стелы, бюсты), устанавливаемые для увековечения памяти о выдающихся личностях, значимых исторических событиях;

3) памятники истории и культуры – объекты историко-культурного наследия, включенные в Государственный список памятников истории и культуры;

4) уполномоченный орган по охране и использованию объектов историко-культурного наследия (далее – уполномоченный орган) – центральный исполнительный орган, осуществляющий руководство и межотраслевую координацию в сфере охраны и использования объектов историко-культурного наследия.

3. Организаций по охране и использованию объектов историко-культурного наследия (далее – организация) создаются по решению местного исполнительного органа в организационно-правовой форме коммунального государственного учреждения.

Глава 2. Основные задачи организации

4. Основными задачами организации являются:

1) охрана и обеспечение сохранности объектов историко-культурного наследия находящийся на территории местного исполнительного органа;

2) проведение научно-исследовательских, учетных и мониторинговых работ;

3) разработка и реализация мероприятий по использованию объектов историко-культурного наследия;

4) создание специальной комиссии по вопросам историко-культурного наследия;

5) ведет работу по подготовке документов для установления новых сооружений монументального искусства.

5. Проводит археологические, охранно-спасательные работы на памятниках археологии согласно утвержденному плану уполномоченного органа по охране и использованию объектов историко-культурного наследия.

Глава 3. Порядок деятельности организации

6. Основной деятельностью организации является:

1) ведение учетной и научной документации по объектам историко-культурного наследия (учетная карточка, паспорта, документы, касающиеся охранной зоны);

2) проведение осмотра технического состояния объектов историко-культурного наследия не менее одного раза в год согласно утвержденному плана исполнительного органа;

3) подготовка предложений по включению объектов в государственные списки памятников истории и культуры местного и республиканского значения;

4) участие в разработке зон охраны и режимов использования территорий, охране, реставрации, консервации, заключение охранных договоров;

5) организация выставок, лекций, экскурсий и иных культурно-просветительских мероприятий;

6) взаимодействие с научными, образовательными и международными организациями, участие в разработке региональных программ, в реализации государственной политике в сфере охраны и использовании памятников историко-культурного наследия.