"Геологиялық барлау кезеңділігінің қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрінің 2018 жылғы 18 мамырдағы № 342 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің м.а. 2026 жылғы 22 сәуірдегі № 193 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2026 жылғы 22 сәуірде № 38516 болып тіркелді

БҰЙЫРАМЫН:

"Геологиялық барлау кезеңділігінің қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрінің 2018 жылғы 18 мамырдағы № 342 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 16996 болып тіркелген) мынадай өзгерістер енгізілсін:

кіріспе мынадай редакцияда жазылсын:

"Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 74-бабы 9-тармағына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:".

бұйрықтың тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын:

"Геологиялық барлау жұмыстарының кезеңділігі қағидалары";

1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

"1. Қоса беріліп отырған Геологиялық барлау жұмыстарының кезеңділігі қағидалары бекітілсін";

Көрсетілген бұйрықпен бекітілген Геологиялық барлау жұмыстарының кезеңділігі қағидалары осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.

2. Қазақстан Республикасының Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің Геология комитеті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

2) осы бұйрық ресми жариялағаннан кейін оны Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің вице-министріне жүктелсін.

4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің міндетін атқарушы

К. Кажкенов

"КЕЛІСІЛДІ"

Қазақстан Республикасы

Денсаулық сақтау министрлігі

"КЕЛІСІЛДІ"

Қазақстан Республикасы

Қаржы министрлігі

"КЕЛІСІЛДІ"

Қазақстан Республикасы

Ұлттық экономика министрлігі

"КЕЛІСІЛДІ"

Қазақстан Республикасы

Энергетика министрлігі

Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің міндетін атқарушы 2026 жылғы 22 сәуірдегі № 193 бұйрығына қосымша Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2018 жылғы 18 мамырдағы № 342 бұйрығымен бекітілді

Геологиялық барлау жұмыстары кезеңділігінің қағидалары

1-тарау. Жалпы ережелер

1. Осы Геологиялық барлау кезеңділігінің қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" 2017 жылғы 27 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 74-бабының 9-тармағына сәйкес әзірленді және геологиялық барлау жұмыстарының кезеңдік тәртібін анықтайды.

2. Геологиялық барлау жұмыстарын кезеңділігі пайдалы қазбалар түрлері:

қатты пайдалы қазбалар;

жерасты сулары;

көмірсутекті пайдалы қазбалар (бұдан әрі – көмірсутектер) бойынша геологиялық барлау жұмыстары кіреді.

3. Геологиялық барлау қағидаттарын сатыға және кезеңге бөлу жұмыс түрлерін орындаудың ұтымды жүйелігін бекіту және жер қойнауы ресурсын пайдалануды және геологиялық барлау жұмыстарының тиімділігін арттыру үшін бірыңғай әдістемелік негізде олардың нәтижелерін бағалаудың жалпы принциптерін бекіту мақсатында жүргізіледі.

2-тарау. Қатты пайдалы қазбаларға геологиялық барлау жұмыстарының кезеңділігі тәртібі

4. Геологиялық барлау жұмыстарының толық циклі бес сатыны қамтиды:

1) жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу;

2) іздестіру жұмыстары;

3) бағалау жұмыстары (тұжырымдамалық техникалық-экономикалық бағалау, SS);

4) кен орындарын барлау:

алдын ала барлау (алдын ала техникалық-экономикалық негіздеме, PFS);

егжей-тегжейлі барлау (егжей-тегжейлі техникалық-экономикалық негіздеме, FS);

5) кен орындарын пайдаланылатын барлау.

Алдыңғы сатының нәтижелері келесі саты жұмыстарын өткізу мақсаттылығының техникалық-экономикалық бағалау өлшем шарты болып табылады.

1-параграф. Қатты пайдалы қазбаларға жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу

5. Жер қойнауын өңірлік мемлекеттік геологиялық зерттеу жер қойнауын мемлекеттік зерттеудің негізі болып табылады және ел аумағының жүйелі геологиялық зерттеу жүйесінің, жер қойнауларындағы пайдалы қазбаларды болжаудың негізін құрайтын кешенді геологиялық ақпаратты алу мақсатында жүргізіледі.

6. Масштабтар бойынша ранжирленген аудандық геологиялық, гидрогеологиялық, инженерлік-геологиялық түсірмелер (далалық, топтық, кешенді, бұрын түсірілген аудандарды зерттеуге дейін, терең геологиялық карта жасау), жер беті, аэрогеофизикалық жұмыстар (тартылыс барлау, магниттік барлау, электрлік барлау, аэрограмма-спектрметрлік), сондай-ақ мамандандырылған жұмыстардың кен кешені:

көлемді, космофотогеологиялық, аэрофотогеологиялық, аэрогеофизикалық, космоқұрылымдық, геологиялық-минералгендік және геохимиялық карта жасау;

жылу, радиооқшаулау, көпаймақтық түсірмелер;

геологиялық-экономикалық, геоэкологиялық зерттеулер мен карта жасау, геологиялық орта мен жер қойнауы мониторингі, жер сілкіністерін болжау, тіректі геологиялық-геофизикалық пішіндердің мемлекеттік желісін құру;

параметрлік және терең ұңғымаларды бұрғылау;

карта жасау, карта-басып шығару жұмыстары, оларды болжамды-минерагеникалық, ғылыми-әдістемелік және ақпараттық қамтамасыз ету жұмыстары негізгі жұмыс түрлері болып табылады.

7. Жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу бойынша жұмыстардың түрлері, масштабтары, кезектілігі мен кешенділігі Қазақстан Республикасының аумақтарын геологиялық зерттеу дәрежесін және экономикалық даму қажеттілігінің дәрежесін есепке ала отырып анықталады.

8. Жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу өңірлік геологиялық және арнайы мәнді аудандық және бейімдік жұмыстарының кешенімен функционалдық байланыс кешенін қамтиды. Аудандық жұмыстар мынадай қосалқы сатылар бойынша жүргізіледі:

1) 1-қосалқы саты. Кіші масштабты геологиялық құрама және шолу картасын жасау (масштаб: 1:500000 және одан да ұсақ).

Кіші масштабты геологиялық құрама және шолу (масштаб: 1:500000 және одан да ұсақ) картасын жасауға, зерттелетін аумақтың геологиялық құрылысы және минерагениясы жөніндегі қолдағы бар материалдарды талдауды және қорытындылауды (артықшылықты масштабтар 1:1000000 және 1:200000) қамтитын, қажет болған жағдайда, дала зерттеулерінің минималды көлемдері орындалатын жұмыстар кешені кіреді.

Геологиялық мазмұндағы құрама және шолу карталары, геологиялық атластар, геологиялық-геофизикалық және басқа да бейінді, оның ішінде цифрлық және электронды модельдерінің түпкілікті нәтижесі болып табылады, сондай-ақ ұқсастарымен салыстыру арқылы металлогенді шет аймақтардың және аймақтардың шегінде белгілі бір кешеннің пайдалы кен орындарын анықтау үшін аумақтардың минерагенттік болжамды әлеуетін сапалық бағалау;

2) 2-қосалқы саты. Орта масштабты геологиялық карта жасау (масштаб: 1:200000).

Геологиялық түсірілімді, гидрогеологиялық түсірілімді, инженерлік-геологиялық түсірілімді, геологиялық-экологиялық зерттеулерді, алаңдарды геологиялық жете зерделеуді, терең геологиялық карталауды және геологиялық-минерагендік карталауды, гидрогеологиялық жете зерделеуді қамтитын жұмыстар кешенін жүргізу отырып, орташа масштабты геологиялық карталау (масштабы 1:200000) геологиялық-экологиялық зерттеулермен және геологиялық түсіріліммен бірлесіп немесе дербес орындалады.

Осы масштабтағы жұмыстар озыңқы және ілеспе аэроғарыштық, геофизикалық және геохимиялық түсірілімдермен, сондай-ақ дербес немесе түрлі үйлесімде жүргізілетін геоморфологиялық және болжамды-минерагендік зерттеулермен кешенде орындалады.

1:200000 масштабты геологиялық-түсіру жұмыстарының нәтижесінде перспективті аудандар (минерагенді аймақтар, бассейндер, кен аудандары, тораптар, көмірлі аудандар) анықталып нобайланады, кен орындарының болашақтары анықталып, бассейн, кен аудан және торап рангінде объектілердің минералдық ресурстарын бағалап, зерттелген аумақтың кешенді бағалау немесе қайта бағалау беріледі.

1:200000 масштабты өңірлік зерттеулердің түпкілікті нәтижесі 1:200000 масштабты геологиялық мазмұндағы полисті карталарды жасау болып табылады;

3) 3-қосалқы саты. Үлкен масштабты геологиялық карта жасау (масштаб: 1:50000).

Үлкен масштабты геологиялық карта жасауға пайдалы қазбалар кен орындарын табу үшін болашағы бар жергілікті аудандар мен құрылымдарды анықтау мақсатындағы жұмыстар кешені кіреді.

