О внесении изменений в приказ Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 20 августа 2021 года № 335 "Об утверждении Формы паспорта опасных отходов"

Приказ Министра экологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 19 мая 2026 года № 94. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 20 мая 2026 года № 38755

      ПРИКАЗЫВАЮ:

      1. Внести в приказ Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 20 августа 2021 года № 335 "Об утверждении Формы паспорта опасных отходов" (далее – Форма) (зарегистрированный в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов № 24386) следующие изменения:

      преамбулу изложить в следующей редакции:

      "В соответствии со статьей 343 Экологического кодекса Республики Казахстан и подпунктом 2) пункта 3 статьи 16 Закона Республики Казахстан "О государственной статистике" ПРИКАЗЫВАЮ:";

      Форму, утвержденную указанным приказом изложить в новой редакции согласно приложению к настоящему приказу.

      2. Департаменту управления отходами Министерства экологии и природных ресурсов Республики Казахстан в установленном законодательством Республики Казахстан порядке обеспечить:

      1) государственную регистрацию настоящего приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан;

      2) размещение настоящего приказа на интернет-ресурсе Министерства экологии и природных ресурсов Республики Казахстан после его официального опубликования;

      3) в течении десяти рабочих дней после государственной регистрации настоящего приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан представление в Департамент юридической службы Министерства экологии и природных ресурсов Республики Казахстан сведений об исполнении мероприятий, предусмотренных подпунктами 1) и 2) настоящего пункта.

      3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего вице-министра экологии и природных ресурсов Республики Казахстан.

      4. Настоящий приказ вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

      Министр экологии и
природных ресурсов
Республики Казахстан
Е. Нысанбаев

      "СОГЛАСОВАН"
Бюро национальной статистики
Агентство по стратегическому
планированию и реформам
Республики Казахстан

      "СОГЛАСОВАН"
Министерство здравоохранения
Республики Казахстан

      "СОГЛАСОВАН"
Министерство иностранных дел
Республики Казахстан

      "СОГЛАСОВАН"
Министерство промышленности
и строительства
Республики Казахстан

      "СОГЛАСОВАН"
Министерство энергетики
Республики Казахстан

      "СОГЛАСОВАН"
Министерство финансов
Республики Казахстан

      "СОГЛАСОВАН"
Министерство национальной экономики
Республики Казахстан

  Приложение к приказу
Министр экологии и
природных ресурсов
Республики Казахстан
от 19 мая 2026 года № 94
Приложение 1
к Форме паспорта
опасных отходов
Форма,
предназначенная для сбора
административных данных

      Информация по заполнению формы паспорта опасных отходов

      Представляется: в уполномоченный орган в области охраны окружающей среды.

      Форма, предназначенная для сбора административных данных на безвозмездной основе размещена на интернет – ресурсе: ndbecology.gov.kz

      Индекс формы, предназначенной для сбора административных данных на безвозмездной основе: ИПОО-1.

      Периодичность: по мере необходимости (при образовании опасных отходов и/или при изменении их состава/опасных свойств).

      Отчетный период: ________год.

      Круг лиц, представляющих форму, предназначенную для сбора административных данных на безвозмездной основе: физические и юридические лица, в процессе деятельности которых образуются опасные отходы (образователи отходов).

      Срок представления формы паспорта опасных отходов, предназначенный для сбора административных данных на безвозмездной основе: в течение трех месяцев с момента образования или выявления опасных отходов образователем отходов либо со дня утверждения обновленного паспорта опасных отходов.

      Индивидуальный идентификационный номер (ИИН)/

      Бизнес-идентификационный номер (БИН):

     


      (не заполняется в случае представления данных физическими лицами, а также в агрегированном виде)

      Метод сбора: в электронном виде

      Форма паспорта опасных отходов

Наименование опасных отходов и их код в соответствии классификатором отходов

Реквизиты образователя отходов: индивидуальный идентификационный номер для физического лица и бизнес-идентификационный номер для юридического лица, его место нахождения

Место нахождение объекта, на котором образуются опасные отходы (местонахождение заполняется в соответствии с Классификатором административно-территориальных объектов (КАТО)

Происхождение отходов: наименование технологического процесса, в результате которого образовались отходы, или процесса, в результате которого товар (продукция) утратил (утратила) свои потребительские свойства, с наименованием исходного товара (продукции)

