Об утверждении Плана по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Решение Курчумского районного маслихата Восточно-Казахстанской области от 18 июня 2026 года № 54/10-VIII

В соответствии с подпунктом 15) пункта 1 статьи 6 Закона Республики Казахстан "О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан", подпунктом 1) статьи 8, статьей 13 Закона Республики Казахстан "О пастбищах", приказом Заместителя Премьер - Министра Республики Казахстан - Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 24 апреля 2017 года № 173 "Об утверждении Правил рационального использования пастбищ", приказом Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 29 апреля 2020 года № 145 "Об утверждении Типовых правил выпаса сельскохозяйственных животных", Приказом Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 29 июля 2024 года № 263 "Об утверждении типового плана по управлению пастбищами и их использованию", Курчумский районный маслихат РЕШИЛ:

1. Утвердить План по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы согласно приложению к настоящему решению.

2. Признать утратившим решение Курчумского районного маслихата от 26 декабря 2023 года № 14/14-VII "Об утверждении Плана по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2021-2022 годы".

3. Признать утратившим решение Курчумского районного маслихата от 27 декабря 2021 года № 14/14-VII "Об утверждении Плана по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2021-2022 годы".

4. Настоящее решение вступает в силу по истечении десяти календарных дней после дня первого официального опубликования.

Председатель Курчумского районного маслихата

К. Бахтияров

Приложение к решению Курчумского районного маслихата от 18 июня 2026 года № 54/10-VIІI

План по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026 - 2030 годы

1. Настоящий План по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы (далее – План) разработан в соответствии с подпунктом 15) пункта 1 статьи 6 Закона Республики Казахстан "О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан", подпунктом 1) статьи 8, статьей 13 Закона Республики Казахстан "О пастбищах", Приказом Заместителя Премьер - Министра Республики Казахстан - Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 24 апреля 2017 года № 173 "Об утверждении Правил рационального использования пастбищ", Приказом Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 29 апреля 2020 года № 145 "Об утверждении Типовых правил выпаса сельскохозяйственных животных", Приказом Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 29 июля 2024 года № 263 "Об утверждении типового плана по управлению пастбищами и их использованию".

2. План принимается в целях рационального использования пастбищ, устойчивого обеспечения потребности в кормах и предотвращения процессов деградации пастбищ.

3. При разработке Плана учитываются:

1) данные земельного баланса района и информационной системы государственного земельного кадастра по форме согласно приложению 1 к настоящему Плану;

2) сведения геоботанического обследования пастбищ по форме согласно приложению 2 к настоящему Плану;

3) сведения о скотомогильниках (биометрических ямах), формируемые в соответствии с Правилами ведения реестра скотомогильников (биотермических ям), утвержденными приказом Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 3 февраля 2020 года № 35 (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов № 19987);

4) сведения об объектах пастбищной инфраструктуры и о сервитутах для прогона сельскохозяйственных животных по форме согласно приложению 3 к настоящему Плану;

5) данные о численности поголовья сельскохозяйственных животных, полученные из базы данных идентификации сельскохозяйственных животных, с указанием их владельцев по форме согласно таблице 1 приложения 4 к настоящему Плану;

6) данные о количестве гуртов, отар, табунов, сформированных по видам и половозрастным группам сельскохозяйственных животных по форме согласно таблице 2 приложения 4 к настоящему Плану;

7) сведения о численности поголовья сельскохозяйственных животных для выпаса на отгонных пастбищах по форме согласно таблице 3 приложения 4 к настоящему Плану;

8) данные об особенностях выпаса сельскохозяйственных животных на культурных и аридных пастбищах, землях лесного, водного фондов и особо охраняемых природных территорий (по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района отсутствуют в связи с отсутствием культурных и аридных пастбищ, а также отсутствием выпаса на землях лесного, водного фондов и особо охраняемых природных территорий).

9) рекомендуемые схемы пастбищеоборотов по форме согласно приложению 5 к настоящему Плану;

10) официальная статистическая информация по статистике животноводства и растениеводства (официальная статистическая информация по статистике животноводства предоставлена КГП на ПХВ "Курчум-Вет" Управления ветеринарии Восточно-Казахстанской области и содержится в приложениях: приложение 1 таблица 3, приложение 4 таблица 1, таблица 2, таблица 3. Официальная статистическая информация по статистике растениеводства предоставлена филиалом РГП на ПХВ "ГИПРОзем" по Восточно-Казахстанской области и содержится в приложении 2).

4. План содержит следующие приложения:

1) схема (карта) расположения пастбищ на территории по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района в разрезе категорий земель, на которой указываются границы, площади и виды пастбищ, в том числе отгонных, сезонных, аридных и культурных (отгонные, сезонные, аридные и культурные пастбища по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района отсутствуют), сведения об их собственниках или землепользователях на основании правоустанавливающих и идентификационных документов на земельный участок;

2) схема (карта) с обозначением пастбищ, предназначенных для нужд населения по выпасу сельскохозяйственных животных личного подворья, в том числе общественных пастбищ, на которой указываются границы и площади пастбищ, в том числе общественных пастбищ, предназначенных для нужд населения по выпасу сельскохозяйственных животных личного подворья;

3) схема (карта) с обозначением рекомендуемых схем пастбищеоборотов, на которой указываются схемы пастбищеоборотов, рекомендуемые на основании геоботанического обследования пастбищ;

4) схема (карта) с обозначением сервитутов для прогона сельскохозяйственных животных, скотопрогонных трасс и иных объектов пастбищной инфраструктуры, а также скотомогильников (биометрических ям), на которой указываются сервитуты для прогона сельскохозяйственных животных, скотопрогонные трассы, объекты пастбищной инфраструктуры, месторасположение скотомогильников (биометрических ям);

5) схема (карта) с обозначением пастбищ, которые могут быть предоставлены в землепользование пастбищепользователям;

6) схема доступа к водоисточникам (озерам, рекам, прудам, копаням, оросительным или обводнительным каналам, трубчатым или шахтным колодцам), составленная согласно норме потребления воды, на которой указываются маршруты передвижения животных к водоисточникам;

7) схема размещения поголовья сельскохозяйственных животных на отгонных пастбищах, на которой указываются границы и площади отгонных пастбищ для размещения поголовья сельскохозяйственных животных (отдаленные пастбища по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района отсутствуют);

8) проектное распределение (перераспределение) пастбищ между сельскими населенными пунктами, входящими в сельский округ, на котором указывается схема распределения (перераспределения) пастбищ между сельскими населенными пунктами сельского округа для поголовья сельскохозяйственных животных физических и юридических лиц, не обеспеченных пастбищами (перераспределение пастбищ не производится в связи с отсутствием нехватки пастбищ в сельских населенных пунктах);

9) требования, необходимые для рационального использования пастбищ на территории по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района, к которым относятся:

соблюдение предельно допустимой нормы нагрузки на общую площадь пастбищ согласно приказу Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 14 апреля 2015 года № 3-3/332 "Об утверждении предельно допустимой нормы нагрузки на общую площадь пастбищ" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов № 11064);

использование пастбищ с учетом пастбищеоборотов и источников водопользований;

разбивка площадей пастбищ на отдельные выпасные участки;

чередование участков пастбищ по сезонам года в пространстве и во времени (внутри сезона, года);

ежегодное оставление одного из участков пастбищеоборота без выпаса и сельскохозяйственных животных.

Приложение 1 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Данные информационного системы баланса земель и государственного земельного кадастра Маралдинского сельского округа Курчумского района

Таблица 1. Распределение пастбищ по категориям земель Маралдинскому сельского округа Курчумского района, гектары
Наименование сельских округов	Код классификатора административно-территориальных объектов	Категории земель							Итого земель
		Сельскохозяйственного назначения	населенных пунктов	промышленности, транспорта, связи и иного не сельскохозяйственного назначения	особо охраняемых природных территорий	лесного фонда	водного фонда	запаса
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
Маралдинский сельский округ	635257000	97 284	219	8 414	0	10 553	934	0	117404

Таблица 2. Распределение пастбищ населенного пункта, гектаров

№ п/п	Наименование сельского округа	Код классификатора административно-территориальных объектов	Наименование населенного пункта	Общая площадь пастбищ, гектаров	Площадь и виды пастбищ
						общественные, гектаров	отгонные, гектаров	сезонные, гектаров	аридные, гектаров	культурные, гектаров
					предназначенные для удовлетворения нужд населен по выпасу сельскохозяйственных животных личного подворья, гектаров
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11
1	Маралдинский сельский округ	635257105	село Алтай	88902	1 220,6	0	44539	44363	0	0
2		635257100	село Маралды		3548,4
3		-	село Кыстау Курчум		1 144,3
4		635257500	село Ушбулак		982,4
Всего:				88902	6 895,7	0	44539	44363	0	0

По административно-территориальному делению в Маралдинском сельском округе Курчумского района имеются 4 населенных пункта.

Основными пользователями пастбищ являются жители Маралдинского сельского округа Курчумского района ВКО: село Маралды, село Кыстау Курчум, село Алтай, село Ушбулак.

Центром сельского округа является село Маралды, находится на расстоянии 110 км от районного центра села Курчум, от областного центра города Усть-Каменогорск 435 км.

Таблица 3. Сведения о собственниках и землепользователях на основании правоустанавливающих и идентификационных документов на земельный участок

№ п/п	Наименование собственников, землепользователей	БИН, ИИН	Кадастровый номер земельного участка	Площадь пастбищ, гектаров
1	Абдрахманов Раимкан Мухтарханович	610320303243	05-072-015-117	300.0
2	Абдрахманов Раимкан Мухтарханович	610320303243	05-072-015-195	413.6
3	Абілмажинов Тілеухан	600110303583	05-072-015-027	80.0
4	Абышеков Ербол Токтасынович	650615302430	05-072-015-165	100.0
5	Абышеков ЕрболТоктасынович	650615302430	05-072-015-184	836.0
6	Агин Мураткан Кабдолдинович	620507302438	05-072-015-260	587.3
7	Агин Мураткан Кабдолдинович	620507302438	05-072-015-274	141.9
8	Азельбаева Светлана Турсынхановна	520410300235	05-072-015-203	80.4
9	Айткожа Шыгысбек	750221302419	05-072-015-134	500.0
10	Айткожа Шыгысбек	750221302419	05-072-015-230	98.5
11	Айткожа Шыгысбек	750221302419	05-072-015-239	314.6
12	Акпышев Насимолда Касымович	540925302017	05-072-015-016	86.6
13	Амеджанова Марпуга	550101406980	05-072-044-258	945.7
14	Анапиев Бахытбек Кумарбекович	631219300153	05-072-015-005	236.0
15	Баймамбетов АдилКенесханович	690531301146	05-072-044-243	614.0
16	Байтурсынов Нурбек	520804301176	05-072-015-166	195.0
17	Бақытбекұлы Бекзат	890328302717	05-072-015-229	100.0
18	Болатбеков Кайрат Болатбекулы	920301350629	05-072-015-231	60.0
19	Болатбеков Кайрат Болатбекулы	920301350629	05-072-015-237	315.2
20	Болатбеков Кайрат Болатбекулы	920301350629	05-072-015-242	84.9
21	Боразбек Ынтымақ	700510350550	05-072-044-188	332.9
22	Букбаев Максат Касимович	680227300619	05-072-015-094	225.0
23	Дуйсетаева Шарипжамал Камзагалиевна	500420400292	05-072-044-259	487.3
24	Дюсупов Куматай Кыдыкенович	610226301758	05-072-044-202	436.8
25	Елеухан Ахмет Зеренбекұлы	701019300617	05-072-015-032	106.0
26	Ералимов Болат Мамбетұлы	610812302375	05-072-044-240	298.6
27	Әмірғалиев Саят Толғанбекұлы	851201301793	05-072-044-175	738.0
28	Әмірғалиев Саят Толғанбекұлы	851201301793	05-072-044-185	599.2
29	Жанбагисов Камбар Магидолданович	610101310579	05-072-015-279	393.5
30	Жанбагисов Камбар Магидолданович	610101310579	05-072-044-252	209.5
31	Жортқамбаев Әлімхан Өмірханұлы	880711300750	05-072-015-248	281.4
32	Ибак Мурат	800617303343	05-072-015-162	450.0
33	ИбраеваРайхан Дауткановна	710324402101	05-072-015-176	200.0
34	Игібаев Амангельді Зайтыұлы	640715300901	05-072-015-087	163.0
35	Игыбаев Аясын	531220300128	05-072-015-097	210.0
36	Иманбай Ғалия Әбдіқалыққызы	561008401066	05-072-015-112	70.0
37	Иманбай Ғалия Әбдіқалыққызы	561008401066	05-072-015-113	200.0
38	Иманбай Ғалия Әбдіқалыққызы	561008401066	05-072-015-122	259.7
39	Исин Бакытжан Батырханулы	811101302891	05-072-015-042	300.0
40	Кабдешов Калибас	520410300235	05-072-015-103	110.0
41	Кабдешов Калибас	520410300235	05-072-015-206	170.8
42	Кадыкен Досым Куматайұлы	840610302582	05-072-044-201	525.4
43	Кажыбаев Шакерхан	560101304057	05-072-044-110	400.0
44	Кажыбаев Шакерхан	560101304057	05-072-044-127	375.0
45	Какимова Лазат Бекмухамбетовна	680603402427	05-072-015-216	452.8
46	Калигожин Ергазы	620520301351	05-072-015-091	108.0
47	Калиев ДжанбулатТитанович	660610300354	05-072-015-191	300.0
48	Кожакова Бакыт Акановна	750331400943	05-072-015-190	669.0
49	Косанов Саяхат Каирбекович	750605302823	05-072-015-266	191.3
50	Кумаргалиев Бауыржан Токтарханович	641126300152	05-072-044-030	696.5
51	Қусаинов Қадырғожа	540522301642	05-072-044-061	300.0
52	Құсыман Мұралбек	750115350760	05-072-044-198	110.0
53	Мешелов Марат Ахметович	660901300193	05-072-015-265	48.2
54	Мусаканов Алтай Калиевич	870301301986	05-072-015-095	513.0
55	Мусаканов Алтай Калиевич	870301301986	05-072-015-096	103.0
56	Мусапыров АсхатТузганович	730420301995	05-072-015-010	84.5
57	Мұхаметуәлиев Тілеухан Қабдылғалиұлы	630410303084	05-072-015-035	50.0
58	Мұхаметуәлиев Тілеухан Қабдылғалиұлы	630410303084	05-072-015-036	138.2
59	Наурузов Слямкан	540104300720	05-072-015-268	129.7
60	Ордабаев Муратхан Дюйсембаевич	630608301976	05-072-015-202	305.0
61	Ошакбаев Кадылбек Карменович	600207302384	05-072-044-098	800.0
62	ПК "Сельскохозяйственный производственный кооператив"	171040029698	05-072-015-098	596.6
63	Рамазанов Амангельды Кажымханович	730726302144	05-072-015-247	95.9
64	Сапаргалиев Аманбай Турсунгалиевич	621130300326	05-072-044-186	660.9
65	Сарсенбаев Бауржан Советканович	760905301739	05-072-015-246	223.9
66	Сарсенбаева Кульзира Алтынбековна	540515401908	05-072-015-131	496.5
67	Сатбаев Берик Мадениетович	790630300662	05-072-015-089	360.0
68	Сатбаев Берик Мадениетович	790630300662	05-072-015-198	411.9
69	Сатбаев Берик Мадениетович	790630300662	05-072-015-238	446.4
70	Сатбаев Берик Мадениетович	790630300662	05-072-015-241	166.5
71	Сатбаев БерикМадениетович	790630300662	05-072-015-251	1343.1
72	Сейпенов Жарқын	711400160748	05-072-015-272	334.8
73	Сейтказинов Адлкан Жакенович	670805301335	05-072-036-284	422.4
74	Сергазин Мейрамбек	401108300083	05-072-044-101	500.0
75	Темиргалиев Құандық Казизбекович	710110302974	05-072-044-244	494.3
76	Тойгожанов Кайрат Серикович	760306301871	05-072-044-171	594.0
77	Токанов Бахытжан Ерлинович	507201517415	05-072-015-174	382.0
78	Токтаров Бауржан Саркытович	630629301851	05-072-044-195	391.4
79	Токтаров Дастан Токтарулы	920507351141	05-072-015-243	74.9
80	Токтасынов Дастан Кайрканович	800402303493	05-072-015-033	120.0
81	Токтасынов Дастан Кайрканович	800402303493	05-072-015-110	277.1
82	Толебаев Жандос Токтарбаевич	871006300134	05-072-015-215	76.6
83	ТОО "АБС-Сартау"	711400160740	05-072-015-199	628.5
84	ТОО "АБС-Сартау"	711400160740	05-072-015-140	613.5
85	ТОО "АБС-Сартау"	711400160740	05-072-015-170	520.5
86	ТОО "Балыкхан"	110640002515	05-072-015-217	392.0
87	ТОО "Ордабасы Восток" (ТОО "ДЕЕН")	411400115635	05-072-015-214	576.5
88	Төлемісқызы Мәдина	850128401027	05-072-044-248	210.0
89	Трусбаев Кийбадат Жумаканович	540329301475	05-072-015-053	183.3
90	Уәлиева Гүлмира Ыбрайқызы	671225401029	05-072-015-079	290.0
91	Шігер Ерлан	780118000767	05-072-044-200	460.1
92	Шоженов Кабидолда	590114302364	05-072-015-107	180.0
93	Шоженов Кабидолда	590114302364	05-072-015-108	127.7
94	Шоженов Кабидолда	590114302364	05-072-015-161	900.0
95	Ырысбек Батылкан	670301303792	05-072-015-235	125.6
96	Ырысбек Батылкан	670301303792	05-072-015-236	128.1

Для выпаса скота местных жителей Маралдинского сельского округа Курчумского района ВКО передано 6896 гектара.

Основными пользователями пастбищ являются жители села Алтай, села Маралды, села Кыстау-Курчум и села Ушбулак Маралдинского сельского округа Курчумского района ВКО.

План принят в целях рационального использования пастбищ, устойчивого обеспечения потребности в кормах и предотвращения процессов деградации пастбищ.

На 1 января 2025 года в Маралдинском сельском округе Курчумского района насчитывается у личного подворья населения: крупного рогатого скота - 1933 головы, мелкого рогатого скота - 2202 голов (овцы) + 889 голов (козы), лошадей - 1708 головы.

В селе Ушбулак:

крупного рогатого скота - 651 голов, мелкого рогатого скота - 660 голов (овцы) + 106 голов (козы), лошадей - 620 головы.

Площадь пастбищ села Ушбулак - 982 га гектара.

В селе Маралды:

крупного рогатого скота - 959 голов, мелкого рогатого скота - 1151 голов (овцы) + 526 голов (козы), лошадей - 758 головы.

Площадь пастбищ села Маралды - 3548 гектара.

В селе Кыстау-Курчум:

крупного рогатого скота - 323 голов, мелкого рогатого скота - 391 голов (овцы) + 257 голов (козы), лошадей - 330 головы.

Площадь пастбищ села Кыстау Курчум - 1144 гектар.

Площадь пастбищ села Алтай - 1221 гектара.

Таблица № 4. Распределение пастбищ

№ п/п	Наименование сельского округа	Код классификатора административно-территориальных объектов	Наименование населенного пункта	Необходимая площадь пастбищ для сельскохозяйственных животных, тысяч гектаров			Площадь общественных пастбищ, тысяч гектаров	Площадь отгонных пастбищ, тысяч гектаров
				Крупный рогатый скот	Мелкий рогатый скот	Лошади
1	2	3	4	5	6	7	9	10
1	Марал-динский сельский округ	635257105	село Алтай	-	-	-	1,221	-
2		635257100	село Маралды	0,929	1,677	0,330	3,548	9,484
3		-	село Кыстау Курчум	0,323	0,648	0,758	1,144	9,073
4		635257500	село Ушбулак	0,651	0,820	0,620	0,982	10,711
Всего:				1,903	3,145	1,708	6,895	27,469

Для обеспечения сельскохозяйственных животных по Маралдинскому сельскому округу имеется 88902 гектара пастбищных угодий.

Для выпаса сельскохозяйственных животных необходимо 27,469 тысяч гектаров. На них 4731 голов скота выпасаются на общественных пастбищах, площадью 6,895 тысяч гектаров, 3308 голов скота выпасаются на отгонных пастбищах, площадью 88,902 тысяч гектаров.

Таблица № 5. Требуемые дополнительные пастбища на территории

№	Требуемые дополнительные пастбища из земель запаса, тысяч гектар	Дополнительно предоставляемые пастбища
		пастбища, которые могут быть предоставлены в землепользование пастбищепользователям, тысяч гектаров	пастбища, подлежащие резервированию в целях удовлетворения нужд населения по выпасу сельскохозяйственных животных личного подворья, тысяч гектаров
1.	27,469	27,469	-

Приложение 2 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

1. РАСТИТЕЛЬНОСТЬ

На территории округа выделяются следующие растительные зоны: горы, среднегорье и низкогорье.

Характерным для этой зоны является наличие в составе растительности:

- дерновинно-злаково-полынно-разнотравная с кобрезией, тырсово-разнотравные с полынью горькой (весенне-ранне-летне-осенние пастбища);

- дерновинно-злаково-узкодольчато-полынно-разнотравные с лапчаткой, кустарниково-злаково-разнотравные с кобрезией и полынями, злаково-разнотравные с сорнотравьем, кустарниково-злаково-разнотравные (весенне-летне-осенние пастбища);

- злаково-разнотравные с полынью горькой, кустарниково-злаково-разнотравные, кобрезиево-злаково-разнотравные, дерновинно-злаково-разнотравно-полынные с лапчаткой, перистоковыльно-разнотравные, красноковыльно-разнотравные (летние пастбища);

Среднегорье и низкогорные степные пастбища на горных черноземах:

- дерновинно-злаково-разнотравно-полынные, дерновинно-злаково-полынно-разнотравные (весенне-ранне-летне-осенние пастбища);

- кустарниково-злаково-разнотравные с кобрезией и полынями, злаково-разнотравные (весенне-летне-осенние пастбища);

- кустарниково-злаково-разнотравные с кобрезией и полынями, перистоковыльно-разнотравные (летние пастбища);

- дерновинно-злаково-разнотравно-полынные с лапчаткой, дерновинно-злаково-полынно-разнотравные местами с молочаем и лапчаткой, злаково-полынно-разнотравные с лапчаткой, дерновинно-злаково-полынно-лапчатковые с разнотравьем (весенне-летне-осенние пастбища);

- дерновинно-злаково-узкодольчато-полынно-разнотравные с лапчаткой (весенне-летне-осенние пастбища);

Низинные (сазовые) луговые пастбища:

- злаково-разнотравно-осоковые, кустарниково-злаково-разнотравные с полынями, злаково-разнотравные с сорнотравьем и полынью горькой, злаково-разнотравно-осоковые (весенне-летне-осенние пастбища);

- злаково-разнотравно-осоковые (летние пастбища);

- кустарниково-дерновинно-злаково-разнотравные с осокой черноколосой, чиево-злаково-разнотравные с сорнотравьем, тростниково-злаково-разнотравные с сорнотравьем, злаково-разнотравно-осоковые с дурнишником (весенне-летне-осенние пастбища).

2. КРАТКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ОСНОВНЫХ КОРМОВЫХ, НЕПОЕДАЕМЫХ, ЯДОВИТЫХ И ЛЕКАРСТВЕННЫХ РАСТЕНИЙ

2.1. Кормовые растения

Ковыль волосатик (тырса) - многолетний плотнокустовой дернинный злак высотой 50-80 см. Весной начинает отрастать позже многих ксерофильных злаков, поэтому и засыхание у него происходит значительно позже. ДаҰт урожаи выше других ковылей, а при скашивании до колошения даҰт отаву до 50% массы первого укоса, причҰм отава состоит в основном из листьев. Весной листья отлично поедают лошади и быстро набирают вес. С конца цветения почти не поедается. Крупный рогатый скот поедает несколько хуже лошадей, овцы и козы поедают его удовлетворительно только в молодом возрасте. Осенняя отава очень нежная и хорошо поедается всеми животными.

Пырей ползучий - многолетний корневищный злак высотой 50-100 см, корневища длинные, ползучие. Цветет в июне-июле.

Одно из самых распространенных кормовых растений. Несмотря на то, что растет на почвах со средней обеспеченностью влагой, засухоустойчив и может выносить достаточно длительное затопление, устойчив к засолению почв.

Вегетацию начинает рано весной, но позже многих злаков. После стравливания дает хорошую отаву, которая даже осенью сохраняет зеленый, а позже желто-зеленый цвет. На пастбище крупный рогатый скот поедает его отлично до колошения, в фазе колошения - удовлетворительно, иногда в фазе цветения почти не поедается. Лошади, овцы и козы поедают несколько хуже, но также довольно хорошо на ранних фазах. Отава всеми животными поедается хорошо. Поэтому пырей ползучий необходимо стравливать на пастбище не позже колошения, чтобы затем использовать высокопитательную отаву. Скошенный на сено даже в фазе цветения - плодоношения, но хорошо высушенный, поедается всеми животными.

Ковыль перистый - многолетний злак, образующий плотные дерновины. Высота генеративных побегов достигает 40-80 см. Цветет в мае-июне.

Листья весной охотно поедаются лошадьми, подсосные кобылы увеличивают удои. На ковыльных пастбищах лошади быстро поправляются, кумыс получается отличного качества. Крупный рогатый скот поедает этот ковыль несколько хуже. Овцы поедают его удовлетворительно только в ранних фазах роста, с фазы цветения и особенно плодоношения для них он очень опасен.

Отаву дает очень нежную и хорошо поедаемую всеми животными. При нагуле обеспечивает хороший прирост животных.

Овсяница бороздчатая (типчак) - многолетний плотнокустовой злак высотой 30-60 см, образующий мощные плотные дернины с многочисленными прикорневыми листьями. Цветет в конце мая - июне, после цветения начинает засыхать и при полном созревании становится желтой и грубой травой. Все жаркое лето находится в состоянии покоя и не отрастает. С понижением температуры и выпадением первых дождей появляется масса прикорневых листьев, которые отрастают почти до той же высоты, что и весной.

На пастбище поедается всеми видами животных, особенно лошадьми; только верблюды поедают его удовлетворительно. С начала цветения и особенно в фазу созревания поедается хуже, а летом поедаются только прикорневые листья.

Волоснец узкий - многолетний злак с голыми, гладкими стеблями высотой 50-120 см. Влагалища листьев гладкие, язычок до 8 мм длиной. Листья до 7 мм ширины, иногда сложенные. Метелка длиной 10-30 см. Цветет в июне - сентябре. Грубый корм. На пастбище более или менее удовлетворительно поедается животными на ранних фазах, преимущественно лошадьми и крупным рогатым скотом. Очень быстро грубеет, поэтому на сено необходимо заготавливать до выбрасывания метелок.

Карагана кустарниковая (караган) - слабо колючий, ветвистый кустарник высотой 0,5-2 м с прямыми побегами и ветвями с темной, зеленовато- или желтовато-серой корой. Цветки ярко-желтые. Цветет в мае - июле, плодоносит в июле - сентябре.

На пастбище поедаются листья и молодые побеги крупным рогатым скотом и овцами. Хорошо облиственна, а ветви в густых зарослях, особенно там, где растительность ежегодно выкашивается, тонкие, прутьевидные. На таких пастбищах иногда хорошо поедается почти до самой осени. В листьях и цветках содержится много протеина.

Подмаренник настоящий - многолетнее травянистое слабопушенное растение с четырехгранными, прямыми, иногда коротковетвистыми стеблями высотой 30-125 см. Листья по 6-15 в мутовках, почти нитевидные, по краям завернутые вниз, заостренные, прицветные в мутовке по 4-5, самые верхние - парные или одиночные. Ярко-желтые цветки собраны в метельчатое соцветие.

Цветет в июне - августе, плодоносит в июле - сентябре.

Поедаемость на пастбищах зависит от наличия более ценных растений, но при подсыхании злаков он поедается почти полностью. Лучше всего поедается овцами и лошадьми. С апреля по август генеративные и вегетативные побеги поедаются до 90% от всех растений, находившихся под наблюдением. Содержит на ранних фазах много протеина и мало клетчатки, питательность в это время не ниже сена хорошего качества. Хорошо отрастает после стравливания. К выпасу не очень устойчив.

Солодка голая (мия, кзыл-мия) - многолетнее корневищное корнеотпрысковое травянистое растение высотой 30-80 см и более с прямостоячими, крепкими, простыми или ветвистыми стеблями. Листья длиной 5-20 см, 3-10 парные, листочки от продолговато-яйцевидной до ланцетной формы.

Цветки беловато-фиолетовые, собранные в рыхлые кисти.

Цветет в мае - июне, плодоносит в июле - августе.

Зеленая солодка плохо поедается из-за наличия в ней дубильных веществ, а также клейкого вещества - камеди ("медвяная роса"), покрывающего все растение. При бедности пастбищного травостоя она поедается вполне удовлетворительно, а иногда даже хорошо (при отсутствии более ценных растений). В сене, заготовленном до бутонизации и хорошо высушенном (с сохранением листочков), поедается вполне удовлетворительно. Используется для получения силоса с другими растениями.

Таволга зверобоелистная - кустарник высотой до 150 см с многочисленными зонтиками цветков на коричневых прутьевидных ветвях. Листья мелкие, молодые опушенные, обратно-яйцевидные. Соцветия - 4-10-цветковые сидячие зонтики. Цветет в апреле - мае, плодоносит в июне.

На пастбище листья и молодые побеги охотно поедаются овцами и козами. Остальные животные поедают хуже. На ранних стадиях содержится много протеина, жира и не очень много клетчатки, а питательность не ниже хорошего бобового сена. Содержит витамин С и ароматические вещества.

Тысячелистник обыкновенный - многолетнее травянистое опушенное растение с тонким, ползучим, разветвленным корневищем и немногочисленными прямыми или слабо извилистыми стеблями высотой 5-60 см, иногда вверху ветвящимися. Листья почти линейные, длиной 10-40 см и шириной 0,8-5 см, дважды или трижды перисторассеченные. Цветки белые, розовые или красные, корзинки в многочисленных сложных щитках.

Встречается в лесной, лесостепной и степной зонах и горных поясах на лугах, степных и луговых склонах гор, на залежах. Цветет в июле - октябре. Хорошо развивается на бедных почвах и хорошо выносит выпас, поэтому на перегруженных пастбищах особенно разрастается. На пастбище всеми видами скота с весны поедается вполне удовлетворительно и даже хорошо, летом - посредственно. При небольшой примеси в сене животными поедается хорошо. На ранних фазах содержит достаточно много протеина и немного клетчатки, имеет высокую питательность. Улучшает вкус молока, является молокогонным, предупреждает тимпанит при выпасе на люцерновых пастбищах. Имеет сильный запах, напоминающий запах полыни, и горький, вяжущий вкус.

Полынь австрийская - многолетнее травянистое растение высотой до 60 см с прямостоячими, немногочисленными или одиночными ветвистыми и хорошо облиственными стеблями и тонким, ветвистым деревянистым корневищем. Цветет в июле - сентябре. На пастбище летом поедается плохо или совсем не поедается. Иногда летом в засуху поедается вполне удовлетворительно. Осенью и зимой поедается верблюдами и овцами, а в небольшом количестве - лошадьми и крупным рогатым скотом. Небольшая примесь полыни австрийской в злаковом сене улучшает его поедаемость.

Полынь лессинговидная - многолетнее растение с деревянистым, многоглавым корнем и многочисленными вегетативными (укороченными) и генеративными, ветвящимися вверху стеблями (высотой до 45 см), образующими плотную дерновину. Цветет в сентябре - октябре. Слабо изучена в кормовом отношении. По литературным данным, овцами и лошадьми вполне удовлетворительно поедается осенью и зимой. По наблюдениям геоботаников, на пастбище удовлетворительно поедается всеми животными весной, летом и осенью. На ранних фазах содержит много протеина и мало клетчатки.

Чий блестящий (ший) - многолетний крупнодернинный злак, достигающий высоты 250 см, с крепкими стеблями. Цветет в мае - июле. Растение грубое с сильно шероховатыми листьями. Встречается на различных почвах, но почти всегда в местах с близким залеганием грунтовых вод, образуя иногда сплошные заросли. По скоплению чия ориентируются при выборе места для копки колодца.

На пастбище поедается охотно только до колошения, позже сильно грубеет. Отава чия летом поедается охотно. В сене хорошо поедается, если скошен до колошения, а при более позднем скашивании поедаются только листья. Особое значение имеет на зимних пастбищах, так как высокие кусты чия не заносятся снегом.

Относится к кормовым растениям среднего качества.

Эспарцет виколистный (посевной) - культурное растение, одно из наиболее широко культивируемых многолетних трав. У него корневая система расположена ближе, чем у других эспарцетов, к поверхности почвы, а корневая шейка в первый год жизни не втягивается в почву. Дает один укос.

Удовлетворительно поедается на пастбище крупным рогатым скотом. Овцы в период бутонизации поедают его хорошо, оставляя только нижние более грубые части стеблей. Лучше поедается в смешанных посевах, чем в чистых. Ягнята и взрослые овцы на таких пастбищах дают до 200 г и более привеса в сутки. Особенно ценен для лошадей: они поедают эспарцет даже с грубыми ветвями.

Своевременно убранное сено хорошо поедается животными, но несколько хуже люцернового.

Тростник обыкновенный - корневищный злак высотой от 2,5 до 9 м, средняя высота около 2 м. В молодом возрасте тростник содержит много сахаров, и в это время лошади и крупный рогатый скот поедают его весьма охотно. Хуже поедают его овцы, козы и верблюды. Однако до выбрасывания метелки он становится настолько грубым, что скот на пастбищах поедает его неохотно. Причина - сильное огрубение и резкое увеличение в тростнике неперевариваемых веществ.

Вейник наземный (акбатаук) - многолетний злак с ползучим корневищем высотой 80-150 см, со среднеоблиственным стеблем.

Встречается во всех районах Казахстана на луговых, песчаных и болотистых почвах равнин и предгорий. Цветет в июне - июле.

Грубая кормовая трава заливных и болотистых лугов. Нетребователен к почве, выносит значительное засоление. Обладает хорошей устойчивостью к выпасу и сенокошению, но дает грубое, плохо поедаемое сено. Скашивать на сено следует не позже фазы колошения, так как он очень быстро грубеет. На пастбище плохо поедается всеми видами диких и домашних животных: крупный рогатый скот и лошади поедают только до колошения, во второй половине лета скусывают только соцветия и верхние листья.

Мятлик луговой - многолетний рыхлокустовой злак высотой 30-90 см с ползучим корневищем. Цветет в мае - июле. Имеет тонкие, слабооблиственные стебли, кроме генеративных имеет большое количество вегетативных побегов, которые короче генеративных, из-за чего его относят к типичным низовым злакам.

Преимущественно пастбищное растение, широко и быстро распространяется в травостое при умеренном выпасе. Считается отличным кормовым растением. Хорошо поедается лошадьми, крупным рогатым скотом, овцами и дикими животными. Особенно ценны эти пастбища для нагула молодняка крупного рогатого скота.

Люцерна серповидная - многолетнее растение до 1 м высоты. Корень очень мощный и уже в первый год развития достигает 2 м. Стебли многочисленные, простертые. Растение с желтыми цветками и серповидными бобами. Семена продолговато-яйцевидные или бобовидные, коричневые или желтоватые. Цветет с мая по август. Широко распространена по лугам и каменистым травянистым склонам. Отличается морозостойкостью, засухоустойчивостью, солевыносливостью и поймоустойчивостью. Отлично поедается всеми видами скота. Хорошо переносит стравливание, введена в культуру.

Полынь белоземельная - многолетнее травянистое растение высотой до 45 см с многочисленными вегетативными и генеративными побегами, образующими плотные и широкие дерновины. Листья в очертании яйцевидные. Цветки желтые. Цветет в августе - октябре.

На пастбищах поедается овцами хорошо и даже отлично весной, осенью и зимой, летом поедается плохо. Немного хуже ее поедают лошади и верблюды. Крупный рогатый скот удовлетворительно поедает ее весной, осенью и зимой и почти не поедает летом. Можно отнести к кормовым растениям выше среднего качества.

2.2. Плохо поедаемые не поедаемые растения

Кермек Гмелина (томар бояу) - многолетнее травянистое голое растение с толстым, деревянистым, узловатым корнем и укороченным стеблем, в подземной части поперечно-рубцеватым, а в верхней - с несколькими парными ветвями. Розеточные листья на изломах краснеющие, длиной 4-40 см, шириной 2-10 см, обратно-яйцевидные, закругленные. Цветки в мелких, 1-4-цветковых колосках, на ветвящихся вверху цветоносах. Цветет в июле - сентябре, плодоносит в августе - сентябре. Встречается по всему Казахстану на солончаковатых лугах, иногда на мокрых солончаках, по краям соров, берегам соленых озер, глинистых морских побережьях, в засоленных понижениях по долинам рек и на солонцеватых, редко заливаемых поймах.

Весной, летом и осенью на пастбищах удовлетворительно поедается верблюдами, овцами - плохо, остальными животными почти не поедается. На ранних фазах содержит много протеина и мало клетчатки и обладает достаточно высокой питательностью, которая у засохших растений резко падает.

Полынь австрийская - многолетнее травянистое растение высотой до 60 см с прямостоячими, немногочисленными или одиночными ветвистыми и хорошо облиственными стеблями и тонким, ветвистым деревянистым корневищем. Цветет в июле - сентябре.

Содержит эфирные масла, алкалоиды и глюкозиды. На пастбище летом поедается плохо или совсем не поедается. Осенью и зимой поедается вполне удовлетворительно верблюдами и овцами, а в небольшом количестве - лошадьми и крупным рогатым скотом.

2.3. Ядовитые растения

Можжевельник казачий - стелющийся кустарник до 1-2 м высотой, с восходящими или лежачими ветвями. Вследствие сильного запаха и едкого вкуса животные его избегают. Все части растения ядовиты. Веточки и хвоя содержат эфирные масла, среди них можжевеловое масло сабиноль, употребляемое для усиления кровотечения и как средство, вызывающее аборт.

Отравления вызывает у крупного рогатого скота, реже у лошадей.

Молочай сегиеровский - многолетнее травянистое растение с многоглавым корнем и прямостоящими, внизу ветвистыми, прутьевидными стеблями высотой 12-55 см, вверху хорошо облиственными. Нижние листья мелкие, чешуевидные, сближенные; стеблевые - почти сидячие, лопатчато-линейные, верхние яйцевидно-ланцетные, туповатые, заостренные.

Цветоносы по 5-12, собраны на концах веток, остальные в пазухах листьев.

Цветет в июле, плодоносит в июле-августе. Встречается на песках пустынь и полупустынь, по окраинам ленточных боров, на каменистых склонах, известняках и меловых почвах, среди кустарников, иногда на залежах, выгонах, по галечникам сухих русел почти по всему Казахстану, кроме высокогорий.

По литературным данным, животными не поедается. При поедании вызывает воспаление полости рта, а у дойных коров молоко приобретает красный цвет.

Содержит в млечном соке немного каучука, много алкалоидов. Отвар из растения употребляется местным населением против туберкулеза. Вытяжка окрашивает ткани в разные тона зеленого цвета. Ядовито, угнетает нервную систему, поражает желудочно-кишечный тракт.

2.4. Лекарственные растения

Душица обыкновенная - многолетнее дикорастущее травянистое растение. В душице содержатся дубильные вещества, аскорбиновая кислота и эфирное масло (до 1,2%), в состав которого входят фенолы, тимол, бициклические сесквитерпены и другие пахучие соединения, флавоноиды.

Душица обыкновенная оказывает успокаивающее действие на центральную нервную систему, усиливает секрецию потовых, пищеварительных и бронхиальных желез, перистальтику кишечника.

Одуванчик обыкновенный - многолетнее травянистое растение высотой около 30 см. Корень стержневой, толстый, длиной 20-60 см. Листья в прикорневой розетке, голые, с треугольными долями. Цветки золотисто-желтые. Цветет с начала мая до сентября.

Используют корни, реже листья. Корни и трава растения как горечь возбуждают аппетит и улучшают деятельность желудочно-кишечного тракта, обладают желчегонным и легким слабительным действием при атонических запорах. Корни растения входят в состав желудочных и мочегонных сборов.

Подорожник большой - многолетнее травянистое растение с простым безлистным стеблем высотой 15-30 см и короткими многочисленными мочковатыми корнями. Цветки мелкие, буроватые. Цветет в июне-августе. Листья подорожника содержат гликозид аукубин, витамины A, C и K, холин, аденин, полисахариды, сапонины, органические кислоты и другие. Листья подорожника рекомендуются как отхаркивающее, противовоспалительное и противомикробное средство.

Подмаренник настоящий - многолетнее растение с ветвистым корневищем и прямыми ветвистыми стеблями 15-80 см высотой. Цветки в длинном густом метельчатом соцветии, ярко-желтые, с медовым запахом. Цветет с июня по сентябрь. Листья, цветки и выжатый из листьев сок имеют различное применение в народной лечебной практике.

Солодка голая - многолетнее травянистое растение высотой до 110 см. В растении содержатся алкалоиды, кумарины, дубильные вещества, флавоноиды, эфирное масло, витамин C. Применяется как в официальной, так и в народной медицине при заболеваниях верхних дыхательных путей, как противовоспалительное средство. Входит в состав диуретических и слабительных сборов, препаратов при лечении язвы желудка и двенадцатиперстной кишки, средств, влияющих на кору надпочечников, а также при бронхиальной астме, аллергических дерматитах, экземе и другие.

Тысячелистник обыкновенный - многолетнее травянистое растение высотой до 70 см. Цветет с июня до конца лета. В траве и соцветиях содержатся эфирное масло, фитонциды, органические кислоты, вяжущие и другие вещества. Трава тысячелистника обладает противовоспалительным, бактерицидным, кровоостанавливающим, противобродильным, спазмолитическим и ранозаживляющим действием.

Тимьян обыкновенный - многолетнее травянистое растение с многочисленными стеблями высотой 5-10 см. Листья мелкие. Цветет в июне-августе. В народной медицине используется трава тимьяна. Применяют при сердечно-сосудистых заболеваниях как успокаивающее средство.

Щавель конский - многолетнее травянистое растение с мощной корневой системой, прямостоячим, вверху ветвистым стеблем высотой 60-150 см. Корни щавеля содержат до 4% производных антрахинона и дубильные вещества. В листьях найдены флавоноиды, рутин, каротин, в цветках содержится до 450 мг% аскорбиновой кислоты. Во всех органах растения имеется большое количество щавелевокислого кальция. Препараты из корня растения в зависимости от дозы оказывают вяжущее и закрепляющее или слабительное действие. Препараты щавеля противопоказаны при болезнях почек.

Кровохлебка аптечная - многолетнее травянистое корневищное растение с гранистым, вверху ветвистым стеблем высотой 20-100 см. Листья перистые, прикорневые на длинных черешках, стеблевые более мелкие, сидячие. Хорошо выносит выпас и в травостое сеяных пастбищ сохраняется 7-8 лет. Содержит много протеина, витамин C, высокопитательна. Используется в медицине и в настоящее время, а также в народной медицине - при злокачественных опухолях, кожных болезнях, в гомеопатии - как гемостатическое средство при болезнях легких, в гинекологии, при диарее, как ранозаживляющее и антигельминтное средство.

2.5. Природные кормовые угодья

По природным условиям и характеру растительности территория Маралдинского сельского округа расположена в горной лугово-степной и степной зоне. Лугово-степная зона занимает северную и восточную часть территории участка. Степная зона занимает южную часть участка. Вся территория округа представлена главным образом пастбищами и сенокосами. Пахотные земли занимают небольшую часть.

В горной лугово-степной и степной зоне растительность представлена красноковыльными, перистоковыльными, тырсовыми, типчаковыми, кобрезиевыми, кустарниковыми, злаковыми и разнотравными пастбищами и сенокосами. Северные склоны, как более увлажненные и защищенные от пересыхания, покрыты злаковыми, разнотравными и кустарниковыми пастбищами и зарослями.

Злаки представлены пыреем ползучим, ежой сборной, волоснецом узким, мятликом луговым, тимофеевкой луговой. Разнотравье: подмаренник настоящий, тысячелистник обыкновенный, земляника зеленая, астрагал эспарцетный, эспарцет виколистный. Из кустарников преобладают шиповник колючейший и кизильник малоцветковый. Формируются они на лесолуговых суглинистых, лесолугово-степных, черноземах обыкновенных и на черноземах неполноразвитых и малоразвитых суглинистых почвах.

В узких горных долинах рек и ручьев распространены различные виды древесных пород: осина, ива, береза и другие, среди которых встречаются пастбищные участки.

Растительность южной части округа отличается бедностью видового состава. Здесь происходит остепнение травостоя, так как сказывается сильное прогревание. Из кустарников распространены таволга зверобоелистная и трехлопастная, карагана кустарник и карагана белокорая. Из злаков - тырса, типчак и пырей гребневидный. Из разнотравья - тысячелистник обыкновенный, подмаренник настоящий, зизифора пахучковидная и тимьян обыкновенный.