1:50000 масштабтағы жұмыстардың құрамына геологиялық түсірілім, алаңдарды геологиялық жете зерттеу, гидрогеологиялық және геологиялық-экологиялық түсірілімдер, сондай-ақ олардан озыңқы және ілесіп жүретін қашықтықтан және жерүсті геофизикалық, геохимиялық, геоморфологиялық және болжамды-минерагендік зерттеулер кіреді. Аталған зерттеулер бұрын түсірілген алаңдарды мамандандырылған зерттеу немесе жете зерттеу шеңберінде дербес не бірлесіп орындалады.

Осы масштабтағы геологиялық түсірілім жұмыстарын жүргізу кезінде пайдалы қазбалардың таралу учаскелерін зерделеу, анықталған геофизикалық және геохимиялық ауытқулардың геологиялық табиғатын анықтау, белгілі кен алқаптарының жаңа параметрлерін бөлу немесе нақтылау, сондай-ақ минералды ресурстарды бағалай отырып, болжамды алаңдар мен перспективалы учаскелер жүзеге асырылады.

1:50000 масштабты жер қойнауын аумақтық геологиялық зерттеудің ақырғы нәтижесі міндетті және арнайы геологиялық карталардың кешені, кен алаптарын бөліп зерттелген аумақтың болашағын кешенді бағалау болып табылады.

9. Екі және үш ярусты аудандарда, бірінші кезекті зерттеу объектісі қомақты, бірақ игеру үшін мүмкін болатын тереңдіктерде жататын болашағы бар пайдалы қазбаларды табу болып табылатын жерлерде көлемді немесе терең геологиялық карта жасау жүргізіледі.

10. 1:50000 масштабты геологиялық және мамандандырылған карталармен қамтамасыз етілген жақсы зерттелген аудандар үшін 1:200000 масштабты геологиялық мазмұндағы карталар нақты геологиялық міндеттерді шешуге бағытталған, далалық жұмыстардың ең аз көлемімен басым камералдық тәсілмен жасалады.

11. Геологиялық мазмұн карталарын жасау кезінде барлық масштабтағы бұрын орындалған геологиялық түсіру жұмыстарының деректері, геофизикалық, геохимиялық, гидрогеологиялық, инженерлік-геологиялық және экологиялық зерттеулердің, пайдалы қазбалар кен орындарын іздестіру мен барлаудың нәтижелері, қашықтықтан зондтау материалдары, геотраверстер, тереңдік және тірек бұрғылау бойынша жұмыстардың нәтижелері пайдаланылады.

12. Барлық масштабтағы геологиялық карталарды жаңарту 20-25 жылдан кейін аудандарды жете зерделеу, сондай-ақ аумақтың геологиялық құрылымы туралы жаңа деректер мен идеяларды жинақтау нәтижесінде жүргізіледі.

2-параграф. Қатты пайдалы қазбаларды іздестіру жұмыстары

13. Іздестіру жұмыстары пайдалы қазбалардың перспективалы учаскелері мен кен көріністерін – іздестіру мақсаттарын анықтау және контурлау және одан әрі геологиялық барлау жұмыстарын негіздеу мақсатында жүргізіледі.

14. Іздестіру жұмыстары кезіндегі зерттеу объектілері 1:200000 және 1:50 000 масштабтағы өңірлік геологиялық-геофизикалық және геологиялық-минерагендік зерттеулер кезінде анықталған бассейндердің, кенді аудандар мен тораптардың перспективалы бөліктері, кенді алқаптар немесе олардың бөліктері болып табылады.

Бұрын сипатталған және нашар сипатталған аудандарда іздеу жұмыстары перспективалы аудандардың геологиялық құрылымы мен кенділігі, минералды шикізат конъюнктурасының өзгеруі, зерттеулердің тереңдігінің артуы немесе іздеу жұмыстарының заманауи тиімді технологияларын енгізу және олардың нәтижелерін өңдеу туралы идеялар өзгерген кезде жүргізіледі.

15. Аумақтың геологиялық құрылымының күрделілігіне, формациялық түріне, болжамды кенденуіне және зерттеулердің тереңдігіне байланысты іздеулер 1:50000–1:10000 масштабында жүргізіледі. Оларға геологиялық-минерагендік, геофизикалық және геохимиялық зерттеу әдістерінің кешені, іздестіру ұңғымалары мен тау-кен қазбаларын қазу кіреді. Жасырын және көмілген кен орындарын іздестіру үшін бұрғылау ұңғымалық геофизикалық және геохимиялық зерттеулермен бірге қолданылады. Әдістердің ұтымды кешені объектінің геологиялық құрылымының ерекшеліктерін, жұмыс өндірісінің ландшафттық-геохимиялық жағдайларын және салада жинақталған пайдалы қазбалардың әртүрлі түрлері мен кен орындарының өнеркәсіптік типтері үшін болжамды-іздестіру кешендерін қолдану тәжірибесін ескере отырып қалыптастырылады.

16. Іздестіру жұмыстарының негізгі нәтижесі пайдалы қазбалардың ұқаса өнеркәсіптік кен орындарымен салыстыру арқылы анықталған көріністерінде зерттелген алаңдардың перспективаларын геологиялық негізделген бағалау болып табылады, ол ұқсас өнеркәсіптік кен орындарымен салыстыру арқылы анықталады.

Зерттеу нәтижесі іздестіру мақсаты туралы есеп немесе барлау жұмыстарының нәтижелері туралы есеп болып табылады.

Іздестіру жұмыстарының материалдары бойынша тиісті масштабтағы іздестірілген учаскелердің геологиялық карталары және олардың қималары, өнімді құрылымдық-заттық кешендердің геологиялық құрылымы мен орналасу заңдылықтарын көрсететін геофизикалық және геохимиялық зерттеулер нәтижелерінің карталары жасалады. Есепте бұдан әрі геологиялық барлау жұмыстарын жүргізудің орындылығы негіздемесін қамтитын геологиялық барлау жұмыстарының негізгі нәтижелері келтіріледі.

Пайдалы компоненттердің әлеуетті саны мен мазмұнына қатысты кез келген мәлімдеме шикізат көлемі мен мазмұнының немесе сапасының таралуы (интервалы) түрінде көрсетіледі. Сондай-ақ әлеуетті көлемдер мен мазмұндардың табиғаты бойынша тұжырымдамалық болып табылатындығы және минералды ресурстарды бағалау үшін іздестіру және бағалау геологиялық барлау жұмыстары жеткіліксіз мөлшерде жүргізілгендігі туралы түсіндірме бар.

3-параграф. Қатты пайдалы қазбаларға бағалау жұмыстары

17. Бағалау жұмыстары табылған объектінің жалпы қорларын анықтау, өнеркәсіптік мәнін анықтау және қазуға тартудың мақсаттылығын техникалық-экономикалық негіздеу мақсатында жүргізіледі. Өнеркәсіптік кен орны аудандарын нобайлау үшін және оның геологиялық-құрылыстық ерекшеліктерін зерттеу үшін үлкен кен орындарына 1:25000-1:10000 масштабты және үлкен емес кен орындарына 1:5000-1:1000 және одан да үлкен геологиялық карталар жасалады. Геологиялық түсірім минералды-петрографиялық, геофизикалық және геохимиялық зерттеулермен қатар жүргізіледі. Кен орнықтырылған құрылымдық-заттық кешендерін зерттеу, пайдалы қазбалардың қыртыстарын ашу және жалғастыру жыралармен, шыңыраулармен, картасы жасалған және іздестіру ұңғымаларымен жүзеге асырылады.

Кеннің минералдылығының жоғары дәрежелі өзгергіштігі жағдайында немесе объектіні тереңдікке зерттеу үшін жерасты кен қазбаларын қолдануға болады.

18. Бағалау жұмыстарының нәтижелері минералдық ресурстарды бағалаумен кен орындарының ықтимал өнеркәсіптік маңызын алдын ала бағалауды қамтамасыз етеді. Минералды ресурстарды бағалау кезінде пайдаланылатын геологиялық барлау жұмыстарының барлық нәтижелері KAZRC (QA/QC) сәйкес сапаны бақылау рәсімдерінің жиынтығымен сүйемелденеді.

19. Анықталған және бағаланған кен көріністері мен кен орындарында бағалау перспективалы объектіні барлауға немесе игеруге берудің орындылығы туралы ұсынымдар бере отырып, минералды ресурстарды бағалаумен аяқталады. Осы кезеңдегі зерттеулер Тұжырымдамалық техникалық-экономикалық бағалау деңгейіне (халықаралық терминологияда - Scoping Study) сәйкес келеді. Зерттеу нәтижесі Минералды ресурстарды бағалайтын есеп (МҚБ) болып табылады.

20. "Іздестіру жұмыстары" мен "Бағалау жұмыстары" сатылары "Жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу" сатысынан "Кен орындарын барлау" сатысына өтетін саты болып табылады.

4-параграф. Қатты пайдалы қазбалар кен орындарын барлау

21. Қатты пайдалы қазбалар кен орындарын барлау осы шикізат үшін болашағы бар және бағалау жұмыстарының нәтижесінде оң қорытынды алған объектілерде жүргізіледі. Кен орындарын барлау кен орнының өнеркәсіптік мәнінің сенімді геологиялық, технологиялық, экономикалық негізделген бағалау үшін шынайы деректер алу мақсатында жүзеге асырылады.

