О Курултае Республики Казахстан и статусе его депутатов

Конституционный закон Республики Казахстан от 5 июня 2026 года № 297-VIII ЗРК

      Примечание ИЗПИ!
      Настоящий Конституционный закон вводится в действие с 01.07.2026.

      Настоящий Конституционный закон в соответствии с Конституцией Республики Казахстан определяет организацию и деятельность Курултая Республики Казахстан, правовое положение его депутатов.

Глава 1. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 1. Статус Курултая

      Курултай Республики Казахстан является высшим представительным органом Республики Казахстан, осуществляющим законодательную власть.

Статья 2. Правовые основы и принципы деятельности Курултая

      1. Курултай осуществляет свою деятельность в соответствии с Конституцией Республики Казахстан, настоящим Конституционным законом, иными законами Республики Казахстан, а также Регламентом Курултая Республики Казахстан.

      2. Курултай реализует свою деятельность на сессиях Курултая, в работе его органов и депутатов.

      3. Деятельность Курултая основывается на принципах законности, коллегиальности, гласности, политического многообразия и равенства его депутатов.

Статья 3. Срок полномочий Курултая

      1. Срок полномочий Курултая определяется сроком полномочий депутатов Курултая очередного созыва.

      Срок полномочий депутатов Курултая – пять лет.

      2. Полномочия Курултая очередного созыва начинаются с момента открытия его первой сессии и заканчиваются с началом работы первой сессии Курултая следующего созыва.

Статья 4. Досрочное прекращение полномочий Курултая

      1. Президент Республики Казахстан вправе распустить Курултай после консультаций с Председателем Курултая и Премьер-Министром.

      2. Президент Республики Казахстан вправе распустить Курултай в случае повторного отказа в даче согласия на назначение кандидатуры, предложенной Президентом на должность, назначение на которую осуществляется с согласия Курултая, а также в случае повторного отказа в избрании Председателя Курултая.

      3. Курултай не может быть распущен в период чрезвычайного или военного положения, в последние шесть месяцев полномочий Президента, в течение одного года после предыдущего роспуска или в случае, установленном пунктом 3 статьи 51 Конституции Республики Казахстан.

      Моментом начала указанного годичного срока является день введения в действие акта Президента Республики Казахстан о роспуске Курултая. Этот срок истекает в соответствующие месяц и число следующего года. Если окончание срока приходится на месяц, в котором нет соответствующего числа, то срок истекает в последний день этого месяца.

Статья 5. Состав Курултая

      1. Курултай состоит из ста сорока пяти депутатов, избираемых по системе пропорционального представительства по территории единого общенационального избирательного округа на основе всеобщего, равного и прямого избирательного права при тайном голосовании.

      2. Порядок избрания депутатов Курултая устанавливается конституционным законом.

Статья 6. Полномочия Курултая

      Курултай:

      1) принимает конституционные законы и законы;

      2) проводит повторное обсуждение и голосование по законам или статьям закона, вызвавшим возражения Президента Республики Казахстан;

      3) решает вопросы войны и мира;

      4) принимает по предложению Президента Республики Казахстан решение об использовании Вооруженных Сил Республики Казахстан для выполнения международных обязательств по поддержанию мира и безопасности;

      5) объявляет выборы Президента Республики Казахстан;

      6) выдвигает инициативу о назначении всенародного референдума;

      7) дает согласие Президенту Республики Казахстан на назначение Вице-Президента Республики Казахстан;

      8) дает согласие Президенту Республики Казахстан на назначение Премьер-Министра Республики Казахстан;

      9) дает согласие на назначение Президентом Республики Казахстан судей Конституционного Суда, членов Центральной избирательной комиссии, Высшей аудиторской палаты;

      10) избирает и освобождает от должностей по представлению Президента Республики Казахстан судей Верховного Суда Республики Казахстан, принимает их присягу;

      11) лишает неприкосновенности судей Конституционного Суда, судей Верховного Суда;

      12) прекращает полномочия депутата Курултая, а также по представлению Генерального Прокурора Республики Казахстан решает вопросы о лишении депутата Курултая его неприкосновенности;

      13) по инициативе не менее одной пятой от общего числа депутатов Курултая вправе большинством голосов от общего числа депутатов Курултая выразить вотум недоверия Правительству;

      14) заслушивает ежегодные послания Конституционного Суда о состоянии конституционной законности в Республике Казахстан;

      15) заслушивает два раза в год отчет Председателя Высшей аудиторской палаты;

      16) обсуждает и утверждает отчеты Правительства и Высшей аудиторской палаты об исполнении республиканского бюджета;

      17) вправе по инициативе не менее одной трети от общего числа депутатов Курултая заслушивать отчеты членов Правительства Республики Казахстан по вопросам их деятельности;

      18) проводит по вопросам своей компетенции слушания и правительственные часы;

      19) принимает регламент своей деятельности и иные решения по вопросам, связанным с организацией и внутренним распорядком Курултая;

      20) формирует координационный и рабочие органы Курултая;

      21) образует комиссии Курултая, избирает и освобождает от должности председателей, заслушивает отчеты о деятельности комиссий;

      22) осуществляет иные полномочия, возложенные на Курултай Конституцией Республики Казахстан.

Статья 7. Языки работы в Курултае

      Использование языков в работе Курултая осуществляется в соответствии с Конституцией Республики Казахстан и законодательством Республики Казахстан о языках.

Статья 8. Международное сотрудничество Курултая

      Курултай осуществляет международное сотрудничество с парламентами иностранных государств, международными и межпарламентскими организациями в порядке, предусмотренном Регламентом Курултая.

Глава 2. ОРГАНИЗАЦИОННЫЕ ФОРМЫ ОСУЩЕСТВЛЕНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ КУРУЛТАЯ

Статья 9. Сессии Курултая

      1. Сессия Курултая проходит в форме заседаний.

      2. Первая сессия Курултая созывается Президентом Республики Казахстан не позднее тридцати дней со дня опубликования итогов выборов.

      3. На первой сессии Курултая до избрания его Председателя на заседаниях председательствует Председатель Центральной избирательной комиссии Республики Казахстан.

      4. Очередные сессии Курултая проводятся раз в год, начиная с первого рабочего дня сентября и по последний рабочий день июня.

      Под рабочими днями следует понимать дни, которые не являются выходными или праздничными (национальные и государственные праздники).

      5. Сессия Курултая открывается и закрывается на заседании Курултая.

      Сессия Курултая, как правило, открывается Президентом Республики Казахстан, а в случае его отсутствия – Председателем Курултая.

      6. В период между очередными сессиями Курултая Президент Республики Казахстан по собственной инициативе, по предложению Председателя Курултая или не менее одной трети от общего числа депутатов Курултая может созвать внеочередную сессию Курултая. На ней могут рассматриваться только вопросы, послужившие основанием для ее созыва.

Статья 10. Заседания Курултая

      1. Заседания Курултая созываются Председателем Курултая.

      2. Заседания Курултая проводятся при условии присутствия на них не менее двух третей от общего числа депутатов Курултая.

      3. Заседания Курултая являются открытыми. В случаях, предусмотренных Регламентом Курултая, могут проводиться закрытые заседания.

      Президент Республики Казахстан, Вице-Президент, Премьер-Министр и члены Правительства, Председатель Қазақстан Халық Кеңесі, Председатель Национального Банка, Генеральный Прокурор, Председатель Комитета национальной безопасности, Руководитель Администрации Президента Республики Казахстан имеют право присутствовать на любых, как открытых, так и закрытых заседаниях Курултая и быть выслушанными.

      4. Должностные лица государственных органов и органов местного самоуправления, о необходимости присутствия которых на заседании принято решение Курултая, обязаны прибыть в Курултай и дать необходимые пояснения по вопросам, входящим в их компетенцию. Курултай не вправе принимать подобных решений в отношении Президента и Вице-Президента Республики Казахстан.

Статья 11. Председатель Курултая

      1. Курултай возглавляет Председатель, избираемый из числа депутатов, свободно владеющих государственным языком, тайным голосованием большинством голосов от общего числа депутатов Курултая.

      Кандидатура на должность Председателя Курултая выдвигается Президентом Республики Казахстан.

      Президент Республики Казахстан вправе распустить Курултай в случае повторного отказа в избрании Председателя Курултая.

      2. Председатель Курултая может быть отозван от должности, а также уйти в отставку, если за это проголосовало большинство от общего числа депутатов Курултая.

      Вопрос об освобождении от занимаемой должности Председателя Курултая рассматривается Курултаем на основании представления Президента Республики Казахстан на Председателя Курултая либо по инициативе не менее двух третей от общего числа депутатов Курултая, либо на основании личного заявления Председателя Курултая.

      3. Председатель Курултая:

      1) открывает сессии Курултая, если иное не предусмотрено Конституцией Республики Казахстан;

      2) созывает заседания Курултая и председательствует на них;

      3) осуществляет общее руководство подготовкой вопросов, вносимых на рассмотрение Курултая;

      4) представляет Курултаю кандидатуры к избранию на должности заместителей Председателя Курултая;

      5) обеспечивает соблюдение регламента в деятельности Курултая;

      6) руководит деятельностью Бюро Курултая;

      7) подписывает акты, издаваемые Курултаем;

      8) выполняет другие обязанности, возлагаемые на него настоящим Конституционным законом и Регламентом Курултая.

      4. Председатель Курултая пользуется правом решающего голоса в случае, если при голосовании в Курултае голоса депутатов разделятся поровну.

      5. Председатель Курултая имеет трех заместителей, избираемых Курултаем по представлению Председателя Курултая большинством голосов от общего числа депутатов Курултая.

      Заместители Председателя Курултая выполняют по уполномочию Председателя Курултая отдельные его функции, а также исполняют обязанности Председателя Курултая в случае его отсутствия или невозможности осуществления им своих обязанностей. Заместители Председателя Курултая могут быть по предложению Председателя Курултая отозваны от должности, если за это проголосовало большинство от общего числа депутатов Курултая.

      6. По вопросам своей компетенции Председатель Курултая издает распоряжения.

Статья 12. Координационный орган Курултая

      1. Координационным органом Курултая является Бюро Курултая, образуемое при Председателе Курултая.

      2. В состав Бюро Курултая входят заместители Председателя Курултая, председатели постоянных комитетов, руководители фракций политических партий, представленных в Курултае.

      3. Бюро Курултая:

      1) осуществляет координацию работы постоянных комитетов и комиссий Курултая;

      2) подготавливает для Курултая предложения по очередности рассмотрения вопросов на заседаниях Курултая;

      3) оказывает содействие в организации совместной работы постоянных комитетов по вопросам, относящимся к компетенции нескольких комитетов;

      4) решает иные вопросы организации работы Курултая, не отнесенные настоящим Конституционным законом и Регламентом Курултая к компетенции других органов и должностных лиц Курултая.

      4. Заседания Бюро Курултая созываются Председателем Курултая по мере необходимости и правомочны при наличии не менее двух третей от общего числа его членов.

      5. Полномочия, порядок деятельности Бюро Курултая определяются настоящим Конституционным законом и Регламентом Курултая.

      6. По вопросам своей компетенции Бюро Курултая издает постановления.

Статья 13. Рабочие органы Курултая

      1. Рабочими органами Курултая являются постоянные комитеты и комиссии.

      2. Постоянные комитеты образуются для ведения законопроектной работы, предварительного рассмотрения и подготовки вопросов, относящихся к компетенции Курултая.

      3. Комиссии образуются в случаях, предусмотренных Конституцией Республики Казахстан.

      4. Полномочия, порядок деятельности постоянных комитетов и комиссий определяются настоящим Конституционным законом и Регламентом Курултая.

      5. По вопросам своей компетенции постоянные комитеты и комиссии издают постановления.

      Постановления постоянных комитетов и комиссий принимаются большинством голосов от общего числа их членов.

Статья 14. Консультативно-совещательные органы при Курултае

      1. При Курултае для выработки предложений по вопросам, отнесенным к его компетенции, могут создаваться консультативно-совещательные органы.

      2. Порядок образования консультативно-совещательных органов определяется Регламентом Курултая.

      3. Решения консультативно-совещательных органов носят рекомендательный характер.

Статья 15. Слушания в Курултае

      1. Курултай по вопросам своей компетенции проводит слушания.

      2. Слушания проводятся по решению Бюро Курултая, которое определяет головной комитет (комитеты), ответственный (ответственные) за подготовку проведения слушаний.

      Слушания могут проводиться в открытой и закрытой формах.

      3. Слушания не проводятся во время заседаний Курултая.

      4. Оппозиция в Курултае вправе инициировать проведение слушаний не менее одного раза в течение одной сессии в порядке, предусмотренном Регламентом Курултая.

      5. Порядок проведения слушаний устанавливается Регламентом Курултая.

Статья 16. Правительственный час

      1. По вопросам, входящим в компетенцию государственных органов и организаций, в Курултае могут проводиться правительственные часы.

      2. Правительственный час проводится по решению Бюро Курултая постоянными комитетами и может проводиться в открытой и закрытой формах.

      3. Вопросы повестки дня правительственного часа определяются Бюро Курултая по предложению постоянных комитетов Курултая.

      Оппозиция в Курултае вправе определять повестку дня правительственного часа не менее двух раз в течение одной сессии.

      4. Правительственный час не проводится во время заседаний Курултая.

      5. Порядок проведения правительственного часа устанавливается Регламентом Курултая.

Глава 3. АКТЫ КУРУЛТАЯ

Статья 17. Акты Курултая

      1. Курултай в соответствии с Конституцией Республики Казахстан принимает законы, в том числе конституционные, которые регулируют важнейшие общественные отношения.

      По иным вопросам своей компетенции Курултай издает постановления.

      2. Законы и постановления Курултая имеют обязательную силу на всей территории Республики Казахстан.

      3. Законы и постановления Курултая не должны противоречить Конституции Республики Казахстан. Постановления Курултая не должны противоречить законам.

      4. Курултай вправе по вопросам своей компетенции принимать обращения, декларации и заявления, не носящие законодательного характера. Порядок их принятия устанавливается Регламентом Курултая.

Статья 18. Регламент Курултая

      1. Регламент Курултая устанавливает:

      1) организацию деятельности Курултая;

      2) порядок формирования и организацию деятельности координационного, рабочих и консультативно-совещательных органов Курултая;

      3) порядок создания и организацию деятельности депутатских объединений, в том числе фракций политических партий, а также большинства и оппозиции в Курултае;

      4) условия и порядок проведения заседаний Курултая;

      5) порядок проведения слушаний и правительственных часов;

      6) порядок реализации права законодательной инициативы;

      7) правила законотворческого процесса в Курултае и порядок обсуждения проектов законов в рабочих органах Курултая;

      8) порядок осуществления депутатами и должностными лицами Курултая своих полномочий.

      2. Регламент Курултая утверждается постановлением Курултая.

      3. Любое собрание депутатов Курултая, которое, имея целью осуществление его конституционных полномочий, проводится без соблюдения Регламента Курултая, является незаконным. Акты, принятые таким собранием, недействительны.

Глава 4. ЗАКОНОДАТЕЛЬНЫЙ ПРОЦЕСС В КУРУЛТАЕ

Статья 19. Законодательная инициатива

      1. Законодательной инициативой является официальное внесение субъектом права законодательной инициативы текста проекта закона, обязательного к рассмотрению Курултаем.

      2. Право законодательной инициативы реализуется исключительно в Курултае и принадлежит:

      1) Президенту Республики Казахстан, который вносит проект закона специальным посланием;

      2) депутатам Курултая, которые вносят проект закона представлением;

      3) Правительству, которое вносит проект закона постановлением;

      4) Қазақстан Халық Кеңесі, который вносит проект закона решением.

      3. Проекты законов, внесенные в Курултай, постановлением Бюро Курултая направляются для рассмотрения в соответствующие комитеты и могут быть рассмотрены на заседании Курултая лишь при наличии по ним заключений постоянных комитетов Курултая.

      4. Проекты законов, предусматривающие сокращение государственных доходов или увеличение государственных расходов, могут быть внесены только при наличии положительного заключения Правительства. Для проектов законов, вносимых в Курултай в порядке законодательной инициативы Президента Республики Казахстан, наличие такого заключения не требуется.

      5. Вопросы, связанные с порядком реализации права законодательной инициативы и не урегулированные настоящим Конституционным законом, решаются Регламентом Курултая.

Статья 20. Компетенция Курултая по принятию законов

      Курултай вправе издавать законы, которые регулируют важнейшие общественные отношения, устанавливают основополагающие принципы и нормы, касающиеся:

      1) правосубъектности физических и юридических лиц, гражданских прав и свобод, обязательств и ответственности физических и юридических лиц;

      2) режима собственности и иных вещных прав;

      3) основ организации и деятельности государственных органов и органов местного самоуправления, государственной и воинской службы;

      4) налогообложения, установления или отмены сборов и других обязательных платежей;

      5) республиканского бюджета, вопросов о государственных займах и оказании Республикой Казахстан экономической и иной помощи;

      6) вопросов судоустройства и судопроизводства;

      7) вопросов амнистии;

      8) образования, науки, культуры, здравоохранения и социального обеспечения;

      9) приватизации предприятий и их имущества;

      10) охраны окружающей среды;

      11) административно-территориального устройства Республики Казахстан;

      12) обеспечения обороны и безопасности государства;

      13) государственных символов Республики Казахстан;

      14) ратификации международных договоров и их денонсации;

      15) государственных наград, почетных званий;

      16) иных вопросов в соответствии с Конституцией Республики Казахстан.

Статья 21. Очередность и сроки рассмотрения Курултаем проектов законов

      1. Очередность и сроки рассмотрения Курултаем проектов законов определяются Бюро Курултая, а также в случаях, установленных Конституцией Республики Казахстан, – Президентом Республики Казахстан.