Полыни: узкодольчатая, белоземельная, маршаловская и австрийская.

Формируются они на темно-каштановых обыкновенных, темно-каштановых неполноразвитых и малоразвитых суглинистых почвах.

В восточной части на межгорных долинах и выровненных плоскогорьях распространены кобрезиевые пастбища и разнотравно-злаковые сенокосы на лесолуговых суглинистых почвах.

По долинам рек и ручьев с близкими грунтовыми водами распространены различные луга, среди которых преобладают злаково-разнотравно-осоковые пастбища. Из злаков: пырей ползучий, мятлик луговой, вейник наземный, тимофеевка луговая, волоснец узкий; из разнотравья - подмаренник настоящий, тысячелистник обыкновенный, вьюнок полевой, одуванчик обыкновенный, подорожник средний, герань сибирская и другие. Формируются они на лугово-черноземных обычных и лугово-темно-каштановых почвах. На очень влажных участках растут тростник и рогоз.

Все вышеописанные сообщества на территории сельского округа в настоящее время используются под выпас частного скота и сенокос.

Флористический список по материалам полевого обследования составляет 112 видов, относящихся к 81 роду и 28 семействам. По количеству видов в семействах преобладают: злаковые - 25 видов, сложноцветные - 14 видов, гвоздичные - 13 видов, бобовые - 9 видов, губоцветные - 6 видов, лилейные - 5 видов, осоковые и мареновые - по 4 вида, гречишные - 3 вида, касатиковые, подорожниковые, жимолостные, парнолистниковые, норичниковые, крушиновые - по 2 вида, а также эфедровые, ситниковые, крапивные, березовые, вьюнковые, рутовые - по 1 виду.

Доминантами в растительном покрове являются 16 видов.

Подавляющее количество видов (104 вида - 92,8%) поедается скотом. Ядовитых и не поедаемых скотом - 8 видов, лекарственных - 9 видов, подлежащих охране - 2 вида.

3. ПОЧВЫ

Согласно схеме "Природно-сельскохозяйственного районирования земельного фонда Казахстана" обследованная территория относится к сухостепной зоне, провинция Предалтайская, Калбинский округ (III-3-1) и степная зона, провинция Предалтайская, Предалтайский округ (II-3-1).

Согласно "Систематическому списку и основным диагностическим показателям почв горных и предгорных территорий Казахстана" (Алма-Ата, 1989 г.) на землях Маралдинского сельского округа выделены следующие типы, подтипы и роды почв:

- лесолугово-степные суглинистые;

- лесолуговые суглинистые;

- черноземы выщелоченные обычные суглинистые;

- черноземы обыкновенные обычные суглинистые;

- черноземы обыкновенные малоразвитые суглинистые;

- темно-каштановые обычные суглинистые;

- темно-каштановые малоразвитые и неполноразвитые суглинистые;

- лугово-темно-каштановые обычные суглинистые;

- лугово-темно-каштановые солончаковатые суглинистые;

Ниже представлены характеристики наиболее распространенных основных видов почв, которые встречаются на территории сельского округа.

Лесолуговые - распространены в среднегорном поясе на обследованной территории, где занимают склоны южных, реже западных экспозиций. Развиваются под луговой растительностью. Почвообразующие породы - двучленные элювиально-делювиальные щебнистые суглинки, подстилаемые щебнистым рухляком плотных пород, реже - трещиноватыми плотными породами. Естественная растительность представлена осоково-разнотравным сообществом (осоки: джунгарская, черноколосая и приземистая). Кроме трав в небольшом количестве встречаются кустарники - таволга, шиповник, жимолость, карагана.

Сомкнутость трав 90-100%, кустарников - 10-20%.

Лесолуговые почвы характеризуются высокой гумусностью (10-17%), мощность горизонта А составляет 25-45 см. С глубиной гумусность уменьшается сначала резко, а затем более постепенно. Как правило, кислотность усиливается с глубиной. Описываемые пастбища используются как летние пастбища.

Лесолугово-степные почвы - выделяются на склонах южной и местами западной экспозиции в среднегорье, в комплексе с лесолуговыми почвами под лугово-степной растительностью.

Почвообразующими породами служат элювиально-делювиальные щебнистые суглинки, реже - супеси, на небольшой глубине подстилаемые щебнистым, обычно бескарбонатным рухляком. Естественная растительность лесолугово-степных - дерновиннозлаково-полынно-разнотравные и дерновиннозлаково-разнотравно-лапчатковые сообщества.

Сомкнутость растительности составляет 90%.

Содержание гумуса в верхних горизонтах лесолугово-степных почв достигает 6-12%, азота - 0,4-1,0%. С глубиной содержание гумуса и азота уменьшается постепенно.

Реакция почвенной суспензии среднекислая (pH = 5-6), усиливающаяся или ослабляющаяся с глубиной.

Механический состав - суглинистый.

Описываемые пастбища используются как летние пастбища.

Черноземы выщелоченные - приурочены они к нижней части горно-лесостепной зоны, лежащей на 1500-2000 м абсолютной высоты - в наиболее увлажненной части зоны распространения черноземов. Располагаются преимущественно по пологим северным и западным склонам, а также платообразным пространствам хребтов и плоскогорий с увеличенной мощностью рыхлых наносов.

Почвообразующими породами служат в преобладающем большинстве довольно мощные двучленные элювиально-делювиальные суглинисто-щебнистые отложения и значительно реже - рыхлые лессовидные породы.

Гумусово-аккумулятивный горизонт А (он почти всегда подразделяется на подгоризонты А1 и А2) имеет почти черную окраску (черно-серый, темно-серый), приобретающую коричневатый оттенок в нижней своей части (в А1).

Мощность его колеблется в пределах 40-60 см.

Черноземы выщелоченные обычные распространены в северной части территории, по среднегорью.

Характеризуются мощным гумусовым горизонтом А+В1, средняя величина которого составляет 90 см с колебаниями в пределах 85-98 см. Общая мощность почвенного профиля колеблется в пределах 106-138 см, составляя в среднем 120 см.

Растительный покров представлен злаково-разнотравными, злаково-разнотравно-сорнотравными, кустарниково-злаково-разнотравными типами.

По содержанию гумуса характеризуемые почвы в преобладающем большинстве относятся к среднегумусным и характеризуются средним его содержанием на целинных участках 7,6% с интервалами от 6,5 до 9,9%; на пашнях эта величина несколько ниже и составляет в среднем 6,0% с колебаниями в пределах 5,1-7,8%. Изменение по профилю его постепенное, а проникновение вглубь довольно заметное - в горизонте В1 величина его составляет в среднем 1,8% с колебаниями от 1,4 до 2,4%.

Механический состав почв суглинистый.

Рассматриваемые почвы используются как пастбища.

Черноземы обыкновенные - рельеф представлен расчлененным среднегорьем. Почвообразующими породами служат мощные толщи лессов и лессовидных суглинков, обусловливающих формирование почв значительной мощности; элювиально-делювиальные щебнистые суглинки, подстилаемые на небольшой (50-75 см) глубине трещиноватыми плотными породами или их рухляком.

Черноземы обыкновенные обычные являются наиболее распространенными среди почв данного рода. Встречаются в северной и южной частях сельского округа.

Мощность горизонта А колеблется в пределах 22-35 см. Общая мощность профиля колеблется в пределах 85-105 см.

Содержание гумуса в горизонте А составляет 8,3%.

Естественный растительный покров представлен кустарниково-злаково-разнотравными и злаково-разнотравными сообществами.

Вышеописанные почвы используются как пастбища.

Черноземы обыкновенные малоразвитые отличаются от обычных почв меньшей мощностью мелкоземистой толщи, которая колеблется в пределах 32-40 см, составляя в среднем 35 см, а следовательно, большей ксероморфностью (остепненностью), проявляющейся как в растительном покрове, так и в морфогенетических и физико-химических показателях. Почвы характеризуются неполным набором генетических горизонтов (в преобладающем большинстве случаев профиль их делится по типу А1, ВС, С или АВ, ВС, С).

Черноземы обыкновенные малоразвитые по сравнению с предыдущими менее гумусированы - средняя величина гумуса в горизонте А составляет 5,8% с вариантами от 2,3 до 8,4%, а уменьшение его вглубь по профилю, как правило, резкое.

В большинстве случаев почвы некарбонатны, видимые их формы отмечаются в виде корочек на щебне.

Естественная растительность представлена дерновиннозлаково-полынно-разнотравными, кустарниково-дерновиннозлаково-разнотравными, кустарниково-злаково-полынными типами.

По механическому составу темно-каштановые малоразвитые почвы - суглинистые.

Описываемые угодья используются как пастбища.

Темно-каштановые почвы распространены в северной горной части сельского округа.

Почвообразующие породы разнообразны и представлены отложениями преимущественно четвертичного возраста: лессовидные суглинки, элювиальные, элювиально-делювиальные отложения, неоген-палеогеновые глины и их элювий, древнеаллювиальные пески, супеси, легкие суглинки, мелы, мергели.

В зависимости от условий почвообразования и характера почвообразующих пород среди темно-каштановых почв различаются генетические роды: обычные, неполноразвитые и малоразвитые.

Темно-каштановые обычные почвы приурочены к пологонаклонным равнинам. Встречаются в центральной части сельского округа.

Почвообразующими породами служат преимущественно элювиальные отложения.

Мощность гумусового горизонта А+В, более 31 см, колеблется чаще всего в интервале 35-49 см.

Горизонт А мощностью 18-27 см однородно окрашен в темно-серый с коричневым оттенком, буровато- или коричневато-темно-серый цвет.

Структура его комковато-пороховатая или пороховато-непрочнокомковатая.

Мощность горизонта В1, залегающего ниже, колеблется в пределах 12-24 см; в цвете довольно четко проявляется бурый оттенок, по сравнению с предыдущим горизонт более уплотнен, структура комковатая, иногда непрочнокомковатая.

Содержание гумуса в горизонте А колеблется от 1,8 до 2,6% в почвах легкого механического состава и от 2,1 до 4,2% в суглинистых и тяжелосуглинистых.

Растительность представлена дерновиннозлаково-полынно-разнотравным сообществом. Механический состав - суглинистый.

Описываемые угодья используются как пастбища.

Темно-каштановые малоразвитые почвы получили широкое распространение и приурочены к наиболее крутым, хорошо прогреваемым склонам и узким вершинам холмов.

Растительный покров представлен горно-степными группировками, где ведущими являются ксерофитные дерновинные злаки (овсяница бороздчатая, ковыль волосатик, ковыль Лессинга и др.) с полынями и кустарниками, которые иногда образуют заросли.

Почвообразующими породами служат маломощные элювиально-делювиальные щебнистые суглинки, рухляк плотных пород или массивно-кристаллические породы, залегающие в пределах 40 см и выше от поверхности.

Мощность гумусового горизонта А не превышает 14 см.

Почвы сравнительно хорошо гумусированы - в горизонте А средняя величина гумуса составляет 3,2% с колебаниями от 2,0% до 4,9%.

Земли с данными почвами используются как пастбищные угодья.

Темно-каштановые неполноразвитые почвы подстилаются с глубины 40-80 см плотными породами или их элювием. Развиваясь в более ксероморфных условиях, темно-каштановые неполноразвитые почвы отличаются заметной укороченностью профиля, очень малой мощностью гумусового горизонта, не превышающего 30-40 см, отсутствием полноценного карбонатного горизонта, переходящего в плотные коренные породы или продукты их выветривания. По профилю содержится щебенка.

Горизонт А мощностью 10-17 см, темно-каштанового цвета, комковато-пороховатой или пылевато-комковатой структуры, в верхней части до 3-5 см слабо задернован, как правило, имеет значительную скелетность.

Горизонт В заметно бурее, более уплотнен, имеет комковатую структуру.

Вскипание от соляной кислоты обнаруживается как с поверхности, так и по всему профилю, но чаще всего в нижней части горизонта В или в ВС.

Среднее содержание гумуса в горизонте А составляет 3,5%, варьируя в пределах 1,7-4,3%; в горизонте В - в среднем 2% с колебаниями от 1,4% до 3,2%; в горизонте В1 (в тех случаях, где он выделяется) величина гумуса в среднем составляет 1,5%, в ВС - 1,3%.

Реакция почвенного раствора близка к нейтральной (рН 6,8-7,3).

Почвы практически не засолены водорастворимыми солями.

Естественная растительность представлена дерновиннозлаково-полынно-разнотравными, кустарниково-злаково-разнотравными и кустарниково-злаково-полынными типами.

По механическому составу темно-каштановые неполноразвитые почвы - суглинистые.

Описываемые угодья используются как пастбища.

4. ОСНОВЫ РАЦИОНАЛЬНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПАСТБИЩ.

Земли Маралдинского сельского округа представлены одним Основным участком.

По результатам геоботанических изысканий общая площадь Маралдинского сельского округа составила 117404 га, в том числе 96878 га (площадь пастбищ и сенокосов).

Территория сельского округа по рельефу неоднородна. Она подразделяется выровненным плоскогорьем и волнисто-холмистым рельефом, с частыми выходами коренных пород. По территорий сельского округа протекают реки Курчум, Маралиха, Тополевка, Озерная и Кыстау-Курчум, есть колодцы и несколько крупных и мелких озер.

Обводнение в горах родниковое. Много здесь речек и ручьев, пересекающих горные хребты, поэтому скот в летнее время обеспечен водопоями. В целом пастбища на территории хозяйства обводнены достаточно. Климат района обследования характеризуется умеренно влажным и теплым, в южной части умеренно жарким летом.

На территории сельского округа распространены почвы лесолуговых, черноземных и темно-каштановых зон. Растительный покров соответствует рельефу, эдафическим и климатическим условиям местности.

Экологический анализ флоры района изысканий показывает широкое распространение ксерофитов по равнинам (полыни, типчак, тырса, таволга зверобоелистная и другие) и мезофитов по понижениям равнины и долинам рек и ручьев развиваются злаково-разнотравные луга, служащими хорошими сенокосами. В травостое этих лугов преобладают злаки (ежа, мятлик, пырей, волоснеца, другие) и много лугово-разнотравья (солодки, подмаренник, одуванчик, тысячелистника и.др.).

Самыми распространенными пастбищами являются кустарниковые, с преобладанием таволги зверобоелистной, кизильника малоцветкового, шиповника колючейшего и караганы кустарника они занимают площадь 33173 га. Распространены по всей территории округа в комплексе с злаками и разнотравьем на лесолуговых, черноземах и темно-каштановых почвах.

Флористический состав богат, на площадках встречается от 20-25 видов растений. В центральной и западной части участка встречаются дерновиннозлаковые пастбища с преобладанием ковыля волосатик (тырса) в комплексе с разнотравьем и полынями на темно-каштановых почвах их площадь составляет 12758 га.

Дерновинные злаки с преобладанием типчака имеют хорошее распространение в южной, центральной, восточной и северной части округа в комплексе с кобрезией разнотравьем полынями и лапчаткой на лесолуговых и черноземах, их занимаемая площадь составляет 11421 га. Так же имеют хорошее распространение на среднегорьях по межгорным долинам кобрезиевые пастбища со злаками, разнотравьем и лапчаткой на лесолуговых почвах на площадь 3995 га. В межгорных понижения на лусолуговых почвах хорошее распространение получили злаковые пастбища и сенокосы с преобладанием пырея ежа и волоснеца, их площадь 10177 га.

Южная часть Маралдинского сельского округа интенсивно используется под выпас скота, в результате этого небольшая площади земель засорена плохо поедаемыми, не поедаемыми и ядовитыми растениями, такими как молочай Сегиеровский, крапива жгучая, лапчатка бесстебельная и другие. Часто к травостою примешивается полынь австрийская. Все вышеописанные сообщества на территории землепользования в настоящее время используются под выпас частного скота и сенокосы.

Сельскохозяйственные угодья представлены пастбищами - 8892 га, сенокосами - 7976 га, пашнями - 398 га, многолетние насаждения - 8 га. В том числе прочих угодий выделены: лес хвойный - 90 га, лес лиственный - 5495 га, лес смешанный - 265 га, заросли кустарников - 3094 га, заросли арчи 1586 га, тростниковые болота - 23 га, выходы коренных пород - 8253 га, водная поверхность - 934 га, населенные пункты - 219 га, карьер - 161 га (таблица №2).

Среди пастбищ по сезонности использования доминируют летние пастбища - 44539 га (50,1%). Кормозапас летних пастбищ составляет 301566 ц сухой массы или 167739 ц кормовых единиц. На долю весенне-летне-осенних пастбищ приходится 22354 га (25,1%). Кормозапас весенне-летне-осенних пастбищ составляет 137281 ц сухой массы или 76605 ц кормовых единиц. На весенне-ранне-летних пастбищ приходиться 22009 га (24,8%). Кормозапас летних пастбищ составляет 14387 ц сухой массы или 83231 ц кормовых единиц.

Общий кормозапас пастбищ обследованной территории составил 582717 ц сухой массы или 327575 ц кормовых единиц.

В Маралдинском сельском округе на 01.08.2022 г. по данным социально-экономического паспорта числится 13251 голов овец и коз, 6885 коров, 3645 лошадей или 69546 условных овцеголов, при общем кормозапасе 582717 ц сухой массы на этой территории в пастбищной период, продолжительностью 120 дней, можно содержать 194239 овцеголов. то есть пастбищных кормов достаточно.

Кормозапас сенокосов, площадь которых 7976 га, составляет 69663 цсухой массы или 39244 ц кормовых единиц.

Культуротехническое состояние из общей площади пастбищ 88902 га, из них чистые - 21344 га (24%),17939 га(20,2%), закустаренных - 33266 га (37,4%), сбитые всего - 15088 га (17%), из них сбитые полынями - 14469 га (9,6%), сбитые однолетними растениями - 619 га (4%), и засоренные ядовитыми и непоедаемыми растениями - 1265 га(1,4%). В обследование 1981 года общий площадь пастбищ составил 79710 га, из них чистые - 55967 га (70,2%) закачкаренные - 278 га (0,3%), закустаренных - 22854 га (28,7%), засоренных ядовитыми и не поедаемыми растениями - 611 га (0,8%).

4.1. Рациональное использование пастбищ

На территории округа рекомендуется сократить пастбищную нагрузку и упорядочить выпас скота на площади - 29603 га, борьба с сорной растительностью рекомендована на площадь и сенокосы - 559 га Рациональное использование пастбищ. Значение пастбищ и пастбищного корма для животных. Зеленая трава является высокопитательным кормовым средством. Трава наилучших пастбищ, особенно злаково-бобовых травосмесей, содержит в 100 кг свыше 10 кг перевариваемого белка и до 100 кормовых единиц.

Кроме того, переваримость сена значительно ниже, чем зеленой травы (на 15-20%). В пастбищной зеленой траве содержится, например, витамина приблизительно в 10 раз больше, чем в сене. Минеральные вещества (главным образом соли кальция и соли фосфора), при недостатке которых невозможны правильный рост и развитие животных, имеются в необходимом количестве в зеленой пастбищной траве. Пастбищное содержание оказывает многостороннее благоприятное влияние на животных. Оно способствует хорошему развитию и усилению роста животных, их организм становится более устойчивым против различных заболеваний.

4.2. Влияние выпаса на травостой.

Выпас скота оказывает большое воздействие на растения. Скусывание, повреждение, выбивание, притаптывание травостоя к земле в значительной мере отражаются на его состоянии. Кроме того, выпас влияет на почву луговых угодий, уплотняя ее, изменяя физические свойства почвы, водно-воздушный и пищевой режим.

В результате выпаса изменяется растительный покров: число видов растений в травостое уменьшается, сохраняются главным образом так называемые пастбищевыносливые виды растений.

При неправильном использовании пастбищ часто появляются в большом количестве малоценные травы, грубостебельное разнотравье, качество травостоя ухудшается, снижается урожай трав.

Продуктивность пастбища поддерживается только наличием в травостое таких луговых трав, которые способны быстро отрастать после стравливания и давать устойчивый выход зеленой массы в течение всего пастбищного периода. Эта способность в наибольшей степени свойственна низовым злакам, обычно составляющим основу травостоя на пастбищах.

Основные требования при рациональном использовании пастбищ сводятся к тому, чтобы создать условия для получения высокой продуктивности пастбищ, сохранить ценный состав травостоя в течение длительного времени, обеспечить пастбищным кормом наибольшее количество животных и получить высокий выход животноводческой продукции.

Огромное значение в этом отношении имеют накопление и расходование запасных питательных веществ при пастбищном использовании травостоя, биология роста и развития трав, сезонные колебания в отрастании травы, периоды "отдыха" пастбищ. При использовании пастбищ большое значение имеют прежде всего сроки, высота и количество стравливаний, а также нормальная нагрузка на пастбища.

Мероприятия, поддерживающие и повышающие продуктивность пастбищ. На пастбищах сохранить урожай и хороший кормовой состав на высоком уровне в течение всего периода использования можно только при сочетании рациональных приемов эксплуатации. При достаточной интенсивности использования трав существует ряд мероприятий, позволяющих поддерживать урожайность на высоком уровне: применение мер ухода за пастбищем (внесение удобрений, подсев трав, подкашивание нестравленных остатков и др.), периодическое предоставление отдыха, использование травостоя после созревания семян, чередование пастбищного использования с сенокосным, введение загонно-участковой системы выпаса.

Все эти мероприятия должны применяться не разрозненно, а в определенной системе - путем введения на пастбищах длительного пользования пастбищеоборотов.

К мерам ухода и одновременно улучшения травостоя пастбищ, а также повышения их урожайности относятся мероприятия по улучшению и регулированию водного режима, удалению кочек и кустарников, борьбе с сорняками и др.

В создании прочной кормовой базы для животноводства и предотвращения процессов деградации пастбищ необходимо правильное использование пастбищ, которые являются одним из основных источников дешевых н питательных кормов.

Основой рационального использования естественных пастбищ является пастбищеоборот.

Пастбищоборот - это система использования пастбищ и ухода за ними, направленная на поддержание и увеличение продуктивности травостоя. Система, в которой отдельные приемы использования и ухода чередуются, повторяясь по годам в определенной последовательности. Своевременное стравливание травостоя на определенных типах пастбищ, учитывая особенности вегетации растительности; наименьшее количество затрат на организацию пастбищного хозяйства; правильное размещение пастбищных участков, водоисточников и сведения к минимуму холостых передвижений животных, соблюдение необходимых ветеринарно-профилактических требований.