22. Кен орындарын барлау шеңберінде екі міндет шешіледі:

1) кен орнын алдын ала өнеркәсіптік бағалау (алдын ала техникалық-экономикалық негіздеме (Preliminary Feasibility Study, PFS);

2) кен орнын немесе оның бір бөлігін өнеркәсіптік игеруге дайындау (егжей-тегжейлі техникалық-экономикалық негіздеме (Feasibility Study, FS).

Бірінші міндетті шешу кезінде пайдалы қазбалардың минералды қорлары анықталады. Олардың негізінде екінші міндетті шешу жүзеге асырылады, бұл ретте барланған қорлардың кеңістіктік орналасуы мен саны, олардың санаттар бойынша арақатынасы кен орнының нақты геологиялық ерекшеліктерін ескере отырып белгіленеді.

Кен орындарын барлау процесінде минералдық шикізаттың қасиеттері мен кендердің түрлері, оларды алудың тау-кен-геологиялық шарттары туралы қосымша ақпарат алу мақсатында зертханалық үлгілік, шағын технологиялық (картаға түсіру), ірілендірілген-зертханалық, жартылай өнеркәсіптік және өнеркәсіптік және басқа да сынамалар, кендердің заттық құрамын және кен денелерінің морфологиясын зерделеу үшін пайдалы қазбаларды тәжірибелік-өнеркәсіптік өндіру өндірісі мүмкін жер қойнауынан және өңдеу технологиясынан, тау-кен жабдықтарын таңдаудан және кен орнын пайдалану тәсілінен.

23. Кен орнын барлау кезінде геологиялық барлау жұмыстарының кешені орындалады:

1) геологиялық картаны құрастыру арқылы кен орны бетінің геологиялық құрылымын зерттеу аяқталады;

2) кен орындарын тереңдікке барлау көкжиектерге дейінгі ұңғымалармен жүргізіледі, оларды игеру экономикалық тұрғыдан орынды. Күрделі құрылыстың кен орындары жерасты тау кен қазбаларымен бірге ұңғымалармен зерттеледі;

3) негізгі пайдалы қазбалармен бірге жатқан ілеспе пайдалы қазбаларды зерттеу және бағалау бойынша жұмыстар жүргізілуде;

4) минералды қорларды бағалау үшін түрлендіруші факторларды анықтау мақсатында техникалық зерттеулер жүргізіледі:

пайдалы қазбалардың өнеркәсіптік типтері мен сорттарының заттық құрамы мен технологиялық қасиеттері пайдалы компоненттерді кешенді шығара отырып, оларды өңдеудің ұтымды технологиясын жобалау үшін жеткілікті егжей-тегжейлі зерделенеді;

шаруашылық-ауызсу және техникалық сумен жабдықтаудың ықтимал көздеріне баға беріледі, жергілікті құрылыс материалдарын анықтау бойынша жұмыстар жүргізіледі, өнеркәсіптік және азаматтық мақсаттағы объектілерді орналастыру схемалары және табиғат қорғау іс-шаралары әзірленеді;

карьерге болжамды су ағынын және айдау немесе ағызу жөніндегі шешімдерді айқындау үшін гидрогеологиялық зерттеулер кешені жүргізіледі;

жобалық карьердің (шахтаның) параметрлерін негіздеу үшін инженерлік-геологиялық және геотехникалық зерттеулер кешені жүргізіледі;

геологиялық барлау жұмыстарының нәтижелері бойынша техникалық-экономикалық бағалау жасалады, негізгі және ілеспе пайдалы қазбалар мен компоненттердің қорларын санаттар бойынша бағалау жүргізіледі. Пайдалы қазбалар денелерінің геологиялық құрылымы, пайда болу жағдайлары және морфологиясы туралы деректердің дұрыстығы бүкіл кен орны үшін өкілді бөлшектеу учаскелерінде расталады.

5) түрлендіруші факторлар кешенінің негізінде минералды қорлардың минералды ресурстарының бір бөлігінен шығынды, сұйылтуды, ылғалдылықты және т. б. ескере отырып бөлу жүргізіледі.

6) зерттеу нәтижесі геологиялық барлау жұмыстарының нәтижелері, Минералдық ресурстар және минералдық қорлар туралы қазақстандық жария есептілік кодексіне (KAZRC кодексі) сәйкес құзыретті тұлға дайындаған Минералдық қорларды бағалау (МҚБ) есебі болып табылады.

5-параграф. Қатты пайдалы қазбалар кен орындарын пайдаланылатын барлау

24. Пайдаланылатын барлау төмендегідей мақсаттарда кен орнын игерудің бүкіл кезеңі бойынша жүргізіледі:

жұмысты жобалау үшін, ағымдағы және болашақтағы өндіру жоспарларын жасау үшін шынайы бағасын алып, пайдаланылатын қорларды қайта барлау;

пайдалы қазбалардың қыртыстарын әзірлеу және өңдеу схемаларын, алынуға дайын блоктар мен қорларды жасау үшін әзірленген қорлар есептемесін анықтау;

қапталдарды және кен орындарының терең көкжиектерін қайта барлау.

Осы сатыда арнайы барлау қазбалары ұңғылау, ұңғымаларды, теспелерді бұрғылау, әртүрлі әдістермен сынамалау, геофизикалық зерттеулер жүргізіледі.

25. Кен орнын игеру процесінде (кен орнының жекелеген бөліктерінде) геологиялық, тау-кен техникалық, технологиялық, экономикалық, экологиялық, құқықтық, инфрақұрылымдық және әлеуметтік пысықтау жағдайлары күрт ауытқыған жағдайда, сондай-ақ нарықтық конъюнктураның тау-кен кәсіпорнының өніміне немесе нарықтық, техникалық, барлау, гидрогеологиялық және өндірістік факторларға өзгеруіне байланысты жер қойнауын пайдаланушыға қорларды қайта бағалау.

26. Кен орында барлау және игеру кезеңі бойы өсу, өтеу, қайта есептеу, қайта бағалау немесе кен кәсіпорны балансынан шығарып тастау нәтижесінде қорлардың өзгерістерін бағалап, кен қыртыстары, блоктар, кен орындары бойынша барланған қорлар қозғалысының есебі үнемі жүргізіліп отырылады.

3-тарау. Жерасты суларына геологиялық барлау жұмыстарының кезеңділігі тәртібі

27. Жер қойнауын геологиялық зерттеу процесі жерасты сулары бөлігінде мақсатты бағыты, жүргізілетін зерттеулердің мазмұны және соңғы нәтижесі бойынша мынадай сатыларға бөлінеді:

1) өңірлік гидрогеологиялық зерттеу;

2) іздестіру-бағалау жұмыстары;

3) барлау жұмыстары.

1-параграф. Жерасты суларына өңірлік гидрогеологиялық зерттеу

28. Бұл кезеңнің нысаналы мақсаты жерасты суларының ресурстарын қалыптастыру шарттары мен заңдылықтарын талдау және ірі гидрогеологиялық өңірлердің жерасты суларын анықтауға, сулы горизонттарды (кешендерді) бөлуге, сондай-ақ оларды тарату алаңдарын одан әрі іздестіру-барлау жұмыстарын қоюға және жекелеген бассейндер, өңірлер мен алаңдар шегінде болжамды қорларға өңірлік бағалау жүргізуге перспективалы бағалау болып табылады.

29. Зерттеудің осы кезеңінде алдыңғы түсірілім жұмыстарының материалдарын жинау, жалпылау және камералдық өңдеу, жерасты суларын іздеу және барлау және олардың табиғи және бұзылған режимін бақылау, сондай-ақ пайдалы қазбаларды іздеу және барлау кезінде алынған мәліметтер арқылы сулы қабаттардың таралуы мен пайда болу жағдайларын өңірлік зерттеу жүргізіледі. Жеткілікті материал болған жағдайда жерасты суларының қорларын өңірлік бағалау жүргізіледі.

30. Жұмыстардың негізінде ірі өңірлердің гидрогеологиялық жағдайына сипаттама беріледі және олардың шегінде іздестіру-бағалау жұмыстарына қою үшін перспективті алаңдар белгіленеді. Осы материалдар келесі сатының жұмыс жобасын құрастыру кезінде қолданылады.

Р және С2 санаттары бойынша жерасты суларына өңірлік бағалауы жүргізіледі. Жерасты суларын өңірлік бағалау нәтижелері өңірлік гидрогеологиялық зерттеулер есептерінде баяндалады.

31. Өндірістік және термалды су кен орындары үшін әрі қарай жұмысқа қою үшін перспективті аумақтардың таңдау және есептелген қорлардың геологиялық-экономикалық негіздемесі туралы түсіндірме жазба жасалады.

2-параграф. Жерасты суларына іздестіру-бағалау жұмыстары

32. Іздестіру-бағалау жұмыстарының мақсаты болып талап етілген сападағы жерасты суларының қажетті мөлшерінде іздестіру болып табылады. Бұл ретте жерасты суларының шағын тұтынушылары үшін барлау жүргізу болмайтын бұл жұмыстар жеткілікті болып табылады.