      2. Президент Республики Казахстан вправе специальным посланием Курултаю определять приоритетность рассмотрения проектов законов, означающую, что соответствующие законопроекты должны быть приняты в первоочередном порядке в течение двух месяцев. Порядок их рассмотрения определяется Регламентом Курултая.

      3. Законопроекты, внесенные в порядке законодательной инициативы Правительства Республики Казахстан в целях оперативного реагирования на условия, создающие угрозу жизни и здоровью населения, конституционному строю, охране общественного порядка, экономической безопасности страны, подлежат рассмотрению Курултаем немедленно.

      В случае внесения в Курултай законопроектов, предусмотренных частью первой настоящего пункта, Правительство вправе принимать под свою ответственность временные нормативные правовые акты, имеющие силу закона, по вопросам, указанным в пункте 3 статьи 60 Конституции Республики Казахстан, которые действуют до вступления в силу принятых Курултаем законов или до отклонения Курултаем законопроектов.

Статья 22. Принятие конституционных законов, законов и постановлений Курултая

      1. Конституционные законы принимаются по вопросам, предусмотренным Конституцией Республики Казахстан, большинством не менее двух третей голосов от общего числа депутатов Курултая.

      2. Законы принимаются Курултаем большинством голосов от общего числа его депутатов, если иное не предусмотрено Конституцией Республики Казахстан.

      3. Постановления Курултая принимаются большинством голосов от общего числа депутатов Курултая, если иное не предусмотрено Конституцией Республики Казахстан.

      4. Порядок разработки, представления, обсуждения, введения в действие и опубликования законодательных и иных нормативных правовых актов Республики Казахстан регламентируется законом и Регламентом Курултая.

Статья 23. Представление законов на подпись Президенту Республики Казахстан

      1. Законы до их подписания Президентом Республики Казахстан предварительно скрепляются подписями Председателя Курултая и Премьер-Министра, на которых возлагается ответственность за их соответствие Конституции и законам Республики Казахстан.

      2. Законы, принятые Курултаем, в течение десяти дней представляются на подпись Президенту Республики Казахстан в порядке, установленном Регламентом Курултая.

      3. Президент Республики Казахстан подписывает представленный Курултаем закон в течение одного месяца, обнародует закон либо возвращает закон или отдельные его статьи для повторного обсуждения и голосования.

      Месячный срок для подписания законов Президентом Республики Казахстан исчисляется со дня получения Президентом Республики Казахстан закона и заканчивается в соответствующий день (число) следующего месяца. Если окончание срока приходится на месяц, в котором нет соответствующего числа, то срок истекает в последний день этого месяца.

      Невозвращенный в течение названного в части первой настоящего пункта срока закон считается подписанным.

      4. Если сессия Курултая закрывается до истечения срока, в течение которого закон может быть возвращен Президентом Республики Казахстан, закон возвращается в первый день очередной сессии Курултая.

      5. Законы, в том числе конституционные, вступают в силу после их подписания Президентом Республики Казахстан.

Статья 24. Рассмотрение Курултаем возражений Президента Республики Казахстан

      1. Возвращенные с возражениями Президента Республики Казахстан закон или отдельные его статьи после выработки заключения соответствующим постоянным комитетом Курултая выносятся на заседание Курултая для принятия решения.

      2. Повторное обсуждение и голосование по закону или отдельным его статьям, вызвавшим возражения Президента Республики Казахстан, проводятся в месячный срок, который начинается со дня направления возражений и заканчивается в соответствующий день (число) следующего месяца. Если окончание срока приходится на месяц, в котором нет соответствующего числа, то срок истекает в последний день этого месяца. Месячный срок прерывается, если он по времени не совпадает с сессионным периодом работы Курултая, установленным пунктом 3 статьи 58 Конституции Республики Казахстан, за исключением случаев, предусмотренных пунктом 4 статьи 58 и пунктами 2 и 4 статьи 60 Конституции Республики Казахстан. Несоблюдение этого срока означает принятие возражений Президента Республики Казахстан.

      3. В ходе рассмотрения возражений в Курултае Президент Республики Казахстан вправе с учетом предложений депутатов изменить предложенную им в возражениях редакцию закона в целом либо отдельных его статей.

      4. При повторном обсуждении и голосовании по закону или отдельным его статьям на заседании Курултая голосование проводится по закону в целом, если возражения Президента Республики Казахстан вызвал закон в целом, либо по отдельным его статьям, вызвавшим возражения Президента.

      5. Если Курултай по конституционному закону или отдельным его статьям большинством в три четверти голосов от общего числа депутатов, а по закону или отдельным его статьям большинством в две трети голосов от общего числа депутатов преодолеет возражения Президента Республики Казахстан, Президент в течение одного месяца подписывает конституционный закон или закон.

      6. Если возражения Президента Республики Казахстан не преодолены, конституционный закон или закон считается непринятым или принятым в редакции, предложенной Президентом.

Статья 25. Отклонение законопроектов

      1. Курултай вправе в целом отклонить проект закона большинством голосов от общего числа депутатов. Проект закона может быть отклонен на любой из стадий его рассмотрения. Отклоненный законопроект считается непринятым и возвращается инициатору.

      2. В связи с непринятием внесенного Правительством проекта закона Премьер-Министр вправе поставить на заседании Курултая вопрос о доверии Правительству. Голосование по этому вопросу проводится не ранее чем через сорок восемь часов с момента постановки вопроса о доверии. Если предложение о вотуме недоверия не наберет большинства голосов от общего числа депутатов Курултая, проект закона считается принятым без голосования. Однако Правительство не может пользоваться этим правом более двух раз в год.

      Под периодом времени "год" применительно к части первой настоящего пункта следует понимать текущий год (с 1 января по 31 декабря).

Статья 26. Отзыв законопроектов

      Президент Республики Казахстан, депутаты Курултая, Правительство и Қазақстан Халық Кеңесі вправе отозвать из Курултая проект закона, внесенный ими в порядке законодательной инициативы, на любой стадии его рассмотрения.

      Порядок отзыва законопроекта определяется Регламентом Курултая.

Глава 5. ОСУЩЕСТВЛЕНИЕ КУРУЛТАЕМ ПОЛНОМОЧИЙ ПО ДАЧЕ ПРЕЗИДЕНТУ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН СОГЛАСИЯ НА НАЗНАЧЕНИЕ НА ДОЛЖНОСТИ ДОЛЖНОСТНЫХ ЛИЦ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН, ИЗБРАНИЮ И ОСВОБОЖДЕНИЮ ОТ ДОЛЖНОСТЕЙ СУДЕЙ ВЕРХОВНОГО СУДА, А ТАКЖЕ ЛИШЕНИЮ НЕПРИКОСНОВЕННОСТИ СУДЕЙ КОНСТИТУЦИОННОГО СУДА И СУДЕЙ ВЕРХОВНОГО СУДА

Статья 27. Дача Президенту Республики Казахстан согласия Курултая на назначение на должности должностных лиц Республики Казахстан

      1. Перечень должностных лиц Республики Казахстан, назначаемых на должности Президентом Республики Казахстан с согласия Курултая, определяется Конституцией Республики Казахстан.

      2. Президент Республики Казахстан для получения согласия Курултая на назначение на должности Вице-Президента, Премьер-Министра, судей Конституционного Суда, членов Центральной избирательной комиссии и Высшей аудиторской палаты Республики Казахстан вносит в Курултай письменные представления, на основании которых принимается решение о включении соответствующего вопроса в повестку дня ближайшего заседания Курултая.

      Кандидатура Премьер-Министра Республики Казахстан вносится Президентом Республики Казахстан после консультаций с фракциями политических партий, представленных в Курултае.

      3. Согласие Курултая на назначение на должности должностных лиц Республики Казахстан, указанных в пункте 2 настоящей статьи, дается на заседании Курултая большинством голосов от общего числа депутатов.

      При рассмотрении вопроса о даче согласия на назначение на должности на заседании Курултая кандидатуры представляет Президент Республики Казахстан или уполномоченное им должностное лицо.

      4. Кандидатуры на должности судей Конституционного Суда, членов Центральной избирательной комиссии и Высшей аудиторской палаты до рассмотрения на заседании Курултая подлежат обсуждению на заседании соответствующего постоянного комитета Курултая, определяемого решением Бюро Курултая. По итогам обсуждения комитет выносит заключение, оглашаемое на заседании Курултая.

      5. В случае, если Курултай принял решение об отказе в даче согласия на назначение на должности предложенных Президентом кандидатур, Президент вносит в Курултай письменные представления на тех же лиц или на новые кандидатуры.

      Президент Республики Казахстан вправе распустить Курултай в случае повторного отказа в даче согласия на назначение на должности Вице-Президента, Премьер-Министра, судей Конституционного Суда, членов Центральной избирательной комиссии и Высшей аудиторской палаты, за исключением случаев, предусмотренных пунктом 3 статьи 62 Конституции Республики Казахстан.

      6. Решение Курултая по кандидатурам должностных лиц Республики Казахстан, назначаемых на должности Президентом Республики Казахстан с согласия Курултая, принимается отдельно по каждой кандидатуре путем открытого голосования, если Курултай не определит иной порядок голосования, и оформляется постановлением.

      Решение Курултая об отказе в даче согласия на назначение на должности представленных Президентом Республики Казахстан кандидатур должно содержать развернутую мотивировку причин отклонения.

Статья 28. Избрание и освобождение от должностей судей Верховного Суда Республики Казахстан

      1. Курултай по представлению Президента Республики Казахстан, основанному на рекомендации Высшего Судебного Совета Республики Казахстан, избирает и освобождает от должностей судей Верховного Суда Республики Казахстан на заседании Курултая большинством голосов от общего числа депутатов.

      Президент Республики Казахстан вносит в Курултай письменные представления, на основании которых принимается решение о включении соответствующего вопроса в повестку дня ближайшего заседания Курултая.

      2. Предложенные кандидатуры для избрания на должности и освобождения от должностей судей Верховного Суда Республики Казахстан до рассмотрения на заседании Курултая подлежат обсуждению на заседании соответствующего постоянного комитета Курултая, определяемого решением Бюро Курултая. По итогам обсуждения комитет выносит заключение, оглашаемое на заседании Курултая.

      3. При рассмотрении вопроса на заседании Курултая кандидатуры представляет Президент Республики Казахстан или уполномоченное им должностное лицо.

      4. В случае, если Курултай не принял решения об избрании на должности судей Верховного Суда Республики Казахстан, Президент Республики Казахстан вносит в Курултай письменные представления на тех же лиц или на новые кандидатуры.

      В случае, если Курултай не принял решения об освобождении от должностей судей Верховного Суда Республики Казахстан, Президент Республики Казахстан вправе внести в Курултай повторное представление по данному вопросу.

      5. Решение Курултая по избранию и освобождению от должностей судей Верховного Суда Республики Казахстан принимается большинством голосов от общего числа депутатов Курултая отдельно по каждой кандидатуре путем открытого голосования, если Курултай не определит иной порядок голосования, и оформляется постановлением.

      Решение об отклонении представленных Президентом Республики Казахстан кандидатур для избрания или освобождения от должностей должно содержать развернутую мотивировку причин отклонения.

Статья 29. Лишение неприкосновенности судей Конституционного Суда, судей Верховного Суда

      1. Судьи Конституционного Суда, судьи Верховного Суда в течение срока своих полномочий не могут быть задержаны, кроме случаев задержания на месте преступления или совершения тяжких и особо тяжких преступлений, содержаться под стражей, подвергнуты домашнему аресту, приводу, административному взысканию, налагаемому в судебном порядке, привлечены к уголовной ответственности без согласия Курултая.

      2. Для получения согласия на задержание, содержание под стражей, домашний арест, привод, применение мер административного взыскания, налагаемых в судебном порядке, привлечение к уголовной ответственности судьи Конституционного Суда, судьи Верховного Суда Генеральный Прокурор вносит представление в Курултай. Представление вносится перед ознакомлением судьи Конституционного Суда, судьи Верховного Суда с постановлением о квалификации деяний подозреваемого, перед задержанием, обращением в суд с ходатайством о санкционировании его содержания под стражей, домашним арестом, приводом, а также направлением дела об административном правонарушении в суд.

      Представление Генерального Прокурора рассматривается не позднее чем в двухнедельный срок со дня его поступления, и Курултай вправе потребовать от соответствующих должностных лиц предоставления дополнительной информации. Курултай принимает мотивированное решение и в течение трех рабочих дней направляет его Генеральному Прокурору и руководителю государственного органа, осуществляющего дознание и предварительное расследование. Судья Конституционного Суда, судья Верховного Суда вправе участвовать в рассмотрении Курултаем вопроса о его неприкосновенности.

      3. После регистрации повода к началу досудебного расследования в Едином реестре досудебных расследований досудебное расследование может быть продолжено только с согласия Генерального Прокурора. В случаях, когда судья Конституционного Суда, судья Верховного Суда задержан на месте преступления либо установлен факт приготовления или покушения на совершение тяжкого или особо тяжкого преступления, либо им совершено тяжкое или особо тяжкое преступление, досудебное расследование в отношении его может быть продолжено до получения согласия Генерального Прокурора, но с обязательным его уведомлением в течение суток.

      Надзор за соблюдением законности в ходе расследования дела осуществляется Генеральным Прокурором.

Глава 6. ВЗАИМОДЕЙСТВИЕ КУРУЛТАЯ С ПРАВИТЕЛЬСТВОМ

Статья 30. Проведение консультаций с Курултаем по кандидатурам для назначения на должности членов Правительства

      1. По кандидатурам, представляемым Премьер-Министром Президенту Республики Казахстан для назначения на должности членов Правительства, проводятся консультации с Курултаем в его соответствующих постоянных комитетах.

      2. При проведении консультаций на заседании постоянного комитета кандидатуры для назначения на должности представляет Премьер-Министр или уполномоченное им должностное лицо.

      3. По итогам консультаций постоянный комитет выносит заключение по каждой обсуждаемой кандидатуре, носящее рекомендательный характер.

Статья 31. Отчеты членов Правительства по вопросам их деятельности

      Курултай вправе по инициативе не менее одной трети от общего числа депутатов Курултая заслушивать отчеты членов Правительства по вопросам их деятельности.

      По итогам заслушивания отчета членов Правительства Курултай большинством не менее чем двумя третями голосов от общего числа депутатов вправе принимать решение об обращении к Президенту Республики Казахстан об освобождении от должности члена Правительства в случае неисполнения им законов Республики Казахстан. В этом случае Президент Республики Казахстан освобождает от должности члена Правительства.

Статья 32. Доклад Премьер-Министра о деятельности Правительства

      Курултай заслушивает доклад Премьер-Министра об основных направлениях деятельности Правительства и всех его важнейших решениях на заседании Курултая.

Статья 33. Выражение вотума недоверия Правительству

      1. Курултай по инициативе не менее одной пятой от общего числа депутатов вправе большинством голосов от общего числа депутатов Курултая выразить вотум недоверия Правительству.

      2. Неутверждение Курултаем отчета Правительства об исполнении республиканского бюджета означает выражение Курултаем вотума недоверия Правительству.

      3. В связи с непринятием внесенного Правительством проекта закона Премьер-Министр вправе поставить на заседании Курултая вопрос о доверии Правительству.

Статья 34. Заключение Правительства на законопроекты и поправки депутатов Курултая

      Проекты законов, инициируемые депутатами Курултая и требующие положительного заключения Правительства в соответствии с пунктом 6 статьи 60 Конституции Республики Казахстан, направляются на заключение Правительства до их официального внесения в Курултай.

      Поправки депутатов к законопроектам, находящимся на рассмотрении Курултая, предусматривающие сокращение государственных доходов или увеличение государственных расходов, могут быть внесены только при наличии положительного заключения Правительства.

      Срок представления заключений Правительства не может превышать три месяца.

Глава 7. ПОЛНОМОЧИЯ И ОРГАНИЗАЦИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПОСТОЯННЫХ КОМИТЕТОВ И КОМИССИЙ КУРУЛТАЯ

Статья 35. Постоянные комитеты Курултая

      1. Постоянные комитеты образуются на заседании Курултая из числа депутатов на первой сессии Курултая.

      Количество комитетов и их наименования определяются по предложению депутатов. Количество комитетов не должно превышать восьми.

      2. Председатель Курултая и его заместители не могут входить в состав постоянных комитетов Курултая.

      Депутат Курултая может быть членом только одного комитета.

      Постоянные комитеты формируются с учетом представительства фракций политических партий.

      3. Направления деятельности постоянных комитетов определяются Бюро Курултая.

      4. Вопросы, связанные с порядком формирования и организацией деятельности постоянных комитетов и не урегулированные настоящим Конституционным законом, решаются Регламентом Курултая.

Статья 36. Председатели постоянных комитетов

      1. Работой постоянного комитета руководит его председатель.

      2. Председатели постоянных комитетов избираются на заседании Курултая большинством голосов от общего числа депутатов Курултая путем открытого голосования, если Курултай не определит иной порядок голосования. Решение принимается отдельно по каждой кандидатуре и оформляется постановлением.

      Кандидатуры на должности председателей комитетов выдвигаются депутатами.

      Оппозиция в Курултае вправе выдвигать из числа своих депутатов кандидатуры на должности председателей комитетов.

      Председатель одного из комитетов Курултая избирается из числа депутатов, выдвинутых от оппозиции в Курултае, в порядке, предусмотренном частью первой настоящего пункта.

      3. Председатель постоянного комитета может быть отозван от должности большинством голосов от общего числа депутатов Курултая по инициативе не менее двух третей от общего числа членов комитета.

      Председатель комитета вправе подать на имя Председателя Курултая заявление об освобождении от должности, которое считается принятым, если за это проголосовало большинство от общего числа депутатов Курултая.

      4. Председатель постоянного комитета имеет одного заместителя, избираемого на заседании комитета из числа его членов большинством голосов от общего числа членов комитета путем открытого голосования.

      Кандидатура на должность заместителя председателя комитета выдвигается членами комитета.