Приложение 3 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Сведения об объектах пастбищной инфраструктуры и о сервитутах для прогона сельскохозяйственных животных

№ п/п	Объекты пастбищной инфраструктуры	Количество действующих объектов пастбищной инфраструктуры, единиц	Количество объектов пастбищной инфраструктуры требующих строительства (реконструкции), единиц	Протяженность, километров	Площадь, тысяч квадрат-ных метров
1	2	3	4	5	6
1.	Обводнительные сооружения (скважины, трубчатые и шахтные колодцы, копани)	скважины - 30
2.	Сооружения, мосты, дороги
3.	Скотопрогонные трассы, скотоостановочные водопойные площадки	1		130
4.	Емкости для купки овец, кошары и отгороженные места, ограждения пастбищ, изгороди (в том числе электроизгороди), загоны для загонно-порционного выпаса сельскохозяйственных животных
5.	Расколы для ветеринарной обработки сельскохозяйственных животных	3
6.	Сооружения и объекты, предназначенные для обеспечения электрической и тепловой энергией, объекты по использованию возобновляемых и альтернативных источников энергии
7.	Объекты водоснабжения другие виды жизнеобеспечения, сооружения для сезонного проживания персонала и иное имущество, необходимое для содержания и использования пастбищ

Приложение 4 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Таблица 1. Данные о численности поголовья сельскохозяйственных животных, с указанием их владельцев

№ п/п	Фамилия, имя, отчество (при наличии) физических лиц или наименование юридических лиц	Бизнес-идентификационный номер/индивидуальный идентификационный номер владельца	Численность поголовья, голов
			Крупного рогатого скота	Лошадей	Мелкого рогатого скота (козы)	Мелкого рогатого скота (овцы)
1	2	3	4	5	6	7
1	ИП Зайтын	981113350254	23	8
2	Абдешев Аян Ануарбекулы	660303302634	16			19
3	Абдешов Баглан ануарбекович	740717300339	22	11
4	Абдешов Амантай Ануарбекович	720603302490	19	6		45
5	Абильмажинов Бакытбек Сейташимович	701120302127	2	9	5	30
6	Абильмажинов Каирбек Сеиташимович	660528302261	14	6	8	14
7	Абселемов Муратхан	620109302731		4
8	Адилбеков Керимжан	550730300726	6	23		16
9	Адрышев Аскар	670509300927	6	6
10	Азельбаев Ерлан Турсынович	770404302577	21	21	2	31
11	Азельбаев Нурхан Турсынович	690624302060	15	27		26
12	Айткожа Шыгысбек	750221302419	63	160
13	Акпышев Мухтархан	360101316544	37	5		14
14	Алимханов Ерик	620926300559	19	4
15	Амренов Аманкелди	590703301853	35
16	Анапиева Кульзикен	600107400965	17	6
17	Байжиенов Сайлау	620318302718	18	9	9	6
18	Байтасова Кульсун Слямовна	501125401834	11	1	21	17
19	Бейсбаев Сериккайр	580522301907	4	28	8	15
20	Бексолтанов Бахытбек	600110303395	20	2		21
21	Бексолтанов Мукан Кадылбекович	630303303121	18		18	17
22	Бексолтанов Нурбол	760807302586	9	2
23	Бексолтанова Сайра Кадылбековна	740126403228	12
24	Бижанова Эльмира Акпаевна	690621402080	12	1		8
25	Бикенов Алтынхан Мухтарханович	620820302816		18
26	Бокбаев Толеухан Жаксылыкович	421220300591	11	11		35
27	Бокенов Болатхан	600827302632	13		27	62
28	Боткенов Омархан Танирбергенович	600110303602	11	2		1
29	Букбаев Максат Касимович	680227300619		9
30	Гафурова Жанар Кабылбековна	810519000000		52
31	Далажанов Сейфулла Заркыманович	621106302034	3	3
32	Дидаш Бакытбек	690805399087	6
33	Дюсупов Мадияр Ерназарович	870529302220		1
34	Есимов Куат Секенович	720731302308	8
35	Жадиков Нуртай Елтаевич	710106300718	11
36	Жамиайханов Куаныш Бекмухамбетович	780103301544	14	7		32
37	Жауканбаев Турсунхан	480101314671		12
38	Жумагалиев Канат	861116301337	7		34	46
39	Жунусов Мендыгазы Жаныбекович	620214301229		15	3	15
40	Жунусова Гульбира	510320401625	18
41	Игликов Еркин	660124302453	26	11	14	17
42	Исенов Каирбек Акпаевич	710426302181	14	19		16
43	ИтчановСерик	610603301727	8		11	7
44	Кабдешов Ержан Калибасович	790101302107	54	43	19	39
45	Кагажаев Куаныш Советович	710110303605	14	12	4	33
46	Каирбаев Камбар Муслимханович	591220302303	13
47	Каирбаев Оралхан	600515303436	8	13		16
48	Каирбаева Гульшат Аитчановна	701018401765	3	36
49	Кайдаров Ринад Жаныбекович	740302302676	31	19	25	38
50	Кайрбаев Дулат Рахметолдинович	741110302388	22	62
51	Кайрбаев Токен Рахметкалиевич	590901301830	12	9	36	13
52	Калелов Арнат Адылханович	790106303340	3	10
53	Калелов Марат Акылханович	630908301808	10	6		16
54	Калигожин Ергали Есказинович	640825302552	47	31	18	43
55	Карибаев Ерлан Айдарханович	690403302910	12		34	16
56	Карибаев Ерназ Айдарханович	740303302403	32		35	67
57	Касенов Асхат Кайратович	730101302354	1
58	Касенов Курмет Кайратович	761121300216	9	2	7	9
59	Каспаков Ерлан	760708302250	13	1
60	Каулабеков Женисбек Абенович	680101304626	15	12	25	23
61	Кенжебаева Райгуль Кумарбековна	760219401347	8	4	50	23
62	Кенжин Алибек Зайнолдинович	610721301134	4			54
63	Килыбаева Гульнара	510201403901	10			15
64	Кузембаев Болатбек Матанович	591123301972	5
65	Кунанбаев Кинаят Рахметкалиевич	500501301561	10	1		23
66	Кусаинов Даулет Есказынович	631020302386	9	14		22
67	Кусаинов Ришад Дюсупбекович	730320302840	3	1	2	13
68	Кусаинов Асхат Солтанбекович	701129301900	8	6		16
69	Қабдолда Мәди Зеинолдаұлы	950714351300	36	17		9
70	Қабылов Мади Айдарбекұлы	910129351076		15
71	Маденов Кенжебек	561112301987	21	11
72	Майлыбаев Самархан	580418301258	24	1
73	Малчибаев Кадылбек Даулетханович	620303301699	13	6	6	26
74	Мальчибаев Сайлаубек Даулетханович	580315302870	7			20
75	Мамиев Ермолда	590515302641	7	14	6	22
76	Мамиев Кибатолда	631010302768	13	33		29
77	Мамыранов Даулет	670210302412	17	8	25	24
78	Мамырбаев Бакытбек	711101302701	25	66	31	65
79	Мамырбаев Сайлаубек	610102305845	12	9	3	31
80	Мамыров Бакыт Муратович	660523302462	15	3		41
81	Маукен Асхатқызы	930713451209		8
82	Маутиев Жанболат Кабитович	670514300805	23	31
83	Маутиев Оралхан	621028300916	16		3	41
84	Мейрбаева Ботагоз	630115403245	9		5	16
85	Миниязов Ербол Болтханович	720101303182	7		13	7
86	Миниязов Ерлыхан Болатханович	690726301126		8	66	47
87	Молдагаупов Ержан Омирбекович	660915302919	6	8	9	12
88	Мукушев Темирбек Айнухатович	720801301726	6	1
89	Мурсалиев Токтар Мурсалиевич	530605300821	10			14
90	Мусапыров Бакытбек	590220301550	12	16
91	Мусапыров Кайрат Тузганович	681112302038	29	18	21	13
92	Мусапыров Оралхан Тузганович	640323301403		5
93	Мусапыров Рашид Кайролдинович	680422301171	4			4
94	Мухаметжанов Азамат Багланович	890131300462	16	34
95	Мухаметжанов Баглан Айдарханович	630101317510	12		17	31
96	Муханов Азамат Уатханович	811227301516	26	2
97	Набиев Даир Замзанович	880312302381	23	4	5	24
98	Наурзов Кызыргалий	530331300664		5
99	Нугуманов Дулат Болатбекович	820715301531	7	3
100	Омаров Нурбол Кабдуович	730609302069	7	8		9
101	Оразаев Кадылбек	620727302117	8		8	28
102	Оразаев Мурат Беккожинович	661213301739	12	1		6
103	Оразаева Алтын Керимжановна	750327402452		9
104	Оралгазин Данияр Тлеуханулы	880113300918	11	3	8	9
105	Ордабаев Болатхан Дюсембаевич	580816301846		12		32
106	Райсбаева Каинкамал	390101419342	18	14	10	34
107	Рамазанов Амангельды	730726302144	36	10	6	29
108	Рахатов Омирзак	540101303789	14	24	5	26
109	Рыскельдин Болатхан	681016301870	10		19	10
110	Рыспаев Чакыркан	550418301946		2	10	16
111	Сайпилев Мурат Кабдешович	600509301457	3		8
112	Сарсенбин Серикхан	610216302216		4		39
113	Сатбаев Беглан Мадениетович	631201302647	33	43
114	Сеилханов Бауржан Толеуханович	631009301127	7		1	13
115	Сейлханов Ержан Толеуханович	640223302577	29	20		32
116	Сеипенов Жандос Нуржанович	860818301211	15	15
117	Сейпенов Нуржан	600101319263	4
118	Сейпенова Кульзиба Жакеновна	571112401320	23	17
119	Сейсебаев Кабиден	650416301173	6	22		29
120	Сыдыков Батырхан Саденович	640901301881	17		11
121	Сыдыков Муратхан Саденович	590503302041	4	46
122	Сыдыкова Кульзипа	420505401354	9
123	Сырдыбеков Алмуханбет	640413302450	13	15		25
124	Табиянов Каирбек	520810301268		21
125	Тебисов Танырберген	551213301518	7	10
126	Тлеубаев Кайрат Нурсеитович	630809301919	7		10	19
127	Токанов Бакытжан Еркинович	740501303705	8	21
128	Токанов Еркин	401001301684			14	13
129	Токанова Айгуль Дымыковна	570918402318	4		14	5
130	Толебаев Жандос Токтарбаевич	871006300134	128
131	Толебаева Кульзада	501013400639	52	2
132	Төлемісқызы Асылтау	850128401027		82
133	Туракпаев Азилбек Калигазинович	390308301864	5	4	27	47
134	Уалиев Асхат Ерболович	860101307113	10	22
135	Уалиев Ербол Есимханович	610112302954			4	16
136	Ултараков Кенескан Куманович	541002301479			27	17
137	Уразаев Батылбек Сансызбаевич	570111301564	13	8	7	18
138	Уразаев Луксанбек Сансызбаевич	590101305020	24	59	64	54
139	Уранов Толемыс	490525302192	14
140	Хамин Ерлан Бекмухамбетулы	661006302355	23	21		40
141	Хасенов Бакытбек Калигожинович	620511301372	9	12
142	Хасенов Малик	701124300688	15	5
143	Чендешкенов Ерик Солтанович	650326300562	11	28		13
144	Шпеков Талгатбек	560314302029		10	14	35
145	Шурумов Алибек Закенович	630305303053	14	1	4	13
Итого:			1948	1685	901	2098

Приложение 5 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Рекомендуемые схемы пастбищеоборота

Годы	Номера участков
	I	II	III	IV
1	2	3	4	5
2026	весенний сезон	летний сезон	осенний сезон	участок отдыха
2027	участок отдыха	весенний сезон	летний сезон	осенний сезон
2028	осенний сезон	участок отдыха	весенний сезон	летний сезон
2029	летний сезон	осенний сезон	участок отдыха	весенний сезон
2030	весенний сезон	летний сезон	осенний сезон	участок отдыха

Приложение 6 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Схема (карта) расположения пастбищ на территории по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района в разрезе категорий земель

Приложение 7 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Схема (карта) с обозначением пастбищ, предназначенных для нужд населения по выпасу сельскохозяйственных животных личного подворья, в том числе общественных пастбищ

Приложение 8 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Схема (карта) с обозначением рекомендуемых схем пастбищеоборотов, на который указываются схемы пастбищеоборотов, рекомендуемые на основании геоботанического обследования пастбищ

Приложение 9 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Схема (карта) с обозначением сервитутов для прогона сельскохозяйственных животных, скотопрогонных трасс и иных объектов пастбищной инфраструктуры, а также скотомогильников (биометрических ям)

Приложение 10 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Куйганскому района на 2026-2030 годы

Схема (карта) с обозначением пастбищ, которые могут быть предоставлены в землепользование пастбищепользователям

Приложение 11 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Схема доступа к водоисточникам (озерам, рекам, прудам, копаням, оросительным и обводнительным каналам, трубчатым и шахтным колодцам)

Приложение 12 к Плану по управлению пастбищами и их использованию по Маралдинскому сельскому округу Курчумского района на 2026-2030 годы

Схема размещения поголовья сельскохозяйственных животных на отгонных пастбищах

Маралды ауданы Күршім ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспарды бекіту туралы

Шығыс Қазақстан облысы Күршім аудандық мәслихатының 2026 жылғы 18 маусымдағы № 54/10-VIII шешімі

Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңының 6-бабы 1-тармағының 15) тармақшасына, Қазақстан Республикасының "Жайылымдар туралы" Заңының 8-бабының 1)-тармақшасына, 13 бабына, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2017 жылғы 24 сәуірдегі № 173 "Жайылымдарды ұтымды пайдалану қағидаларын бекіту туралы" бұйрығына, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2020 жылғы 29 сәуірдегі № 145 "Ауыл шаруашылығы жануарларын жаюдың үлгілік қағидаларын бекіту туралы" бұйрығына, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2024 жылғы 29 шілдедегі № 263 "Жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі үлгілік жоспарды бекіту туралы" бұйрығына сәйкес, Күршім аудандық мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:

1. Осы шешімнің қосымшасына сәйкес Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспар бекітілсін.

2. Күршім аудандық мәслихатының 2023 жылғы 26 желтоқсандағы № 14/14-VII "Маралды ауылдық округі бойынша жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі 2023-2024 жылдарға арналған жоспарын бекіту туралы" шешімінің күші жойылды деп танылсын.

3. Күршім аудандық мәслихатының 2021 жылғы 27 желтоқсандағы № 14/14-VII "Маралды ауылдық округі бойынша жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі 2021-2022 жылдарға арналған жоспарын бекіту туралы" шешімінің күші жойылды деп танылсын.

4. Осы шешім оның алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Күршім аудандық мәслихатының төрағасы

К. Бахтияров

Күршім аудандық мәслихатының 2026 жылғы 18 маусымдағы № 54/10-VIІI шешіміне 1-қосымша

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспар

1. Осы Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі жоспар (бұдан әрі-Жоспар) Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңының 6-бабы 1-тармағының 15) тармақшасына, Қазақстан Республикасының "Жайылымдар туралы" Заңының 8-бабының 1) тармақшасына, 13 бабына, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2017 жылғы 24 сәуірдегі № 173 "Жайылымдарды ұтымды пайдалану қағидаларын бекіту туралы" бұйрығына, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2020 жылғы 29 сәуірдегі № 145 "Ауыл шаруашылығы жануарларын жаюдың үлгілік қағидаларын бекіту туралы" бұйрығына, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2024 жылғы 29 шілдедегі № 263 "Жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі үлгілік жоспарды бекіту туралы" бұйрығына сәйкес әзірленді.

2. Жоспар жайылымдарды ұтымды пайдалану, азыққа деген қажеттілікті орнықты қамтамасыз ету және жайылымдардың тозу процестерін болдырмау мақсатында қабылданады.

3. Жоспарды әзірлеген кезде мыналар ескеріледі:

1) осы Жоспарға 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша ауданның жер балансының және мемлекеттік жер кадастрының ақпараттық жүйесінің деректері;

2) осы Жоспарға 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша жайылымдарды геоботаникалық зерттеп-қарау мәліметтері;

3) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2020 жылғы 3 ақпандағы № 35 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 19987 болып тіркелген) бекітілген Мал қорымдарының (биотермиялық шұңқырлардың) тізілімін жүргізу қағидаларына сәйкес қалыптастырылатын мал қорымдары (биометриялық шұңқырлар) туралы мәліметтер;

4) осы Жоспарға 3-қосымшаға сәйкес нысан бойынша жайылымдық инфрақұрылым объектілері туралы және ауыл шаруашылығы жануарларын айдап өтуге арналған сервитуттар туралы мәліметтер;

5) осы Жоспарға 4-қосымшаның 1-кестесіне сәйкес нысан бойынша ауыл шаруашылығы жануарларының иелерін көрсете отырып, оларды сәйкестендіру дерекқорынан алынған ауыл шаруашылығы жануарлары басының саны туралы деректер;

6) осы Жоспарға 4-қосымшаның 2-кестесіне сәйкес нысан бойынша ауыл шаруашылығы жануарларының түрлері мен жыныстық жас топтары бойынша қалыптастырылған үйірлердің, отарлардың, табындардың саны туралы деректер;

7) осы Жоспарға 4-қосымшаның 3-кестесіне сәйкес нысан бойынша шалғайдағы жайылымдарда жаю үшін ауыл шаруашылығы жануарлары басының саны туралы мәліметтер;

8) екпе және аридтік жайылымдарда, орман, су қорлары мен ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерлерінде ауыл шаруашылығы жануарларын жаю ерекшеліктері туралы деректер (Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша екпе және аридті жайылымдардың болмауына, сондай-ақ орман, су қорлары жерлерінде және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда мал жаюдың болмауына байланысты жоқ);

9) осы Жоспарға 5-қосымшаға сәйкес нысан бойынша ұсынылатын жайылым айналымдарының схемалары;

10) мал шаруашылығы және өсімдік шаруашылығы статистикасы бойынша ресми статистикалық ақпарат (мал шаруашылығы статистикасы бойынша ресми статистикалық ақпарат Шығыс Қазақстан облысының ветеринария басқармасының "Күршім-Вет" ШЖҚ КМК тарапынан ұсынылған және 1-қосымшада 3-кесте, 4-қосымшада 1-кесте, 2-кесте, 3-кесте қамтылған. Өсімдік шаруашылығы статистикасы бойынша ресми статистикалық ақпарат Шығыс Қазақстан облысы бойынша "Жерлерге зерттеп-қарау жұмыстарын жүргізу мемлекеттік институты" ШЖҚ КМК филиалы тарапынан ұсынылған және 2-қосымшада қамтылған).

4. Жоспарда мынадай қосымшалар қамтылған:

1) Күршім ауданы Маралды ауылдық округі аумағында жайылымдардың жер санаттары бөлінісінде орналасу схемасы (картасы), онда жайылымдардың шекаралары, алаңдары мен түрлері, оның ішінде шалғайдағы, маусымдық, құрғақ және екпе жайылымдар, (Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша шалғайдағы, маусымдық, аридті және екпе жайылымдар жоқ), жер учаскесіне құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттарының негізінде олардың меншік иелері немесе жер пайдаланушылар туралы мәліметтер көрсетіледі;

2) жеке ауладағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю бойынша халықтың мұқтаждығына арналған жайылымдар, оның ішінде қоғамдық жайылымдар белгіленген схема (карта), онда жеке ауладағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю бойынша халықтың мұқтаждығына арналған жайылымдардың, оның ішінде қоғамдық жайылымдардың шекаралары мен алаңдары көрсетіледі;

3) ұсынылатын жайылым айналымдарының схемалары көрсетілген схема (карта), онда жайылымдарды геоботаникалық зерттеп-қарау негізінде ұсынылатын жайылым айналымдарының схемалары көрсетіледі;

4) ауыл шаруашылығы жануарларын айдауға арналған сервитуттар, мал айдайтын трассалар және жайылымдық инфрақұрылымның өзге де объектілері, сондай-ақ мал қорымдары (биометриялық шұңқырлар) белгіленетін схема (карта), онда ауыл шаруашылығы жануарларын айдауға арналған сервитуттар, мал айдайтын трассалар, жайылымдық инфрақұрылым объектілері, мал қорымдарының (биометриялық шұңқырлардың) орналасқан жері көрсетіледі;

5) жайылымды пайдаланушыларға жер пайдалануға берілуі мүмкін жайылымдар белгіленген схема (карта);

6) суды тұтыну нормасына сәйкес жасалған су көздеріне (көлдерге, өзендерге, тоғандарға, қазандарға, суару немесе суландыру каналдарына, құбырлы немесе шахта құдықтарына) қол жеткізу схемасы, онда жануарлардың су көздеріне қарай жүріп-тұру маршруттары көрсетіледі;

7) ауыл шаруашылығы жануарларының басын шалғайдағы жайылымдарға орналастыру схемасы, онда ауыл шаруашылығы жануарларының басын орналастыруға арналған шалғайдағы жайылымдардың шекаралары мен алаңдары көрсетіледі (Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша шалғайдағы жайылымдар жоқ);

8) ауылдық округке кіретін ауылдық елді мекендер арасында жайылымдарды жобалық бөлу (қайта бөлу), онда жайылымдармен қамтамасыз етілмеген жеке және заңды тұлғалардың ауыл шаруашылығы жануарларының басы үшін ауылдық округтің ауылдық елді мекендері арасында жайылымдарды бөлу (қайта бөлу) схемасы көрсетіледі (ауылдық елді мекендерде жайылымдардың жетіспеуіне байланысты жайылымдарды қайта бөлу жүргізілмейді);

9) Күршім ауданы Маралды ауылдық округі аумағында жайылымдарды ұтымды пайдалану үшін қажетті талаптар:

"Жайылымдардың жалпы алаңына түсетін жүктеменің шекті рұқсат етілетін нормасын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 14 сәуірдегі № 3-3/332 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 11064 болып тіркелген) сәйкес жайылымдардың жалпы алаңына түсетін жүктеменің шекті рұқсат етілетін нормасын сақтау;

жайылым айналымын және суды пайдалану көздерін ескере отырып жайылымдарды пайдалану;

жайылым алаңдарын жекеленген өріс учаскелеріне бөлу;

жайылым учаскелерін жыл маусымдары бойынша кеңістікте және уақытпен (маусым, жыл ішінде) кезектестіру;

жайылым айналымы учаскелерінің бірін жайылымсыз және ауыл шаруашылығы жануарларынсыз жыл сайын қалдыру.