33. Іздестіру-бағалау жұмыстарының негізгі міндеттері:

1) бас тоғандардың құрылысы үшін перспективті учаскелерді, су тұтқыш горизонттар мен кешендерді, жарықшақты су тұтқыш аймақтарды белгілеу;

2) жерасты суларының пайдаланылатын қорларының негізгі құралу ерекшеліктерін орнату;

3) талап етілген сападағы жерасты суларының пайдаланылатын қорларын бағалау;

4) су алудың қоршаған ортаға әсер етуіне қағидаттық бағалау;

5) жерасты су кен орындарында, белгіленген учаскелерде, су тұтқыш горизонттар мен кешендерде, жарықшақты су тұтқыш аймақтарда жерасты сулары мониторингі жүйесін ұйымдастыруды негіздеу болып табылады.

34. Іздестіру-бағалау жұмыстарының мазмұны:

1) дайындау жұмыстары және іздестіру-бағалау жұмыстарын жобалау;

2) 1:25000 масштабқа қолданылатын гидрогеологиялық маршруттарды, геофизикалық зерттеулерді (аумақтық және ұңғымалық), бұрғылау жұмыстарын, тәжірибелік-сүзу жұмыстарын (сынамалық және тәжірибелік тартулар), жерасты суларының режимін бақылауды қамтитын далалық гидрогеологиялық зерттеулер;

3) жерасты сулары кен орындары аумағында ағын суларды және су тоғандарын гидрометриялық бақылау;

4) жерасты сулары сынамаларын зертханалық зерттеу;

5) өңдеу жұмыстары-жерасты суларының пайдаланылатын қорларын бағалау және жүргізілген зерттеулер туралы есепті әзірлеу.

35. Бұрғылау, тәжірибелік жұмыстардың көлемі судың қажеттілігіне, жерасты сулары кен орнының түріне, оның мөлшеріне, сондай-ақ барлау тереңдігіне (өнімді сулы горизонттың немесе кешеннің пайда болу тереңдігіне, сулы жарықтар аймағының даму тереңдігіне) байланысты.

Жерасты су кен орындары су тұтқыш горизонттар және кешендермен байланысты:

қазіргі және бұрынғы өзен алаптары шегінде;

тау аралық ойпаттарында және тау алды шлейфтердің шығу конусында;

артезиандық бассейндерде;

жарықшақты, жарықшақты-карстты жыныстарда және тектоникалық бұзылу аймақтары массивтерінде және аумақтары бойынша шектелген құрылымдарда;

шөлді және жартылай шөлді құмды массивтерде.

36. Іздестіру-бағалау жұмыстарының жобасы мынадай тараулардан тұрады, бірақ олармен шектелмейді:

кіріспе және жұмыс мақсаттары;

зерттеу объектісінің сипаттамасы;

зерттеу әдістері;

жұмыс бағдарламасы;

қорларды бағалау және жерасты суларының режимі;

су өндірудің әсерін бағалау;

қорытынды және ұсынымдар.

3-параграф. Жерасты суларына барлау жұмыстары

37. Барлау жұмыстарының объектілері болып алдыңғы сатыларда анықталған және бағаланған кен орындары және олардың жекелеген учаскелері, сондай-ақ бекітілмеген қорларында пайдаланылып жатқан жерасты су кен орындары болып табылады.

38. Барлау жұмыстарының мақсаты пайдаланылатын қорларды зерттелгендікке жеткізу, берілген пайдалану мерзімі ішінде бас тоғанның жұмысын қамтамасыз ететін, сапалық және сандық жерасты суларының пайдаланылатын қорларын анықтауымен жаңа немесе бұрыннан бар бас тоған құрылысының экологиялық және гидрогеологиялық негіздемесі болып табылады.

39. Барлау жұмыстарының негізгі міндеті:

жерасты суларының пайдаланылатын қорларын құралу жағдайын, олардың сапасын нақтылау;

бас тоғанның ұтымды схемасын негіздеуге және олардың сапасы талапқа сай болуын бағалауға мүмкіндік беретін деңгейге дейін негізгі гидрогеологиялық параметрлерді нақтылау;

жерасты суларының пайдаланылатын қорларын бағалау;

техникалық-экономикалық негіздеме және бас тоғанның құрылысы жобасын (жерасты сулары кен орнын өнеркәсіптік әзірлеу жобасы) құрастыру және жобаланған су алудың қоршаған ортаға әсерін бағалау үшін бастапқы мәліметтерді негіздеу.

40. Барлау жұмыстары жаңа кен орнын жете барлау және пайдаланылатын кен орнын жете барлау (пайдалану барлауы) тұрады.

41. Жаңа кен орнын жете барлау іздестіру-бағалау жұмыстарының нәтижелері бойынша оларды өнеркәсіптік игерудің орындылығы танылған кен орындарында (учаскелерде) ғана жүргізіледі.

Жете барлаудың мақсаты:

жерасты суларын алу жобасын және жерасты суларын мониторингілеу бағдарламасын негіздеу;

жерасты суларының пайдалану қорларының шамасын нақтылау және олардың зерттелуін жобалауға және салуға капитал салымдарын бөлуді негіздейтін санаттар бойынша таңдалған су алу схемасына қатысты нақты пайдаланылатын учаскеде оларды бағалауға мүмкіндік беретін дәрежеге дейін жеткізу болып табылады.

42. Жете барлау процесінде жұмыстың негізгі түрлері:

барлау, барлау-пайдалану және бақылау ұңғымаларын бұрғылау;

сынақ, тәжірибелік (жалғыз және бұталы) және тәжірибелік-пайдалану айдау (шығару) және айдау жұмыстарын жүргізу.

Бұдан басқа, жұмыстардың жалпы кешеніне ұңғымалардағы геофизикалық зерттеулер, жерасты және жерүсті суларының режимін бақылау (соның ішінде қолданыстағы су қабылдағыштарда), гидрометриялық жұмыстар, су мен топырақ сынамаларын алу, Зертханалық және топогеодезиялық жұмыстар, зерттеудің арнайы түрлері және қосымша технологиялық зерттеулер кіреді. жете барлау негізінен жобаланған су алу учаскесінде жүргізіледі, бірақ жекелеген жағдайларда учаскеден тыс жерлерде жерасты сулары қорларының көлеміне игерудің техникалық-экономикалық жағдайларына неғұрлым елеулі әсер ететін факторларды нақтылау жүргізіледі.

43. Таңдалған су алу схемасына қатысты жүргізілген егжей-тегжейлі барлау нәтижелері бойынша жерасты суларының пайдалану қорларын қалыптастыру шарттары және сулы горизонттың негізгі параметрлері пайдалану ұңғымаларының санын, олардың арасындағы қашықтықты, жобалық дебиттер мен төмендетулерді, пайдалану тәсілін негіздеуге және қорларды бағалауға мүмкіндік беретін дәрежеге дейін нақтыланады.

Шаруашылық-ауыз су мақсаттары үшін пайдаланылатын жер асты суларының сапасы зерделенудің толықтығы бойынша "Ауыз су және шаруашылық-тұрмыстық суды пайдалану қауіпсіздігі көрсеткіштерінің гигиеналық нормативтерін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 24 қарашадағы № ҚР ДСМ-138 бұйрығының (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 25 қарашада № 30713 болып тіркелген) талаптарына сәйкес келеді.

Егжей-тегжейлі барлау нәтижелері бойынша есеп жасалады және жерасты суларының қорларын бағалаудың мемлекеттік сараптамасына ұсынылады.

44. Өнеркәсіптік және термалды су кен орындары үшін жерасты суларының қорларын бағалаудың мемлекеттік сараптамасынан өткен кондиция жобасы алдын ала жасалады және оның негізінде қорларды есептей отырып есеп жасалады және қорлар бекітіледі.

Кондициялар жобасы барлауды жүргізетін ұйымдармен және мамандандырылған жобалау ұйымдарымен бірлесіп геологиялық-экономикалық есептеулер негізінде жасалады және су тұтынушымен келісіледі. Кондициялардың жобасы жасалады және су тартуды пайдалану кезеңіне бекітіледі.

45. Пайдаланылудағы кен орнында жерасты суларын жете барлау арнайы тапсырма бойынша мынадай мақсаттарда жүргізіледі:

жерасты суларының пайдаланылатын қорларын қорлары бекітілмеген пайдалану учаскелерінде бағалау;

егер пайдалану процесінде бекітілген қорлардың расталмауы (оның ішінде гидрохимиялық және гидрологиялық режимнің өзгеруі нәтижесінде) анықталса немесе осындай немесе өзге де себепке байланысты кен орнын игеруге кондициялық талаптар өзгерсе төменгі санаттағы қорларды жоғарылау санатына ауыстыру үшін пайдалану мәліметтері бойынша қолданыстағы бас тоғандар учаскелерінде жерасты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалау;

пайдаланылудағы кен орнының үлкен тереңдіктерінде және қапталындарындағы пайдаланылатын қорлардың өсуін бағалау, сонымен қатар бас тоғанның жоспарланған кеңейтілуін қамтасыз ету үшін пайдаланылмай жатқан су тұтқыш горизонттарды игеру есебінен;

жерасты суларының пайдаланылатын қорларын олардың жасанды толықтырылуын есепке алуымен бағалау немесе бас тоғанды қабаттық қысымды ұстап тұруымен пайдалану.