      Оппозиция в Курултае вправе выдвигать из числа своих депутатов кандидатуры на должности заместителей председателей комитетов.

      Заместители председателей двух комитетов Курултая избираются из числа депутатов, выдвинутых от оппозиции в Курултае, в порядке, предусмотренном частью первой настоящего пункта.

      Заместитель председателя комитета решает вопросы внутренней организации работы комитета, по уполномочию председателя комитета ведет заседания комитета, а также исполняет обязанности председателя комитета в случае его отсутствия или невозможности осуществления им своих обязанностей.

      Заместитель председателя комитета может быть отозван от должности большинством голосов от общего числа членов комитета по предложению председателя комитета или членов комитета.

      Заместитель председателя комитета вправе подать на имя председателя комитета заявление об освобождении от должности, которое считается принятым, если за это проголосовало большинство членов комитета.

      5. Председатель и заместители постоянных комитетов, избранные из числа депутатов, выдвинутых от оппозиции в Курултае, избираются в разные комитеты Курултая.

Статья 37. Полномочия постоянных комитетов

      1. Для реализации полномочий по ведению законопроектной работы постоянный комитет Курултая:

      1) дает заключения на проекты законов;

      2) по поручению Бюро Курултая выступает головным по законопроекту, обобщает поправки депутатов и постоянных комитетов;

      3) для рассмотрения законопроекта, по которому выступает головным, вправе создавать рабочую группу и привлекать в ее состав инициаторов законопроекта, депутатов, представителей государственных органов, общественных объединений, субъектов предпринимательства, ученых и специалистов;

      4) вносит предложение в Бюро Курултая о рассмотрении законопроекта на заседании Курултая;

      5) осуществляет иные полномочия в соответствии с настоящим Конституционным законом и Регламентом Курултая.

      2. Постоянный комитет по решению Бюро Курултая осуществляет подготовку проведения слушаний, а также проводит правительственные часы.

      3. Курултай или его Бюро может определить постоянный комитет головным для предварительного рассмотрения и подготовки иных вопросов, отнесенных к компетенции Курултая.

      4. Постоянные комитеты по вопросам своей компетенции свободны в выборе форм и методов деятельности.

Статья 38. Заседания постоянных комитетов

      1. Заседания постоянных комитетов проводятся по мере необходимости, но не реже двух раз в месяц.

      На заседаниях постоянного комитета председательствует председатель постоянного комитета или заместитель председателя комитета.

      Заседания комитетов правомочны при наличии не менее двух третей от общего числа их членов.

      Заседания комитетов созывает председатель комитета по своей инициативе или по предложению членов комитета.

      2. Заседания постоянных комитетов являются открытыми. В случаях, предусмотренных регламентом Курултая, могут проводиться закрытые заседания.

      Президент Республики Казахстан, Вице-Президент, Премьер-Министр и члены Правительства, Председатель Қазақстан Халық Кеңесі, Председатель Национального Банка, Генеральный Прокурор, Председатель Комитета национальной безопасности, Председатель и члены Высшей аудиторской палаты, руководители Администрации Президента Республики Казахстан и Аппарата Правительства Республики Казахстан, представители Президента Республики Казахстан и Правительства Республики Казахстан в Курултае имеют право присутствовать на любых, как открытых, так и закрытых заседаниях комитетов и быть выслушанными.

      3. Представители средств массовой информации могут присутствовать на открытых заседаниях комитетов при условии их аккредитации в Курултае.

Статья 39. Комиссии Курултая

      1. Комиссии Курултая образуются на заседании Курултая.

      2. В целях осуществления полномочий Курултая, предусмотренных пунктами 2 и 3 статьи 50 Конституции Республики Казахстан, Курултай образует специальные комиссии.

      В целях осуществления полномочий Курултая, предусмотренных подпунктами 17) и 18) статьи 56 Конституции Республики Казахстан, Курултай образует временные комиссии.

      3. Деятельность комиссий носит временный характер и ограничивается кругом вопросов, вынесенных на их рассмотрение.

      В постановлении Курултая об образовании комиссии определяются ее задачи, состав и срок деятельности.

      4. Работой комиссии руководит ее председатель, избираемый на заседании Курултая большинством голосов от общего числа депутатов Курултая путем открытого голосования, если Курултай не определит иной порядок голосования.

      5. Вопросы, связанные с порядком формирования и организацией деятельности комиссий и не урегулированные настоящим Конституционным законом, решаются Регламентом Курултая.

Глава 8. ДЕПУТАТСКИЕ ОБЪЕДИНЕНИЯ В КУРУЛТАЕ

Статья 40. Виды депутатских объединений

      1. Депутаты Курултая вправе создавать депутатские объединения в виде фракций политических партий и депутатских групп.

      Полномочия, организация и деятельность фракций политических партий и депутатских групп, обеспечение их работы определяются Регламентом Курултая.

      2. Регистрация фракций политических партий и депутатских групп осуществляется в Бюро Курултая.

Статья 41. Фракция политической партии

      1. Фракция политической партии – организованная группа депутатов Курултая, представляющих политическую партию, которая в целях выражения интересов соответствующей политической партии создается в Курултае.

      В Курултае может быть создана только одна фракция от каждой политической партии.

      2. Руководителям фракций политических партий, а в случае их отсутствия либо по их уполномочию представителям фракций политических партий гарантируется право выступления на заседаниях Курултая, постоянных комитетов, рабочих групп, слушаниях и иных мероприятиях.

Статья 42. Депутатская группа

      Депутатская группа – объединение депутатов для совместного осуществления своих полномочий.

      В составе депутатской группы должно быть не менее пятнадцати депутатов Курултая.

Статья 43. Большинство и оппозиция в Курултае

      1. Большинство в Курултае – политическая партия, получившая наибольшее число депутатских мандатов в Курултае.

      2. Оппозиция в Курултае – политическая партия или политические партии, представленные в Курултае и не входящие в большинство в Курултае, выступающие, как правило, с иной, чем большинство, позицией по социально-экономическим и (или) общественно-политическим вопросам.

      Оппозиция в Курултае по отдельным вопросам может поддерживать партию большинства в Курултае.

      Принадлежность к оппозиции в Курултае указывается фракцией политической партии при регистрации.

Глава 9. СТАТУС ДЕПУТАТОВ КУРУЛТАЯ

Статья 44. Депутат Курултая

      1. Полномочия депутата Курултая начинаются с момента его регистрации в качестве депутата Курултая Центральной избирательной комиссией Республики Казахстан.

      Депутаты приносят народу Казахстана следующую присягу: "Клянусь верно служить народу Казахстана, укреплять целостность и Независимость Республики Казахстан, строго подчиняться ее Конституции и законам, добросовестно выполнять возложенные на меня высокие обязанности депутата".

      Принятие присяги осуществляется Президентом Республики Казахстан в порядке, им определяемом.

      2. Депутат Курултая не вправе быть депутатом другого представительного органа, занимать иные оплачиваемые должности, кроме преподавательской, научной, творческой деятельности, осуществлять предпринимательскую деятельность, входить в состав руководящего органа или наблюдательного совета коммерческой организации.

      Нарушение этих требований влечет за собой прекращение полномочий депутата по представлению Центральной избирательной комиссии.

      3. Полномочия депутата Курултая прекращаются в случаях подачи в отставку, его смерти, признания депутата по вступившему в законную силу решению суда недееспособным, умершим или безвестно отсутствующим, отзыва депутата по решению руководящего органа политической партии и иных случаях, предусмотренных Конституцией Республики Казахстан и настоящим Конституционным законом.

      4. Депутат Курултая лишается своего мандата при:

      1) выезде на постоянное место жительства за пределы Казахстана;

      2) вступлении в законную силу в отношении его обвинительного приговора суда;

      3) прекращении гражданства Республики Казахстан.

      4) выходе или исключении из политической партии, от которой он избран;

      5) прекращении деятельности политической партии, от которой он избран.

      5. При прекращении полномочий депутата Курултая в случае подачи в отставку, а также при лишении его мандата по основаниям, предусмотренным подпунктами 1), 2) и 3) пункта 4 настоящей статьи, Центральной избирательной комиссией принимается постановление, в котором констатируется факт наступления оснований, влекущих прекращение полномочий депутата Курултая, и принимается решение о внесении в Курултай представления о досрочном прекращении полномочий депутата Курултая.

      На основании представления Центральной избирательной комиссии Курултай прекращает полномочия соответствующего депутата Курултая.

      6. При прекращении полномочий депутата Курултая в случаях его смерти, признания по вступившему в законную силу решению суда недееспособным, умершим или безвестно отсутствующим, отзыва депутата по решению руководящего органа политической партии, а также при лишении его мандата по основаниям, предусмотренным подпунктами 4) и 5) пункта 4 настоящей статьи, Центральной избирательной комиссией принимается постановление, констатирующее факт утраты соответствующим лицом полномочий депутата Курултая.

      7. Полномочия депутатов Курултая прекращаются в случае роспуска Курултая.

Статья 45. Депутатское удостоверение и нагрудный знак депутата

      1. Депутат Курултая имеет депутатское удостоверение и нагрудный знак депутата, которые выдаются ему Центральной избирательной комиссией Республики Казахстан после регистрации в качестве избранного депутата.

      Депутатским удостоверением и нагрудным знаком депутат пользуется в течение срока своих полномочий.

      2. Положения о депутатском удостоверении и нагрудном знаке депутата Курултая, их образцы и описание утверждаются Центральной избирательной комиссией.

Статья 46. Полномочия депутата Курултая

      1. Депутат пользуется правом решающего голоса по всем вопросам, рассматриваемым на сессиях Курултая и заседаниях его органов, в состав которых он входит.

      2. Депутат Курултая вправе:

      1) избирать и быть избранным в координационный и рабочие органы Курултая;

      2) вносить предложения и замечания по повестке дня заседания Курултая, порядку рассмотрения и существу обсуждаемых вопросов;

      3) высказывать свое мнение по кандидатурам должностных лиц, которые избираются и освобождаются от должностей Курултаем, либо согласие на назначение которых дается Курултаем;

      4) вносить в Бюро Курултая предложения по вопросам, предлагаемым для рассмотрения на заседаниях Курултая, а в случае непринятия его предложений – вносить их на рассмотрение заседаний Курултая;

      5) предлагать вопросы для рассмотрения на заседаниях координационного и рабочих органов Курултая;

      6) вносить предложения о заслушивании на сессии Курултая отчета или информации должностных лиц, подотчетных Курултаю;

      7) обращаться с депутатскими запросами;

      8) участвовать в прениях, задавать вопросы докладчикам, а также председательствующему на заседании;

      9) выступать с обоснованием своих предложений по мотивам голосования, давать справки;

      10) вносить поправки к проектам законов;

      11) вносить предложения к проектам постановлений и иных актов, предусмотренных пунктом 4 статьи 17 настоящего Конституционного закона;

      12) знакомить депутатов Курултая с обращениями граждан, имеющими общественное значение;

      13) знакомиться с текстами выступлений депутатов в стенограммах заседаний Курултая;

      14) осуществлять иные полномочия в соответствии с настоящим Конституционным законом и Регламентом Курултая.

Статья 47. Участие депутата в работе Курултая

      1. Депутат Курултая обязан принимать участие в работе Курултая и его координационного и рабочих органов, в составе которых он состоит.

      Голосование в Курултае осуществляется депутатом лично.

      2. Председатель Курултая либо соответственно руководитель рабочего органа, членом которого является депутат, в сроки, установленные Регламентом Курултая, сообщает депутату о времени и месте проведения заседаний Курултая, заседаний координационного и рабочих органов Курултая, а также о вопросах, вносимых на их рассмотрение, представляет ему необходимые материалы по этим вопросам.

      3. В случае невозможности прибыть на заседание депутат заблаговременно сообщает об этом Председателю Курултая либо соответственно руководителю рабочего органа Курултая.

      4. Отсутствие депутата без уважительных причин на заседаниях Курултая и его координационного и рабочих органов более трех раз, как и передача права голоса, влечет за собой применение к депутату установленных настоящим Конституционным законом мер взыскания.

      5. Депутат, входящий в состав координационного и рабочих органов Курултая, вправе вносить любые вопросы и предложения на их рассмотрение, участвовать в подготовке вопросов к рассмотрению, обсуждении и принятии по ним решений, а также в организации проведения в жизнь принятых решений, контроле за их выполнением.

      Депутат, не согласный с решением координационного и рабочих органов Курултая, в состав которых он входит, вправе изложить свою точку зрения на заседании Курултая либо сообщить о ней в письменном виде председательствующему.

      6. Депутат, не входящий в состав координационного и рабочих органов Курултая, может участвовать на заседаниях указанных органов, вносить предложения, участвовать в обсуждении рассматриваемых вопросов и принятии решений с правом совещательного голоса.

      В случае несогласия с решением координационного и рабочих органов Курултая депутат может внести свои предложения в качестве поправок к законопроекту, проекту постановления. Поправки, внесенные депутатом, рассматриваются на заседании Курултая, и по ним проводится голосование.

Статья 48. Депутатские запросы и вопросы

      1. Депутатский запрос является официально обращенным на заседании Курултая требованием депутата к должностным лицам государственных органов дать на сессии Курултая обоснованное разъяснение или изложить позицию по вопросам, входящим в компетенцию этого органа или должностного лица.

      2. Депутат Курултая имеет право обратиться с запросом к Премьер-Министру и членам Правительства, Председателю Национального Банка, Председателю и членам Центральной избирательной комиссии, Генеральному Прокурору, Председателю Комитета национальной безопасности, Председателю и членам Высшей аудиторской палаты Республики Казахстан, акимам столицы, областей и городов республиканского значения.

      Запрос, обращенный к Генеральному Прокурору либо первым руководителям правоохранительных и специальных государственных органов, не может касаться вопросов, связанных с осуществлением функций уголовного преследования.

      Рассмотрение запросов, обращенных к Председателю Комитета национальной безопасности, проводится на закрытых заседаниях Курултая.

      3. Запрос подлежит оглашению на заседании Курултая.

      В запросе депутат указывает должностное лицо, к которому он обращается, и форму ожидаемого ответа.

      4. Должностные лица, к которым обращен запрос, обязаны дать по нему ответ в порядке, предусмотренном Регламентом Курултая. Ответ на запрос представляется в срок не более одного месяца.

      5. По требованию депутата ответ на запрос оглашается должностным лицом на заседании Курултая. По ответу на запрос могут быть открыты прения.

      При необходимости по ответу на запрос и результатам его обсуждения принимается постановление Курултая. Запрос и ответ на него могут быть опубликованы в средствах массовой информации.

      6. Депутаты вправе на заседании Курултая обращаться с устными вопросами к Премьер-Министру и членам Правительства, Председателю Национального Банка, Председателю и членам Центральной избирательной комиссии, Генеральному Прокурору, Председателю Комитета национальной безопасности, Председателю и членам Высшей аудиторской палаты Республики Казахстан.

Статья 49. Право депутата Курултая на безотлагательный прием должностными лицами

      1. По вопросам депутатской деятельности депутат Курултая пользуется правом беспрепятственного посещения государственных органов, общественных объединений, государственных организаций, а также правом безотлагательного приема их руководителями и другими должностными лицами.

      2. Порядок посещения депутатом организаций, деятельность которых связана с государственными секретами, устанавливается законом.

Статья 50. Информационное обеспечение деятельности депутатов Курултая

      1. Аппарат Курултая обеспечивает депутата актами, принятыми Курултаем, его координационным и рабочими органами, а также официально распространяемыми информационными и справочными материалами.

      2. Государственные органы и организации, их должностные лица оказывают депутату консультативную помощь по вопросам, возникающим в его депутатской деятельности.

Статья 51. Материальное, финансовое и социально-бытовое обеспечение деятельности депутатов Курултая

      1. Заработная плата депутатам Курултая устанавливается в порядке, предусмотренном подпунктом 8) статьи 65 Конституции Республики Казахстан.

      2. Депутатам в период между очередными сессиями Курултая предоставляется оплачиваемый ежегодный трудовой отпуск продолжительностью тридцать календарных дней с выплатой пособия для оздоровления в размере двух должностных окладов.

      3. Депутатам, проживающим вне столицы Республики Казахстан, на срок их полномочий предоставляется на условиях безвозмездного пользования из государственного жилищного фонда и по нормам, установленным законодательством Республики Казахстан, благоустроенное и меблированное жилье.

      4. Для поддержания взаимоотношений депутатов Курултая со своими избирателями, систематического информирования их о деятельности Курултая, выполнения поручений Курултая, его координационного и рабочих органов каждому депутату предоставляется право:

      1) внеочередного приобретения транспортных проездных документов;

      2) выезда в командировки по территории Республики Казахстан. При этом командировочные расходы возмещаются из средств, выделяемых в порядке, предусмотренном подпунктом 8) статьи 65 Конституции Республики Казахстан.

      5. В случае командирования депутата для выполнения поручений Курултая, его координационного и рабочих органов ему оплачиваются командировочные расходы по нормам, установленным законодательством Республики Казахстан.

      6. Обслуживание депутатов Курултая автомобильным транспортом в пределах столицы Республики Казахстан, их лечебно-оздоровительное и санаторно-курортное обслуживание осуществляются в порядке, установленном Президентом Республики Казахстан.

      7. Депутату Курултая по истечении срока его полномочий, а также в случае подачи в отставку или роспуска Курултая и до момента его трудоустройства или достижения пенсионного возраста ежемесячно выплачивается пособие в размере его среднемесячной заработной платы, но не более трех месяцев со дня прекращения полномочий или удовлетворения заявления об отставке.

Статья 52. Гарантии осуществления полномочий депутата Курултая

      1. Воздействие в какой бы то ни было форме на депутата или его близких родственников с целью воспрепятствования исполнению депутатских обязанностей влечет ответственность в соответствии с законами Республики Казахстан.