Перечень опасных свойств отходов

Химический состав отходов и описание опасных свойств их компонентов

Рекомендуемые способы управления отходами

Необходимые меры предосторожности при управлении отходами

Требования к транспортировке отходов и проведению погрузочно-разгрузочных работ

Меры по предупреждению и ликвидации чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера и их последствий, связанных с опасными отходами, в том числе во время транспортировки и проведения погрузочно-разгрузочных работ

Дополнительная информация (иная информация, которую сообщает образователь отходов)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11












      Примечание: Настоящим заявляю, что я проверил(а) посредством лабораторных исследований, анализов, испытаний (тестов), а также с использованием знаний и сведений об исходном сырье и технологии образования данных видов отходов, справочных и иных источников и других данных, что указанные отходы содержат только перечисленные выше компоненты в указанных концентрациях и классифицированы мной как опасные.

      Химический и компонентный состав опасных отходов подтвержден протоколами испытаний образцов отходов, выполненных аккредитованной лабораторией.

      Для отходов, представленных товарами (продукцией), утратившими свои потребительские свойства, указаны сведения о компонентном составе исходного товара (продукции) в соответствии с технической документацией.

      Результаты лабораторных исследований прилагаются (при необходимости).

      Информация является достоверной, точной и полной.

Наименование ______________
___________________________

Адрес _________________
_______________________

      Телефон___________________________________________________________

      Адрес электронной почты____________________________________________

      Исполнитель ________________________________ ____________________

      фамилия, имя и отчество (при его наличии) подпись, телефон

      Руководитель или лицо, исполняющее его обязанности

      _____________________________________ _______________________

      фамилия, имя и отчество (при его наличии) подпись

  Приложение
к форме, предназначенной
для сбора административных
данных "Форма паспорта
опасных отходов"

Пояснение по заполнению формы паспорта опасных отходов

      1. Настоящая форма предназначена для сбора административных данных, формируемых в целях реализации требований Экологического кодекса Республики Казахстан.

      2. Понятия, используемые в настоящем пояснении, применяются в значениях, определенных Экологическим кодексом Республики Казахстан, Законом Республики Казахстан "О государственной статистике", а также иными нормативными правовыми актами Республики Казахстан.

      3. В соответствии с подпунктом 3) статьи 1 Закона Республики Казахстан "О государственной статистике", административные данные – индивидуальные количественные (измеряемые с помощью чисел) и (или) качественные (выстроенные по определенному принципу и (или) признаку) данные по физическому или юридическому лицу и данные похозяйственного учета, формируемые административными источниками, за исключением первичных статистических и альтернативных данных.

      4. В строках формы формируются сведения об опасных отходах.

      5. В графе 1 "Наименование опасных отходов и их код в соответствии с классификатором отходов" вносятся наименование опасных отходов и их код в соответствии с классификатором отходов.

      6. В графе 2 "Реквизиты образователя отходов: индивидуальный идентификационный номер для физического лица и бизнес-идентификационный номер для юридического лица, его местонахождения" указывается реквизиты образователя отходов (для физического лица) либо бизнес-идентификационный номер (для юридического лица), а также сведения о его местонахождении.

      7. В графе 3 "Местонахождение объекта, на котором образуются опасные отходы" отражается фактическое местонахождение объекта, на котором образуются опасные отходы – область, город, район, населенный пункт и далее адресная часть. Код территории указывается согласно Классификатору административно-территориальных объектов (КАТО).

      8. В графе 4 "Происхождение отходов: наименование технологического процесса, в результате которого образовались отходы, или процесса, в результате которого товар (продукция) утратил (утратила) свои потребительские свойства, с наименованием исходного товара (продукции)" составляются данные о происхождении отходов: наименование технологического процесса, в результате которого образовались отходы, или процесс, в результате которого товар (продукция) утратил (утратила) свои потребительские свойства, с указанием наименования исходного товара (продукции) или процесса, при котором продукция утрачивает свои потребительские свойства.

      9. В графе 5 "Перечень опасных свойств отходов" описываются опасные свойства отходов на момент составления (актуализации) паспорта.

      10. В графе 6 "Химический состав отходов и описание опасных свойств их компонентов" перечисляется химический состав отходов, а также описание опасных свойств их компонентов.

      11. В графе 7 "Рекомендуемые способы управления отходами" вносятся способы и методы управления отходами, направленные на предотвращение и минимизацию образования отходов, повторное использование, сортировку, а также утилизацию и переработку отходов.