46. Пайдаланылып жатқан кен орнында жерасты суларын барлау жерасты суларының пайдаланылатын қорларының негізгі құралу заңдылықтарын анықтау үшін жеткілікті уақыт кезеңі ішінде бас тоғанның шығынына, жерасты суы деңгейіне және сапасына бақылау жүргізу кіреді, сонымен қатар кен орнын игерудің экономикалық көрсеткіштеріне талдау. Сондай-ақ жұмыстың құрамына бақылау және барлау ұңғымаларын бұрғылау, оларды сынап көру, сонымен қатар жеке пайдаланылымдағы ұңғымаларды сынап көру (пайдаланушы мекеменің келісімі бойынша), су сынамасын алу, зертханалық жұмыстар, жерасты суларының пайдаланылатын қорларының қалыптасу жағдайларын зерттеу бойынша арнайы зерделеулер жатады. Жаңа аумақтарды және пайдаланылмай жатқан сутұтқыш горизонттарды барлау барысындағы жұмыстардың мазмұны жаңа кен орнын жете барлау қосалқы сатысына ұқсас.

47. Пайдаланылатын кен орындарында жерасты суларын барлау нәтижесінде жерасты суларының пайдалану қорларын қалыптастыру заңдылықтары, есептік сызбасы және гидрогеологиялық параметрлері нақтыланады, нақты қорлардың сәйкестік дәрежесі айқындалады, кен орындарын игерудің кондициялық көрсеткіштері нақтыланады, ал гидрогеологиялық жағдайлар, пайдалану режимі, су сапасы өзгерген не барлаудың жаңа деректері алынған кезде жерасты суларының пайдалану қорларын жаңа есептеулер мен қайта бағалау жүргізіледі.

Жұмыстардың нәтижесінде осы сатысында жерасты суларының пайдаланылатын қорларын бағалау (қайта бағалау) бойынша есеп әзірленеді және жерасты суларының қорларын бағалау мемлекеттік сараптамасын жүргізуге ұсынылады.

4-тарау. Көмірсутектерге геологиялық барлау жұмыстарының кезеңділігі тәртібі

48. Көмірсутектер геологиялық барлау жұмыстары алға қойылған тапсырмаларға, жер қойнауының мұнай-газдылық жағдайын зерттеуге байланысты мынадай сатыларға бөлінеді:

1) жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу;

2) іздестіру және бағалау жұмыстары;

3) барлау жұмыстары.

1-параграф. Көмірсутектерге жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу

49. Өңірлік геологиялық-геофизикалық жұмыстардың мақсаты аз зерттелген шөгінді бассейндердің және олардың учаскелерінің геологиялық құрылымының негізгі заңдылықтарын және жекелеген литологиялық-стратиграфиялық кешендерін зерделеу, олардың мұнай-газдылығының перспективасын бағалау және нақты обьектілерде мұнай мен газды іздестіру жұмыстарын жүргізу үшін бірінші кезектегі аудандар мен литологиялық-стратиграфиялық кешендерді анықтау болып табылады.

Жер қойнауын көмірсутектерге өңірлік геологиялық зерттеу сатысы іздестіру-бағалау сатысынан бұрын болады және игерілмеген тереңдікте жаңа перспективалы кешендерді және нашар зерттелген аудандарда мұнай-газ жинақтау аймақтарын табу үшін қолайлы алғышарттар болған кезде жүргізіледі. Өңірлік жұмыстар іздестіру-бағалау және барлау жұмыстарымен бір мезгілде не дәйекті түрде мұнай-газ аудандарының шегінде жүргізіледі.

Көмірсутектерді жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу екі қосалқы сатыға бөледі:

1) 1-қосалқы саты. Мұнай-газдылықты болжау.

Негізгі зерттеу обьектілері шөгінді бассейндер мен олардың бөліктері болып табылады.

Мұнай-газдылықты болжау қосалқы сатысында одан арғы зерттеулердің перспективалық бағыттары негізделеді және бірінші кезектегі обьектілер- мұнай-газды перспективалық аудандар мен аймақтарға таңдау жүргізіледі.

Мұнай-газдылықты болжау қосалқы сатысының өңірлік жұмыстарының кешенді түріне мыналар кіреді:

эрофототүсірімдер және ғарыштық түсірімдер, геологиялық, гидрогеологиялық, құрылымдық-геоморфологиялық, геохимиялық ұсақ масштабты түсірімдер және басқа зерттеулер;

1:200000 1:50000 масштабты аэромагнитті, гравиметриялық түсірімдер және электрлік барлау;

тірек бейінді қиылыстардың жүйесі бойынша сейсмикалық-барлау жұмыстары;

әртүрлі құрылымдық-фациялық жағдайлардағы тірек бейіндердегі тірек және параметрлік ұңғымаларды бұрғылау;

геологиялық-геофизикалық ақпаратты, ұңғымаларды бұрғылау нәтижелерін жалпылау және талдау.

Жұмыстардың нәтижелері бойынша мұнай-газдылықты болжау және материалдарды жалпыландыру сатысында Д2 санатындағы және ішінара Д1 санатындағы болжамды ресурстарды бағалау және геологиялық нәтижелері туралы деректер (жылдық және аяқталған деректер) құрастырылады. Аяқталған деректе одан арғы зерттеулердің негізгі бағыттарын және бірінші кезектегі обьектілерін таңдау негізделеді. Деректерге мынадай негізгі графикалық құжаттар қоса беріледі:

шолу картасы;

бейіндердің, физикалық қадағалау нүктелерінің және бастапқы геологиялық және тектоникалық негіздегі ұңғымалардың орналасу схемасы;

шөгінді бассейндердің зерттелген ірі геоқұрылымды элементтерінің, шөгінділердің жиынтық қалыпты геологиялық-геофизикалық кескіндері;

айқындалған тірек және таңбалаушы көкжиектері бар тірек және параметрлік ұңғымалардың геологиялық-геофизикалық кескіндері және сынау нәтижелері;

зерделенген шөгінділердің ауданаралық корреляцияланған кескіндерінің схемалары;

бассейнің құрылымын және ірі құрылымдарды сипаттайтын тірек геологиялық және геофизикалық кескіндер;

аудандастыру схемасы;

кескіннің мұнай-газды перспективалық кешендерінің литологиялық-фациялық схемалары мен палеосызбалары;

мұнай-газдылық перспективасы бойынша аумақты (акваторий) саралау арқылы және келесі сатыдағы жұмыстарды жүргізу үшін бірінші кезектегі аймақтарды бөлу арқылы мұнай-газ-геологиялық аудандардың схемалары.

2) 2-қосалқы саты. Мұнай-газ жиналу аймағын бағалау.

Негізгі зерттеу мұнай-газды перспективалық аймақтар мен мұнай-газ жиналу аймақтары болып табылады.

2-қосалқы саты жұмыстарының кешенді түрі 1-қосалқы сатыда көрсетілген, бірақ қадағалаулардың анағұрлым тығыз торабы бойынша орындалатын және 1:100000-1:25000 дейінгі зерттеу масштабтарымен ірілендірілген жұмыстардың барлық түрлерінен және зерттеу әдістерінен тұрады.

Мұнай-газ жиналу аймақтарын бағалау сатысында жұмыстарды жүргізу және материалдарды жалпыландыру нәтижелері бойынша Д1 санатындағы және ішінара Д2 санатындағы ресурстарды бағалау және геологиялық нәтижелері туралы деректер (жылдық және аяқталған деректер) құрастырылады. Аяқталған деректе аудандарды таңдау және оларда іздестіру жұмыстарын жүргізу кезектілігін тағайындау негізделеді. Есептерге мынадай графикалық құжаттар қоса беріледі:

шолу картасы;

геологиялық-геофизикалық зерделену картасы;

тектоникалық аудандастыру картасы;

геологиялық және құрылымдық негіздегі бейіндер мен ұңғымдарады орналастыру (нақтылы материал картасы) схемасы;

мұнай-газ келешекті және мұнай-газдылық кешендерін айқындау арқылы ұңғымалардың геологиялық-геофизикалық кескіндері және сынау нәтижелері;

ұңғымалар кескіндерінің, мұнай-газдылық және перспективалық кешендердің, көкжиектер мен қыртыстардың корреляциялық схемалары және сынау нәтижелері;

параметрлік ұңғымалар арқылы өтетін тірек геологиялық кескіндер;

сейсмогеологиялық, уақытша және өзге кескіндер;

негізгі құрылымдық қабаттар мен ярустар бойынша құрылымдық карталар;

перспективалық кешендер мен көкжиектердің литологиялық-фациялық карталары мен палеосызбалары;

негізгі кешендердің мұнай-газдылығының аса маңызды өлшемшарттарының картасы;

мұнай-газдылық аудандастыру картасы;

эталондық және есептік учаскелер мен мұнай-газдылық кешендерін дамыту шекараларын айқындау арқылы мұнай-газ кешендерін есептеу жоспарлары;

мұнай-газдылық перспективасы және Д1 және Д2 санатты мұнай мен газдың болжалды ресурстарының тығыздығын бөлу карталары.

2-параграф. Көмірсутектерді іздестіру және бағалау жұмыстары

50. Іздестіру-бағалау жұмыстарының мақсаты мұнай мен газдың жаңа кен орындарын және осыған дейін ашылған кен орындарындағы жаңа кендерді табу және олардың қорларын С1 және С2 санаттары бойынша бағалау болып табылады.