      2. Должностные лица государственных органов и общественных объединений, органов местного самоуправления, организаций, не выполняющие своих обязанностей перед депутатом, предоставляющие ему заведомо ложную информацию, нарушающие гарантии депутатской деятельности, несут ответственность в соответствии с законами Республики Казахстан.

Статья 53. Депутатская неприкосновенность

      1. Депутат Курултая в течение срока своих полномочий не может быть задержан, кроме случаев задержания на месте преступления или совершения тяжких и особо тяжких преступлений, содержаться под стражей, подвергнут домашнему аресту, приводу, административному взысканию, налагаемому в судебном порядке, привлечен к уголовной ответственности без согласия Курултая.

      2. Для получения согласия на задержание, содержание под стражей, домашний арест, привод, применение мер административного взыскания, налагаемых в судебном порядке, привлечение к уголовной ответственности депутата Генеральный Прокурор вносит представление в Курултай, которое направляется Курултаем в Центральную избирательную комиссию для подготовки его рассмотрения на заседании Курултая. Представление вносится перед ознакомлением депутата с постановлением о квалификации деяний подозреваемого, перед задержанием, обращением в суд с ходатайством о санкционировании его содержания под стражей, домашним арестом, приводом, а также направлением дела об административном правонарушении в суд.

      Представление Генерального Прокурора и заключение Центральной избирательной комиссии рассматриваются не позднее чем в двухнедельный срок со дня их поступления, и Курултай вправе потребовать от соответствующих должностных лиц предоставления дополнительной информации. Курултай принимает мотивированное решение и в течение трех рабочих дней направляет его Генеральному Прокурору и руководителю государственного органа, осуществляющего дознание и предварительное расследование. Депутат вправе участвовать в рассмотрении Курултаем вопроса о его неприкосновенности.

      3. После регистрации повода к началу досудебного расследования в Едином реестре досудебных расследований досудебное расследование может быть продолжено только с согласия Генерального Прокурора. В случаях, когда депутат Курултая задержан на месте преступления либо установлен факт приготовления или покушения на совершение тяжкого или особо тяжкого преступления, либо им совершено тяжкое или особо тяжкое преступление, досудебное расследование в отношении его может быть продолжено до получения согласия Генерального Прокурора, но с обязательным его уведомлением в течение суток.

      Надзор за соблюдением законности в ходе расследования дела осуществляется Генеральным Прокурором.

      4. Центральная избирательная комиссия запрашивает в соответствующем суде, принявшем решение по делу, информацию о результатах рассмотрения дела по обвинению депутата Курултая и в случае вступления в законную силу в отношении его обвинительного приговора вносит представление в Курултай о лишении депутатского мандата.

Статья 54. Меры взыскания, которые могут быть применены к депутату

      1. В случае отсутствия депутата без уважительных причин на заседаниях Курултая, его координационного и рабочих органов более трех раз ему отказывается в выплате заработной платы за дни отсутствия.

      В случае отсутствия депутата без уважительных причин на заседаниях Курултая, его координационного и рабочих органов более одного месяца депутату на срок отсутствия отказывается:

      1) в выплате заработной платы;

      2) во внеочередном приобретении транспортных проездных документов;

      3) в выезде в командировки;

      4) в возмещении командировочных расходов;

      5) в обслуживании автомобильным транспортом;

      6) в лечебно-оздоровительном и санаторно-курортном обслуживании.

      Решение об этом при отсутствии депутата на заседании Курултая принимается Председателем Курултая, а при отсутствии на заседаниях органов Курултая – Бюро Курултая.

      2. При передаче депутатом своего голоса ему решением Бюро Курултая отказывается в выплате заработной платы за день, в который была допущена передача голоса, а при повторной передаче голоса – в выплате месячной заработной платы.

      3. В случае нарушения правил депутатской этики, установленных настоящим Конституционным законом, решением Председателя Курултая к депутату могут быть применены следующие меры взыскания:

      1) порицание;

      2) понуждение к принесению публичного извинения;

      3) лишение слова в течение одного заседания Курултая;

      4) лишение слова в течение трех заседаний Курултая;

      5) удаление из зала заседаний на время одного заседания Курултая;

      6) удаление из зала заседаний на время трех заседаний Курултая;

      7) лишение однодневной заработной платы.

      4. Подготовка вопросов, связанных с применением к депутатам указанных мер, осуществляется Центральной избирательной комиссией Республики Казахстан. Контроль за явкой депутатов на заседания Курултая, его координационного и рабочих органов, а также недопустимостью передачи депутатом своего голоса осуществляется членами Центральной избирательной комиссии Республики Казахстан.

      5. Вопрос о применении к депутатам Курултая предусмотренных настоящей статьей мер взыскания может быть инициирован фракциями политических партий, представленных в Курултае, в состав которых входят депутаты.

Глава 10. ДЕПУТАТСКАЯ ЭТИКА

Статья 55. Правила депутатской этики

      1. Правила депутатской этики депутатов Курултая определяют нормы поведения, которыми они должны руководствоваться как при осуществлении, так и вне депутатских полномочий:

      1) относиться с уважением друг к другу и всем другим лицам, участвующим в работе Курултая, его координационного, рабочих и консультативно-совещательных органов, депутатских объединений;

      2) не употреблять в своих выступлениях необоснованные обвинения, грубые, оскорбительные выражения, наносящие ущерб чести и достоинству депутатов и других лиц;

      3) не призывать к незаконным и насильственным действиям;

      4) не препятствовать нормальной работе Курултая, его координационного, рабочих и консультативно-совещательных органов, депутатских объединений;

      5) не использовать выступление на заседаниях Курултая, его координационного, рабочих и консультативно-совещательных органов для личных и иных обращений, не связанных с осуществлением депутатских полномочий;

      6) не прерывать выступающего;

      7) не комментировать выступления других;

      8) не допускать оскорбительных жестов, угроз и оскорблений действиями.

      2. Депутат обязан использовать информацию, составляющую государственную и иную охраняемую законом тайну, строго соблюдая установленный порядок хранения таких тайн.

      Депутат не может разглашать сведения, которые стали ему известны при осуществлении депутатских полномочий, если эти сведения касаются вопросов, рассмотренных на закрытых заседаниях Курултая, его координационного и рабочих органов.

      3. Депутат обязан использовать депутатские бланки только для официальных запросов, писем, документов и подписывать их собственноручно.

      4. Депутат, не имеющий специальных полномочий на представительство Курултая, может вступать в отношения с должностными лицами и государственными органами других государств только от своего имени.

      При этом депутат обязан защищать интересы Республики Казахстан, права, свободы и интересы ее граждан, не причинять своими действиями ущерба интересам Республики Казахстан, а равно не нарушать законы других государств, уважать национальные традиции и обычаи населяющих их народов.

      5. Депутат в масс-медиа, на пресс-конференциях, митингах, в других публичных выступлениях или заявлениях обязан использовать только достоверные и проверенные факты, не допускать дезориентирующих общественное мнение утверждений, не употреблять выражений, унижающих честь и достоинство человека.

      В случае умышленного или неосторожного употребления в критических выступлениях недостоверных либо непроверенных фактов долг депутата публично принести извинение тем организациям, органам и лицам, чьи интересы и честь пострадали при этом.

      6. К депутату, нарушившему правила депутатской этики, применяются меры взыскания в соответствии с настоящим Конституционным законом.

Статья 56. Совет по депутатской этике

      1. Для выработки предложений по применению мер взыскания к депутатам в случае нарушения ими правил депутатской этики при Председателе Курултая создается совещательный орган – Совет по депутатской этике.

      2. Совет по депутатской этике в своей деятельности руководствуется Конституцией Республики Казахстан, настоящим Конституционным законом и Регламентом Курултая.

      3. Совет по депутатской этике:

      1) осуществляет мониторинг интервью, статей и других публичных выступлений депутатов в масс-медиа и на онлайн-платформах на предмет наличия признаков нарушения правил депутатской этики;

      2) рассматривает жалобы физических и юридических лиц на поведение депутатов;

      3) взаимодействует с должностными лицами государственных органов по вопросам соблюдения депутатами правил депутатской этики;

      4) проводит профилактическую и разъяснительную работу с депутатами в целях недопущения фактов нарушения правил депутатской этики;

      5) указывает депутату на недопустимость нарушения правил депутатской этики;

      6) вносит рекомендации Председателю Курултая о передаче материалов в Центральную избирательную комиссию;

      7) вносит предложения Председателю Курултая по применению мер взыскания к депутатам в случае нарушения ими правил депутатской этики;

      8) соблюдает конфиденциальность полученной информации в ходе своей деятельности.

      4. Заседания Совета по депутатской этике проводятся по мере необходимости. Решения Совета по депутатской этике носят рекомендательный характер.

      5. Иные вопросы организации деятельности Совета по депутатской этике решаются Регламентом Курултая.

Глава 11. ОБЕСПЕЧЕНИЕ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ КУРУЛТАЯ

Статья 57. Финансирование деятельности Курултая

      Финансирование деятельности Курултая осуществляется из средств республиканского бюджета.

Статья 58. Аппарат Курултая

      1. Организационное, правовое, информационно-аналитическое и иное обеспечение деятельности Курултая как высшего представительного органа Республики Казахстан осуществляет его Аппарат.

      2. Штатная численность Аппарата Курултая определяется в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан. Структура Аппарата Курултая определяется Бюро Курултая.

      3. Деятельность Аппарата Курултая осуществляется в соответствии с законодательством Республики Казахстан в сфере государственной службы.

      4. С истечением сроков полномочий Курултая, в случаях роспуска Курултая и выборов нового состава депутатов высшего представительного органа деятельность государственных служащих в Аппарате не прекращается.

      5. Работники Аппарата Курултая по статусу, размеру и уровню заработной платы, иным условиям материального, финансового и социально-бытового обеспечения приравниваются к соответствующим работникам Аппарата Правительства Республики Казахстан.

Глава 12. ПЕРЕХОДНЫЕ И ЗАКЛЮЧИТЕЛЬНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 59. Переходные положения

      1. Курултай является правопреемником Парламента Республики Казахстан.

      2. Проекты законов, внесенные в Мажилис Парламента Республики Казахстан до введения в действие настоящего Конституционного закона, рассматриваются Курултаем в соответствии с настоящим Конституционным законом и Регламентом Курултая.

      3. Аппарат Курултая является правопреемником Аппарата Мажилиса Парламента Республики Казахстан. Аппарат Мажилиса Парламента Республики Казахстан продолжает свою деятельность до формирования Аппарата Курултая.

Статья 60. Порядок введения в действие настоящего Конституционного закона

      1. Настоящий Конституционный закон вводится в действие с 1 июля 2026 года.

      2. Признать утратившими силу со дня введения в действие настоящего Конституционного закона:

      1) Конституционный закон Республики Казахстан от 16 октября 1995 года "О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов";

      2) Закон Республики Казахстан от 7 мая 1997 года "О комитетах и комиссиях Парламента Республики Казахстан".

      Президент
Республики Казахстан
К. ТОКАЕВ

Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы

Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы 2026 жылғы 5 маусымдағы № 297-VIII ҚРЗ

      ЗҚАИ-ның ескертпесі!
      Осы Конституциялық заң 01.07.2026 бастап қолданысқа енгізіледі.

      Осы Конституциялық заң Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес Қазақстан Республикасы Құрылтайының ұйымдастырылуы мен қызметiн, оның депутаттарының құқықтық жағдайын айқындайды.

1-тарау. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР

1-бап. Құрылтайдың мәртебесі

      Қазақстан Республикасының Құрылтайы – заң шығару билігiн жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының жоғары өкiлдi органы.

2-бап. Құрылтай қызметiнiң құқықтық негiздерi мен қағидаттары

      1. Құрылтай өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына, осы Конституциялық заңға, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Құрылтайының Регламентіне сәйкес жүзеге асырады.

      2. Құрылтай өз қызметін Құрылтай сессияларында, оның органдары мен депутаттарының жұмысы арқылы іске асырады.

      3. Құрылтайдың қызметі заңдылық, алқалылық, жариялылық, саяси әралуандық және оның депутаттарының теңдігі қағидаттарына негізделеді.

3-бап. Құрылтайдың өкiлеттiк мерзiмi

      1. Құрылтайдың өкiлеттiк мерзiмi кезектi шақырылған Құрылтай депутаттарының өкiлеттiк мерзiмi бойынша айқындалады.

      Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі – бес жыл.

      2. Кезекті шақырылған Құрылтайдың өкілеттігі оның бірінші сессиясы ашылған кезден басталады және келесі шақырылған Құрылтайдың бірінші сессиясының жұмысы басталған кезде аяқталады.

4-бап. Құрылтайдың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату

      1. Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы.

      2. Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы.

      3. Құрылтайды төтенше жағдай немесе соғыс жағдайы кезінде, Президент өкілеттігінің соңғы алты айында, сондай-ақ алдыңғы таратудан кейінгі бір жыл ішінде немесе Қазақстан Республикасы Конституциясының 51-бабының 3-тармағында белгіленген жағдайда таратуға болмайды.

      Қазақстан Республикасы Президентінің Құрылтайды тарату туралы актісі қолданысқа енгізілген күн көрсетілген бір жылдық мерзімнің басталған кезі болып саналады. Бұл мерзім келесі жылдың тиісті айында және күнінде аяқталады. Егер мерзімнің аяқталуы тиісті күні көрсетілмеген айға тұспа-тұс келсе, онда мерзім сол айдың соңғы күнінде аяқталады.

5-бап. Құрылтайдың құрамы

      1. Құрылтай жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе бойынша сайланатын бір жүз қырық бес депутаттан тұрады.

      2. Құрылтай депутаттарын сайлау тәртібі конституциялық заңда белгіленеді.

6-бап. Құрылтайдың өкілеттігі

      Құрылтай:

      1) конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды;

      2) Қазақстан Республикасының Президенті қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қайта талқылап, дауысқа салады;

      3) соғыс және бітім мәселелерін шешеді;

      4) Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін қолдану туралы шешім қабылдайды;

      5) Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауын жариялайды;

      6) жалпыхалықтық референдум тағайындау туралы бастама көтереді;

      7) Қазақстан Республикасының Президентіне Қазақстан Республикасының Вице-Президентін тағайындауға келісім береді;

      8) Қазақстан Республикасының Президентіне Қазақстан Республикасының Премьер-Министрін тағайындауға келісім береді;

      9) Қазақстан Республикасы Президентінің Конституциялық Сот судьяларын, Орталық сайлау комиссиясының, Жоғары аудиторлық палатаның мүшелерін тағайындауына келісім береді;

      10) Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынуымен Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды;

      11) Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады;

      12) Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді;

      13) Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы;

      14) Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын тыңдайды;

      15) жылына екі рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды;

      16) Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есебін талқылайды және бекітеді;

      17) Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасы бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметі мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есебін тыңдауға құқылы;

      18) өз құзыретіндегі мәселелер бойынша тыңдау және үкімет сағатын өткізеді;

      19) өз қызметінің регламентін қабылдайды және Құрылтайдың жұмысын ұйымдастыруға, ішкі тәртібіне байланысты мәселелер бойынша өзге де шешім қабылдайды;

      20) Құрылтайдың үйлестіру органын және жұмыс органдарын құрады;

      21) Құрылтай комиссияларын құрады, төрағаларын сайлайды және лауазымынан босатады, комиссиялардың қызметі туралы есепті тыңдайды;

      22) Құрылтайға Қазақстан Республикасының Конституциясымен жүктелген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

7-бап. Құрылтайдың жұмыс тілдері

      Құрылтай жұмысында тiлдер Қазақстан Республикасының Конституциясына және Қазақстан Республикасының тiл туралы заңнамасына сәйкес пайдаланылады.

8-бап. Құрылтайдың халықаралық ынтымақтастығы

      Құрылтай шет мемлекеттердің парламенттерімен, халықаралық және парламентаралық ұйымдармен халықаралық ынтымақтастықты Құрылтай Регламентінде көзделген тәртіппен жүзеге асырады.

2-тарау. ҚҰРЫЛТАЙ ҚЫЗМЕТІН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ НЫСАНДАРЫ

9-бап. Құрылтай сессиялары

      1. Құрылтай сессиясы отырыс түрінде өткізіледі.

      2. Құрылтайдың бірінші сессиясын Қазақстан Республикасының Президенті сайлау қорытындысы жарияланған күннен бастап отыз күннен кешіктірмей шақырады.

      3. Құрылтайдың Төрағасы сайланғанға дейiн оның бiрiншi сессиясының отырыстарына Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы төрағалық етедi.

      4. Құрылтайдың кезекті сессиясы жылына бір рет, қыркүйектің бірінші жұмыс күні мен маусымның соңғы жұмыс күні аралығында өткізіледі.

      Демалыс немесе мереке (ұлттық және мемлекеттік мерекелер) күндері болып саналмайтын күндер жұмыс күндері деп түсініледі.

      5. Сессия Құрылтай отырысында ашылады және жабылады.

      Құрылтай сессиясын, әдетте, Қазақстан Республикасының Президенті ашады, ал ол болмаған кезде Құрылтай Төрағасы ашады.

      6. Құрылтайдың кезекті сессиялары арасындағы кезеңде Қазақстан Республикасының Президенті өз бастамасымен, Құрылтай Төрағасының немесе Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің ұсынысымен Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақыра алады. Онда сессияны шақыруға негіз болған мәселелер ғана қаралуы мүмкін.

10-бап. Құрылтай отырыстары

      1. Құрылтай отырысын Құрылтай Төрағасы шақырады.

      2. Құрылтай отырысы Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісі қатысқан жағдайда өткізіледі.

      3. Құрылтай отырысы ашық түрде өтеді. Құрылтай Регламентінде көзделген жағдайда отырыс жабық түрде өткізілуі мүмкін.

      Қазақстан Республикасы Президентінің, Вице-Президенттің, Премьер-Министрдің және Үкімет мүшелерінің, Қазақстан Халық Кеңесі Төрағасының, Ұлттық Банк Төрағасының, Бас Прокурордың, Ұлттық қауіпсіздік комитеті Төрағасының, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының Құрылтайдың кез келген ашық, сондай-ақ жабық отырыстарына қатысуға және сөз сөйлеуге құқығы бар.