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 1-қосымша

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі жер балансының және мемлекеттік жер кадастрының ақпараттық жүйесінің деректері

№ 1-кесте. Күршім ауданы Маралды ауылдық округі жайылымдарын жерлердің санаттары бойынша бөлу, гектар

Ауылдық округтердің атауы	Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуішінің коды	Жерлер санаттары
		ауыл шаруашылығы мақсатындағы	елді мекендердің	өнеркәсіп, көлік және өзге де ауыл шаруашылығы мақсатындағы емес	ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың	орман қорының	су қорының	босалқы жер	Жерлер жиыны
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
Маралды ауылдық округі	635257000	97 284	219	8 414	0	10 553	934	0	117 404

№ 2-кесте. Елді мекеннің жайылымдарын бөлу, гектар

Р/с №	Ауылдық округтің атауы	Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуішінің коды	Ауылдық округтің атауы	Жайылымдардың жалпы алаңы, гектар	Жайылымдардың алаңдары мен түрлері
					жеке ауладағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю бойынша халық мұқтажын қанағаттандыруға арналған, гектар	көпшілік пайдаланатын, гектар	шалғайдағы, гектар	маусымдық, гектар	аридтық, гектар	екпе жайылымдар, гектар
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11
1	Маралды ауылдық округі	635257105	Алтай ауылы	88902	1220,6	0	44539	44363	0	0
2		635257100	Маралды ауылы		3548,4	0			0	0
3		-	Кыстау Курчум ауылы		1144,3	0			0	0
4		635257500	Ушбулак ауылы		982,4	0			0	0
Барлығы:				88902	6895,7	0	44539	44363	0	0

ШҚО Күршім ауданы Маралды ауылдық округінде 4 елді мекен бар.

Жайылымдардың негізгі пайдаланушылары ШҚO Күршім ауданы Маралды ауылдық округінің тұрғындары: Маралды ауылы, Қыстау-Күршім ауылы, Алтай ауылы, Үшбұлақ ауылы.

Ауылдық округтің аудандық орталығы Маралды ауылы. Ол Күршім аудан орталығынан 110 км қашықтықта, ал облыс орталығы Өскемен қаласынан 435 км жерде орналасқан.

№ 3-кесте. Жер учаскесіне құқық белгілейтін және сәйкестендіру құжаттары негізінде меншік иелері мен жер пайдаланушылар туралы мәліметтер

Р/с №	Меншік иелерінің, жер пайдаланушылардың атауы	БСН/ЖСН	Жер учаскесінің кадастрлық нөмірі	Жайылымдар алаңы, гектар
1	Абдрахманов Раимкан Мухтарханович	610320303243	05-072-015-117	300.0
2	Абдрахманов Раимкан Мухтарханович	610320303243	05-072-015-195	413.6
3	Абілмажинов Тілеухан	600110303583	05-072-015-027	80.0
4	Абышеков Ербол Токтасынович	650615302430	05-072-015-165	100.0
5	Абышеков ЕрболТоктасынович	650615302430	05-072-015-184	836.0
6	Агин Мураткан Кабдолдинович	620507302438	05-072-015-260	587.3
7	Агин Мураткан Кабдолдинович	620507302438	05-072-015-274	141.9
8	Азельбаева Светлана Турсынхановна	520410300235	05-072-015-203	80.4
9	Айткожа Шыгысбек	750221302419	05-072-015-134	500.0
10	Айткожа Шыгысбек	750221302419	05-072-015-230	98.5
11	Айткожа Шыгысбек	750221302419	05-072-015-239	314.6
12	Акпышев Насимолда Касымович	540925302017	05-072-015-016	86.6
13	Амеджанова Марпуга	550101406980	05-072-044-258	945.7
14	Анапиев Бахытбек Кумарбекович	631219300153	05-072-015-005	236.0
15	Баймамбетов АдилКенесханович	690531301146	05-072-044-243	614.0
16	Байтурсынов Нурбек	520804301176	05-072-015-166	195.0
17	Бақытбекұлы Бекзат	890328302717	05-072-015-229	100.0
18	Болатбеков Кайрат Болатбекулы	920301350629	05-072-015-231	60.0
19	Болатбеков Кайрат Болатбекулы	920301350629	05-072-015-237	315.2
20	Болатбеков Кайрат Болатбекулы	920301350629	05-072-015-242	84.9
21	Боразбек Ынтымақ	700510350550	05-072-044-188	332.9
22	Букбаев Максат Касимович	680227300619	05-072-015-094	225.0
23	Дуйсетаева Шарипжамал Камзагалиевна	500420400292	05-072-044-259	487.3
24	Дюсупов Куматай Кыдыкенович	610226301758	05-072-044-202	436.8
25	Елеухан Ахмет Зеренбекұлы	701019300617	05-072-015-032	106.0
26	Ералимов Болат Мамбетұлы	610812302375	05-072-044-240	298.6
27	Әмірғалиев Саят Толғанбекұлы	851201301793	05-072-044-175	738.0
28	Әмірғалиев Саят Толғанбекұлы	851201301793	05-072-044-185	599.2
29	Жанбагисов Камбар Магидолданович	610101310579	05-072-015-279	393.5
30	Жанбагисов Камбар Магидолданович	610101310579	05-072-044-252	209.5
31	Жортқамбаев Әлімхан Өмірханұлы	880711300750	05-072-015-248	281.4
32	Ибак Мурат	800617303343	05-072-015-162	450.0
33	ИбраеваРайхан Дауткановна	710324402101	05-072-015-176	200.0
34	Игібаев Амангельді Зайтыұлы	640715300901	05-072-015-087	163.0
35	Игыбаев Аясын	531220300128	05-072-015-097	210.0
36	Иманбай Ғалия Әбдіқалыққызы	561008401066	05-072-015-112	70.0
37	Иманбай Ғалия Әбдіқалыққызы	561008401066	05-072-015-113	200.0
38	Иманбай Ғалия Әбдіқалыққызы	561008401066	05-072-015-122	259.7
39	Исин Бакытжан Батырханулы	811101302891	05-072-015-042	300.0
40	Кабдешов Калибас	520410300235	05-072-015-103	110.0
41	Кабдешов Калибас	520410300235	05-072-015-206	170.8
42	Кадыкен Досым Куматайұлы	840610302582	05-072-044-201	525.4
43	Кажыбаев Шакерхан	560101304057	05-072-044-110	400.0
44	Кажыбаев Шакерхан	560101304057	05-072-044-127	375.0
45	Какимова Лазат Бекмухамбетовна	680603402427	05-072-015-216	452.8
46	Калигожин Ергазы	620520301351	05-072-015-091	108.0
47	Калиев ДжанбулатТитанович	660610300354	05-072-015-191	300.0
48	Кожакова Бакыт Акановна	750331400943	05-072-015-190	669.0
49	Косанов Саяхат Каирбекович	750605302823	05-072-015-266	191.3
50	Кумаргалиев Бауыржан Токтарханович	641126300152	05-072-044-030	696.5
51	Қусаинов Қадырғожа	540522301642	05-072-044-061	300.0
52	Құсыман Мұралбек	750115350760	05-072-044-198	110.0
53	Мешелов Марат Ахметович	660901300193	05-072-015-265	48.2
54	Мусаканов Алтай Калиевич	870301301986	05-072-015-095	513.0
55	Мусаканов Алтай Калиевич	870301301986	05-072-015-096	103.0
56	Мусапыров АсхатТузганович	730420301995	05-072-015-010	84.5
57	Мұхаметуәлиев Тілеухан Қабдылғалиұлы	630410303084	05-072-015-035	50.0
58	Мұхаметуәлиев Тілеухан Қабдылғалиұлы	630410303084	05-072-015-036	138.2
59	Наурузов Слямкан	540104300720	05-072-015-268	129.7
60	Ордабаев Муратхан Дюйсембаевич	630608301976	05-072-015-202	305.0
61	Ошакбаев Кадылбек Карменович	600207302384	05-072-044-098	800.0
62	ПК "Сельскохозяйственный производственный кооператив"	171040029698	05-072-015-098	596.6
63	Рамазанов Амангельды Кажымханович	730726302144	05-072-015-247	95.9
64	Сапаргалиев Аманбай Турсунгалиевич	621130300326	05-072-044-186	660.9
65	Сарсенбаев Бауржан Советканович	760905301739	05-072-015-246	223.9
66	Сарсенбаева Кульзира Алтынбековна	540515401908	05-072-015-131	496.5
67	Сатбаев Берик Мадениетович	790630300662	05-072-015-089	360.0
68	Сатбаев Берик Мадениетович	790630300662	05-072-015-198	411.9
69	Сатбаев Берик Мадениетович	790630300662	05-072-015-238	446.4
70	Сатбаев Берик Мадениетович	790630300662	05-072-015-241	166.5
71	Сатбаев БерикМадениетович	790630300662	05-072-015-251	1343.1
72	Сейпенов Жарқын	760905301731	05-072-015-272	334.8
73	Сейтказинов Адлкан Жакенович	670805301335	05-072-036-284	422.4
74	Сергазин Мейрамбек	401108300083	05-072-044-101	500.0
75	Темиргалиев Құандық Казизбекович	710110302974	05-072-044-244	494.3
76	Тойгожанов Кайрат Серикович	760306301871	05-072-044-171	594.0
77	Токанов Бахытжан Ерлинович	5072015174	05-072-015-174	382.0
78	Токтаров Бауржан Саркытович	630629301851	05-072-044-195	391.4
79	Токтаров Дастан Токтарулы	920507351141	05-072-015-243	74.9
80	Токтасынов Дастан Кайрканович	800402303493	05-072-015-033	120.0
81	Токтасынов Дастан Кайрканович	800402303493	05-072-015-110	277.1
82	Толебаев Жандос Токтарбаевич	871006300134	05-072-015-215	76.6
83	ТОО "АБС-Сартау"	71140016074	05-072-015-199	628.5
84	ТОО "АБС-Сартау"	71140016074	05-072-015-140	613.5
85	ТОО "АБС-Сартау"	71140016074	05-072-015-170	520.5
86	ТОО "Балыкхан"	110640002515	05-072-015-217	392.0
87	ТОО "Ордабасы Восток" (ЖШС "ДЕЕН")	41140011563	05-072-015-214	576.5
88	Төлемісқызы Мәдина	850128401027	05-072-044-248	210.0
89	Трусбаев Кийбадат Жумаканович	540329301475	05-072-015-053	183.3
90	Уәлиева Гүлмира Ыбрайқызы	671225401029	05-072-015-079	290.0
91	Шігер Ерлан	780118000767	05-072-044-200	460.1
92	Шоженов Кабидолда	590114302364	05-072-015-107	180.0
93	Шоженов Кабидолда	590114302364	05-072-015-108	127.7
94	Шоженов Кабидолда	590114302364	05-072-015-161	900.0
95	Ырысбек Батылкан	670301303792	05-072-015-235	125.6
96	Ырысбек Батылкан	670301303792	05-072-015-236	128.1

ШҚО Күршім ауданы Маралды ауылдық округінің жергілікті тұрғындарының малын жаю үшін 6896 гектар жер бөлінген.

Жайылымдардың негізгі пайдаланушылары ШҚО Күршім ауданы Маралды ауылдық округіне қарасты Алтай ауылы, Маралды ауылы, Қыстау-Күршім ауылы және ауылы Үшбұлақ ауылдарының тұрғындары.

Жоспар жайылымдарды ұтымды пайдалану, мал азығына деген қажеттілікті тұрақты қамтамасыз ету және жайылымдардың тозу үдерістерінің алдын алу мақсатында қабылданған.

2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Күршім ауданы Маралды ауылдық округінде халықтың жеке шаруашылықтарында: ірі қара мал - 1933 бас, ұсақ мал - 2202 бас (қой) + 889 бас (ешкі), жылқы - 1708 бас бар.

Үшбұлақ ауылында:

ірі қара мал - 651 бас, ұсақ мал - 660 бас (қой) + 106 бас (ешкі), жылқы - 620 бас.

Үшбұлақ ауылының жайылым жері - 982 гектар.

Маралды ауылында:

ірі қара мал - 959 бас, ұсақ мал - 1151 бас (қой) + 526 бас (ешкі), жылқы - 758 бас.

Маралды ауылының жайылым жері - 3548 гектар.

Қыстау-Күршім ауылында:

ірі қара мал - 323 бас, ұсақ мал - 391 бас (қой) + 257 бас (ешкі), жылқы - 330 бас.

Қыстау-Күршім ауылының жайылым жері - 1144 гектар.

Алтай ауылының жайылым жері - 1221 гектар.

№ 4-кесте. Жайылымдарды бөлу

Р/с№	Ауылдық округтің атауы	Әкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуішінің коды	Елді мекенннің атауы	Ауыл шаруашылығы жануарлары үшін қажетті жайылым алаңы, мың гектар			Қоғамдық жайылымдар алаңы, мың гектар
				Ірі қара мал	Ұсақ мал	Жылқылар		Шалғайдағы жайылымдар алаңы, мың гектар
1	2	3	4	5	6	7	9	10
1	Маралды ауылдық округі	635257105	Алтай ауылы	-	-	-	1,221	-
2		635257100	Маралды ауылы	0,929	1,677	0,330	3,548	9,484
3		-	Кыстау Курчум ауылы	0,323	0,648	0,758	1,144	9,073
4		635257500	Ушбулак ауылы	0,651	0,820	0,620	0,982	10,711
Барлығы:				1,903	3,145	1,708	6,895	27,469

Маралды ауылдық округі бойынша ауыл шаруашылығы жануарларын қамтамасыз ету үшін 88902 гектар жайылымдық жер бар.

Ауыл шаруашылығы жануарларын жаю үшін 27,469 мың гектар қажет. Оның ішінде 4731 бас мал 6,895 мың гектар аумақты құрайтын қоғамдық жайылымдарда бағылады, ал 3308 бас мал 88,902 мың гектар аумақты құрайтын шалғай жайылымдарда бағылады.

№ 5-кесте. Қосымша қажет етілетін жайылымдар

Р/с №	Босалқы жерлерден қажет етілетін қосымша жайылымдар, мың гектар	Қосымша берілетін жайылымдар
		жайылым пайдаланушыларға жер пайдалануға берілуі мүмкін жайылымдар, мың гектар	жеке ауладағы ауыл шаруашылығы жануарларын жаю бойынша халық мұқтажын қанағаттандыру мақсатында резервке қойылуға тиіс жайылымдар, мың гектар
1.	27,469	27,469	-

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 2-қосымша

1 .ӨСІМДІК ЖАМЫЛҒЫСЫ

Округ аумағында келесі өсімдік аймақтары бөлінеді: таулар. орта және аласа таулар.

Бұл аймаққа тән құрамда өсімдіктердің болуы:

- кобрезиясы бар шымды - әнді- жусанды - әр түрлі шөптесін, ащы жусаны бар тырс -әр түрлі шөптесін (көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар);

- сазды–дәнді-дәнді–әр түрлі шөптесін, лапачаткоймен, бұталы - дәнді - әр түрлі шөптермен, кобрезиямен және жусанмен, арамшөптермен, бұталы – дәнді - әр түрлі шөптермен (көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар);

- ащы жусанмен дәнді - әр түрлі шөптесін, бұталы -дәнді-әр түрлі шөптесін, кобра - зиялы – дәнді - әр түрлі шөптесін, шымтезек - дәнді-әр түрлі шөптесін - жусанды, қылқан жапырақты - әр түрлі шөптесін, қызыл - шаңды - әр түрлі шөптесін (жазғы жайылымдар);

Таулы қара топырақтардағы орта таулы және аласа таулы дала жайылымдары

-шымды-дәнді-әр түрлі шөпті-жусанды, шымды-дәнді-жусанды-әр түрлі шөпті (көктемгі-ерте-жазғы-күзгі жайылымдар);

-кобрезиясы және жусаны бар бұталы-дәнді - әр түрлі шөптесін, дәнді - әр түрлі шөптесін (көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар);

-кобрезиясы және жусаны бар бұталы-дәнді - әр түрлі шөптесін, қылқанды - әр түрлі шөптесін (жазғы жайылымдар);

-шөптесін - әр түрлі шөптесін - жусанды, қылқан жапырақты, шөптесін - жусанды - әр түрлі жерлерде сүтті және қылқан жапырақты, шөптесін - жусанды-әр түрлі шөптесін, шөптесін - жусанды - әр түрлі шөптесін өсімдіктер (көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар);

-лапачаткойы бар шымды–дәнді-тар ұзынша жусанды-әр түрлі шөптесін (көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар);

Ойпатты (сазды) шалғынды жайылымдар

- дәнді - әр түрлі шөптесін-қияқты, бұталы - шөптесін-әр түрлі шөптесін, арам шөптесін және ащы жусанды шөптесін - әр түрлі шөптесін-қияқты (көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар);

- дәнді - түрлі шөптесін - қияқты (жазғы жайылымдар);

-бұталы-шымды-дәнді-әр түрлі шөптесін, қара қылқанды қияқпен, ши–дәнді-әр түрлі шөптесін, қамыс-дәнді-әр түрлі шөптесін, көкжидекті дәнді–әр түрлі шөптесін-әр түрлі шөптесін (көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдар)

2. НЕГІЗГІ АЗЫҚТЫҚ, ЖЕУГЕ ЖАРАМСЫЗ, УЛЫ ЖӘНЕ ДӘРІЛІК ӨСІМДІКТЕРГЕ ҚЫСҚАША СИПАТТАМА

2.1. Азықтық өсімдіктер

Түкті қауырсын (тырса) - биіктігі 50-80 см болатын көпжылдық тығыз бұталы шөптесін шөп. Көктемде ол көптеген ксерофильді дәндерден кеш өсе бастайды, сондықтан оның кебуі әлдеқайда кешірек жүреді. Басқа қауырсынды шөптерге қарағанда жоғары өнім береді, ал масақ басына дейін шабылған кезде бірінші шабылған массаның 50%-ей дейін отава береді, ал отава негізінен 3 жапырақтан тұрады. Көктемде жапырақтары жылқылар керемет тамақтанады және тез салмақ қосады. Гүлденудің соңынан бастап оны дерлік жеуге болмайды. Ірі қара жылқыларға қарағанда біршама нашар жейді, қойлар мен ешкілер оларды жас кезінде ғана қанағаттанарлықтай жейді. Күзгі отава нәзік және оны барлық жануарлар жақсы жейді.

Жатаған бидайық - биіктігі 50-100 см көпжылдық тамырсабақты дән, тамырсабақтары ұзын, сусымалы. Маусым-шілде айларында гүлдейді.

Ең көп таралған азықтық өсімдіктердің бірі. Ылғалдылығы орташа топырақтарда өсетініне қарамастан, ол құрғақшылыққа төзімді және жеткілікті ұзақ су тасқынына шыдай алады, топырақтың тұздануына төзімді.

Вегетациялық кезең ерте көктемде, ал кейінірек көптеген дәнді дақылдардан басталады. Өңдеуден кейін жақсы отава пайда болады, ол күзде де жасыл, кейінірек сары-жасыл түстерді сақтайды. Жайылымда ірі қара мал масақтанғанға дейін жақсы жейді, жақсы, масақтану фазасында тек қанағаттанарлық, кейдегүлдену фазасында - әрең жейді. Жылқылар, қойлар мен ешкілер жейдіаздап нашар, бірақ ерте кезеңдерде де жақсы. Барлық жануарлар отаваны жақсы жейді. Сондықтан бидай шөптері сусымалы болып табылады, содан кейін жоғары қоректік қалдықтарды пайдалану үшін жайылымға құлағынан кешіктірмей мал жаю керек. Гүлдену -жеміс беру кезеңінде де пішенге шабылған, бірақ жақсы кептірілген, оны барлық жануарлар жейді.

Қауырсын тырсық - тығызтүйіршіктер түзетін көпжылдық шөп. Генеративті өсінділердің биіктігі 40-80 см-ге жетеді. Мамыр-маусым айларында гүлдейді.

Көктемде жапырақтарды жылқылар ықыласпен жейді, емізетін биелер сүт өнімділігін арттырады. Қауырсынды шөпті жайылымдарда жылқылар тез қалпына келеді, қымыз сапалы болып шығады. Мұны ірі қара мал жейдішамыршөп біршама нашар. Қойлар оны өсудің ерте кезеңдерінде ғана қанағаттанарлық түрде жейді, гүлдену және әсіресе жеміс беру кезеңінен бастап олар үшін өте қауіпті.

Отаву өте нәзік өнім береді және оны барлық жануарлар жақсы жейді. Азықтандыру кезінде жануарлардың жақсы өсуін қамтамасыз етеді.

Борозды бетеге (бетеге) - биіктігі 30-60 см болатын көпжылдық тығыз бұталы дәнді дақылдар, көптеген тамыр жапырақтарымен қуатты тығыз қопсытқыштар түзеді. Мамыр-маусым айларының аяғында гүлдейді, гүлдегеннен кейін ол кебе бастайды және толығымен піскен кезде сары және кедір-бұдыр шөпке айналады. Жазда барлық ыстық заттар тыныштықта болады және қайта өспейді. Температураның төмендеуімен және алғашқы жаңбырдың түсуімен көктемдегідей биіктікке дейін өсетін базальды жапырақтардың массасы пайда болады.

Жайылымда оны жануарлардың барлық түрлері, әсіресе жылқылар жақсы жейді, тек түйелер ғана қанағаттандырады. Гүлденудің басынан бастап және әсіресе пісу кезеңінде ол нашар жейді, ал жазда тек базальды жапырақтарды жейді.

Жіңішке қияқ - биіктігі 50-120 см жалаңаш, тегіс сабақты көпжылдық шөп. Жапырақ қабықшалары тегіс, тілінің ұзындығы 8 мм-ге дейін. Жапырақтары ені 7 мм-ге дейін, кейдекүрделі. Ұзындығы 10-30 см болатын үрей. Маусым-қыркүйек айларында гүлдейді. Дөрекі жем. Жайылымды ерте сатыдағы жануарлар, негізінен жылқылар мен ірі қара малдар азды-көпті қанағаттанарлықтай жейді. Ол өте тез кедір-бұдырланады, сондықтан шөпке қосымша лақтырылған паникулаларды жинау керек.

Қараған бұта (қараған) - биіктігі 0,5-2 м әлсіз тікенді, бұтақты бұта, түзу өсінділері және қара, жасыл немесе сарғыш–сұр қабығы бар бұтақтары бар. Гүлдері ашық сары, мамыр-шілде айларында гүлдейді, шілде-қыркүйек айларында жеміс береді.

Жайылымда жапырақтары мен жас өркендерін ірі қара мал мен қой жейді. Ол жақсы жапырақты, ал бұтақтары қалың бұталарда, әсіресе өсімдіктері жыл сайын шабылатын жерлерде жіңішке, бұтақ тәрізді. Мұндай жайылымдарда кейде тіпті күзге дейін жақсы жейді. Жапырақтарда жәнегүлдерде ақуыз көп.