51. Көмірсутектер іздестіру-бағалау сатылары тапсырмаларына сәйкес үш қосалқы сатыларға бөлінеді:

1) 1-қосалқы саты. Іздестіру-бұрғылау обьектілерін анықтау.

Іздестіру-бұрғылау обьектілерін анықтау қосалқы сатысы іздестіру-бұрғылау жұмыстарын жүргізу обьектілері болып тағайындалған немесе мүмкін мұнай-газ аудандары болып табылады.

Іздестіру-бұрғылау обьектілерін анықтау қосалқы сатысындағы жұмыстарының кешенді түріне мыналар кіреді:

жалпыланудың жергілікті және жете деңгейлерінің аэрофототүсірімдер және ғарыштық түсірімдер материалдарын бажайлау;

құрылымдық-геологиялық (құрылымдық-геоморфологиялық) түсірімдер;

гравибарлау, магниттік барлау және электрлік барлау;

өзара байланысты қималардың жүйесі бойынша сейсмикалық барлау;

құрылымдық ұңғымаларды бұрғылау;

геологиялық кескінді болжау және тікелей ізденістер бойынша арнайы жұмыстар мен зерттеулер жүргізу.

Іздестіру-бұрғылау обьектілерін анықтау жөніндегі геологиялық-геофизикалық жұмыстардың материалдары бойынша жұмыстардың геологиялық нәтижелері туралы және Д1 санатындағы болжалды оқшауландырылған ресурстарды бағалу бойынша дерек құрастырылады және мынадай негізгі графикалық құжаттар қоса беріледі:

ауданның шолу картасы;

геологиялық-геофизикалық зерделену картасы;

бейіндердің, физикалық қадағалау нүктелерінің және ұңғымалардың орналасу схемасы;

жұмыстар ауданының жинақ геологиялық-геофизикалық кескіндері;

геологиялық бейіндер, уақыттық, сейсмогеологиялық, геоэлектрлік және өзге кескіндер;

өнімді, таңбалаушы, тірек көкжиектерді айқындау арқылы құрылымдық ұңғымалардың геологиялық-геофизикалық кескіндері;

бірінші кезектегі обьектілерді айқындау арқылы мақсатты көкжиектер бойынша құрылымдық карталар;

геологиялық-геофизикалық зерттеулердің барлық түрлерінің нәтижелерін салыстыру карталары.

2) 2-қосалқы саты. Іздестіру-бұрғылау жұмыстарына обьектілерді дайындау.

Обьектілерді іздестіру-бұрғылауына дайындау қосалқы сатысының жұмыстарын жүргізу обьектілері анықталған тұтқыштар болып табылады.

Іздестіру-бұрғылау обьектілерін дайындау қосалқы сатысындағы жұмыстардың кешенді түрлеріне мыналар кіреді:

дәлдігі жоғары гравибарлау және жетпе электрлік барлау;

жетпе сейсмикалық барлау;

құрылымдық ұңғымаларды бұрғылау;

Обьектілерді іздестіру-барлау жөніндегі геологиялық-геофизикалық жұмыстардың материалдары бойынша жұмыстардың геологиялық нәтижелері туралы дерек және дайындалған құрылымның төлқұжаты құрастырылады, С3 санатының перспективалық ресурстары бағаланады және мынадай негізгі графикалық құжаттар қоса беріледі:

ауданның шолу картасы;

геологиялық-геофизикалық зерделену картасы;

бейіндердің, физикалық қадағалау нүктелерінің және ұңғымалардың орналасу схемасы;

жұмыстар ауданының геологиялық-геофизикалық еркін кескіні;

геологиялық бейіндер;

уақыттық, сейсмогеологиялық, геоэлектрлік және өзге кескіндер;

өнімді, таңбалаушы, тірек көкжиектерді айқындау арқылы құрылымдық ұңғымалардың геологиялық-геофизикалық кескіндері; бірінші кезектегі обьектілерді айқындау арқылы мақсатты көкжиектер бойынша құрылымдық карталар;

болжалды кендердің контурлары бар өнімді және соған жақын көкжиектер бойынша құрылымдық карталармен үйлескен антиклиналдық емес қақпандардың карталары;

геологиялық-геофизикалық зерттеулердің барлық түрлерінің нәтижелерін салыстыру карталар;

мұнай-газ перспективті обьектілерді анықтау бойынша ақпараттық карталар; іздестіру-бұрғылауға дайындалған обьектілері бойынша төлқұжаттар.

3) 3-қосалқы саты. Кен орнын (кендерді) іздестіру және бағалау.

Кен орындарын (кендерді) іздестіру және бағалау қосалқы сатысының жұмыстарын жүргізу обьектілері іздестіру-бұрғылауға дайындалған тұтқыштар мен ашық кен орындары (кендер) болып табылады.

Кен орындарын (кендерді) іздестіру және бағалау қосалқы сатысының жұмыстарының кешендік түріне кіреді:

Іздестіру және (немесе) бағалау ұңғымаларын бұрғылау және сынау;

жетеленген ұңғымалық және жерүсті (теңіздік) сейсмикалық барлау;

кендердің контурларының геологиялық кескіні мен күйін және кенді шектеу элементтерін зерттеу бойынша арнайы жұмыстар мен зерттеулер.

Жұмыстардың көлемдері және геологиялық-геофизикалық зерттеулердің түрлері, сондай-ақ олардың әдістемесі барлау жұмыстары жобасына немесе барлау жұмыстары жобасына толықтырумен, ал әрбір ұңғыма үшін бекітілген геологиялық-техникалық жүктелімде анықталады.

Кен орындарын (кенжатындарын) іздестіру процесінде мұнай мен газдың өнеркәсіптік қорларының болуы немесе болмауы фактісін анықтау міндеті шешіледі. "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Кодексінде және Қазақстан Республикасының Пайдалы қазбалар қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссия туралы ережеде көзделген тәртіппен геологиялық-геофизикалық материалдарды растайтын кен орындары (кенжатындары) ашылған жағдайда қорлардың мемлекеттік сараптамасына ұсынылады және оның нәтижелері бойынша мемлекеттік теңгерімге қойылады.

Бағалау барысында мынадай мәселелер шешіледі:

көмірсутектердің фазалық күйін және қабатты көмірсутекті жүйелердің сипаттамаларын белгілеу;

қабатты және беткі қабатты жағдайларда мұнайдың, газдардың, конденсаттардың физикалық-химиялық қасиеттерін зерттеу, олардың тауарлық қасиеттерін анықтау;

коллектордың сүзу-көлемдік сипаттамаларын зерттеу;

тиімді қалыңдықтарды, кеуектіліктің мәндерін, мұнай-газ қанығуын анықтау;

ұңғымалардың өнімділік коэффициенттерін және өндіру мүмкіндіктерін тағайындау;

кендерді алдын ала геометриялау және қорларды С2 және С1 санаттары бойынша есептеу.

Коллектордың кәсіптік сипаттамаларын нақтылау мақсатында кен орындарын бағалаған кезде жекелеген жағдайларда осы сатының аясында бұрғыланған дара ұңғымалар сынамалап пайдаланылады. Сынамалап пайдалану дербес жобалар бойынша жүргізіледі, ол жобаларда мұнай мен газды іріктеу мерзімдері мен барынша көп көлемдері белгіленеді.

Кен орындарын (кенжатындарын) іздестіру және бағалау сатысындағы жұмыстардың нәтижелері бойынша геологиялық-геофизикалық материалдарды жүйелеу жүргізіледі және барлау жұмыстарының нәтижелері туралы есеп жасалады. Кен орны (кенжатын) ашылған жағдайда "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің және Қазақстан Республикасының Пайдалы қазбалар қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссия туралы ереженің талаптарына сәйкес көмірсутектердің геологиялық және алынатын қорларын, сондай-ақ ілеспе компоненттерді есептеу жүргізіледі.

3-параграф. Көмірсутектерге барлау жұмыстары

52. Көмірсутектерге барлау жұмысының мақсаты кен орындарының (кендердің) сипаттамаларын зерделеу, көмірсутектер кен орнын игеру жобасын жасауды қамтамасыз ету, сондай-ақ әзірлеу барысында пайдаланылатын обьектілердің кәсіптік сипаттамаларын нақтылау болып табылады.

53. Жұмыстарды жүргізу обьектілері мұнай мен газдың кен орындары (кендері) болып табылады.

54. Барлау барысында мынадай мәселелер шешіледі:

газ-мұнай-су байланыстарының және кендер контурларының күйін нақтылау;

мұнай, газ, конденсат, су дебиттерін нақтылау, қабаттық қысымды, қанығу қысымын және ұңғымалардың өнімділік коэффициенттерін белгілеу;

кендердің контурланған аймақпен гидродинамикалық байланысын зерттеу;

коллекторлардың сыйымдық-іріктеу сипаттамаларының өзгергіштігін нақтылау;

кеннің ауданы және кескіні бойынша флюидтердің физикалық-химиялық қасиеттерінің өзгергіштігін нақтылау;

өндіру коэффициенттерін арттыру мақсатында кенге және кенжар аймаққа әсер ету әдістерін таңдауды анықтайтын өнімді қабаттардың сипаттамаларын зерделеу.