      4. Мемлекеттiк органдардың және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының лауазымды адамдарының отырысқа қатысу қажеттiлігi туралы Құрылтай шешiмi қабылданса, олар Құрылтайға келуге және өздерінің құзыретiне кiретiн мәселелер бойынша қажеттi түсiнiк беруге мiндеттi. Құрылтайдың Қазақстан Республикасының Президентіне және Вице-Президентіне қатысты осындай шешiм қабылдауға құқығы жоқ.

11-бап. Құрылтай Төрағасы

      1. Құрылтайды мемлекеттік тілді жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланған Төраға басқарады.

      Құрылтай Төрағасының лауазымына кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенті ұсынады.

      Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартқан жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы.

      2. Құрылтай депутаттарының жалпы санының көпшілігі дауыс берген жағдайда Құрылтай Төрағасы лауазымынан кері шақырып алынуы, сондай-ақ орнынан түсуі мүмкін.

      Құрылтай Төрағасын атқаратын лауазымынан босату туралы мәселені Қазақстан Республикасы Президентінің Құрылтай Төрағасына ұсынуы негізінде не Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің бастамасы бойынша не Құрылтай Төрағасының жеке өтініші негізінде Құрылтай қарайды.

      3. Құрылтай Төрағасы:

      1) Қазақстан Республикасының Конституциясында өзгеше көзделмесе, Құрылтай сессиясын ашады;

      2) Құрылтай отырысын шақырады және оған төрағалық етеді;

      3) Құрылтайдың қарауына енгізілетін мәселелерді дайындауға жалпы басшылық етеді;

      4) Құрылтай Төрағасының орынбасарларын лауазымға сайлау үшін Құрылтайға кандидатуралар ұсынады;

      5) Құрылтайдың қызметінде регламенттің сақталуын қамтамасыз етеді;

      6) Құрылтай Бюросының қызметіне басшылық етеді;

      7) Құрылтай шығаратын актілерге қол қояды;

      8) өзіне осы Конституциялық заңмен және Құрылтай Регламентімен жүктелетін басқа да міндеттерді атқарады.

      4. Құрылтайда дауыс беру кезінде депутаттардың дауыстары тең бөлінген жағдайда Құрылтай Төрағасы шешуші дауыс құқығын пайдаланады.

      5. Құрылтай Төрағасының үш орынбасары болады, оларды Құрылтай Төрағасының ұсынуы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Құрылтай сайлайды.

      Құрылтай Төрағасының орынбасарлары Құрылтай Төрағасының уәкілеттік беруімен оның жекелеген функцияларын орындайды, сондай-ақ Құрылтай Төрағасы орнында болмаған немесе өз міндеттерін жүзеге асыруы мүмкін емес жағдайда оның міндеттерін атқарады. Құрылтай депутаттарының жалпы санының көпшілігі дауыс берген жағдайда Құрылтай Төрағасының ұсынысы бойынша Құрылтай Төрағасының орынбасарлары лауазымынан кері шақырып алынуы мүмкін.

      6. Құрылтай Төрағасы өз құзыретіндегі мәселелер бойынша өкім шығарады.

12-бап. Құрылтайдың үйлестіру органы

      1. Құрылтайдың үйлестіру органы – Құрылтай Төрағасының жанынан құрылатын Құрылтай Бюросы.

      2. Құрылтай Бюросының құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларының жетекшілері кіреді.

      3. Құрылтай Бюросы:

      1) Құрылтайдың тұрақты комитеттері мен комиссияларының жұмысын үйлестіреді;

      2) Құрылтай үшін Құрылтай отырыстарында мәселелерді қараудың кезектілігі жөнінде ұсыныстар дайындайды;

      3) бірнеше комитеттің құзыретіне жататын мәселелер бойынша тұрақты комитеттердің бірлескен жұмысын ұйымдастыруға жәрдем көрсетеді;

      4) осы Конституциялық заңмен және Құрылтай Регламентімен Құрылтайдың басқа органдары мен лауазымды адамдарының құзыретіне жатқызылмаған Құрылтай жұмысын ұйымдастырудың өзге де мәселелерін шешеді.

      4. Құрылтай Төрағасы Құрылтай Бюросының отырыстарын қажеттілігіне қарай шақырады және олар Бюро мүшелерінің жалпы санының кемінде үштен екісі қатысқан кезде заңды болады.

      5. Құрылтай Бюросының өкілеттігі, қызмет тәртібі осы Конституциялық заңда және Құрылтай Регламентінде айқындалады.

      6. Құрылтай Бюросы өз құзыретіндегі мәселелер бойынша қаулы шығарады.

13-бап. Құрылтайдың жұмыс органдары

      1. Тұрақты комитеттер мен комиссиялар – Құрылтайдың жұмыс органдары.

      2. Тұрақты комитеттер заң жобалау жұмысын жүргізу, Құрылтайдың құзыретіне жататын мәселелерді алдын ала қарау және дайындау үшін құрылады.

      3. Комиссиялар Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген жағдайларда құрылады.

      4. Тұрақты комитеттер мен комиссиялардың өкілеттіктері, қызмет тәртібі осы Конституциялық заңда және Құрылтай Регламентінде айқындалады.

      5. Тұрақты комитеттер мен комиссиялар өз құзыретіндегі мәселелер бойынша қаулы шығарады.

      Тұрақты комитеттер мен комиссиялардың қаулылары олардың мүшелерінің жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады.

14-бап. Құрылтай жанындағы консультативтік-кеңесші органдар

      1. Құрылтайдың құзыретіне жатқызылған мәселелер бойынша ұсыныстар әзірлеу үшін оның жанынан консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін.

      2. Консультативтік-кеңесші органдарды құру тәртібі Құрылтай Регламентінде айқындалады.

      3. Консультативтік-кеңесші органдардың шешімдері ұсынымдық сипатта болады.

15-бап. Құрылтай өткізетін тыңдау

      1. Құрылтай өз құзыретіндегі мәселелер бойынша тыңдау өткізеді.

      2. Тыңдау Құрылтай Бюросының шешімі бойынша өткізіледі, ол тыңдау өткізуді дайындауға жауапты бас комитетті (комитеттерді) айқындайды.

      Тыңдау ашық және жабық түрде өткізілуі мүмкін.

      3. Тыңдау Құрылтай отырыстары кезінде өткізілмейді.

      4. Құрылтайдағы оппозиция Құрылтай Регламентінде көзделген тәртіппен бір сессия ішінде кемінде бір рет тыңдау өткізуге бастама жасауға құқылы.

      5. Тыңдау өткізу тәртібі Құрылтай Регламентінде белгіленеді.

16-бап. Үкімет сағаты

      1. Құрылтайда мемлекеттік органдар мен ұйымдардың құзыретіне кіретін мәселелер бойынша үкімет сағаты өткізілуі мүмкін.

      2. Үкімет сағатын Құрылтай Бюросының шешімі бойынша тұрақты комитеттер өткізеді әрі ол ашық және жабық түрде өткізілуі мүмкін.

      3. Үкімет сағатының күн тәртібіндегі мәселелерді Құрылтай Бюросы Құрылтайдың тұрақты комитеттерінің ұсынысы бойынша айқындайды.

      Құрылтайдағы оппозиция бір сессия ішінде кемінде екі рет үкімет сағатының күн тәртібін айқындауға құқылы.

      4. Үкімет сағаты Құрылтай отырыстары кезінде өткізілмейді.

      5. Үкімет сағатын өткізу тәртібі Құрылтай Регламентінде белгіленеді.

3-тарау. ҚҰРЫЛТАЙ АКТІЛЕРІ

17-бап. Құрылтай актілері

      1. Құрылтай Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін заңдарды, оның ішінде конституциялық заңдарды қабылдайды.

      Құрылтай өз құзыретіндегі өзге де мәселелер бойынша қаулы шығарады.

      2. Заңдар мен Құрылтай қаулыларының Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында міндетті күші болады.

      3. Заңдар мен Құрылтай қаулылары Қазақстан Республикасының Конституциясына қайшы келмеуге тиіс. Құрылтайдың қаулылары заңдарға қайшы келмеуге тиіс.

      4. Құрылтай өз құзыретіндегі мәселелер бойынша заңнамалық сипаты жоқ өтініштер, декларациялар мен мәлімдемелер қабылдауға құқылы. Оларды қабылдау тәртібі Құрылтай Регламентінде белгіленеді.

18-бап. Құрылтай Регламенті

      1. Құрылтай Регламенті:

      1) Құрылтайдың қызметін ұйымдастыруды;

      2) Құрылтайдың үйлестіру, жұмыс және консультативтік-кеңесші органдарының қызметін қалыптастыру және ұйымдастыру тәртібін;

      3) Құрылтайда депутаттық бірлестіктерді, оның ішінде саяси партиялардың фракцияларын, сондай-ақ Құрылтайдағы көпшілік пен оппозицияны құру және олардың қызметін ұйымдастыру тәртібін;

      4) Құрылтай отырыстарын өткізу шарттары мен тәртібін;

      5) тыңдауды және үкімет сағатын өткізу тәртібін;

      6) заң шығару бастамасы құқығын іске асыру тәртібін;

      7) Құрылтайдағы заң шығару процесінің қағидаларын және Құрылтайдың жұмыс органдарында заң жобаларын талқылау тәртібін;

      8) Құрылтай депутаттары мен лауазымды адамдарының өз өкілеттіктерін жүзеге асыру тәртібін белгілейді.

      2. Құрылтай Регламенті Құрылтай қаулысымен бекітіледі.

      3. Құрылтай депутаттарының Құрылтайдың конституциялық өкілеттіктерін жүзеге асыруды мақсат етіп, Құрылтай Регламентін сақтамай өткізетін кез келген жиналысы заңсыз болады. Мұндай жиналыс қабылдаған актілер жарамсыз болады.

4-тарау. ҚҰРЫЛТАЙДАҒЫ ЗАҢ ШЫҒАРУ ПРОЦЕСІ

19-бап. Заң шығаруға бастама жасау

      1. Заң шығаруға бастама жасау құқығы субъектісінің Құрылтай қарауға міндетті болатын заң жобасының мәтінін ресми түрде енгізуі заң шығаруға бастама жасау болып саналады.

      2. Заң шығаруға бастама жасау құқығы тек қана Құрылтайда іске асырылады және ол:

      1) заң жобасын арнаулы жолдау арқылы енгізетін Қазақстан Республикасының Президентіне;

      2) заң жобасын ұсыну арқылы енгізетін Құрылтай депутаттарына;

      3) заң жобасын қаулы арқылы енгізетін Үкіметке;

      4) заң жобасын шешім арқылы енгізетін Қазақстан Халық Кеңесіне тиесілі.

      3. Құрылтайға енгізілген заң жобалары Құрылтай Бюросының қаулысымен тиісті комитеттерге қарау үшін жіберіледі және осы заң жобалары бойынша Құрылтайдың тұрақты комитеттерінің қорытындылары болған кезде ғана олар Құрылтай отырысында қаралуы мүмкін.

      4. Мемлекеттік кірісті қысқартуды немесе мемлекеттік шығысты ұлғайтуды көздейтін заң жобалары Үкіметтің оң қорытындысы болған кезде ғана енгізілуі мүмкін. Қазақстан Республикасы Президентінің заң шығару бастамасымен Құрылтайға енгізілетін заң жобалары үшін мұндай қорытынды талап етілмейді.

      5. Заң шығаруға бастама жасау құқығын іске асыру тәртібіне байланысты және осы Конституциялық заңда реттелмеген мәселелер Құрылтай Регламенті арқылы шешіледі.

20-бап. Құрылтайдың заң қабылдау жөніндегі құзыреті

      Құрылтай:

      1) жеке және заңды тұлғалардың құқық субъектісі болуына, азаматтық құқықтары мен бостандықтарына, жеке және заңды тұлғалардың міндеттемелері мен жауаптылығына;

      2) меншік режиміне және өзге де заттық құқықтарға;

      3) мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарын ұйымдастырудың және олардың қызметінің, мемлекеттік және әскери қызметтің негіздеріне;

      4) салық салуға, алымдар мен басқа да міндетті төлемдерді белгілеуге немесе олардың күшін жоюға;

      5) республикалық бюджетке, мемлекеттік қарыз, Қазақстан Республикасының экономикалық және өзге де көмек көрсету мәселелеріне;

      6) сот құрылысы мен сот ісін жүргізу мәселелеріне;

      7) рақымшылық жасау мәселелеріне;

      8) білімге, ғылымға, мәдениетке, денсаулық сақтауға және әлеуметтік қамсыздандыруға;

      9) кәсіпорындарды және олардың мүлкін жекешелендіруге;

      10) қоршаған ортаны қорғауға;

      11) Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысына;

      12) мемлекет қорғанысы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге;

      13) Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздеріне;

      14) халықаралық шарттарды ратификациялауға және денонсациялауға;

      15) мемлекеттік наградалар мен құрметті атақтарға;

      16) Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес өзге де мәселелерге қатысты аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін, негіз құраушы қағидаттар мен нормаларды белгілейтін заң шығаруға құқылы.

21-бап. Құрылтайдың заң жобаларын қарауының кезектілігі мен мерзімдері

      1. Құрылтайдың заң жобаларын қарауының кезектілігі мен мерзімдерін Құрылтай Бюросы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Конституциясында белгіленген жағдайларда Қазақстан Республикасының Президенті айқындайды.

      2. Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайға арнаулы жолдауымен заң жобаларын қараудың басымдығын айқындауға құқылы, бұл тиісті заң жобалары бірінші кезекте екі ай ішінде қабылдануға тиіс дегенді білдіреді. Оларды қарау тәртібі Құрылтай Регламентінде айқындалады.

      3. Халықтың өмірі мен денсаулығына, конституциялық құрылысқа, қоғамдық тәртіптің сақталуына, елдің экономикалық қауіпсіздігіне қатер төндіретін жағдайларға жедел ден қою мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі заң шығару бастамасымен енгізген заң жобаларын Құрылтай дереу қарауға тиіс.

      Осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген заң жобалары Құрылтайға енгізілген жағдайда Үкімет өзіне жауапкершілік ала отырып, Қазақстан Республикасы Конституциясының 60-бабының 3-тармағында көрсетілген мәселелер бойынша заң күші бар уақытша нормативтік құқықтық акт қабылдауға құқылы. Мұндай акт Құрылтай қабылдаған заң күшіне енгенге дейін немесе Құрылтай заң жобаларын қабылдамай тастағанға дейін қолданыста болады.

22-бап. Конституциялық заңдарды, заңдарды және Құрылтай қаулыларын қабылдау

      1. Конституциялық заң Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген мәселелер бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен қабылданады.

      2. Қазақстан Республикасының Конституциясында өзгеше көзделмесе, Құрылтай депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен заңды қабылдайды.

      3. Қазақстан Республикасының Конституциясында өзгеше көзделмесе, Құрылтай қаулысы депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады.

      4. Қазақстан Республикасының заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілерін әзірлеу, ұсыну, талқылау, қолданысқа енгізу және жариялау тәртібі заңда және Құрылтай Регламентінде реттеледі.

23-бап. Заңдарды Қазақстан Республикасының Президентіне қол қоюға ұсыну

      1. Қазақстан Республикасының Президенті қол қойғанға дейін заңдарды Құрылтай Төрағасы мен Премьер-Министр алдын ала қол қойып бекемдейді, оларға заңдардың Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарына сәйкестігі үшін жауаптылық жүктеледі.

      2. Құрылтай қабылдаған заң Құрылтай Регламентінде белгіленген тәртіппен он күн ішінде Қазақстан Республикасының Президентіне қол қоюға ұсынылады.

      3. Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды не заңды немесе оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады.

      Қазақстан Республикасы Президентінің заңдарға қол қоюы үшін берілетін бір ай мерзім Қазақстан Республикасының Президенті заңды алған күннен бастап есептеледі және келесі айдың тиісті күнінде (көрсетілген күні) аяқталады. Егер мерзімнің аяқталуы тиісті күні көрсетілмеген айға тұспа-тұс келсе, онда мерзім сол айдың соңғы күнінде аяқталады.

      Осы тармақтың бірінші бөлігінде көрсетілген мерзім ішінде қайтарылмаған заң қол қойылды деп саналады.

      4. Егер Құрылтай сессиясы заңды Қазақстан Республикасы Президентінің қайтаруы ықтимал мерзім өткенге дейін жабылса, заң Құрылтайдың кезекті сессиясының алғашқы күні қайтарылады.

      5. Заң, оның ішінде конституциялық заң Қазақстан Республикасының Президенті қол қойғаннан кейін күшіне енеді.

24-бап. Құрылтайдың Қазақстан Республикасы Президентінің қарсылығын қарауы

      1. Қазақстан Республикасы Президентінің қарсылығымен қайтарылған заң немесе оның жекелеген баптары Құрылтайдың тиісті тұрақты комитеті қорытынды әзірлегеннен кейін шешім қабылдау үшін Құрылтай отырысына шығарылады.

      2. Қазақстан Республикасы Президентінің қарсылығын туғызған заңды немесе оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу қарсылық жіберілген күннен басталатын және келесі айдың тиісті күнінде (көрсетілген күні) аяқталатын бір ай мерзімде өткізіледі. Егер мерзімнің аяқталуы тиісті күні көрсетілмеген айға тұспа-тұс келсе, онда мерзім сол айдың соңғы күнінде аяқталады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 58-бабының 4-тармағында және 60-бабының 2 және 4-тармақтарында көзделген жағдайларды қоспағанда, егер бір ай мерзім уақыты жағынан Қазақстан Республикасы Конституциясының 58-бабының 3-тармағында белгіленген Құрылтай жұмысының сессия өтетін кезеңімен сәйкес келмесе, бұл мерзім үзіледі. Бұл мерзімнің сақталмауы Қазақстан Республикасының Президенті қарсылығының қабылданғанын білдіреді.