Нағыз қазтабаншөп - биіктігі 30-125 см болатын тетраэдрлік, түзу, кейде қысқа тармақталған сабақтары бар көпжылдық, сәл түкті шөптесін өсімдік.Жапырақтары 6-15 бүршіктенген, жіп тәрізді дерлік, жиектері төмен қараған, сүйір, бұтақшалары төмен қараған. шамамен 4-5, ең жоғарғылары жұптасқан немесе дара. Ашық сары гүлдер паникулалы гүлшоғырына жиналған.

Маусым-тамыз айларында гүлдейді, шілде-қыркүйек айларында жеміс береді.

Жайылымдарда жеуге жарамдылығы неғұрлым құнды өсімдіктердің болуына байланысты, бірақдәнді дақылдар кепкен кезде оны түгелдей дерлік жейді. Оны ең жақсысыаттар мен жылқылар жейді, сәуірден тамызға дейін генеративті және вегетативті өркендер оның бақылауындағы барлық өсімдіктердің 90%-ында жеді. Құрамында ерте фазаларда көп ақуыз және аздап талшық бар, тағамдық құндылығыбұл уақытта сапалы пішеннен төмен емес. Уланудан кейін жақсы өседі. Жайылымға өте төзімді емес.

Жалаң мия (миа, қызыл-миа) - биіктігі 30-80 см және одан да көп тік, мықты, қарапайым немесе тармақталған сабақтарымен көпжылдық тамырсабақты-тамырсабақты шөптесін өсімдік. Жапырақтарыұзындығы 5-20 см, 3-10 жұптасқан, ұзынша-жұмыртқа тәрізді доланцетат тәрізді жапырақшалар. Гүлдері ақшыл-күлгін түсті, борпылдақ шоғырларға жиналған.

Мамыр-маусым айларында гүлдейді, шілде-тамыз айларында жеміс береді.

Жасыл мия құрамында таниндердің, сондай-ақ бүкіл өсімдікті жабатын жабысқақ заттың - қызыл иектің ("бал шырыны") болуына байланысты нашар жейді. Жайылымдық шөптің кедейлігімен оны қанағаттанарлықсыз, кейде тіпті жақсы (жақсы өсімдіктер болмаған жағдайда) толық жейді. Бүршіктенгенге дейін жиналған және жақсы кептірілген пішенде (жапырақтарды сақтау арқылы) оны қанағаттанарлықтай жейді. Басқа өсімдіктермен сүрлем алу үшінпайдаланылады.

Шайқурай жапырақты тобылғы - биіктігі 150 см-ге дейін бұта, қоңыр бұтақ тәрізді бұтақтарда көптеген қолшатыр гүлдері бар. Жапырақтары кішкентай, жас түкті, жұмыртқа тәрізді, жұмыртқа тәрізді. Гүлшоғыры 4-10 гүлді отырықшы қолшатырлар. Сәуір-мамыр айларында гүлдейді, маусым айында жеміс береді.

Жайылымда жапырақтар мен жас өркендерді қойлар икозалармен ықыласпен жейді. Басқа жануарлар нашар тамақтанады. Бастапқы кезеңде оның құрамында көп протеин, май және талшық көп емес, ал жақсы емес бұршақ тұқымдас шөптің тағамдық құндылығы жоғары. Құрамында С дәрумені, хош иісті заттар бар.

Кәдімгі мыңжапырақ - жіңішке, сусымалы, тармақталған тамырсабақты және биіктігі 5-60 см, кейде жоғарғы жағында бұтақтанатын бірнеше түзу немесе сәл бұралған сабақтары бар көпжылдық шөптесін түкті өсімдік. Жапырақтары дерлік сызықты, ұзындығы 10-40 см, кейде жоғарғы жағында тармақталған. Жапырақтары дерлік сызықты, ұзындығы 10-40 см және ені 0,8-5 см, екі немесе үш рет түйіршіктелген. Гүлдері ақ, қоңыр немесе қызыл, көптеген күрделі қалқандардағы себеттер.

Орманды, орманды дала және дала зоналарында және тау белдеулерінде шалғындарда, таулардың дала және шалғынды беткейлерінде, тыңайған жерлерде кездеседі. Шілде-қазан айларында гүлдейді.Ол нашар топырақтарда жақсы дамиды және жайылымға жақсы төзеді. Сондықтанжүктелген жайылымдарда ол әсіресе мол өседі. Жайылымдарда малдың барлық түрлері мен түрлері көктемнен бастап қанағаттанарлық, тіпті жақсы, жазда орташа мөлшерде жейді. Пішенде аздаған қоспалар болса, жануарлар жақсы жейді. Ерте фазаларда оның құрамында инем талшығының ақуызы өте көп, тағамдық құндылығы жоғары. Сүттің дәмін жақсартады, сүт айдағыш болып табылады. Бесік жаю кезінде тимпаниттің алдын алады.

Оның жусанға ұқсайтын күшті иісі және ащы, тұтқыр дәмі бар.

Австриялық жусан - биіктігі 60 см-ге дейін жететін көпжылдық шөптесін өсімдік, тік аз немесе жалғыз тармақталған және жақсы жапырақты және сабағы, жіңішке, тармақталған, сүректенген тамырсабақты. Шілде-қыркүйек айларында гүлдейді. Жайылымда жазда нашар жейді немесе мүлде жемейді. Кейде жазда құрғақшылық кезінде ол өте қанағаттанарлық түрде жейді. Күзде және қыста оны түйелер мен қойлар қанағаттанарлықтай, ал жылқылар мен ірі қара малдар аз мөлшерде жейді. Дәнді пішендегі австриялық жусанның аздаған қоспасы оның жеуге жарамдылығын жақсартады.

Лессинг тәрізді жусан - сүректі, көп басты тамыры және көптеген вегетативті (қысқартылған) игенеративті, жоғарыда тармақталған сабақтары (биіктігі 45 см-ге дейін), биік, тығыз шымтезек түзетін көпжылдық өсімдік. Қыркүйек-қазан айларында гүлдейді. Азықтық қатынаста нашар зерттелген. Әдеби деректерге сүйенсек,қойлар мен жылқыларды күзде және қыста қанағаттанарлықтай жейді. Геоботаникалық бақылаулар бойынша жайылымды барлық жануарлар көктемде, жазда және күзде қанағаттанарлық түрде жейді. Ерте фазаларда оның құрамында ақуыз және ұсақ жасушалар көп болады.

Жылтыр ши (ши) - биіктігі 250 см-ге жететін, сабағы мықты, көпжылдық ірі дәнді дақыл. Мамыр - шілде айларында гүлдейді. Өсімдік қатты кедір-бұдырлы жапырақтары бар өрескел. Ол әртүрлі топырақтарда кездеседі, бірақ әрдайым дерлік жер асты сулары жақын жерлерде кездеседі, кейде үздіксіз қалың бұталарды құрайды. Чиа шоғыры бойынша олар құдық қазуға арналған орынды таңдауда басшылыққа алады.

Жайылымда оны тек масақ шыққанға дейін ықыласпен жейді, кейінірек ол өте дөрекі болады. Отава чияны жазда да ықыласпен жейді. Шөпте ол жақсы жейді, егерқұлағына шабылған, ал кейінірек шабу кезінде тек жапырақтары жейді. Қысқы жайылымдарда оның маңызы ерекше, өйткені биік бұталар қармен зақымданбайды.

Сапасы орташа азықтық өсімдіктерге жатады.

Жоңышқажапырақты эспарцет (егістік) - мәдени өсімдік, ең көп өсірілетін көпжылдық шөптердің бірі. Оның тамыр жүйесі топырақ бетіне басқа эспарцеттерге жақын орналасқан, ал тамыр сілкінісі өмірінің бірінші жылында топыраққа тартылмайды. Бір шабуды береді.

Жайылымда мысықпен ірі қара мал қанағаттанарлық түрде жейді. Қойлар бүршіктену кезеңінде сабақтарының төменгі, дөрекі бөліктерін ғана қалдырып, жақсы жейді. Ол таза дақылдарға қарағанда аралас дақылдарда жақсы жейді. Мұндай жайылымдардағы қозылар мен ересек қойлар тәулігіне 200 г немесе одан да көп салмақ қосады. Жылқылар үшін ерекше құнды: олар эспарцеттерді тіпті дөрекі жүзіммен де жейді.

Уақытылы жиналған пішенді жануарлар жақсы жейді, жоңышқадан кем емес.

Кәдімгі қамыс - биіктігі 2,5-тен 9 м-ге дейін, орташа биіктігі 2 м-ге жуық тамырсабақты шөп. Жас кезінде қамыстың құрамында көп қант болады, бұл кезде жылқылар, ірі қара малдар оның салмағын ықылассыз жейді. Оны қойлар, ешкілер, түйелер азырақ жейді. Дегенмен, үрейдің үстіне оның кедір-бұдыр болғаны сонша, жайылымдағы мал оны құлықсыз жейді. Себеп - қатты кедір-бұдыр және сіңірілмейтін заттар көлемінің күрт артуы.

Жерүсті айрауығы (ақбатауқ) - тамырсабақты, биіктігі 80-150 см, сабағы орташа жапырақты, көпжылдық шөп.

Қазақстанның барлық аймақтарында жазықтар мен тау бөктерлерінің шалғынды құмды және батпақты топырақтарында кездеседі. Маусым-шілде айларында гүлдейді.

Су басқан және батпақты шалғындардың ірі азықтық шөптері. Топыраққа қажет емес, ол айтарлықтай тұздануға жол береді. Жайылымға және шөп шабуға жақсы төзімділікке ие, бірақ дөрекі, нашар жейтін шөп береді. Шөпті шөп шабу кезеңінен кешіктірмей шабу керек, өйткені ол өте тез өрескел болады. Бақытсыздықты жабайы және үй жануарларының барлық түрлері нашар жейді:ірі қара мен жылқы тек масақтанғанға дейін жейді, жаздың екінші жартысында тек гүлшоғыры мен жоғарғы жапырақтары шағып алады.

Шалғынды көкшөп - биіктігі 30-90 см сусымалы тамырсабақты көпжылдық борпылдақ дәнді дақыл. Мамыр-шілде айларында гүлдейді. Оның жіңішке, әлсіз жапырақты сабақтары бар, генеративтілерден басқа, генеративтілерге қарағанда қысқа вегетативті өркендердің көп саны бар, сондықтан оны әдеттегі төменгі сатыдағы дәнді дақылдарға жатқызады.

Негізінен жайылымдық өсімдік, қалыпты жайылымы бар шөптесін жерлерде кең және тез таралады. Бұл тамаша жемдік өсімдік болып саналады. Жылқылармен, ірі қара малдармен, қойлармен және жабайы жануарлармен жақсы қоректенеді. Бұл жайылымдар ірі қара малдың төлдерін азықтандыру үшін ерекше құнды.

Орақ тәрізді жоңышқа - биіктігі 1 м дейін көпжылдық өсімдік. Тамыр өте қуатты және дамудың бірінші жылында 2 м-ге жетеді. Сабақтарының саны көп, шамамен жойылған. Сары гүлдері мен орақ тәрізді гүлдері бар өсімдікбұршақ. Тұқымдары сопақша сопақша және л және бұршақ тәрізді, қоңыр немесе сарғыш түсті. Мамырдан тамызға дейін гүлдейді. Шалғындарда,тасты шөпті беткейлерде кең таралған. Аязға төзімділігімен, құрғақшылыққа төзімділігімен, тұзға төзімділігімен және жайылмаға төзімділігімен ерекшеленеді. Малдың барлық түрлерімен жақсы қоректенеді. Ол қан кетуді жақсы көтереді, мәдениетке енгізілген.

Ақ топырақты жусан - биіктігі 45 см биіктіктегі көпжылдық шөптесін өсімдік, көптеген вегетативті және генеративті өсінділері бар, тығыз және кең шымтезектерді құрайды. Жапырақтары контуры бойынша жұмыртқа тәрізді. Гүлдері сары. Тамыз, қазан айларында гүлдейді.

Жайылымдарда қойлар көктемде жақсы, тіпті жақсы жейді, күзде жақсы, жазда нашар жейді, күзде және қыста қайтадан жақсы және жақсы жейді, жылқылар мен түйелер одан да нашар жейді. Ірі қара мал оны көктемде, күзде және қыста қанағаттанарлықтай, ал жазда әрең жейді. Орташа сападан жоғары жемдік өсімдіктерге жатқызуға болады.

2.2. Нашар жеген, жемеген өсімдіктер

Гмелин кермегі (томарбояу) - қалың, сүректенген, түйінді тамыры және сабағы қысқарған, жер асты бөлігінде көлденең тыртықты, ал үстіңгі бөлігінде бірнеше жұп тармақтары бар көпжылдық шөптесін жалаңаш өсімдік. Сынықтардағы розетка жапырақтары қызарған, ұзындығы 4-40 см, ені 2-10 см, жұмыртқа тәрізді, дөңгелектелген. Гүлдер ұсақ, 1-4 гүлді масақтарда, жоғарғы жағында тармақталған масақтарда болады. Шілде-қыркүйек айларында гүлдейді, тамыз-қыркүйек айларында жеміс береді. Ол бүкіл Қазақстан бойынша сортаңды шалғындарда, кейде ылғалды сортаңдарда, қоқыстардың жиектерінде, тұзды көлдердің жағаларында, сазды теңіз жағалауларында, өзен аңғарлары бойындағы сортаңды ойпаңдарда және сортаңды, сирек су басқан жайылмаларда кездеседі.

Көктемде, жазда және күзде жайылымдарда оны түйелер қанағаттанарлықтай жейді, қойлар нашар, қалған жануарлар оны әрең жейді. Ерте фазаларда оның құрамында ақуыз көп және талшықтар аз, сонымен қатар кептірілген өсімдіктерде күрт төмендейтін жеткілікті жоғары қоректік құндылығы бар.

Австриялық жусан - биіктігі 60 см-ге дейін жететін көпжылдық шөптесін өсімдік, аз немесе жалғыз тармақталған және жақсы жапырақты сабақтары және жіңішке, тармақталған, сүректі тамырсабақтары бар. Шілде-қыркүйек айларында гүлдейді.

Құрамында эфир майлары, алкалоидтар және глюкозидтер бар. Жайылымда жазда нашар жейді немесе мүлде жемейді. Күзде және қыста оны түйелер мен қойлар, аз мөлшерде жылқылар мен ірі қара малдар қанағаттанарлықтай жейді.

2.3. Улы өсімдіктер

Казак аршасы - биіктігі 1-2 м-ге дейін, өсіп келе жатқан немесе жатқан бұтақтары бар сусымалы бұта. Күшті иіс пен өткір дәмге байланысты жануарлар одан аулақ болады. Өсімдіктің барлық бөліктері улы. Бұтақтар мен инелердің құрамында эфир майлары бар, олардың арасында қан кетуді күшейту үшін және түсік жасататын агент ретінде қолданылатын сабинол арша майы бар.

Ірі қара малдың, сирек жылқылардың улануын тудырады.

Сегиер сүттігені - көпжылдық шөптесін өсімдік, көп басты тамыры бар және тік, төменгі жағында тармақталған, бұтақ тәрізді сабақтары жүзден 12-55 см, жоғарғы жағында жақсы жапырақты. Төменгі жапырақтары ұсақ, қабыршақ тәрізді, бір-біріне жақын орналасқан; сабақты, отырықшы дерлік шпательді, үстіңгі жұмыртқа-ланцет тәрізді, доғал, сүйір.

5-12 гүл сабағы бұтақтардың ұштарында, қалғандары жапырақ қолтықтарында жиналады.

Шілдеде гүлдейді, шілде - тамызда жеміс береді. Ол шөлдер мен жартылай шөлдердің құмдарында, таспалы ормандардың шетінде, тасты беткейлерде, әктастар мен борлы топырақтарда, бұталар арасында, кейде тыңайған жерлерде, жайылымдарда, құрғақ арналардың малтатастарында кездеседі. бүкіл Қазақстан бойынша дерлік биік таулардан басқа.

Әдеби деректерге сүйенсек, жануарларды жеуге болмайды. Жеген кезде ауыз қуысының қабынуын тудырады, ал сауын сиырларда сүт қызыл түске боялады.

Құрамында сүтті шырынның құрамында аздап резеңке, көптеген алкалоидтар бар. Өсімдіктің қайнатпасын жергілікті тұрғындар туберкулезге қарсы тұтынады. Сорғыш маталарды жасыл түстің әртүрлі реңктерімен бояйды. Улы, жүйке жүйесін тежейді, асқазан-ішек жолдарын зақымдайды.

2.4. Дәрілік өсімдіктер

Кәдімгі жұпаршөп - көпжылдық жабайы шөптесін өсімдік. Орегано құрамында фенолдар, тимол, бициклді секвитерпендер және басқа да иісті қосылыстар, флавоноидтар бар таниндер, аскорбин қышқылы және эфир майы (1,2% дейін) бар.

Кәдімгі орегано орталық жүйке жүйесіне тыныштандыратын әсер етеді, тер, ас қорыту және брохиальды бездердің секрециясын, ішек моторикасын күшейтеді.

Кәдімгі бақбақ - биіктігі шамамен 30 см болатын көпжылдық шөптесін өсімдік. Тамыр өзегі, жуан, ұзындығы 20-60 см. Жапырақтары базальды розеткада, жалаңаш, үшбұрышты лобтармен. Гүлдері алтын сары. Мамырдың басынан қыркүйекке дейін гүлдейді.

Тамырларды, сирек жапырақтарды пайдаланыңыз. Өсімдіктің тамыры мен шөбі ащы ретінде тәбетті қоздырады және асқазан-ішек жолдарының жұмысын жақсартады, атоникалық іш қату кезінде холеретикалық және жұмсақ іш жүргізетін әсерге ие. Өсімдіктің тамыры асқазан мен диуретикалық препараттардың құрамына кіреді.

Үлкен жолжелкен - биіктігі 15-30 см қарапайым жапырақсыз сабағы және көптеген талшықты тамырлары қысқа, көпжылдық шөптесін өсімдік. Гүлдері ұсақ, қоңыр түсті. Маусым-тамыз айларында гүлдейді. Жолжелкен жапырақтарында гликозид аукубин, А, С және К дәрумендері, холин, аденин, полисахаридтер, сапониндер, органикалық қышқылдар және тағыда басқа Жолжелкен жапырақтары қақырық түсіретін, қабынуға қарсы және микробқа қарсы агент ретінде ұсынылады.

Нағыз қазтабаншөп - биіктігі 15-80 см болатын тармақталған тамырсабақты және түзу тармақталған сабағы бар көпжылдық өсімдік. Гүлдері ұзын, тығыз, үрейлі гүлшоғырында, ашық сары, бал иісі бар. Маусымнан қыркүйекке дейін гүлдейді. Жапырақтардан, гүлдерден және сығылған шырыннан алынған жапырақтар халықтық емдеу практикасында әр түрлі қолданыста болады.

Жалаңаш мия - биіктігі 110 см-ге дейін жететін көпжылдық шөптесін өсімдік. Зауытта алкалоидтар, кумариндер, таниндер, флавоидтар, эфир майы, С дәрумені бар. Ол ресми және халықтық медицинада жоғарғы тыныс жолдарының аурулары кезінде қолданылады, қабынуға қарсы, диуретикалық және іш жүргізетін дәрілердің, асқазан мен он екі елі ішектің ойық жарасын емдеуге арналған препараттардың бөлігі болып табылады. , бүйрек үсті безінің қыртысына әсер ететін препараттар, бронх демікпесі, аллергиялық дерматит, экзема және тағыда басқа үшін қолданылатын препараттар.

Кәдімгі мыңжапырақ - биіктігі 70 см-ге дейін жететін көпжылдық шөптесін өсімдік. Маусымнан жаздың соңына дейін гүлдейді. Шөптер мен гүлшоғырлардың құрамында эфир майы, фитонцидтер, органикалық қышқылдар, тұтқыр заттар және басқа заттар бар.

Мыңжапырақ қиыршықтары қабынуға қарсы, бактерицидтік, гемостатикалық, ашытуға қарсы, спазмолитикалық және жараларды емдейтін әсерге ие.

Кәдімгі тимьян - биіктігі 5-10 см болатын көптеген сабақтары бар көпжылдық шөптесін өсімдік. Жапырақтары кішкентай. Маусым-тамыз айларында гүлдейді. Халықтық медицинада тимьян шөпі қолданылады. Жүрек-қан тамырлары ауруларына тыныштандыратын дәрі ретінде қолданылады.

Жылқы қымыздық - биіктігі 60-150 см, жоғарғы жағында тік, тармақталған сабағы бар, қуатты тамыр жүйесі бар көпжылдық шөптесін өсімдік.

Қымыздық тамырында 4% -ға дейін антрахинон туындылары мен таниндер бар. Жапырақтарында флавоноидтар, рутин, каротин, гүлдерінде 450-ге дейін аскорбин қышқылы бар Өсімдіктің барлық мүшелерінде кальций оксалатының көп мөлшері бар. Өсімдіктің тамырынан алынған препараттар дозасына байланысты тұтқыр және бекітетін немесе іш жүргізетін әсерге ие. Қымыздық препараттары бүйрек ауруларына қарсы.

Дәрілік қандышөп - биіктігі 20 - 100 см, жоғарғы жағында түйіршіктелген, тармақталған сабағы бар көпжылдық шөптесін тамырсабақты өсімдік. Жапырақтары түйіршіктелген, ұзын жапырақшаларында базальды, сабағы кішірек, отырықшы. Ол жайылымға жақсы төзеді және шөптесін жерлерде егілген жайылымдарда 7 - 8 жыл сақталады. Құрамында ақуыз көп, С дәрумені бар, жоғары қоректік. Медицинада және қазіргі уақытта халықтық медицинада - қатерлі ісіктерге, теріге қолданылады аурулар, гомеопатияда - өкпе ауруларында гемостатикалық, гинекология, диарея, жараларды емдеу, антигельминтикалық, диарея, жараларды емдеу, антигельминтикалық және басқа асқазан-ішек аурулары.

2.5. Табиғи азықтық алқаптар

Табиғи жағдайлары мен өсімдік жамылғысының сипатына қарай Маралды ауылдық округінің аумағы орналасқан таулы шалғынды-дала және дала зонасында. Шалғынды-далалық аймақ учаске аумағының солтүстік және шығыс бөлігін алып жатыр. Далалық аймақ учаскенің оңтүстік бөлігін алып жатыр. Округтің барлық аумағы негізінен жайылымдар мен шабындықтардан тұрады. Егістік жерлер аз ғана бөлігін алып жатыр.