55. Барлау жұмыстарының кешеніне мыналар кіреді:

іздестіру немесе бағалау ұңғымаларын, ал бірқатар жағдайларда пайдаланушылық ұңғымаларды бұрғылау;

бұрғыланған ұңғымалар бойынша деректерді ескере отырып, геологиялық-геофизикалық материалдарды қайта түсіндіру;

ауданда және ұңғымаларда жете геологиялық-геофизикалық жұмыстарды жүргізу;

кендерді сынамалы пайдалануды жүргізу.

56. Барлау жұмыстарының нәтижелері бойынша, сынамалы пайдалану деректерін ескере отырып:

көмірсутектердің геологиялық және өндірілетін қорлары, сондай-ақ кен орындарында барланған және анықталған кендердің С1 санаты және ішінара С2 санаты бойынша ілеспе компоненттері нақтыланады;

көмірсутектер кен орнын игеру жобасын жасау үшін қажетті геологиялық-геофизикалық материалдарды дайындау, сондай-ақ, өндіру коэффициенттерін арттыру әдістерін таңдау.

57. Көмірсутектерге барлау жұмыстарының сатысы көмірсутектер кен орнын игеру жобасын жасау үшін жеткілікті ақпарат алумен аяқталады.

58. Жұмыстардың нәтижелері бойынша барлау сатысында геологиялық-геофизикалық материалдар жүйелендіріледі және мұнай, конденсат, табиғи газ және ілеспе компоненттердің қорларын есептеу жөніндегі есептер құрастырылады.

О внесении изменений в приказ Министра по инвестициям и развитию Республики Казахстан от 18 мая 2018 года № 342 "Об утверждении Правил стадийности геологоразведки"

Приказ и.о. Министра промышленности и строительства Республики Казахстан от 22 апреля 2026 года № 193. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 22 апреля 2026 года № 38516

ПРИКАЗЫВАЮ:

1. Внести в приказ Министра по инвестициям и развитию Республики Казахстан от 18 мая 2018 года № 342 "Об утверждении Правил стадийности геологоразведки" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 16996) следующие изменения:

преамбулу изложить в следующей редакции:

"В соответствии с пунктом 9 статьи 74 Кодекса Республики Казахстан "О недрах и недропользовании" ПРИКАЗЫВАЮ:".

заголовок приказа изложить в следующей редакции:

"Правила стадийности геологоразведочных работ";

пункт 1 изложить в следующей редакции:

"1. Утвердить прилагаемые Правила стадийности геологоразведочных работ";

Правила стадийности геологоразведочных работ, утвержденные указанным приказом изложить в новой редакции, согласно приложению к настоящему приказу.

2. Комитету геологии Министерства промышленности и строительства Республики Казахстан в установленном законодательством Республики Казахстан порядке обеспечить:

1) государственную регистрацию настоящего совместного приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан;

2) размещение настоящего приказа на интернет-ресурсе Министерства промышленности и строительства Республики Казахстан после его официального опубликования.

3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего Вице-министра промышленности и строительства Республики Казахстан.

4. Настоящий приказ вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

исполняющий обязанности Министра промышленности и строительства Республики Казахстан

К. Кажкенов

"СОГЛАСОВАН"
Министерство здравоохранения
Республики Казахстан

"СОГЛАСОВАН"
Министерство финансов
Республики Казахстан

"СОГЛАСОВАН"
Министерство национальной экономики
Республики Казахстан

"СОГЛАСОВАН"
Министерство энергетики
Республики Казахстан

	Приложение к приказу и.о Министра промышленност и строительства Республики Казахстан от 22 апреля 2026 года № 193
	Утверждены приказом Министра по инвестициям развитию Республики Казахстан от 18 мая 2018 года № 342

Правила стадийности геологоразведочных работ

Глава 1. Общие положения

1. Настоящие Правила стадийности геологоразведочных работ (далее - Правила) разработаны в соответствии с пунктом 9 статьи 74 Кодекса Республики Казахстан "О недрах и недропользовании" (далее - Кодекс) и определяют порядок стадийности геологоразведочных работ.

2. Стадийность геологоразведочных работ включает в себя геологоразведочные работы по видам полезных ископаемых:

твердые полезные ископаемые;

подземные воды;

углеводородные полезные ископаемые (далее-углеводороды).

3. Деление геологоразведочного процесса на стадии проводится в целях установления рациональной последовательности выполнения видов работ и общих принципов оценки их результатов на единой методической основе для повышения эффективности геологоразведочных работ и использования ресурсов недр.

Глава 2. Порядок стадийности геологоразведочных работ на твердые полезные ископаемые

4. Полный цикл геологоразведочных работ включает в себя пять стадий:

1) региональное геологическое изучение недр;

2) поисковые работы;

3) оценочные работы (концептуальная технико-экономическая оценка, SS);

4) разведка месторождений:

предварительная разведка (предварительное технико-экономическое обоснование, PFS);

детальная разведка (детальное технико-экономическое обоснование, FS);

5) эксплуатационная разведка месторождений.

Критерием целесообразности проведения работ последующей стадии являются результаты технико-экономической оценки данных предыдущей стадии.

Параграф 1. Региональное геологическое изучение недр на твердые полезные ископаемые

5. Региональное геологическое изучение недр является основой государственного геологического изучения недр и производится с целью получения комплексной геологической информации, составляющей фундаментальную основу системного геологического изучения территории страны и прогнозирования полезных ископаемых в недрах.

6. Основными видами работ являются ранжированные по масштабам площадные геологические, гидрогеологические, инженерно-геологические съемки (полистные, групповые, комплексные, доизучение ранее заснятых площадей, глубинное геологическое картирование), наземные и аэрогеофизические работы (гравиразведочные, магниторазведочные, электроразведочные, аэрогамма-спектрометрические), а также комплекс специализированных работ:

объемное, космофотогеологическое, аэрофотогеологическое, аэрогеофизическое, космоструктурное, геолого-минерагеническое и геохимическое картирование;

тепловые, радиолокационные, многозональные съемки;

геолого-экономические, геоэкологические исследования и картирование;

мониторинг геологической среды и недр, прогноз землетрясений, создание государственной сети опорных геолого-геофизических профилей;

бурение параметрических и глубоких скважин;

картосоставительские, картоиздательские работы, их прогнозно-минерагеническое, научно-методическое и информационное обеспечение.

7. Виды, масштабы, последовательность и комплексность работ по региональному геологическому изучению недр определяются с учетом достигнутой степени геологической изученности и потребностей экономического развития территорий Республики Казахстан.

8. Региональное геологическое изучение недр включает функционально связанный комплекс площадных и профильных работ регионального геологического и специального назначения. Площадные работы проводятся по следующим подстадиям:

1) подстадия 1. Сводное и обзорное мелкомасштабное геологическое картирование (масштаба 1:500000 и мельче).

Сводное и обзорное (масштаба 1:500000 и мельче) мелкомасштабное геологическое картирование с проведением комплекса работ, включающим анализ и обобщение имеющихся (преимущественно масштабов 1:1000000 и 1:200000) материалов по геологическому строению и минерагении исследуемой территории, при необходимости выполняются минимальные объемы полевых исследований.

Конечным результатом являются сводные и обзорные карты геологического содержания, геологические атласы, геолого-геофизические и другие профили, включая цифровые и электронные их модели, а также качественная оценка минерагенического прогнозного потенциала территорий на выявление месторождений полезных ископаемых определенного комплекса в пределах металлогенических провинций и зон путем сопоставления с аналогами;

2) подстадия 2. Среднемасштабное геологическое картирование (масштаба 1:200000).

Среднемасштабное геологическое картирование (масштаба 1:200000) с проведением комплекса работ, включающим геологическую съемку, гидрогеологическую съемку, инженерно-геологическую съемку, геолого-экологические исследования, геологическое доизучение площадей, глубинное геологическое картирование и геолого-минерагеническое картирование, гидрогеологическое доизучение выполняется совместно или самостоятельно с геолого-экологическими исследованиями и геологической съемкой.

Работы данного масштаба выполняются в комплексе с опережающими и сопровождающими аэрокосмическими, геофизическими и геохимическими съемками, а также геоморфологическими и прогнозно-минерагеническими исследованиями, проводимые самостоятельно либо в различных сочетаниях.

В результате геолого-съемочных работ масштаба 1:200000 выявляются и оконтуриваются перспективные площади (минерагенические зоны, бассейны, рудные районы и узлы, угленосные площади), дается комплексная оценка или переоценка изученной территории с определением перспектив месторождений и оценкой минеральных ресурсов объектов в ранга бассейна, рудного района и узла.

Конечным результатом региональных исследований масштаба 1:200000 является создание полистных карт геологического содержания масштаба 1:200000 нового поколения;

3) подстадия 3. Крупномасштабное геологическое картирование (масштаба 1:50000).

Крупномасштабное геологическое картирование с проведением комплекса работ с целью выявления локальных площадей и структур перспективных для обнаружения месторождений полезных ископаемых.