      3. Құрылтайда қарсылықты қарау барысында Қазақстан Республикасының Президенті депутаттардың ұсыныстарын ескере отырып, заңның тұтастай не оның жекелеген баптарының өз қарсылығында ұсынған редакциясын өзгертуге құқылы.

      4. Құрылтай отырысында заң немесе оның жекелеген баптары қайта талқыланып, дауысқа салынған кезде, егер Қазақстан Республикасы Президентінің қарсылығы тұтастай заңға қатысты туындаса, тұтастай заң бойынша не Президенттің қарсылығын туғызған оның жекелеген баптары бойынша дауысқа салу өткізіледі.

      5. Егер Құрылтай конституциялық заң немесе оның жекелеген баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заң немесе оның жекелеген баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Қазақстан Республикасы Президентінің қарсылығын еңсерсе, Президент бір ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды.

      6. Егер Қазақстан Республикасы Президентінің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады.

25-бап. Заң жобаларын қабылдамай тастау

      1. Құрылтай заң жобасын депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен тұтастай қабылдамай тастауға құқылы. Заң жобасы оны қараудың кез келген сатысында қабылданбай тасталуы мүмкін. Қабылданбай тасталған заң жобасы қабылданбады деп саналады және бастамашыға қайтарылады.

      2. Үкімет енгізген заң жобасы қабылданбаса, Премьер-Министр Құрылтай отырысында Үкіметке сенім білдіру мәселесін қоюға құқылы. Бұл мәселе сенім білдіру мәселесі қойылғаннан бастап қырық сегіз сағаттан кейін ғана дауысқа салынады. Егер сенімсіздік вотумы туралы ұсыныс Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысын алмаса, заң жобасы дауысқа салынбай қабылданды деп саналады. Алайда Үкімет бұл құқықты жылына екі реттен артық пайдалана алмайды.

      Ағымдағы жыл (1 қаңтар – 31 желтоқсан аралығы) осы тармақтың бірінші бөлігіне қатысты "жыл" деген уақыт кезеңі ретінде түсініледі.

26-бап. Заң жобаларын кері қайтарып алу

      Қазақстан Республикасының Президенті, Құрылтай депутаттары, Үкімет және Қазақстан Халық Кеңесі заң шығару бастамасымен өздері енгізген заң жобасын Құрылтайдан оны қараудың кез келген сатысында кері қайтарып алуға құқылы.

      Заң жобасын кері қайтарып алу тәртібі Құрылтай Регламентінде айқындалады.

5-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІНЕ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЛАУАЗЫМДЫ АДАМДАРЫН ТАҒАЙЫНДАУҒА КЕЛІСІМ БЕРУ, ЖОҒАРҒЫ СОТ СУДЬЯЛАРЫН САЙЛАУ ЖӘНЕ ЛАУАЗЫМЫНАН БОСАТУ, СОНДАЙ-АҚ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ СОТ СУДЬЯЛАРЫН ЖӘНЕ ЖОҒАРҒЫ СОТ СУДЬЯЛАРЫН ҚОЛ СҰҒЫЛМАУ КЕПІЛДІГІНЕН АЙЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ӨКІЛЕТТІКТЕРДІ ҚҰРЫЛТАЙДЫҢ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУЫ

27-бап. Қазақстан Республикасының Президентіне Қазақстан Республикасының лауазымды адамдарын тағайындауға Құрылтайдың келісім беруі

      1. Құрылтайдың келісімімен Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайтын Қазақстан Республикасы лауазымды адамдарының тізбесі Қазақстан Республикасының Конституциясында айқындалады.

      2. Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасының Вице-Президентін, Премьер-Министрін, Конституциялық Сотының судьяларын, Орталық сайлау комиссиясының және Жоғары аудиторлық палатасының мүшесін тағайындауға Құрылтайдың келісімін алу үшін Құрылтайға жазбаша ұсыну енгізеді, солардың негізінде тиісті мәселені Құрылтайдың таяудағы отырысының күн тәртібіне енгізу туралы шешім қабылданады.

      Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің кандидатурасын Құрылтайда өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін енгізеді.

      3. Осы баптың 2-тармағында аталған Қазақстан Республикасының лауазымды адамдарын тағайындауға Құрылтайдың келісімі Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен беріледі.

      Құрылтай отырысында лауазымға тағайындауға келісім беру туралы мәселе қаралған кезде кандидатураларды Қазақстан Республикасының Президенті немесе ол уәкілеттік берген лауазымды адам ұсынады.

      4. Конституциялық Сот судьяларының, Орталық сайлау комиссиясы мен Жоғары аудиторлық палата мүшелерінің лауазымдарына кандидатуралар Құрылтай отырысында қаралғанға дейін Құрылтай Бюросының шешімімен айқындалатын Құрылтайдың тиісті тұрақты комитетінің отырысында талқылануға тиіс. Талқылау нәтижесі бойынша комитет Құрылтай отырысында жария етілетін қорытынды шығарады.

      5. Құрылтай Президент ұсынған кандидатураларды тағайындауға келісім беруден бас тарту туралы шешім қабылдаған жағдайда Президент Құрылтайға сол адамдар немесе жаңа кандидатуралар бойынша жазбаша ұсыну енгізеді.

      Конституцияның 62-бабының 3-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, Вице-Президентті, Премьер-Министрді, Конституциялық сот судьяларын, Орталық сайлау комиссиясы мен Жоғары аудиторлық палата мүшелерін тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы.

      6. Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайдың келісімімен тағайындайтын Қазақстан Республикасы лауазымды адамдарының кандидатуралары бойынша Құрылтайдың шешімі, егер Құрылтай дауыс берудің өзге тәртібін айқындамаса, әр кандидатура бойынша ашық дауыс беру арқылы жеке қабылданады және қаулымен ресімделеді.

      Қазақстан Республикасының Президенті ұсынған кандидатураларды тағайындауға келісім беруден бас тарту туралы Құрылтайдың шешімі қабылдамай тастау себептерінің толық уәждемесін қамтуға тиіс.

28-бап. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьяларын сайлау және лауазымынан босату

      1. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьяларын Құрылтай Қазақстан Республикасы Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынуымен Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен сайлайды және лауазымынан босатады.

      Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайға жазбаша ұсыну енгізеді, солардың негізінде тиісті мәселені Құрылтайдың жақын уақыттағы отырысының күн тәртібіне енгізу туралы шешім қабылданады.

      2. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьяларын сайлау және лауазымынан босату үшін ұсынылған кандидатуралар Құрылтай отырысында қаралғанға дейін Құрылтай Бюросының шешімімен айқындалатын Құрылтайдың тиісті тұрақты комитетінің отырысында талқылануға тиіс. Талқылау нәтижесі бойынша комитет Құрылтай отырысында жария етілетін қорытынды шығарады.

      3. Құрылтай отырысында мәселені қарау кезінде кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенті немесе ол уәкілеттік берген лауазымды адам ұсынады.

      4. Құрылтай Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьяларын сайлау туралы шешім қабылдамаған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайға сол адамдар немесе жаңа кандидатуралар бойынша жазбаша ұсыну енгізеді.

      Құрылтай Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьяларын лауазымынан босату туралы шешім қабылдамаған жағдайда, Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайға осы мәселе бойынша қайта ұсыну енгізуге құқылы.

      5. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьяларын сайлау және лауазымынан босату жөніндегі Құрылтайдың шешімі, егер Құрылтай дауыс берудің өзге тәртібін айқындамаса, Құрылтай депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен әр кандидатура бойынша ашық дауыс беру арқылы жеке қабылданады және қаулымен ресімделеді.

      Қазақстан Республикасының Президенті сайлау немесе лауазымынан босату үшін ұсынған кандидатураларды қабылдамай тастау туралы шешім қабылдамай тастау себептерінің толық уәждемесін қамтуға тиіс.

29-бап. Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айыру

      1. Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қылмыс орнында немесе ауыр және аса ауыр қылмыс жасағанда ұстау жағдайларын қоспағанда, оларды өз өкілеттігі мерзімі ішінде Құрылтайдың келісімінсіз ұстауға, күзетпен ұстауға, үйқамаққа алуға, күштеп әкелуге, сот тәртібімен қолданылатын әкімшілік жазалауға, қылмыстық жауаптылыққа тартуға болмайды.

      2. Конституциялық Сот судьясын, Жоғарғы Сот судьясын ұстауға, күзетпен ұстауға, үйқамаққа алуға, күштеп әкелуге, сот тәртібімен қолданылатын әкімшілік жазалау шараларын қолдануға, қылмыстық жауаптылыққа тартуға келісім алу үшін Бас Прокурор Құрылтайға ұсыну енгізеді. Ұсыну Конституциялық Сот судьясын, Жоғарғы Сот судьясын күдіктінің іс-әрекеттерін саралау туралы қаулымен таныстырудың, ұстаудың, оны күзетпен ұстауға санкция беру туралы өтінішхатпен сотқа жүгінудің, үйқамаққа алудың, күштеп әкелудің, сондай-ақ әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі сотқа жіберудің алдында енгізіледі.

      Бас Прокурордың ұсынуы келіп түскен күнінен бастап екі аптадан кешіктірілмей қаралады және Құрылтай тиісті лауазымды адамдардан қосымша ақпарат беруді талап етуге құқылы. Құрылтай уәжді шешім қабылдайды және оны Бас Прокурорға және анықтау мен алдын ала тергеп-тексеруді жүзеге асыратын мемлекеттік органның басшысына үш жұмыс күні ішінде жібереді. Конституциялық Сот судьясы, Жоғарғы Сот судьясы өзіне ешкiмнiң тиiспеуі туралы мәселені Құрылтай қараған кезде қатысуға құқылы.

      3. Сотқа дейінгі тергеп-тексерудің басталу себебі Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінде тіркелгеннен кейін сотқа дейінгі тергеп-тексеру Бас Прокурордың келісімімен ғана жалғастырылуы мүмкін. Конституциялық Сот судьясы, Жоғарғы Сот судьясы қылмыс орнында ұсталған не ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасауға дайындалу немесе оқталу фактісі анықталған не ол ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаған жағдайда, оған қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеру Бас Прокурордың келісімін алғанға дейін, бірақ бір тәулік ішінде оны міндетті түрде хабардар ете отырып жалғастырылуы мүмкін.

      Істі тергеп-тексеру барысында заңдылықтың сақталуын қадағалауды Бас Прокурор жүзеге асырады.

6-тарау. ҚҰРЫЛТАЙДЫҢ ҮКІМЕТПЕН ӨЗАРА ІС-ҚИМЫЛЫ

30-бап. Үкімет мүшелерін тағайындау үшін кандидатуралар бойынша Құрылтаймен консультация өткізу

      1. Үкімет мүшелерін тағайындау үшін Қазақстан Республикасының Президентіне Премьер-Министр ұсынатын кандидатуралар бойынша Құрылтаймен оның тиісті тұрақты комитеттерінде консультация өткізіледі.

      2. Тұрақты комитеттің отырысында консультация өткізу кезінде тағайындау үшін кандидатураларды Премьер-Министр немесе ол уәкілеттік берген лауазымды адам ұсынады.

      3. Консультация нәтижесінде тұрақты комитет талқыланатын әрбір кандидатура бойынша ұсынымдық сипаттағы қорытынды шығарады.

31-бап. Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есебі

      Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Құрылтай Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есебін тыңдауға құқылы.

      Үкімет мүшесі Қазақстан Республикасының заңдарын орындамаған жағдайда, Үкімет мүшелерінің есебін тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттардың жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Қазақстан Республикасының Президентіне оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.

32-бап. Премьер-Министрдің Үкімет қызметі туралы баяндамасы

      Құрылтай Үкімет қызметінің негізгі бағыттары және оның барлық аса маңызды шешімдері туралы Премьер-Министрдің баяндамасын Құрылтай отырысында тыңдайды.

33-бап. Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіру

      1. Құрылтай депутаттардың жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы.

      2. Құрылтайдың республикалық бюджеттің атқарылуы туралы Үкімет есебін бекітпеуі Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады.

      3. Үкімет енгізген заң жобасы қабылданбаса, Премьер-Министр Құрылтай отырысында Үкіметке сенім білдіру мәселесін қоюға құқылы.

34-бап. Құрылтай депутаттарының заң жобалары мен түзетулеріне Үкіметтің беретін қорытындысы

      Құрылтай депутаттары бастамашы болған және Қазақстан Республикасы Конституциясының 60-бабының 6-тармағына сәйкес Үкіметтің оң қорытындысын талап ететін заң жобалары Құрылтайға ресми енгізілгенге дейін Үкімет қорытындысын алуға жіберіледі.

      Құрылтайдың қарауындағы заң жобаларына депутаттардың мемлекеттік кірісті қысқартуды немесе мемлекеттік шығысты ұлғайтуды көздейтін түзетулері Үкіметтің оң қорытындысы болған кезде ғана енгізілуі мүмкін.

      Үкімет қорытындыларын ұсыну мерзімі үш айдан аспауға тиіс.

7-тарау. ҚҰРЫЛТАЙДЫҢ ТҰРАҚТЫ КОМИТЕТТЕРІ МЕН КОМИССИЯЛАРЫНЫҢ ӨКІЛЕТТІКТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІН ҰЙЫМДАСТЫРУ

35-бап. Құрылтайдың тұрақты комитеттері

      1. Тұрақты комитеттер Құрылтайдың бірінші сессиясында депутаттар арасынан Құрылтай отырысында құрылады.

      Комитеттердің саны мен атауы депутаттардың ұсынысы бойынша айқындалады. Комитеттер саны сегізден аспауға тиіс.

      2. Құрылтай төрағасы мен оның орынбасарлары Құрылтайдың тұрақты комитеттерінің құрамына кіре алмайды.

      Құрылтай депутаты бір ғана комитеттің мүшесі бола алады.

      Тұрақты комитеттер саяси партиялар фракцияларының өкілдігі ескеріліп құрылады.

      3. Құрылтай Бюросы тұрақты комитеттер қызметінің бағыттарын айқындайды.

      4. Тұрақты комитеттердi қалыптастыру тәртiбi мен олардың қызметiн ұйымдастыруға байланысты және осы Конституциялық заңда реттелмеген мәселелер Құрылтай Регламентi арқылы шешiледi.

36-бап. Тұрақты комитеттердің төрағалары

      1. Тұрақты комитеттің жұмысына оның төрағасы басшылық етеді.

      2. Тұрақты комитеттердің төрағалары, егер Құрылтай дауыс берудің өзге тәртібін айқындамаса, Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Құрылтай отырысында ашық дауыс беру арқылы сайланады. Шешім әр кандидатура бойынша жеке қабылданады және қаулымен ресімделеді.

      Комитеттер төрағаларының лауазымдарына кандидатураларды депутаттар ұсынады.

      Құрылтайдағы оппозиция өз депутаттарының арасынан комитеттер төрағаларының лауазымдарына кандидатуралар ұсынуға құқылы.

      Құрылтай комитеттерінің бірінің төрағасы осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген тәртіппен Құрылтайдағы оппозициядан ұсынылған депутаттар арасынан сайланады.

      3. Тұрақты комитеттiң төрағасы комитет мүшелерi жалпы санының кемiнде үштен екiсiнiң бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен лауазымынан керi шақырып алынуы мүмкiн.

      Комитет төрағасы Құрылтай Төрағасының атына лауазымынан босату туралы өтініш беруге құқылы, егер Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілігі қолдап дауыс берсе, өтініш қабылданды деп саналады.

      4. Тұрақты комитет төрағасының бір орынбасары болады, ол комитет мүшелерінің арасынан комитет мүшелері жалпы санының көпшілік дауысымен комитет отырысында ашық дауыс беру арқылы сайланады.

      Комитет төрағасының орынбасары лауазымына кандидатураны комитет мүшелері ұсынады.

      Құрылтайдағы оппозиция өз депутаттарының арасынан комитет төрағаларының орынбасарлары лауазымдарына кандидатуралар ұсынуға құқылы.

      Құрылтайдың екі комитетінің төрағасының орынбасары осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген тәртіппен Құрылтайдағы оппозициядан ұсынылған депутаттар арасынан сайланады.

      Комитет төрағасының орынбасары комитет жұмысын ішкі ұйымдастыру мәселелерін шешеді, комитет төрағасының уәкілеттік беруімен комитет отырыстарын жүргізеді, сондай-ақ комитет төрағасы орнында болмаған немесе өз міндеттерін жүзеге асыруы мүмкін емес жағдайда оның міндеттерін атқарады.

      Комитет төрағасының орынбасары комитет төрағасының немесе комитет мүшелерiнiң ұсынысы бойынша комитет мүшелерi жалпы санының көпшiлiк дауысымен лауазымынан кері шақырып алынуы мүмкiн.

      Комитет төрағасының орынбасары комитет төрағасының атына лауазымынан босату туралы өтініш беруге құқылы, егер комитет мүшелерінің көпшілігі қолдап дауыс берсе, өтініш қабылданды деп саналады.

      5. Құрылтайдағы оппозициядан ұсынылған депутаттар арасынан сайланған тұрақты комитеттердің төрағасы мен орынбасарлары Құрылтайдың әртүрлі комитеттеріне сайланады.

37-бап. Тұрақты комитеттердің өкілеттіктері

      1. Заң жобалау жұмысын жүргізу жөніндегі өкілеттікті іске асыру үшін Құрылтайдың тұрақты комитеті:

      1) заң жобаларына қорытынды береді;

      2) Құрылтай Бюросының тапсырмасымен заң жобасы бойынша бас комитет болады, депутаттар мен тұрақты комитеттердің түзетулерін жинақтап қорытады;

      3) өзі бас комитет болатын заң жобасын қарау үшін жұмыс тобын құруға және оның құрамына заң жобасының бастамашыларын, депутаттарды, мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің, кәсіпкерлік субъектілерінің өкілдерін, ғалымдар мен мамандарды тартуға құқылы;

      4) заң жобасын Құрылтай отырысында қарау туралы Құрылтай Бюросына ұсыныс енгізеді;

      5) осы Конституциялық заңға және Құрылтай Регламентіне сәйкес өзге де өкілеттікті жүзеге асырады.