Таулы шалғынды-дала және дала зонасында өсімдік жамылғысы қызылбас, қауырсын, тырса, бетеге, кобрезий, бұта, дәнді және аралас шөпті жайылымдар мен шабындықтармен ұсынылған. Солтүстік беткейлері ылғалдандырылған және кеуіп кетуден қорғалғандықтан дәнді, шөптесін және бұталы жайылымдармен және қалың бұталармен жабылған. Дәнді дақылдар сусымалы бидай шөптерімен, құрама кірпілермен, тар жүнді шөптермен, шалғынды шалғынды тимоти шөптерімен ұсынылған. Шөптер: нағыз төсек-орын, кәдімгі мыңжапырақ, жасыл құлпынай, эспарцет астрагалы, қырықбуын эспарцет. Бұталардың ішінде тікенді итмұрын және аз гүлді котонестер басым. Олар орманды-шалғынды сазды, орманды-шалғынды-дала, кәдімгі қара топырақтарда және қара топырақтарда толық дамымаған және дамымаған сазды топырақтарда түзіледі.

Өзендер мен бұлақтардың тар таулы аңғарларында әр түрлі ағаш түрлері кең таралған: көктерек, тал, қайың және басқалары, олардың арасында жайылымдар бар

Округтің оңтүстік бөлігінің өсімдік жамылғысы түр құрамының кедейлігімен ерекшеленеді. Бұл жерде шөптің тұрақтануы жүреді, өйткені қатты жылыну әсер етеді. Бұталардың ішінде Сент-Джон сусласы мен үш бөлікті шалғынды тәтті, бұталы қараған және қараған ақ қабығы кең таралған. Тырса дәндерінен бетеге және бидай шөптері тарақ тәрізді. Шөптесін өсімдіктерден кәдімгі мыңжапырақ, нағыз төсеніш, жусан, иісті және кәдімгі тимьян.

Жусан тар қырлы, ақ топырақты, Маршалов және австриялық.

Олар қара-қоңыр кәдімгі, қара-қоңыр толық дамымаған және дамымаған сазды топырақтарда түзіледі.

Шығыс бөлігінде тау аралық аңғарлар мен тегістелген үстірттерде орманды шалғынды сазды топырақтарда қабрезийлі жайылымдар мен аралас шөпті-дәнді шабындықтар кең таралған.

Жер асты сулары жақын өзендер мен бұлақтардың аңғарлары бойында әр түрлі шабындықтар кең таралған, олардың арасында дәнді-шөпті-шалғынды жайылымдар басым. Дәнді дақылдардан сусымалы бидай шөптері, шалғындық көкшөп, жер үсті қамысы, шалғындық тімоте, тар түкті, шөптерден нағыз төсек-орын, кәдімгі мыңжапырақ, егістік бидайық, кәдімгі одуванчика, орташа жолжелкен, сібір гераньі және тағыда басқа Олар шалғынды жерлерде қалыптасады-кәдімгі қара топырақты және шалғынды-қара қоңыр топырақтарда. Өте ылғалды жерлерде қамыс пен мысыққұйрық өседі.

Ауылдық округ аумағындағы жоғарыда аталған қауымдастықтардың барлығы қазіргі уақытта жеке мал жаю және шабындық үшін пайдаланылуда.

Далалық зерттеу материалдары бойынша флористикалық тізім 81 тұқымдасқа және 28 тұқымдасқа жататын 112 түрді құрайды. Тұқымдастардағы түрлердің саны бойынша дәнді дақылдар - 25 түр, композиттер - 14 түр, қалампыр - 13 түр, бұршақ тұқымдастар - 9 түр, лабиат - 6 түр, сызықтық - 5 түр, Қалампыр - 7 түр, шөгінді және жынды - әрқайсысы 4 түр, Қарақұмық - 3 түр, Касатиковые, жолжелкен, ырғай, жұп жапырақты, норичниковые, даршын 2 түрден, ал эфедра, ситник, қалақай, Норичниковые, Қалампыр, қайың, Биндвид, Рутовые 1 түрі бойынша.

Өсімдік жамылғысында 16 түр доминантты болып табылады.

Түрлердің басым көпшілігін (104 түрі - 92,8%) мал жейді, улы және мал жемейтін 8 түрі, 9 түрі дәрілік, 2 түрі қорғауға жатады.

3. ТОПЫРАҚТАР

"Қазақстанның жер қорын табиғи-ауылшаруашылық аудандастыру" сызбасына сәйкес зерттелген аумақ мыналарға жатады қуаң дала аймағында Үкімет балтай калба ауданы (III-3-1) және далалық аймақ Правинция Алтай алды ауданы (II-3-1).

"Қазақстанның таулы және тау бөктеріндегі топырақтарының жүйелі тізімі мен негізгі диагностикалық көрсеткіштеріне" сәйкес (Алматы, 1989 ж.) Маралды ауылдық округінің жерлерінде топырақтың келесі типтері, кіші типтері мен тұқымдары анықталды:

- Орманды шалғынды-далалы сазды-сазды

- Орманды шалғынды сазды-сазды

- Сілтіленген кәдімгі сазды қара топырақтар

- Кәдімгі кәдімгі саздақ қара топырақтар

- Кәдімгі аз дамыған саздақ қара топырақтар

- Қара-қоңыр кәдімгі саздақ

- Қара-қоңыр түсті дамымаған және толық дамымаған саздақтар

- Шалғынды-қара-қоңыр кәдімгі саздақ

- Шалғынды-қошқыл-қошқыл сортаң сазды

Төменде ауылдық округ аумағында кездесетін ең көп таралған негізгі топырақ түрлерінің сипаттамалары берілген.

Орманды шалғындылар зерттелген аумақта орта таулы белдеуде таралған, мұнда оңтүстіктің беткейлері, сирек батыс экспозициялары алып жатыр. Шалғынды өсімдіктердің астында дамиды. Топырақ түзуші жыныстар - екі мүшелі элювиалды-делювиалды қиыршық тасты саздақтар, олардың астында тығыз жыныстардың қиыршық тастары, сирек - жарылған тығыз жыныстар жатыр. Табиғи өсімдік жамылғысы қияқ-әр түрлі шөптесін өсімдіктер қауымдастығымен (қияқтармен) ұсынылған: жоңғар, қара шашты және еңкейген). Шөптерден басқа бұталар аз мөлшерде кездеседі - шабындық, итмұрын, ырғай, қараған.

Шөптердің тұйықталуы 90-100%, бұталар - 10-20%.

Орманды-шалғынды топырақтар жоғары гумустың құрамымен сипатталады (10-17%), А горизонтының қалыңдығы 25-45 см тереңдікте гумустың мөлшері алдымен күрт, содан кейін біртіндеп азаяды. Әдетте, қышқылдық тереңдікке қарай артады.Сипатталған жайылымдар жаз мезгілінде жайылым ретінде пайдаланылады.

Орманды-шалғынды-дала топырақтары - шалғынды-дала өсімдіктерінің астындағы орманды-шалғынды топырақтармен бірге орта таулы аймақтарда оңтүстіктің беткейлерінде және батыс экспозициясының кейбір жерлерінде ерекшеленеді.

Топырақ түзуші жыныстар - элювиалды-делювиалды тасты саздақтар, сирек - құмды саздақтар, таяз тереңдікте қиыршық тасты, әдетте карбонатсыз қоқыспен жабылған. Орманды-шалғынды-далалы дәнді-дәнді-жусанды-әр түрлі шөптесін, сазды-дәнді-әр түрлі шөптесін-цинкофильді қауымдастықтың табиғи өсімдіктері.

Өсімдіктердің тұйықталуы 90% құрайды.

Шалғынды-орманды дала топырақтарының жоғарғы қабаттарындағы гумустың мөлшері 6-12%, азот - 0,4-1,0% жетеді. Тереңдікте қарашірік пен азоттың мөлшері біртіндеп азаяды.

Топырақ суспензиясының реакциясы орташа қышқылды (рН = 5-6), тереңдеген сайын кеуіп немесе әлсірейді.

Механикалық құрамы сазды.

Сипатталған жайылымдар жазғы жайылым ретінде пайдаланылады.

Сілтіленген қара топырақтар олар абсолюттік биіктігі 1500-2000 м болатын таулы-орманды дала зонасының төменгі бөлігімен шектелген - қара топырақтардың таралу аймағының ең ылғалды бөлігінде. Олар негізінен жұмсақ солтүстік және батыс беткейлерде, сондай-ақ борпылдақ шөгінділердің қалыңдығы жоғарылаған жоталар мен үстірттердің үстірт тәрізді кеңістіктерінде орналасқан.

Топырақ түзуші жыныстар басым көпшілігінде едәуір қалың қос мүшелі элювиалды-делювиалды сазды-қиыршық тасты шөгінділер және әлдеқайда сирек борпылдақ лесс тәрізді жыныстар болып табылады.

Гумусты-аккумулятивті горизонт А (ол әрдайым дерлік А горизонттарына бөлінеді1 және А2) дерлік қара түске ие (қара-сұр, қою сұр), оның төменгі бөлігінде (А-да) қоңыр реңкке ие болады1).

Оның қуаты 40-60 см аралығында өзгереді.

Жай шайылған қара топырақтар аумақтың солтүстік бөлігінде, орта тауларда таралған.

Қуатты қарашірік горизонтымен сипатталады A+B1, оның орташа мәні 85-98 см аралығындағы ауытқулармен 90 см құрайды. Топырақ профилінің жалпы қалыңдығы 106-138 см аралығында, орташа есеппен 120 см құрайды.

Өсімдік жамылғысы дәнді-әр түрлі шөптермен, дәнді-әр түрлі шөптермен-арамшөптермен, бұталы-дәнді-әр түрлі шөптермен ұсынылған.

Қарашірік құрамы бойынша сипатталатын топырақтар басым көпшілігінде орташа гумусты топырақтар болып табылады және 6,5-тен 9,9%-ға дейінгі аралықпен тың жерлерде 7,6% орташа құрамымен сипатталады; егістік алқаптарында бұл мән біршама төмен және 5,1-7,8% ауытқуларымен орта есеппен 6,0% құрайды. Оның профилі бойынша өзгеріс біртіндеп жүреді, ал тереңдікке ену айтарлықтай байқалады - көкжиекте1 оның шамасы 1,4-тен 2,4% -ға дейінгі ауытқулармен орта есеппен 1,8% құрайды. Топырақтың механикалық құрамы сазды.

Қарастырылып отырған топырақтар жайылым ретінде пайдаланылады.

Кәдімгі қара топырақтар жер бедері бөлшектенген орта таулармен бейнеленген. Топырақ түзуші жыныстар - бұл едәуір қалыңдықтағы топырақтардың түзілуін анықтайтын лесс және лесс тәрізді саздақтардың қалың қабаттары; шағын (50-75 см) тереңдікте жарылған тығыз жыныстармен немесе олардың қоқыстарымен жабылған элювиалды-делювиалды қиыршық тасты саздақтар.

Кәдімгі қара топырақтар кәдімгі топырақтар осы тектегі топырақтар арасында ең көп таралған болып табылады. Ауылдық округтің солтүстік және оңтүстік бөліктерінде кездеседі.

А горизонтының қалыңдығы 22-35 см аралығында ауытқиды. Профильдің жалпы сыйымдылығы 85-105 см аралығында ауытқиды.

А горизонтындағы гумустың мөлшері 8,3% құрайды.

Табиғи өсімдік жамылғысы бұталы-дәнді-әр түрлі шөптесін және дәнді-әр түрлі шөптесін қауымдастықтармен ұсынылған.

Жоғарыда сипатталған топырақтар жайылым ретінде пайдаланылады.

Кәдімгі нашар дамыған қара топырақтар кәдімгі топырақтардан қалыңдығы 32-40 см-ге дейін ауытқитын, орташа есеппен 35 см-ге дейін жететін ұсақ топырақты қалыңдығымен, демек, ксероморфизмімен (далалануымен) ерекшеленеді. өсімдік жамылғысында да, морфо-генетикалық және физикалық-химиялық көрсеткіштерінде де көрінеді. Топырақтар генетикалық горизонттардың толық емес жиынтығымен сипатталады (көп жағдайда олардың профилі А типіне қарай бөлінеді1, ВС, С. немесе АВ, ВС, С).

Алдыңғыларымен салыстырғанда нашар дамыған кәдімгі қара топырақтардың қарашірінділері азырақ - А горизонтындағы қарашіріктің орташа мөлшері 2,3-тен 8,4%-ға дейінгі нұсқаларымен 5,8% құрайды, ал профиль бойынша оның тереңдеп азаюы, әдетте, күрт.

Көп жағдайда топырақтар карбонатты емес, олардың көрінетін пішіндері қиыршық тастағы қыртыстар түрінде белгіленеді. Табиғи өсімдік жамылғысы сазды–дәнді-жусанды–аралас шөптерден тұрадыбұталы– сазды -дәнді–дәнді-аралас шөптерден, бұталы - дәнді-жусанды түрлерден тұрады.

Механикалық құрамы бойынша қара қоңырның дамымаған топырақтары сазды болып келеді.

Сипатталған жерлер жайылым ретінде пайдаланылады.

Қара-қоңыр топырақтар ауылдық округтің солтүстік таулы бөлігінде таралған.

Топырақ түзуші жыныстар алуан түрлі және шөгінділермен ұсынылған негізінен төрттік жастағы: лесс тәрізділер саздақтар, элювийлік, элювийлік-делювийлік шөгінділер, неоген-палеогендік саздар және олардың элювийлері, көне аллювийлік құмдар, құмды саздар, жеңіл саздақтар, борлар, мергельдер.

Топырақ түзілу жағдайларына және топырақ түзуші жыныстардың табиғатына байланысты қара қоңыр топырақтар арасында генетикалық тұқымдастар ажыратылады: кәдімгі және толық емес және дамымаған.

Қара қоңыр кәдімгі топырақтар жұмсақ еңіспен шектелген жазықтарға. Ауылдық округтің орталық бөлігінде кездеседі.

Топырақ түзуші жыныстар негізінен элювиалды шөгінділер болып табылады.

Қарашірік горизонтының қалыңдығы A+B, 31 см-ден астам, тек 35-49 см аралықта тостаған тәрізді ауытқиды.

Қалыңдығы 18-27 см А горизонты қоңыр-сұр немесе қоңыр-қара-сұр түсті қоңыр реңкпен біркелкі қара-сұр түске боялған.

Оның құрылымы түйіршікті-ұнтақты немесе ұнтақты-сынғыш.

Горизонттың қалыңдығы В1, төменде орналасқан, 12-24 см аралығында ауытқиды; қоңыр реңк гүл шоғырында айқын көрінеді, алдыңғысымен салыстырғанда, көкжиек тығызырақ, құрылымы түйіршіктелген, кейдеұсталмаған.

А горизонтындағы қарашіріктің мөлшері жеңіл құрылымды топырақтарда 1,8-ден 2,6%-ға дейін және сазды және ауыр сазды топырақтарда 2,1-ден 4,2%-ға дейін ауытқиды.

Өсімдік жамылғысы сазды-дәнді-жусанды-шөптесін қауымдастықтан тұрады.

Механикалық құрамы - сазды

Сипатталған жерлер жайылым ретінде пайдаланылады.

Қою қоңыр, дамымаған топырақтар көп таралған және ең тік, жақсы жылыған беткейлермен және тар төбелермен шектелген.

Өсімдік жамылғысы тау-дала топтарымен ұсынылған, мұнда ксерофитті шымтезек жармалары (ойықты бетеге, түкті қауырсынды шөптер, Лессинг және тағыда басқа) кейде қалың бұталарды құрайтын жусандармен, бұталармен жетекші болып табылады.

Топырақ түзуші жыныстар деп жер бетінен 40 см және одан жоғары қашықтықта жатқан жұқа элювиалды-делювиалды қиыршық тасты саздақтар, тығыз жыныстардың сынықтары немесе массивті кристалды жыныстар жатады.

А қарашірік горизонтының қалыңдығы 14 см-ден аспайды.

Топырақтар салыстырмалы түрде жақсы гумусталған - А горизонтында қарашіріктің орташа мөлшері 3,2% құрайды, ауытқуы 2,0%-дан 4,9%-ға дейін.

Топырағы осы жерлер жайылымдық жер ретінде пайдаланылады

Қою қоңыр, толық дамымаған топырақтар 40-80 см тереңдіктен тығыз жыныстармен немесе олардың элювийімен жабылған.ксероморфты жағдайда дамып келе жатқан қара қоңырның толық дамымаған топырақтары профильдің айтарлықтай қысқаруымен, қарашірік горизонтының өте аз қалыңдығымен ерекшеленеді, емес 30-40 см-ден асатын, толық дамымаған карбонатты горизонттың болмауымен, тығыз тау жыныстарына немесе олардың үгілу өнімдеріне айналады. Профиль бойынша қиыршық тас бар.

А горизонтының қалыңдығы 10-17 см, қою қоңыр түсті, түйіршікті-ұнтақты немесе шаңды-түйіршікті құрылымды, жоғарғы бөлігінде 3-5 см-ге дейін, әлсіз қопсытылған, әдетте, айтарлықтай қаңқалық сипатқа ие.

Көкжиек Айтарлықтай дауылды, тығыздалған, кесек құрылымды.

Тұз қышқылынан қайнау жер бетінен де, бүкіл профиль бойынша да анықталады, бірақ көбінесе горизонттың төменгі бөлігінде немесе ӘК-де болады.

А горизонтындағы гумустың орташа мөлшері 1,7-4,3% аралығында өзгеріп, 3,5% құрайды; В горизонтында - 2% орта есеппен 1,4% -дан 3,2% -ға дейін ауытқиды; В горизонтында1 (ол бөлінген жағдайларда) гумустың мөлшері орта есеппен 1,5, ӘК-де - 1,3% құрайды.

Топырақ ерітіндісінің реакциясы бейтарапқа жақын (рН 6,8-7,3).

Топырақтар іс жүзінде суда еритін тұздармен тұздалмаған.

Табиғи өсімдік жамылғысы сазды-дәнді-жусанды-аралас шөпті бұталы-дәнді-аралас шөпті, бұталы-дәнді-жусанды типтермен ұсынылған.

Механикалық құрамы бойынша қара қоңыр толық дамымаған топырақтары сазды болып келеді.

Сипатталған жерлер жайылым ретінде пайдаланылады.

4. ЖАЙЫЛЫМДАРДЫ ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУ НЕГІЗДЕРІ.

Маралды ауылдық округінің жерлері бір Негізгі учаскемен ұсынылған.

Геоботаникалық іздестіру нәтижелері бойынша Маралды ауылдық округінің жалпы ауданы 117404 га, оның ішінде 96878 га (жайылымдар мен шабындықтар алаңы) құрады.

Ауылдық округтің аумағы жер бедері бойынша гетерогенді. Ол тегістелген үстіртпен және толқынды-төбелі рельефпен, тау жыныстарының жиі шығуымен бөлінеді. Ауылдық округ аумағы арқылы Күршім, Маралиха, Тополевка, Озерная және Қыстау-Күршім өзендері ағып өтеді, құдықтар мен бірнеше ірі және ұсақ көлдер бар.

Бұлақ тауларындағы су тасқыны. Мұнда тау жоталарын кесіп өтетін көптеген өзендер мен бұлақтар бар, сондықтан жазда мал суарумен қамтамасыз етіледі. Жалпы, шаруашылық аумағындағы жайылымдар жеткілікті түрде суланған. Зерттеу аймағының климаты орташа ылғалды және жылы, оңтүстік бөлігінде орташа ыстық жазмен сипатталады.

Ауылдық округ аумағында орман-шалғынды, қара топырақты және қара-қоңыр аймақтарының топырақтары кең таралған.

Өсімдік жамылғысы рельефке, аймақтың эдафикалық және климаттық жағдайларына сәйкес келеді. Зерттеу аймағының флорасын экологиялық талдау ксерофиттердің жазықтарда (жусан, типчак, тырса, Сент-Джон сусласы шабындығы және басқалары) және мезофиттердің жазық ойпаттары мен өзендер мен бұлақтардың аңғарларында жақсы шабындық ретінде қызмет ететін шөпті-шөпті шалғындар дамиды.

Бұл шалғындардың шөптерінде дәнді дақылдар (кірпі, блюграсс, бидай шөптері, волоснец, басқалары) және көптеген шабындық-шөптер (мия, төсек, одуванчика, мыңжапырақ және тағыда басқа) басым. Ең көп таралған жайылымдар-бұталы, Сент-Джон сусласы, кішкентай гүлді котонестер, тікенді итмұрын және бұталы қарағайлар басым, олар 33173 га аумақты алып жатыр.

Флористикалық құрамы бай, сайттарда өсімдіктердің 20-25 түрі кездеседі. Учаскенің орталық және батыс бөлігінде қара қоңыр топырақтарында шөптер мен жусандармен кешенде қауырсынды волосатик (тарса) басым шөпті жайылымдар кездеседі, олардың ауданы 12758 га құрайды.

Типчак басым шымтезек дәндері округтің Оңтүстік, Орталық, Шығыс және солтүстік бөліктерінде кобрезиямен, жусанмен және цинкофилмен бірге орманды-шалғынды және қара топырақтарда жақсы таралады, олардың аумағы 11421 га құрайды. Сондай-ақ, таулы алқаптардағы орта тауларда Кобрезия жайылымдары дәнді дақылдармен, шөптермен және цинкофилдермен бірге орманды-шалғынды топырақтарда жақсы таралады. 3995 га. шалғынды топырақтардағы тау аралық алқаптарда дәнді жайылымдар мен шабындықтар кірпі мен волоснец бидай шөптері басым болды, олардың ауданы 10177 га.

Маралды ауылдық округінің оңтүстік бөлігі мал жаю үшін қарқынды пайдаланылады, нәтижесінде жердің аз бөлігі нашар жейтін, жемейтін және улы өсімдіктермен бітеліп қалады, мысалы, Сегиеровский эйфорбиясы, жанып тұрған қалақай, сабағы жоқ цинкофил және басқалар. Көбінесе австриялық жусан Шөпке араласады. Жер пайдалану аумағындағы жоғарыда сипатталған барлық қауымдастықтар қазіргі уақытта жеке мал жаю және шабындық үшін пайдаланылады.

Ауыл шаруашылығы алқаптары жайылымдармен - 8892 га, шабындықтармен - 7976 га, егістіктермен - 398 га, көпжылдық екпелермен - 8 га. оның ішінде басқа да алқаптар бөлінді: қылқан жапырақты орман - 90 га, жапырақты орман - 5495 га, аралас орман - 265 га, бұталар - 3094 га, арчи қопалары-1586 га, қамыс алқаптары батпақтар - 23 га, тау жыныстарының шығуы - 8253 га, су беті - 934 га, елді мекендер - 219 га, карьер - 161 га (№2 кесте).