      12. В графе 8 "Необходимые меры предосторожности при управлении отходами" приводится комплекс действий и мер предосторожности при управлении отходами, обеспечивающий безопасный сбор, хранение, транспортировку и обработку отходов.

      13. В графе 9 "Требования к транспортировке отходов и проведению погрузочно-разгрузочных работ" заполняются требования по соблюдению экологических и санитарных норм, обеспечению безопасности персонала, использованию специализированного транспорта и тары, а также к транспортировке отходов и проведению погрузочно-разгрузочных работ.

      14. В графе 10 "Меры по предупреждению и ликвидации чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера и их последствий, связанных с опасными отходами, в том числе во время транспортировки и проведения погрузочно-разгрузочных работ" описываются меры по предупреждению и ликвидации чрезвычайных ситуаций, связанных с опасными отходами.

      15. В графе 11 "Дополнительная информация (иная информация, которую сообщает образователь отходов)" прописываются дополнительные сведения и иная информация, предоставляемая образователем отходов.

      16. Ответственность за полноту, достоверность и своевременность представления административных данных по настоящей форме несут физические и юридические лица, в процессе деятельности которых образуются опасные отходы, в соответствии с законодательством Республики Казахстан.

      17. Информация по настоящей форме представляется в соответствии Правилами представления административных данных административными источниками на безвозмездной основе, утвержденными приказом и.о. Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от 14 июля 2010 года № 183.

"Қауіпті қалдықтар паспортының нысанын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 20 тамыздағы № 335 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің 2026 жылғы 19 мамырдағы № 94 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2026 жылғы 20 мамырда № 38755 тіркелді

      БҰЙЫРАМЫН:

      1. "Қауіпті қалдықтар паспортының нысанын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 20 тамыздағы № 335 бұйрығына (бұдан әрі – Нысан) (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 24386 болып тіркелген) мынадай өзгерістер енгізілсін:

      кіріспе мынадай редакцияда жазылсын:

      "Қазақстан Республикасы Экология кодексінің 343-бабына және "Мемлекеттік статистика туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 16-бабының 3-тармағының 2) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:";

      көрсетілген бұйрықпен бекітілген Нысан осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.

      2. Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Қалдықтарды басқару департаменті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;

      2) осы бұйрық ресми жарияланғаннан кейін оның Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің интернет-ресурсында орналастырылуын;

      3) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтердің ұсынылуын қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
Экология және табиғи ресурстар министрі
Е. Нысанбаев

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Стратегиялық жоспарлау

      және реформалар агенттігінің

      Ұлттық статистика бюросы

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Сыртқы істер министрлігі

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Денсаулық сақтау министрлігі

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Энергетика министрлігі

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Қаржы министрлігі

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Ұлттық экономика министрлігі

  Қазақстан Республикасының
Экология және табиғи ресурстар
министрі
2026 жылғы 19 мамырдағы
№ 94 Бұйрыққа қосымша
Қауіпті қалдықтар паспортының
нысанына 1-қосымша
Әкімшілік деректер жинауға
арналған нысан

Қауіпті қалдықтар паспортының нысанын толтыру жөніндегі ақпарат

      Ұсынылады: Қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға.

      Әкімшілік деректерді өтеусіз негізде жинауға арналған нысан ndbecology.gov.kz интернет- ресурсында орналастырылған.

      Әкімшілік деректерді өтеусіз негізде жинауға арналған нысанның индексі: ҚҚПИ-1

      Кезеңділік: қажеттілігіне қарай (қауіпті қалдықтар пайда болған кезде және/немесе олардың құрамы / қауіпті қасиеттері өзгерген кезде).

      Есепті кезең: _________ жыл.

      Әкімшілік деректерді өтеусіз негізде жинауға арналған нысанды ұсынатын адамдар тобы: қызметі барысында қауіпті қалдықтар түзілетін жеке және заңды тұлғалар (қалдықтарды түзушілер).

      Әкімшілік деректерді өтеусіз негізде жинауға арналған нысанды ұсыну мерзімі: қауіпті қалдықтар пайда болған немесе анықталған сәттен бастап үш ай ішінде не қауіпті қалдықтардың жаңартылған паспорты бекітілген күннен бастап.

      Жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН) /

      Бизнес-сәйкестендіру нөмірі (БСН):

     


      (деректер жеке адамдар ұсынған жағдайда, сондай-ақ агрегатталған түрде толтырылмайды)

      Жинау әдісі: электронды түрде

      Қауіпті қалдықтар паспортының нысаны

Қауіпті қалдықтардың атауы және олардың қалдықтар сыныптауышына сәйкес коды

Қалдықтарды түзушінің деректемелері: жеке тұлға үшін жеке сәйкестендіру нөмірі және заңды тұлға үшін бизнес сәйкестендіру нөмірі, оның тұрған жері

Қауіпті қалдықтар түзілетін объектінің тұрған жері (орналасқан жері әкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сәйкес толтырылады (КАТО)

Қалдықтардың шығу тегі: бастапқы тауардың (өнімнің) атауымен бірге, нәтижесінде қалдықтар түзілген технологиялық процестің немесе нәтижесінде тауар (өнім) өзінің тұтынушылық қасиеттерін жоғалтқан процестің атауы

Қалдықтардың қауіпті қасиеттерінің тізбесі

Қалдықтардың химиялық құрамы және олардың компоненттерінің қауіпті қасиеттерінің сипаттамасы

Қалдықтарды басқарудың ұсынылатын тәсілдері

Қалдықтарды басқару кезіндегі қажетті сақтық шаралары

Қалдықтарды тасуға және тиеу-түсіру жұмыстарын жүргізуге қойылатын талаптар

Қауіпті қалдықтарға байланысты табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың және олардың салдарларының алдын алу және жою жөніндегі, оның ішінде тасу және тиеу-түсіру жұмыстарын жүргізу кезіндегі шаралар

Қосымша ақпарат (қалдықтарды түзуші хабарлайтын өзге де ақпарат)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11












      Ескертпе: Осымен зертханалық зерттеулер, талдаулар, сынақтар (тестілер) арқылы, сондай-ақ қалдықтардың осы түрлерін, анықтамалық және өзге де көздерді және басқа да деректерді қалыптастырудың бастапқы шикізаты мен технологиясы туралы білімдер мен мәліметтерді пайдалана отырып тексергенімді мәлімдеймін, көрсетілген қалдықтарда тек жоғарыда аталған компоненттер көрсетілген концентрацияда болады және оларды қауіпті деп санаймын.

      Қауіпті қалдықтардың химиялық және компоненттік құрамы аккредиттелген зертхана орындаған қалдықтар үлгілерін сынау хаттамаларымен расталған.

      Өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтқан тауарлармен (өнімдермен) ұсынылған қалдықтар үшін техникалық құжаттамаға сәйкес бастапқы тауардың (өнімнің) компоненттік құрамы туралы мәліметтер көрсетілген.

      Зертханалық зерттеулердің нәтижелері қоса беріледі (қажет болған жағдайда).

      Ақпарат сенімді, дәл және толық.

Атауы ______________
___________________________

Мекенжай _________________
_______________________

      Телефон___________________________________________________________

      Электрондық пошта мекенжайы_______________________________________

      Орындаушы __________________________________ ___________________

      тегі, аты және әкесінің аты (бар болса) қолы, телефон

      Басшы немесе оның міндетін атқарушы тұлға

      _____________________________________________ ___________________

      тегі, аты және әкесінің аты (бар болса) қолы

  "Қауіпті қалдықтар
паспортының нысаны"
әкімшілік деректерді жинауға
арналған нысанға қосымша

Қауіпті қалдықтар паспортының нысанын толтыру бойынша әкімшілік деректерді жинауға арналған нысанын толтыру жөніндегі түсіндірме

      1. Осы нысан Қазақстан Республикасы Экология кодексінің және сот тәртібімен мемлекеттік меншікке түсті деп танылған иесіз қалдықтарды басқару қағидаларының талаптарын іске асыру мақсатында қалыптастырылатын әкімшілік деректерді жинауға арналған.

      2. Осы түсіндірмеде пайдаланылатын ұғымдар Қазақстан Республикасының Экология кодексінде, "Мемлекеттік статистика туралы" Қазақстан Республикасының Заңында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінде айқындалған мәндерде қолданылады.

      3. "Мемлекеттік статистика туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабының 3) тармақшасына сәйкес әкімшілік деректер – бастапқы статистикалық және балама деректерді қоспағанда, әкімшілік дереккөздер қалыптастыратын жеке немесе заңды тұлға жөніндегі жеке-дара сандық (сандар көмегімен өлшенетін) және (немесе) сапалық (белгілі бір қағидат және (немесе) белгі бойынша құрылған) деректер және шаруашылық бойынша есепке алу деректері.