      2. Тұрақты комитет Құрылтай Бюросының шешімі бойынша тыңдау өткізуді дайындайды, сондай-ақ үкімет сағатын өткізеді.

      3. Құрылтай немесе оның Бюросы Құрылтайдың құзыретіне жатқызылған өзге де мәселелерді алдын ала қарау және дайындау үшін тұрақты комитетті бас комитет ретінде айқындай алады.

      4. Тұрақты комитеттер өз құзыретiндегі мәселелер бойынша қызмет нысаны мен әдiсін таңдауда еркiн болады.

38-бап. Тұрақты комитеттердің отырыстары

      1. Тұрақты комитеттердің отырыстары қажеттілігіне қарай, бірақ айына кемінде екі рет өткізіледі.

      Тұрақты комитеттің отырыстарына тұрақты комитеттің төрағасы немесе комитет төрағасының орынбасары төрағалық етеді.

      Комитеттердің отырыстары мүшелерінің жалпы санының кемінде үштен екісі қатысқан кезде заңды болады.

      Комитеттер отырыстарын комитет төрағасы өз бастамасы бойынша немесе комитет мүшелерінің ұсынысы бойынша шақырады.

      2. Тұрақты комитеттердің отырыстары ашық түрде өтеді. Құрылтай Регламентінде көзделген жағдайларда жабық отырыстар өткізілуі мүмкін.

      Қазақстан Республикасы Президентінің, Вице-Президенттің, Премьер-Министр мен Үкімет мүшелерінің, Қазақстан Халық Кеңесі Төрағасының, Ұлттық Банк Төрағасының, Бас Прокурордың, Ұлттық қауіпсіздік комитеті Төрағасының, Жоғары аудиторлық палата Төрағасы мен мүшелерінің, Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі және Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты басшыларының, Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің Құрылтайдағы өкілдерінің комитеттердің кез келген ашық, сондай-ақ жабық отырыстарына қатысуға және сөз сөйлеуге құқығы бар.

      3. Бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері Құрылтайда аккредиттелген жағдайда комитеттердің ашық отырыстарына қатыса алады.

39-бап. Құрылтай комиссиялары

      1. Құрылтай комиссиялары Құрылтай отырысында құрылады.

      2. Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабының 2 және 3-тармақтарында көзделген Құрылтай өкiлеттiгiн жүзеге асыру мақсатында Құрылтай арнаулы комиссиялар құрады.

      Қазақстан Республикасы Конституциясының 56-бабының 17) және 18) тармақшаларында көзделген Құрылтай өкiлеттiгiн жүзеге асыру мақсатында Құрылтай уақытша комиссиялар құрады.

      3. Комиссиялардың қызметi уақытша сипатта болады және олардың қарауына шығарылған мәселелермен шектеледi.

      Құрылтайдың комиссия құру туралы қаулысында оның міндеттері, құрамы және қызмет ету мерзімі айқындалады.

      4. Комиссияның жұмысына, егер Құрылтай дауыс берудің өзге тәртібін айқындамаса, Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Құрылтай отырысында ашық дауыс беру арқылы сайланатын оның төрағасы басшылық етеді.

      5. Комиссияларды қалыптастыру тәртібі мен олардың қызметін ұйымдастыруға байланысты және осы Конституциялық заңда реттелмеген мәселелер Құрылтай Регламенті арқылы шешіледі.

8-тарау. ҚҰРЫЛТАЙДАҒЫ ДЕПУТАТТЫҚ БІРЛЕСТІКТЕР

40-бап. Депутаттық бірлестіктердің түрлері

      1. Құрылтай депутаттары саяси партиялардың фракциялары мен депутаттық топтар түрінде депутаттық бірлестіктер құруға құқылы.

      Саяси партиялар фракциялары мен депутаттық топтардың өкілеттігі, ұйымдастырылуы мен қызметі, олардың жұмысын қамтамасыз ету Құрылтай Регламентінде айқындалады.

      2. Саяси партиялар фракциялары мен депутаттық топтар Құрылтай Бюросында тіркеледі.

41-бап. Саяси партияның фракциясы

      1. Саяси партияның фракциясы – тиісті саяси партияның мүдделерін білдіру мақсатында Құрылтайда құрылатын, саяси партиядан өкілдік ететін Құрылтай депутаттарының ұйымдасқан тобы.

      Құрылтайда әр саяси партиядан бір ғана фракция құрылуы мүмкін.

      2. Саяси партиялар фракцияларының жетекшілеріне, ал олар болмаған жағдайда не олардың уәкілеттік беруімен саяси партиялар фракцияларының өкілдеріне Құрылтайдың, тұрақты комитеттердің, жұмыс топтарының отырыстарында, тыңдау мен өзге де іс-шараларда сөз сөйлеу құқығына кепілдік беріледі.

42-бап. Депутаттық топ

      Депутаттық топ – депутаттардың өз өкілеттігін бірлесіп жүзеге асыруға арналған бірлестігі.

      Депутаттық топтың құрамында Құрылтайдың кемінде он бес депутаты болуға тиіс.

43-бап. Құрылтайдағы көпшілік және оппозиция

      1. Құрылтайдағы көпшілік – Құрылтайда депутаттық мандаттардың ең көп санын алған саяси партия.

      2. Құрылтайдағы оппозиция – Құрылтайда өкілдігі бар және Құрылтайдағы көпшілікке кірмейтін, әдетте, әлеуметтік-экономикалық және (немесе) қоғамдық-саяси мәселелер бойынша көпшілікке қарағанда өзге позиция ұстанатын саяси партия немесе саяси партиялар.

      Құрылтайдағы оппозиция жекелеген мәселелер бойынша Құрылтайдағы көпшілік партиясын қолдауы мүмкін.

      Саяси партияның фракциясы Құрылтайдағы қай оппозицияға жататынын тіркеу кезінде көрсетеді.

9-тарау. ҚҰРЫЛТАЙ ДЕПУТАТТАРЫНЫҢ МӘРТЕБЕСІ

44-бап. Құрылтай депутаты

      1. Құрылтай депутатының өкілеттігі оны Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы Құрылтай депутаты ретінде тіркеген кезден басталады.

      Депутаттар Қазақстан халқына мынадай ант береді: "Қазақстан халқына адал қызмет етуге, Қазақстан Республикасының тұтастығы мен Тәуелсіздігін нығайтуға, оның Конституциясы мен заңдарына қатаң бағынуға, депутаттың өзіме жүктелген мәртебелі міндеттерін адал атқаруға ант етемін".

      Антты Қазақстан Республикасының Президенті өзі айқындайтын тәртіппен қабылдайды.

      2. Құрылтай депутатының басқа өкілді органның депутаты болуға, оқытушылық, ғылыми, шығармашылық қызметтен басқа ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге құқығы жоқ.

      Осы талаптарды бұзу Орталық сайлау комиссиясының ұсынуымен депутаттың өкілеттігін тоқтатуға алып келеді.

      3. Құрылтай депутатының өкілеттігі депутат орнынан түскен, қайтыс болған, заңды күшіне енген сот шешімімен әрекетке қабілетсіз, қайтыс болған немесе хабарсыз кеткен деп танылған, депутат саяси партияның басшы органының шешімімен кері шақырып алынған және Қазақстан Республикасының Конституциясы мен осы Конституциялық заңда көзделген өзге де жағдайда тоқтатылады.

      4. Құрылтай депутаты:

      1) Қазақстаннан тыс жерге тұрақты тұруға кеткен;

      2) өзіне қатысты соттың айыптау үкімі заңды күшіне енген;

      3) Қазақстан Республикасының азаматтығы тоқтатылған;

      4) сайланған саяси партиясынан шыққан немесе шығарылған;

      5) сайланған саяси партиясы қызметін тоқтатқан кезде мандатынан айырылады.

      5. Құрылтай депутатының өкілеттігі ол орнынан түскен жағдайда тоқтатылған кезде, сондай-ақ осы баптың 4-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша мандатынан айырылған кезде Орталық сайлау комиссиясы Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатуға алып келетін негіздердің басталу фактісін көрсетіп қаулы қабылдайды және Құрылтай депутатының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы ұсынуды Құрылтайға енгізу туралы шешім қабылдайды.

      Орталық сайлау комиссиясының ұсынуы негізінде Құрылтай тиісті Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады.

      6. Құрылтай депутатының өкілеттігі ол қайтыс болған, заңды күшіне енген сот шешімімен әрекетке қабілетсіз, қайтыс болған немесе хабарсыз кеткен деп танылған, депутат саяси партияның басшы органының шешімімен кері шақырып алынған жағдайларда тоқтатылған кезде, сондай-ақ осы баптың 4-тармағының 4) және 5) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша ол мандатынан айырылған кезде Орталық сайлау комиссиясы осы адамның Құрылтай депутатының өкілеттігінен айырылу фактісін көрсетіп қаулы қабылдайды.

      7. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.

45-бап. Депутаттық куәлiк және депутаттың төсбелгiсi

      1. Құрылтай депутатының депутаттық куәлiгi мен төсбелгiсi болады, бұларды сайланған депутат ретiнде тiркелгеннен кейiн оған Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы бередi.

      Депутат депутаттық куәлiк пен төсбелгiнi өз өкiлеттiгі мерзiмi iшiнде пайдаланады.

      2. Құрылтай депутатының депутаттық куәлiгi және төсбелгiсi туралы ереженi, олардың үлгiлерi мен сипаттамасын Орталық сайлау комиссиясы бекiтедi.

46-бап. Құрылтай депутатының өкiлеттiгi

      1. Депутат Құрылтай сессияларында және өзi құрамына кiретiн оның органдарының отырыстарында қаралатын барлық мәселе бойынша шешушi дауыс құқығын пайдаланады.

      2. Құрылтай депутаты:

      1) Құрылтайдың үйлестiру және жұмыс органдарын сайлауға және оларға сайлануға;

      2) Құрылтай отырысының күн тәртiбi, талқыланатын мәселелердi қарау тәртiбi мен олардың мәнi жөнiнде ұсыныстар мен ескертпелер енгiзуге;

      3) Құрылтай сайлайтын және лауазымынан босататын не Құрылтай тағайындауға келісім беретін лауазымды адамдардың кандидатуралары жөнiнде өз пiкiрiн айтуға;

      4) Құрылтай отырыстарында қарау үшiн ұсынылатын мәселелер бойынша Құрылтай Бюросына ұсыныстар енгiзуге, ал оның ұсыныстары қабылданбаған жағдайда оларды Құрылтай отырыстарының қарауына енгiзуге;

      5) Құрылтайдың үйлестiру және жұмыс органдарының отырыстарында қарау үшiн мәселелер ұсынуға;

      6) Құрылтайға есеп беретін лауазымды адамдардың есебiн немесе ақпаратын Құрылтай сессиясында тыңдау туралы ұсыныстар енгiзуге;

      7) депутаттық сауалмен жүгінуге;

      8) жарыссөздерге қатысуға, баяндамашыларға, сондай-ақ отырысқа төрағалық етушiге сұрақтар қоюға;

      9) дауысқа салынған мәселе бойынша өз ұсыныстарын негiздеп сөйлеуге, анықтама беруге;

      10) заң жобаларына түзетулер енгiзуге;

      11) осы Конституциялық заңның 17-бабының 4-тармағында көзделген қаулылар мен өзге де актілердің жобаларына ұсыныстар енгізуге;

      12) Құрылтай депутаттарын азаматтардың қоғамдық маңызы бар өтініштерімен таныстыруға;

      13) Құрылтай отырыстарының стенограммаларындағы депутаттардың сөйлеген сөздерiнiң мәтiнiмен танысуға;

      14) осы Конституциялық заңға және Құрылтай Регламентiне сәйкес өзге де өкiлеттiктi жүзеге асыруға құқылы.

47-бап. Депутаттың Құрылтай жұмысына қатысуы

      1. Құрылтай депутаты Құрылтайдың және өзi құрамына кіретін оның үйлестiру және жұмыс органдарының жұмысына қатысуға мiндеттi.

      Құрылтайда депутаттың жеке өзi дауыс беруге тиіс.

      2. Құрылтай Төрағасы не тиiсiнше депутат мүшесi болатын жұмыс органының жетекшісі Құрылтай Регламентінде белгiленген мерзiмде Құрылтай отырыстарының, Құрылтайдың үйлестіру және жұмыс органдары отырыстарының өткiзiлетiн уақыты мен орны туралы, сондай-ақ олардың қарауына енгiзiлетiн мәселелер туралы депутатқа хабарлайды, оған осы мәселелер бойынша қажеттi материалдарды ұсынады.

      3. Депутат отырысқа келуге мүмкiндiгi болмаған жағдайда бұл туралы Құрылтай Төрағасына не тиiсiнше Құрылтайдың жұмыс органының жетекшісіне күнi бұрын хабарлайды.

      4. Депутат Құрылтай мен оның үйлестiру және жұмыс органдарының отырыстарына дәлелді себепсіз үш реттен артық қатыспаса, сол сияқты дауыс беру құқығын басқаға берсе, бұл Конституциялық заңда белгіленген жазалау шараларын қолдануға алып келеді.

      5. Құрылтайдың үйлестіру және жұмыс органдарының құрамына кiретiн депутат кез келген мәселелер мен ұсыныстарды олардың қарауына енгiзуге, мәселелердi қарауға дайындауға, талқылауға және олар бойынша шешiм қабылдауға, сондай-ақ қабылданған шешiмнiң жүзеге асырылуын ұйымдастыруға, олардың орындалуын бақылауға қатысуға құқылы.

      Өзi құрамына кiретiн Құрылтайдың үйлестіру және жұмыс органдарының шешiмiмен келiспеген депутат Құрылтай отырысында өз көзқарасын баяндауға не ол туралы төрағалық етушiге жазбаша түрде хабарлауға құқылы.

      6. Құрылтайдың үйлестіру және жұмыс органдарының құрамына кiрмейтiн депутат көрсетілген органдардың отырыстарына қатысып, ұсыныстар енгiзе алады, қаралатын мәселелердi талқылауға және кеңесшi дауыс құқығымен шешiм қабылдауға қатыса алады.

      Депутат Құрылтайдың үйлестіру және жұмыс органдарының шешiмiмен келiспеген жағдайда өз ұсыныстарын заң жобасына, қаулы жобасына түзетулер ретiнде енгiзе алады. Депутат енгiзген түзетулер Құрылтай отырысында қаралады және олар дауысқа салынады.

48-бап. Депутаттық сауалдар мен сұрақтар

      1. Депутаттық сауал – Құрылтай отырысында депутаттың мемлекеттiк органдардың лауазымды адамдарына осы органның немесе лауазымды адамның құзыретiне кiретiн мәселелер бойынша Құрылтай сессиясында негiзделген түсiндірме беруiн немесе өз ұстанымын баяндауын ресми сұраған талабы.

      2. Құрылтай депутатының Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі мен Үкiметі мүшелерiне, Ұлттық Банкі Төрағасына, Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы мен мүшелерiне, Бас Прокурорына, Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң Төрағасына, Жоғары аудиторлық палатасының Төрағасы мен мүшелеріне, астананың, облыстардың және республикалық маңызы бар қалалардың әкімдеріне сауал жолдауға құқығы бар.

      Бас Прокурорға не құқық қорғау органдарының және арнаулы мемлекеттік органдардың бірінші басшыларына жолданған сауал қылмыстық қудалау функцияларын жүзеге асыру мәселелеріне қатысты бола алмайды.

      Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң Төрағасына жолданған сауалдарды қарау Құрылтайдың жабық отырыстарында жүргізіледі.

      3. Сауал Құрылтай отырысында жария етiлуге тиiс.

      Депутат сауалда өзі жүгінетін лауазымды адамды және күтілетін жауаптың нысанын көрсетеді.

      4. Өздерiне сауал жолданған лауазымды адамдар ол жөнінде Құрылтай Регламентінде көзделген тәртіппен жауап беруге міндетті. Сауалға жауап бір айдан аспайтын мерзімде ұсынылады.

      5. Депутаттың талап етуі бойынша сауалға берілетін жауапты лауазымды адам Құрылтай отырысында жария етеді. Сауалға берілген жауап бойынша жарыссөз өткізілуі мүмкін.

      Қажет болған кезде сауалға берiлген жауап және оны талқылау нәтижелерi бойынша Құрылтай қаулысы қабылданады. Сауал мен оған берiлген жауап бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануы мүмкiн.

      6. Депутаттар Құрылтай отырысында Қазақстан Республикасының Премьер-Министрi мен Үкiметi мүшелерiне, Ұлттық Банкi Төрағасына, Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы мен мүшелерiне, Бас Прокурорына, Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң Төрағасына, Жоғары аудиторлық палатасының Төрағасы мен мүшелерiне ауызша сұрақтар қоюға құқылы.

49-бап. Құрылтай депутатының лауазымды адамдардың тарапынан кiдiртпей қабылдануға құқығы

      1. Депутаттық қызмет мәселелерi бойынша Құрылтай депутатының мемлекеттiк органдарға, қоғамдық бiрлестiктерге, мемлекеттiк ұйымдарға кедергісiз кiруіне құқығы, сондай-ақ олардың басшылары мен басқа да лауазымды адамдарының тарапынан оның кiдiртпей қабылдануға құқығы бар.

      2. Қызметi мемлекеттiк құпиялармен байланысты ұйымдарға депутаттың бару тәртiбi заңда белгiленедi.