Маусымдық пайдалану бойынша жайылымдар арасында жазғы жайылымдар басым - 44539 га (50,1%). Жазғы жайылымдардың жемшөп қоры 301566 ц құрғақ массаны немесе 167739 ц жемшөп бірлігін құрайды. Көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдардың үлесіне 22354 га (25,1%) келеді. Көктемгі-жазғы-күзгі жайылымдардың азықтық қоры 137281 ц құрғақ массаны немесе 76605 ц азықтық бірлікті құрайды. Көктемгі-жазғы жайылымдарда 22009 га (24,8%). Жазғы жайылымдардың жемшөп қоры 14387 ц құрғақ массаны немесе 83231 ц жемшөп бірлігін құрайды.

Зерттелген аумақтың жайылымдарының жалпы жем қоры 582717 ц құрғақ массаны немесе 327575 ц Жем бірлігін құрады.

Маралды ауылдық округінде 01.08.2022 ж. әлеуметтік-экономикалық Паспорт деректері бойынша 13251 бас қой мен ешкі, 6885 сиыр, 3645 жылқы немесе 69546 шартты қой басы бар, жалпы жем-шөп қоры 582717 ц құрғақ массасы осы аумақта жайылым кезеңінде, ұзақтығы 120 күн, 194239 қой басын ұстауға болады. яғни жайылымдық жем жеткілікті.

Ауданы 7976 га шабындықтардың жемшөп қоры 69663 құрғақшылық массасын немесе 39244 ц азықтық бірлікті құрайды.

Жайылымдардың жалпы алаңынан мәдени - техникалық жай - күйі 88902 га, оның ішінде таза - 21344 га (24%),17939 га(20,2%), бұқтырылған - 33266 га (37,4%), құлатылған барлығы-15088 га (17%), оның ішінде жусанмен құлатылған-14469 га (9,6%), біржылдықтармен құлатылған өсімдіктер - 619 га (4%), ал улы және жеуге жарамсыз өсімдіктермен бітелген-1265 га(1,4%). 1981 жылғы зерттеуде Жайылымдардың жалпы ауданы 79710 га құрады, оның ішінде таза - 55967 га (70,2%) айдалды - 278 га (0,3%), бұқтырылған - 22854 га (28,7%), улы және жеуге жарамсыз өсімдіктермен бітелген - 611 га (0,8%).

4.1. Жайылымның шөп алқабына әсері.

Округ аумағында жайылымдық жүктемені қысқарту және 29603 га алқапта мал жаюды ретке келтіру ұсынылады, арам шөптермен күресу 559 га алқап пен шабындыққа ұсынылады. жайылымдарды ұтымды пайдалану. Жайылымдар мен жайылымдық мал азығының маңызы. Жасыл шөп-жоғары қоректік Жем. Ең жақсы жайылымдық шөптер, әсіресе дәнді-бұршақты шөп қоспалары 100 кг-нан асатын 10 кг-нан асатын ақуызды және 100-ге дейін жем бірлігін қамтиды.

Сонымен қатар, шөптің сіңімділігі жасыл шөпке қарағанда едәуір төмен (15-20%). Жайылымдық жасыл шөпте, мысалы, шөптен шамамен 10 есе көп витамин бар. Минералды заттар (негізінен кальций тұздары мен фосфор тұздары), олардың жетіспеушілігімен жануарлардың дұрыс өсуі мен дамуы мүмкін емес, жасыл жайылымдық шөпте қажетті мөлшерде болады. Жайылымдық күтім жануарларға көпжақты қолайлы әсер етеді. Бұл жануарлардың жақсы дамуына және өсуіне ықпал етеді, олардың денесі әртүрлі ауруларға төзімді болады.

4.2. Жайылымның шөпке әсері.

Мал жаю өсімдіктерге үлкен әсер етеді. Шөпті тістеу, зақымдау, қағу, жерге тигізу оның жағдайына айтарлықтай әсер етеді. Сонымен қатар, жайылым шалғынды жерлердің топырағына әсер етеді, оны тығыздайды, топырақтың физикалық қасиеттерін, су-ауа және тамақтану режимін өзгертеді.

Жайылым нәтижесінде өсімдік жамылғысы өзгереді: шөптегі өсімдік түрлерінің саны азаяды, негізінен жайылымға төзімді өсімдік түрлері сақталады. Жайылымдарды дұрыс пайдаланбаған кезде көбінесе құндылығы төмен шөптер, дөрекі шөптер пайда болады, шөптердің сапасы нашарлайды, шөптердің өнімділігі төмендейді.

Жайылымның өнімділігі шөпте шабындық шөптердің болуымен ғана қамтамасыз етіледі, олар шабылғаннан кейін тез өсіп, жайылым кезеңінде Жасыл массаның тұрақты шығуын қамтамасыз етеді. Бұл қабілет көбінесе жайылымдағы шөптің негізін құрайтын негізгі дәнді дақылдарға тән.

Жайылымдарды ұтымды пайдалану кезіндегі негізгі талаптар жайылымдардың жоғары өнімділігін алу үшін жағдай жасауға, шөптің құнды құрамын ұзақ уақыт сақтауға, жайылымдық азықпен малдардың ең көп санын қамтамасыз етуге және мал шаруашылығы өнімдерінің жоғары шығымдылығын алуға дейін азаяды. Осыған байланысты шөпті жайылымдық пайдалану кезінде қосалқы қоректік заттардың жинақталуы мен жұмсалуы, шөптердің өсуі мен дамуының биологиясы, шөптің қайта өсуіндегі маусымдық ауытқулар, жайылымдардың "демалу" кезеңдері үлкен маңызға ие.

Жайылымдарды пайдаланған кезде, ең алдымен, жайылымдардың уақыты, биіктігі мен саны, сондай-ақ жайылымдарға қалыпты жүктеме үлкен маңызға ие. Жайылымдардың өнімділігін қолдайтын және арттыратын іс-шаралар. Жайылымдарда егінді және жақсы жемшөп құрамын бүкіл пайдалану кезеңінде жоғары деңгейде ұстап тұру тек ұтымды пайдалану әдістерінің үйлесімімен ғана мүмкін болады.

Шөптерді пайдаланудың жеткілікті қарқындылығымен өнімділікті жоғары деңгейде ұстап тұруға мүмкіндік беретін бірқатар шаралар бар: жайылымға күтім жасау шараларын қолдану (тыңайтқыштар енгізу, шөптерді егу, уланбаған қалдықтарды шабу және тағыда басқа), мезгіл-мезгіл демалу, тұқымдар пісіп болғаннан кейін шөпті пайдалану, шабындықпен жайылымды пайдалану, жайылымдық-учаскелік жаю жүйесін енгізу.

Бұл іс - шаралардың барлығы шашыраңқы емес, белгілі бір жүйеде-жайылымдарда жайылым айналымын ұзақ уақыт пайдалану жолымен қолданылуы тиіс.

Жайылымдардың шөптесін жерлерін күтіп-баптау және бір мезгілде жақсарту, сондай-ақ олардың өнімділігін арттыру шараларына су режимін жақсарту және реттеу, бүршіктер мен бұталарды жою, арамшөптермен күресу және тағыда басқа іс-шаралар жатады.

5. ЖАЙЫЛЫМДАР АУМАҒЫН ҰЙЫМДАСТЫРУ

Мал шаруашылығына берік жем-шөп базасын құруда және жайылымдардың деградация процестерінің алдын алуда арзан және қоректік жемшөптің негізгі көздерінің бірі болып табылатын жайылымдарды дұрыс пайдалану маңызды рөл атқарады.

Табиғи жайылымдарды ұтымды пайдаланудың негізі жайылым айналымы болып табылады.

Жайылым айналымы-бұл шөптің өнімділігін сақтауға және арттыруға бағытталған жайылымдарды пайдалану және күту жүйесі. Бұл белгілі бір ретпен жылдар бойы қайталанатын Жеке пайдалану және күтім әдістері кезектесетін жүйе.

Өсімдік жамылғысының ерекшеліктерін ескере отырып, жайылымдардың белгілі бір түрлерінде шөпті уақтылы егу, жайылымдық шаруашылықты ұйымдастыруға кететін шығындарды азайту, жайылымдық учаскелер мен су көздерін дұрыс орналастыру, сондай-ақ жануарлардың бос қозғалысын барынша азайту қажетті ветеринариялық-профилактикалық талаптардың сақталуын қамтамасыз етеді.

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 3-қосымша

Жайылымдық инфрақұрылым объектілері туралы және ауыл шаруашылығы жануарларын айдауға арналған сервитуттар туралы мәліметтер

Р/с №	Жайылымдық инфрақұрылым объектілері	Пайдаланудағы жайылым инфрақұрылымы объектілерінің саны, бірлік	Құрылысты (қайта жаңғыртуды) қажет ететін жайылым инфрақұрылымы объектілерінің саны, бірлік	Ұзындығы, километр	Ауданы, мың шаршы метр
1	2	3	4	5	6
1.	Суландыру құрылыстары(ұңғымалар, құбырлы және шахталық құдықтар, қазандар)	ұңғымалар - 30
2.	Құрылыстар, көпірлер, жолдар
3.	Мал айдау трассалары, мал тоқтайтын суару алаңдары	1		130
4.	Қой тоғытатын ыдыстар, қора-жайлар мен қоршалған орындар, жайылым қоршаулары, шарбақтар (соның ішінде электр қоршаулар), ауыл шаруашылығы жануарларын айдап-бөліп жаюға арналған загондар
5.	Ауыл шаруашылығы жануарларын ветеринариялық өңдеуге арналған бөліністер	3
6.	Электр және жылу энергиясымен қамтамасыз етуге арналған құрылыстар мен объектілер, жаңартылатын және баламалы энергия көздерін пайдалану жөніндегі объектілер
7.	Сумен жабдықтау объектілері тіршілікті қамтамасыз етудің басқа түрлері, персоналдың маусымдық тұруына арналған құрылыстар және жайылымдарды күтіп-ұстауға және пайдалануға қажетті өзге де мүлік

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 4-қосымша

1-кесте. Ауылшаруашылығы жануарларының иелерін көрсете отырып, олардың саны туралы деректер

№ п/п	Жеке тұлғалардың тегі, аты, әкесінің аты (бар болса) немесе заңды тұлғалардың атауы	Бизнес сәйкестендіру нөмірі / иесінің жеке сәйкестендіру нөмірі	Бас саны, бас
			Ірі қара малы	Жылқылар	Ұсақ мал (ешкі)	Ұсақ мал (қой)
1	2	3	4	5	6	7
1	ИП Зайтын	981113350254	23	8
2	Абдешев Аян Ануарбекулы	660303302634	16			19
3	Абдешов Баглан ануарбекович	740717300339	22	11
4	Абдешов Амантай Ануарбекович	720603302490	19	6		45
5	Абильмажинов Бакытбек Сейташимович	701120302127	2	9	5	30
6	Абильмажинов Каирбек Сеиташимович	660528302261	14	6	8	14
7	Абселемов Муратхан	620109302731		4
8	Адилбеков Керимжан	550730300726	6	23		16
9	Адрышев Аскар	670509300927	6	6
10	Азельбаев Ерлан Турсынович	770404302577	21	21	2	31
11	Азельбаев Нурхан Турсынович	690624302060	15	27		26
12	Айткожа Шыгысбек	750221302419	63	160
13	Акпышев Мухтархан	360101316544	37	5		14
14	Алимханов Ерик	620926300559	19	4
15	Амренов Аманкелди	590703301853	35
16	Анапиева Кульзикен	600107400965	17	6
17	Байжиенов Сайлау	620318302718	18	9	9	6
18	Байтасова Кульсун Слямовна	501125401834	11	1	21	17
19	Бейсбаев Сериккайр	580522301907	4	28	8	15
20	Бексолтанов Бахытбек	600110303395	20	2		21
21	Бексолтанов Мукан Кадылбекович	630303303121	18		18	17
22	Бексолтанов Нурбол	760807302586	9	2
23	Бексолтанова Сайра Кадылбековна	740126403228	12
24	Бижанова Эльмира Акпаевна	690621402080	12	1		8
25	Бикенов Алтынхан Мухтарханович	620820302816		18
26	Бокбаев Толеухан Жаксылыкович	421220300591	11	11		35
27	Бокенов Болатхан	600827302632	13		27	62
28	Боткенов Омархан Танирбергенович	600110303602	11	2		1
29	Букбаев Максат Касимович	680227300619		9
30	Гафурова Жанар Кабылбековна	810519000000		52
31	Далажанов Сейфулла Заркыманович	621106302034	3	3
32	Дидаш Бакытбек	690805399087	6
33	Дюсупов Мадияр Ерназарович	870529302220		1
34	Есимов Куат Секенович	720731302308	8
35	Жадиков Нуртай Елтаевич	710106300718	11
36	Жамиайханов Куаныш Бекмухамбетович	780103301544	14	7		32
37	Жауканбаев Турсунхан	480101314671		12
38	Жумагалиев Канат	861116301337	7		34	46
39	Жунусов Мендыгазы Жаныбекович	620214301229		15	3	15
40	Жунусова Гульбира	510320401625	18
41	Игликов Еркин	660124302453	26	11	14	17
42	Исенов Каирбек Акпаевич	710426302181	14	19		16
43	ИтчановСерик	610603301727	8		11	7
44	Кабдешов Ержан Калибасович	790101302107	54	43	19	39
45	Кагажаев Куаныш Советович	710110303605	14	12	4	33
46	Каирбаев Камбар Муслимханович	591220302303	13
47	Каирбаев Оралхан	600515303436	8	13		16
48	Каирбаева Гульшат Аитчановна	701018401765	3	36
49	Кайдаров Ринад Жаныбекович	740302302676	31	19	25	38
50	Кайрбаев Дулат Рахметолдинович	741110302388	22	62
51	Кайрбаев Токен Рахметкалиевич	590901301830	12	9	36	13
52	Калелов Арнат Адылханович	790106303340	3	10
53	Калелов Марат Акылханович	630908301808	10	6		16
54	Калигожин Ергали Есказинович	640825302552	47	31	18	43
55	Карибаев Ерлан Айдарханович	690403302910	12		34	16
56	Карибаев Ерназ Айдарханович	740303302403	32		35	67
57	Касенов Асхат Кайратович	730101302354	1
58	Касенов Курмет Кайратович	761121300216	9	2	7	9
59	Каспаков Ерлан	760708302250	13	1
60	Каулабеков Женисбек Абенович	680101304626	15	12	25	23
61	Кенжебаева Райгуль Кумарбековна	760219401347	8	4	50	23
62	Кенжин Алибек Зайнолдинович	610721301134	4			54
63	Килыбаева Гульнара	510201403901	10			15
64	Кузембаев Болатбек Матанович	591123301972	5
65	Кунанбаев Кинаят Рахметкалиевич	500501301561	10	1		23
66	Кусаинов Даулет Есказынович	631020302386	9	14		22
67	Кусаинов Ришад Дюсупбекович	730320302840	3	1	2	13
68	Кусаинов Асхат Солтанбекович	701129301900	8	6		16
69	Қабдолда Мәди Зеинолдаұлы	950714351300	36	17		9
70	Қабылов Мади Айдарбекұлы	910129351076		15
71	Маденов Кенжебек	561112301987	21	11
72	Майлыбаев Самархан	580418301258	24	1
73	Малчибаев Кадылбек Даулетханович	620303301699	13	6	6	26
74	Мальчибаев Сайлаубек Даулетханович	580315302870	7			20
75	Мамиев Ермолда	590515302641	7	14	6	22
76	Мамиев Кибатолда	631010302768	13	33		29
77	Мамыранов Даулет	670210302412	17	8	25	24
78	Мамырбаев Бакытбек	711101302701	25	66	31	65
79	Мамырбаев Сайлаубек	610102305845	12	9	3	31
80	Мамыров Бакыт Муратович	660523302462	15	3		41
81	Маукен Асхатқызы	930713451209		8
82	Маутиев Жанболат Кабитович	670514300805	23	31
83	Маутиев Оралхан	621028300916	16		3	41
84	Мейрбаева Ботагоз	630115403245	9		5	16
85	Миниязов Ербол Болтханович	720101303182	7		13	7
86	Миниязов Ерлыхан Болатханович	690726301126		8	66	47
87	Молдагаупов Ержан Омирбекович	660915302919	6	8	9	12
88	Мукушев Темирбек Айнухатович	720801301726	6	1
89	Мурсалиев Токтар Мурсалиевич	530605300821	10			14
90	Мусапыров Бакытбек	590220301550	12	16
91	Мусапыров Кайрат Тузганович	681112302038	29	18	21	13
92	Мусапыров Оралхан Тузганович	640323301403		5
93	Мусапыров Рашид Кайролдинович	680422301171	4			4
94	Мухаметжанов Азамат Багланович	890131300462	16	34
95	Мухаметжанов Баглан Айдарханович	630101317510	12		17	31
96	Муханов Азамат Уатханович	811227301516	26	2
97	Набиев Даир Замзанович	880312302381	23	4	5	24
98	Наурзов Кызыргалий	530331300664		5
99	Нугуманов Дулат Болатбекович	820715301531	7	3
100	Омаров Нурбол Кабдуович	730609302069	7	8		9
101	Оразаев Кадылбек	620727302117	8		8	28
102	Оразаев Мурат Беккожинович	661213301739	12	1		6
103	Оразаева Алтын Керимжановна	750327402452		9
104	Оралгазин Данияр Тлеуханулы	880113300918	11	3	8	9
105	Ордабаев Болатхан Дюсембаевич	580816301846		12		32
106	Райсбаева Каинкамал	390101419342	18	14	10	34
107	Рамазанов Амангельды	730726302144	36	10	6	29
108	Рахатов Омирзак	540101303789	14	24	5	26
109	Рыскельдин Болатхан	681016301870	10		19	10
110	Рыспаев Чакыркан	550418301946		2	10	16
111	Сайпилев Мурат Кабдешович	600509301457	3		8
112	Сарсенбин Серикхан	610216302216		4		39
113	Сатбаев Беглан Мадениетович	631201302647	33	43
114	Сеилханов Бауржан Толеуханович	631009301127	7		1	13
115	Сейлханов Ержан Толеуханович	640223302577	29	20		32
116	Сеипенов Жандос Нуржанович	860818301211	15	15
117	Сейпенов Нуржан	600101319263	4
118	Сейпенова Кульзиба Жакеновна	571112401320	23	17
119	Сейсебаев Кабиден	650416301173	6	22		29
120	Сыдыков Батырхан Саденович	640901301881	17		11
121	Сыдыков Муратхан Саденович	590503302041	4	46
122	Сыдыкова Кульзипа	420505401354	9
123	Сырдыбеков Алмуханбет	640413302450	13	15		25
124	Табиянов Каирбек	520810301268		21
125	Тебисов Танырберген	551213301518	7	10
126	Тлеубаев Кайрат Нурсеитович	630809301919	7		10	19
127	Токанов Бакытжан Еркинович	740501303705	8	21
128	Токанов Еркин	401001301684			14	13
129	Токанова Айгуль Дымыковна	570918402318	4		14	5
130	Толебаев Жандос Токтарбаевич	871006300134	128
131	Толебаева Кульзада	501013400639	52	2
132	Төлемісқызы Асылтау	850128401027		82
133	Туракпаев Азилбек Калигазинович	390308301864	5	4	27	47
134	Уалиев Асхат Ерболович	860101307113	10	22
135	Уалиев Ербол Есимханович	610112302954			4	16
136	Ултараков Кенескан Куманович	541002301479			27	17
137	Уразаев Батылбек Сансызбаевич	570111301564	13	8	7	18
138	Уразаев Луксанбек Сансызбаевич	590101305020	24	59	64	54
139	Уранов Толемыс	490525302192	14
140	Хамин Ерлан Бекмухамбетулы	661006302355	23	21		40
141	Хасенов Бакытбек Калигожинович	620511301372	9	12
142	Хасенов Малик	701124300688	15	5
143	Чендешкенов Ерик Солтанович	650326300562	11	28		13
144	Шпеков Талгатбек	560314302029		10	14	35
145	Шурумов Алибек Закенович	630305303053	14	1	4	13
Барлығы:			1948	1685	901	2098		2098

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 5-қосымша

Ұсынылатын жайылым айналымдарының схемалары

Жылдар	Учаскелердің нөмірлері
	I	II	III	IV
1	2	3	4	5
2026	көктемгі маусым	жазғы маусым	күзгі маусым	демалатын учаске
2027	демалатын учаске	көктемгі маусым	жазғы маусым	күзгі маусым
2028	күзгі маусым	демалатын учаске	көктемгі маусым	жазғы маусым
2029	жазғы маусым	күзгі маусым	демалатын учаске	көктемгі маусым
2030	көктемгі маусым	жазғы маусым	күзгі маусым	демалатын учаске

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 6-қосымша

Күршім ауданы Маралды ауылдық округі аумағында жайылымдардың жер санаттары бөлінісінде орналасу схемасы (картасы)

Күршім ауданы Күршім ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 7-қосымша

Жеке ауланың ауыл шаруашылығы жануарларын, оның ішінде қоғамдық жайылымдарды жаю бойынша халықтың мұқтажына арналған жайылымдарды белгілейтін схема (карта)

Күршім ауданы Күршім ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 8-қосымша

Жайылымдардың геоботаникалық зерттеуі негізінде ұсынылатын жайылым айналымдарыны схемалары көрсетілген ұсынылатын жайылым айналымдарыны схемалары белгіленген схема (карта)

Күршім ауданы Күршім ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 9-қосымша

Ауыл шаруашылығы жануарларын айдау үшін сервитуттар, мал айдау трассаларын және басқа да жайылымдық инфрақұрылымы нысандарын, сондай-ақ мал қорымдарын (биометриялық шұңқырларды) белгілейтін схема (карта)

Күршім ауданы Күршім ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 10-қосымша

Жайылым пайдаланушыларға жер пайдалануға берілуі мүмкін жайылымдарды белгілейтін схема (карта)

Күршім ауданы Күршім ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 11-қосымша

Су көздеріне (көлдерге, өзендерге, тоғандарға, қазбатоғандарға, суару және суландыру каналдарына, құбырлы және шахталы құдықтарына) қол жеткізу схемасы

Күршім ауданы Күршім ауылдық округі бойынша 2026-2030 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі Жоспарға 12-қосымша

Ауыл шаруашылығы жануарларының басын шалғайдағы жайылымдарға орналастыру схемасы