      4. Нысан жолдарында қауіпті қалдықтар туралы мәліметтер қалыптастырылады.

      5. "Қауіпті қалдықтардың атауы және олардың коды қалдықтар сыныптауышына сәйкес" деген 1-бағанда қауіпті қалдықтардың атауы және олардың коды қалдықтар сыныптауышына сәйкес енгізіледі.

      6. "Қалдықтарды жасаушының деректемелері: жеке тұлға үшін жеке сәйкестендіру нөмірі және заңды тұлға үшін бизнес-сәйкестендіру нөмірі, оның орналасқан жері" деген 2-бағанда қалдықтарды жасаушының жеке сәйкестендіру нөмірі (жеке тұлға үшін) не бизнес-сәйкестендіру нөмірі (заңды тұлға үшін), сондай-ақ оның орналасқан жері туралы мәліметтер көрсетіледі.

      7. "Қауіпті қалдықтар түзілетін объектінің орналасқан жері" деген 3-бағанда қауіпті қалдықтар түзілетін объектінің нақты орналасқан жері – облыс, қала, аудан, елді мекен және әрі қарай мекенжай бөлігі көрсетіледі. Аумақ коды Әкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне (КАТО) сәйкес көрсетіледі.

      8. "Қалдықтардың шығу тегі: қалдықтар пайда болған технологиялық процестің немесе тауардың (өнімнің) бастапқы тауардың (өнімнің) атауымен өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтқан (жоғалтқан) процестің атауы" деген 4-бағанда қалдықтардың пайда болуының технологиялық процесінің немесе өнім өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтатын процестің атауы көрсетіледі.

      9. "Қалдықтардың қауіпті қасиеттерінің тізбесі" деген 5-бағанда есепті күн сәтіндегі қалдықтардың қауіпті қасиеттері сипатталады.

      10. "Қалдықтардың химиялық құрамы және олардың компоненттерінің қауіпті қасиеттерінің сипаттамасы" деген 6-бағанда қалдықтардың химиялық құрамы, сондай-ақ олардың компоненттерінің қауіпті қасиеттерінің сипаттамасы келтіріледі.

      11. "Қалдықтарды басқарудың ұсынылатын тәсілдері" деген 7-бағанда қалдықтардың пайда болуын болғызбауға және азайтуға, қайта пайдалануға, сұрыптауға, сондай-ақ қалдықтарды кәдеге жаратуға және қайта өңдеуге бағытталған қалдықтарды басқару тәсілдері мен әдістері сипатталады.

      12. "Қалдықтарды басқару кезіндегі қажетті сақтық шаралары" деген 8-бағанда қалдықтарды қауіпсіз жинауға, сақтауға, тасымалдауға, өңдеуге арналған іс-қимылдар кешені көрсетіледі.

      13. "Қалдықтарды тасымалдауға және тиеу-түсіру жұмыстарын жүргізуге қойылатын талаптар" деген 9-бағанда экологиялық және санитариялық нормалардың талаптары, персоналдың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, мамандандырылған көлік пен ыдысты пайдалану көрсетіледі.

      14. "Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың және олардың қауіпті қалдықтармен байланысты салдарларының алдын алу және жою жөніндегі шаралар, оның ішінде тасымалдау және тиеу-түсіру жұмыстарын жүргізу кезінде" деген 10-бағанда қауіпті қалдықтармен байланысты төтенше жағдайлардың алдын алу және оларды жою жөніндегі шаралар сипатталады.

      15. "Қосымша ақпарат (қалдықтарды жасаушы хабарлайтын өзге де ақпарат)" деген 11-бағанда қалдықтарды жасаушы ұсынатын қосымша мәліметтер мен өзге де ақпарат жазылады.

      16. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жеке және заңды тұлғалар осы нысан бойынша қызметі барысында қауіпті қалдықтар пайда болатын әкімшілік деректердің толықтығы, дұрыстығы және уақтылы ұсынылуы үшін жауапты болады.

      17. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі Төрағасының міндетін атқарушының 2010 жылғы 14 шілдедегі № 183 бұйрығымен бекітілген Әкімшілік дереккөздердің әкімшілік деректерді өтеусіз негізде ұсыну қағидаларына сәйкес осы нысан бойынша ақпарат ұсынылады.