50-бап. Құрылтай депутаттарының қызметiн ақпараттық тұрғыдан қамтамасыз ету

      1. Құрылтай Аппараты депутатты Құрылтай, оның үйлестіру және жұмыс органдары қабылдаған актілермен, сондай-ақ ресми таратылатын ақпараттық және анықтамалық материалдармен қамтамасыз етедi.

      2. Мемлекеттiк органдар мен ұйымдар, олардың лауазымды адамдары депутатқа оның депутаттық қызметiнде туындаған мәселелер бойынша консультациялық көмек көрсетедi.

51-бап. Құрылтай депутаттарының қызметiн материалдық, қаржылық және әлеуметтiк-тұрмыстық жағынан қамтамасыз ету

      1. Құрылтай депутаттарына жалақы Қазақстан Республикасы Конституциясының 65-бабының 8) тармақшасында көзделген тәртiппен белгiленедi.

      2. Құрылтайдың кезектi сессиялары аралығында депутаттарға екi лауазымдық айлықақы мөлшерiнде сауықтыруға арналған жәрдемақы төлене отырып, ұзақтығы күнтiзбелiк отыз күн болатын, ақы төленетін жыл сайынғы еңбек демалысы берiледi.

      3. Қазақстан Республикасының астанасынан тыс жерде тұратын депутаттарға олардың өкiлеттiк мерзiмiне тегiн пайдалану шартымен мемлекеттiк тұрғын үй қорынан және Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген нормалар бойынша тұрмысқа жайлы және жиhазбен жабдықталған тұрғын үй берiледi.

      4. Құрылтай депутаттарының өз сайлаушыларымен өзара қарым-қатынас жасауы, оларды Құрылтай қызметi туралы жүйелі түрде хабардар етiп отыруы, Құрылтайдың, оның үйлестіру және жұмыс органдарының тапсырмаларын орындауы үшiн әрбiр депутатқа:

      1) көлiкпен жол жүру құжаттарын кезектен тыс алу;

      2) Қазақстан Республикасы аумағы бойынша iссапарға шығып тұру құқығы берiледi. Бұл ретте iссапар шығыстары Қазақстан Республикасы Конституциясының 65-бабының 8) тармақшасында көзделген тәртiппен бөлiнетiн қаражаттан өтеледi.

      5. Құрылтай, оның үйлестіру және жұмыс органдарының тапсырмаларын орындау үшiн депутат iссапарға жiберiлген жағдайда оған Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген нормалар бойынша iссапар шығыстары төленедi.

      6. Құрылтай депутаттарына Қазақстан Республикасының астанасы шегiнде автомобиль көлiгiмен қызмет көрсету, оларға емдеу-сауықтыру және санаторий-курорт қызметін көрсету Қазақстан Республикасының Президентi белгiлеген тәртiппен жүзеге асырылады.

      7. Құрылтай депутатының өкілеттік мерзімі аяқталған соң, сондай-ақ ол орнынан түскен немесе Құрылтай таратылған жағдайда және жұмысқа орналасқан немесе зейнеткерлік жасқа жеткен кезге дейiн оған ай сайын орташа айлық жалақысы мөлшерiнде, бiрақ өкілеттігі тоқтатылған немесе орнынан түсу туралы өтініш қанағаттандырылған күннен бастап үш айдан аспайтын уақытқа жәрдемақы төленедi.

52-бап. Құрылтай депутатының өкiлеттiгiн жүзеге асыруына кепiлдiктер

      1. Депутаттық міндеттерін атқаруына бөгет жасау мақсатында депутатқа немесе оның жақын туыстарына қандай түрде болмасын ықпал жасау Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауаптылыққа алып келеді.

      2. Мемлекеттiк органдар мен қоғамдық бiрлестiктердiң, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының, ұйымдардың депутат алдындағы өз мiндеттерiн орындамайтын, оған көрiнеу жалған ақпарат беретін, депутаттық қызметтiң кепiлдiктерiн бұзатын лауазымды адамдары Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапты болады.

53-бап. Депутатқа ешкiмнiң тиiспеуі

      1. Құрылтай депутатын қылмыс орнында немесе ауыр және аса ауыр қылмыс жасағанда ұстау жағдайларын қоспағанда, оны өз өкілеттігі мерзімі ішінде Құрылтайдың келісімінсіз ұстауға, күзетпен ұстауға, үйқамаққа алуға, күштеп әкелуге, сот тәртібімен қолданылатын әкімшілік жазалауға, қылмыстық жауаптылыққа тартуға болмайды.

      2. Депутатты ұстауға, күзетпен ұстауға, үйқамаққа алуға, күштеп әкелуге, сот тәртiбiмен қолданылатын әкiмшiлiк жазалау шараларын қолдануға, қылмыстық жауаптылыққа тартуға келiсiм алу үшiн Бас Прокурор Құрылтайға ұсыну енгiзедi, мұны Құрылтай отырысында қарауға дайындау үшiн Құрылтай Орталық сайлау комиссиясына жiбередi. Ұсыну депутатты күдіктінің іс-әрекеттерін саралау туралы қаулымен таныстырудың, ұстаудың, оны күзетпен ұстауға санкция беру туралы өтінішхатпен сотқа жүгінудің, үйқамаққа алудың, күштеп әкелудің, сондай-ақ әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iстi сотқа жiберудің алдында енгiзiледi.

      Бас Прокурордың ұсынуы және Орталық сайлау комиссиясының қорытындысы келiп түскен күнінен бастап екi апта мерзiмнен кешiктiрiлмей қаралады және Құрылтай тиiстi лауазымды адамдардан қосымша ақпарат беруді талап етуге құқылы. Құрылтай уәждi шешiм қабылдайды және оны Бас Прокурорға және анықтау мен алдын ала тергеп-тексеруді жүзеге асыратын мемлекеттiк органының басшысына үш жұмыс күні iшiнде жiбередi. Депутат өзiне ешкiмнiң тиiспеуі туралы мәселенi Құрылтай қараған кезде қатысуға құқылы.

      3. Сотқа дейінгі тергеп-тексерудің басталу себебі Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінде тіркелгеннен кейін сотқа дейінгі тергеп-тексеру Бас Прокурордың келісімімен ғана жалғастырылуы мүмкін. Құрылтай депутаты қылмыс орнында ұсталған не ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасауға дайындалу немесе оқталу фактісі анықталған не ол ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаған жағдайда, оған қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеру Бас Прокурордың келісімін алғанға дейін, бірақ бір тәулік ішінде оны міндетті түрде хабардар ете отырып жалғастырылуы мүмкін.

      Істі тергеп-тексеру барысында заңдылықтың сақталуын қадағалауды Бас Прокурор жүзеге асырады.

      4. Орталық сайлау комиссиясы iс бойынша шешiм қабылдаған тиiстi соттан Құрылтай депутатын айыптау бойынша iстi қарау нәтижелерi туралы ақпаратты сұратып алады және оған қатысты айыптау үкімі заңды күшіне енген жағдайда, Құрылтайға депутаттық мандаттан айыру туралы ұсыну енгiзедi.

54-бап. Депутатқа қолданылуы мүмкiн жазалау шаралары

      1. Депутат Құрылтайдың, оның үйлестіру және жұмыс органдарының отырыстарына дәлелдi себепсiз үш реттен артық қатыспаған жағдайда, оған қатыспаған күндерi үшiн жалақы төлеуден бас тартылады.

      Депутат Құрылтай, оның үйлестіру және жұмыс органдарының отырыстарына дәлелдi себепсiз бiр айдан артық қатыспаған жағдайда, депутатқа қатыспаған мерзім үшін:

      1) жалақы төлеуден;

      2) көлiкпен жол жүру құжаттарын кезектен тыс алудан;

      3) іссапарларға шығып тұрудан;

      4) іссапар шығыстарын өтеуден;

      5) автомобиль көлігімен қызмет көрсетуден;

      6) емдеу-сауықтыру және санаторий-курорт қызметін көрсетуден бас тартылады.

      Бұл туралы шешiмдi депутат Құрылтай отырысына қатыспаған кезде – Құрылтай Төрағасы, ал Құрылтай органдарының отырыстарына қатыспаған кезде Құрылтай Бюросы қабылдайды.

      2. Депутат өзiнiң дауыс беру құқығын басқаға берген кезде Құрылтай Бюросының шешiмiмен оған дауыс беру құқығын басқаға берген күн үшiн жалақы төлеуден, ал дауыс беру құқығын басқаға қайта берген жағдайда бір айлық жалақысын төлеуден бас тартылады.

      3. Осы Конституциялық заңда, Құрылтай Төрағасының шешімінде белгiленген депутаттық әдеп қағидаларын бұзған жағдайда депутатқа мынадай жазалау шаралары қолданылуы мүмкiн:

      1) мiнеу;

      2) көпшiлiк алдында кешiрiм сұрауға мәжбүр ету;

      3) Құрылтайдың бір отырысында сөз бермеу;

      4) Құрылтайдың үш отырысында сөз бермеу;

      5) Құрылтайдың бір отырысы уақытына отырыс залынан шығарып жiберу;

      6) Құрылтайдың үш отырысы уақытына отырыс залынан шығарып жiберу;

      7) бiр күндiк жалақысынан айыру.

      4. Депутаттарға аталған шараларды қолдануға байланысты мәселелердi Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы дайындайды. Құрылтайдың, оның үйлестіру және жұмыс органдарының отырыстарына депутаттардың келуiн, сондай-ақ депутаттың өз дауысын басқаға бермеуiн Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының мүшелерi бақылайды.

      5. Құрылтай депутаттарына осы бапта көзделген жазалау шараларын қолдану туралы мәселеге Құрылтайда өкілдігі бар, құрамына депутаттар кіретін саяси партиялардың фракциялары бастамашы болуы мүмкін.

10-тарау. ДЕПУТАТТЫҚ ӘДЕП

55-бап. Депутаттық әдеп қағидалары

      1. Құрылтай депутаттарының депутаттық әдеп қағидаларында олар депутаттық өкілеттігін атқарған кезде, сондай-ақ оны атқармаған кезде басшылыққа алуға тиіс мінез-құлық нормалары айқындалады. Бұл нормалар мынадай:

      1) бір-біріне және Құрылтайдың, оның үйлестіру, жұмыс және консультативтік-кеңесші органдарының, депутаттық бірлестіктердің жұмысына қатысатын барлық басқа да адамдарға сыйластықпен қарау;

      2) сөйлеген сөздерінде депутаттардың және басқа да адамдардың ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін негізсіз айыптауды, дөрекі, қорлайтын сөздерді қолданбау;

      3) заңсыз және күш қолданатын әрекеттерге шақырмау;

      4) Құрылтайдың, оның үйлестіру, жұмыс және консультативтік-кеңесші органдарының, депутаттық бірлестіктердің қалыпты жұмысына кедергі келтірмеу;

      5) Құрылтайдың, оның үйлестіру, жұмыс және консультативтік-кеңесші органдарының отырысында сөз сөйлеуді жеке өтініші мен депутаттық өкілеттікті жүзеге асыруға байланысты емес өзге де өтініш үшін пайдаланбау;

      6) сөйлеушінің сөзін бөлмеу;

      7) басқа адамдардың сөзіне түсініктеме бермеу;

      8) өз әрекеттерімен намысқа тиетін қимыл-ишарат жасауға, сес көрсетуге және қорлауға жол бермеу.

      2. Депутат мемлекеттік және заңмен қорғалатын өзге де құпиялары бар ақпаратты ондай құпияларды сақтаудың белгіленген тәртібін сақтай отырып пайдалануға міндетті.

      Депутаттық өкілеттігін жүзеге асыру кезінде өзіне белгілі болған мәліметтер Құрылтайдың, оның үйлестіру және жұмыс органдарының жабық отырыстарында қаралған мәселелерге қатысты болса, депутат бұл мәліметтерді жария ете алмайды.

      3. Депутат депутаттық бланкілерді тек ресми сауалдар, хаттар, құжаттар үшін ғана пайдаланып, оларға өзі қол қоюға міндетті.

      4. Құрылтайдың атынан өкілдік етуге арнаулы өкілеттігі жоқ депутат басқа мемлекеттердің лауазымды адамдарымен және мемлекеттік органдарымен тек өз атынан ғана қарым-қатынас жасай алады.

      Бұл ретте депутат Қазақстан Республикасының мүдделерін, оның азаматтарының құқықтарын, бостандықтары мен мүдделерін қорғауға, өз әрекеттерімен Қазақстан Республикасының мүдделеріне нұқсан келтірмеуге, сол сияқты басқа мемлекеттердің заңдарын бұзбауға, оларда тұратын халықтардың ұлттық дәстүрлері мен салттарын құрметтеуге міндетті.

      5. Депутат масс-медиада, баспасөз конференцияларында, митингілерде, өзге де көпшілік алдында сөйлеген сөздерінде немесе мәлімдемелерінде анық және тексерілген фактілерді ғана пайдалануға, қоғамдық пікірді бұрмалайтын пайымдауға жол бермеуге, кез келген адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлайтын сөздерді қолданбауға міндетті.

      Сынап сөйлеген сөздерінде шындыққа үйлеспейтін не тексерілмеген фактілерді қасақана немесе абайсызда қолданып қалған жағдайда, мүдделері мен намысына нұқсан келген ұйымдардан, органдар мен адамдардан көпшілік алдында кешірім сұрау – депутаттың парызы.

      6. Депутаттық әдеп қағидаларын бұзған депутатқа осы Конституциялық заңға сәйкес жазалау шаралары қолданылады.

56-бап. Депутаттық әдеп жөніндегі кеңес

      1. Депутаттар депутаттық әдеп қағидаларын бұзған жағдайда оларға жазалау шараларын қолдану жөнінде ұсыныстар әзірлеу үшін Құрылтай Төрағасының жанынан кеңесші орган – Депутаттық әдеп жөніндегі кеңес құрылады.

      2. Депутаттық әдеп жөніндегі кеңес өз қызметінде Қазақстан Республикасының Конституциясын, осы Конституциялық заңды және Құрылтай Регламентін басшылыққа алады.

      3. Депутаттық әдеп жөніндегі кеңес:

      1) депутаттардың масс-медиадағы және онлайн-платформалардағы сұхбаттарына, мақалаларына және басқа да жария сөздеріне депутаттық әдеп қағидаларын бұзу белгілерінің бар-жоғы тұрғысынан мониторингті жүргізеді;

      2) депутаттардың мінез-құлқына жеке және заңды тұлғалардың шағымдарын қарайды;

      3) депутаттардың депутаттық әдеп қағидаларын сақтау мәселелері бойынша мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарымен өзара іс-қимыл жасайды;

      4) депутаттық әдеп қағидаларын бұзу фактілеріне жол бермеу мақсатында депутаттармен профилактикалық және түсіндіру жұмыстарын жүргізеді;

      5) депутаттық әдеп қағидаларын бұзуға болмайтынын назарына салады;

      6) Құрылтай Төрағасына материалдарды Орталық сайлау комиссиясына беру туралы ұсыным енгізеді;

      7) депутаттар депутаттық әдеп қағидаларын бұзған жағдайда, оларға жазалау шараларын қолдану жөнінде Құрылтай Төрағасына ұсыныс енгізеді;

      8) өз қызметі барысында алынған ақпараттың құпиялылығын сақтайды.

      4. Депутаттық әдеп жөніндегі кеңестің отырыстары қажеттілігіне қарай өткізіледі. Депутаттық әдеп жөніндегі кеңестің шешімдері ұсынымдық сипатта болады.

      5. Депутаттық әдеп жөніндегі кеңестің қызметін ұйымдастырудың өзге де мәселелері Құрылтай Регламенті арқылы шешіледі.

11-тарау. ҚҰРЫЛТАЙ ҚЫЗМЕТІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

57-бап. Құрылтай қызметін қаржыландыру

      Құрылтай қызметі республикалық бюджет қаражатынан қаржыландырылады.

58-бап. Құрылтай Аппараты

      1. Қазақстан Республикасының жоғары өкiлдi органы ретінде Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан оның Аппараты қамтамасыз етедi.

      2. Құрылтай Аппаратының штат саны Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен айқындалады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.

      3. Құрылтай Аппаратының қызметі Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет саласындағы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

      4. Құрылтай өкілеттігі мерзімдерінің аяқталуына байланысты Құрылтай таратылған және жоғары өкiлдi орган депутаттарының жаңа құрамы сайланған жағдайда Аппараттағы мемлекеттік қызметшілердің қызметі тоқтатылмайды.

      5. Құрылтай Аппаратының қызметкерлері мәртебесі, жалақы мөлшері мен деңгейі, материалдық, қаржылық және әлеуметтік-тұрмыстық қамтамасыз етудің өзге де жағдайлары бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметі Аппаратының тиісті қызметкерлеріне теңестіріледі.

12-тарау. ӨТПЕЛІ ЖӘНЕ ҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР

59-бап. Өтпелі ережелер

      1. Құрылтай – Қазақстан Республикасы Парламентінің құқықтық мирасқоры.

      2. Осы Конституциялық заң қолданысқа енгізілгенге дейін Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісіне енгізілген заң жобаларын Құрылтай осы Конституциялық заңға және Құрылтайдың Регламентіне сәйкес қарайды.

      3. Құрылтай Аппараты – Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі Аппаратының құқықтық мирасқоры. Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Аппараты Құрылтай Аппараты қалыптастырылғанға дейін өз қызметін жалғастырады.

60-бап. Осы Конституциялық заңды қолданысқа енгiзу тәртiбi

      1. Осы Конституциялық заң 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі.

      2. Осы Конституциялық заң қолданысқа енгізілген күннен бастап:

      1) "Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы" 1995 жылғы 16 қазандағы Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының;

      2) "Қазақстан Республикасы Парламентінің комитеттері мен комиссиялары туралы" 1997 жылғы 7 мамырдағы Қазақстан Республикасы Заңының күші жойылды деп танылсын.

      Қазақстан Республикасының
Президенті
Қ. ТОҚАЕВ