В состав работ масштаба 1:50000 входят геологическая съемка, геологическое доизучение площадей, гидрогеологическая и геолого-экологическая съемки, а также опережающие и сопровождающие их дистанционные и наземные геофизические, геохимические, геоморфологические и прогнозно-минерагенические исследования. Указанные исследования выполняются самостоятельно либо совместно в рамках специализированного изучения или доизучения ранее заснятых площадей.

При проведении геолого-съемочных работ данного масштаба осуществляется изучение участков распространения полезных ископаемых, установление геологической природы выявленных геофизических и геохимических аномалий, выделение новых либо уточнение параметров известных рудных полей, а также прогнозных площадей и перспективных участков с оценкой минеральных ресурсов.

Конечным результатом регионального геологического изучения недр масштаба 1:50000 являются комплект обязательных и специальных геологических карт, комплексная оценка перспектив изученной территории с выделением рудных полей.

9. В районах двух-и трехъярусного строения, где объекты изучения, в первую очередь перспективные на обнаружение полезных ископаемых залегают на значительных, но доступных для освоения глубинах, проводится глубинное геологическое картирование.

10. Для хорошо изученных районов, обеспеченных геологическими и специализированными картами масштаба 1:50000, карты геологического содержания масштаба 1:200000 составляются преимущественно камеральным способом с минимальным объемом полевых работ, направленных на решение конкретных геологических задач.

11. При составлении карт геологического содержания используются данные ранее выполненных геолого-съемочных работ всех масштабов, результаты геофизических, геохимических, гидрогеологических, инженерно-геологических и экологических исследований, поисков и разведки месторождений полезных ископаемых, материалы дистанционного зондирования, результаты работ по геотраверсам, глубинному и опорному бурению.

12. Обновление геологических карт всех масштабов производится через 20–25 лет в результате проведения доизучения площадей, а также накопления новых данных и представлений о геологическом строении территории.

Параграф 2. Поисковые работы на твердые полезные ископаемые

13. Поисковые работы проводятся с целью выявления и оконтуривания перспективных участков и рудопроявлений полезных ископаемых – поисковых целей и обоснования дальнейших геологоразведочных работ.

14. Объектами исследований при поисковых работах являются перспективные части бассейнов, рудных районов и узлов, рудные поля или их части, выявленные при региональных геолого-геофизических и геолого-минерагенических исследованиях масштаба 1:200000 и 1:50000.

Поисковые работы на ранее опоискованных и слабо опоискованных площадях проводятся при изменении представлений о геологическом строении и рудоносности перспективных площадей, изменением конъюнктуры минерального сырья, увеличением глубинности исследований либо внедрением современных эффективных технологий поисковых работ и обработки их результатов.

15. В зависимости от сложности геологического строения территории, формационного типа, прогнозируемого оруденения и глубинности исследований, поиски проводятся в масштабах 1:50000–1:10000. Они включают комплекс геолого-минерагенических, геофизических и геохимических методов исследований с проходкой поисковых скважин и горных выработок. Для поисков скрытых и погребенных месторождений применяется бурение в сочетании со скважинными геофизическими и геохимическими исследованиями. Рациональный комплекс методов формируется с учетом особенностей геологического строения объекта, ландшафтно-геохимических условий производства работ и накопленного в отрасли опыта применения прогнозно-поисковых комплексов для различных видов полезных ископаемых и промышленных типов месторождений.

16. Основным результатом поисковых работ является геологически обоснованная оценка перспектив исследованных площадей на выявленных проявлениях полезных ископаемых, определяемая путем сопоставления с промышленными месторождениями-аналогами. Результатом исследований является отчет о поисковой цели или отчет о результатах геологоразведочных работ.

По материалам поисковых работ составляются геологические карты опоискованных участков в соответствующем масштабе и разрезы к ним, карты результатов геофизических и геохимических исследований, отражающие геологическое строение и закономерности размещения продуктивных структурно-вещественных комплексов. В отчете приводятся основные результаты геологоразведочных работ, включающие обоснование целесообразности проведения дальнейших геологоразведочных работ.

Любое заявление, относящееся к потенциальному количеству и содержанию полезных компонентов, выражается в виде разброса (интервала) объема и содержания или качества сырья. Также присутствует пояснение, что потенциальные объемы и содержания являются концептуальными по своей природе и поисковые и оценочные геологоразведочные работы проведены в недостаточном количестве для оценки минеральных ресурсов.

Параграф 3. Оценочные работы на твердые полезные ископаемые

17. Оценочные работы проводятся в целях определения общих ресурсов выявленного объекта, оценки их промышленного значения и технико-экономического обоснования целесообразности вовлечения в разработку. Для оконтуривания площади потенциально промышленного месторождения и изучения его геолого-структурных особенностей составляются геологические карты масштаба 1:25000-1:10000 для крупных и масштаба 1:5000-1:1000 и крупнее для небольших месторождений. Геологическая сьемка сопровождаются минералого-петрографическими, геофизическими и геохимическими исследованиями. Изучение рудовмещающих структурно-вещественных комплексов, вскрытие и прослеживание тел полезных ископаемых осуществляются канавами, шурфами, картировочными и поисковыми скважинами.

При высокой степени изменчивости рудной минерализации или для изучения объекта на глубину возможно применение подземных горных выработок.

18. Результаты оценочных работ обеспечивают предварительную оценку возможного промышленного значения месторождений с оценкой минеральных ресурсов. Все результаты геологоразведочных работ, используемые при оценке Минеральных ресурсов сопровождаются набором процедур Контроля качества в соответствии с KAZRC (QA/QC).

19. На выявленных и оцененных рудопроявлениях и месторождениях оценка завершается оценкой минеральных ресурсов с выдачей рекомендаций о целесообразности передачи перспективного объекта в разведку или разработку. Исследования на данной стадии соответствуют уровню Концептуальная Технико-экономическая оценка (в международной терминологии - Scoping Study). Результатом исследований является отчет с оценкой Минеральных ресурсов (ОМР).

20. Стадии "Поисковые работы" и "Оценочные работы" являются переходными от стадии "Региональное геологическое изучение недр" к стадии "Разведка месторождений".

Параграф 4. Разведка месторождений твердых полезных ископаемых

21. Разведка месторождений твердых полезных ископаемых производится на объектах, перспективных для данного вида сырья и получивших положительное заключение в результате поисково-оценочных работ. Разведка месторождений осуществляется с целью получения достоверных данных для достаточно надежной геологической, технологической и экономически обоснованной оценки промышленного значения месторождения.

22. В рамках разведки месторождений решаются две задачи:

1) предварительная промышленная оценка месторождения (предварительное Технико-экономическое обоснование (Preliminary Feasibility Study, PFS);

2) подготовка месторождения или его части для промышленного освоения (детальное Технико-экономическое обоснование (Feasibility Study, FS).

При решении первой задачи определяются минеральные запасы полезного ископаемого. На их основе осуществляется решение второй задачи, при этом пространственное размещение и количество разведанных запасов, их соотношение по категориям устанавливаются с учетом конкретных геологических особенностей месторождения.

В процессе разведки месторождений возможно производство опытно-промышленной добычи полезных ископаемых для лабораторных типовых, малых технологических (картировочные), укрупненно-лабораторных, полупромышленных и промышленных и других проб, изучения вещественного состава руд и морфологии рудных тел с целью получения дополнительной информации о свойствах минерального сырья и типах руд, горно-геологических условиях их извлечения из недр и технологии переработки, выбора горного оборудования и способа эксплуатации месторождения.

23. При разведке месторождения выполняется комплекс геологоразведочных работ:

1) завершается изучение геологического строения поверхности месторождения с составлением на инструментальной основе геологической карты;

2) разведка месторождений на глубину проводится скважинами до горизонтов, разработка которых экономически целесообразна. Месторождения сложного строения разведуются скважинами в сочетании с подземными горными выработками;

3) выполняются работы по изучению и оценке попутных полезных ископаемых, залегающих совместно с основными;

4) проводятся технические исследования с целью определения модифицирующих факторов для оценки минеральных запасов:

вещественный состав и технологические свойства промышленных типов и сортов полезного ископаемого изучаются с детальностью, достаточной для проектирования рациональной технологии их переработки с комплексным извлечением полезных компонентов;

дается оценка возможных источников хозяйственно-питьевого и технического водоснабжения, производятся работы по выявлению местных строительных материалов, разрабатываются схемы размещения объектов промышленного и гражданского назначения и природоохранные мероприятия;

проводится комплекс гидрогеологических исследований для определения прогнозного водопритока в карьер и решений по откачке или осушению;

проводится комплекс инженерно-геологических и геотехнических исследований для обоснования параметров проектного карьера (шахты);

по результатам геологоразведочных работ составляются технико-экономическая оценка, производится оценка запасов основных и попутных полезных ископаемых и компонентов по категориям. Достоверность данных о геологическом строении, условиях залегания и морфологии тел полезного ископаемого подтверждается на представительных для всего месторождения участках детализации.

5) на основе комплекса модифицирующих факторов проводится выделение из части минеральных ресурсов минеральных запасов с учетом потерь, разубоживания, влажности и т.д.

6) результатом исследований является отчет с оценкой Минеральных запасов (ОМЗ), подготовленный компетентным лицом в соответствии с Казахстанским кодексом публичной отчетности о результатах геологоразведочных работ, минеральных ресурсах и минеральных запасах (Кодекс KAZRC).

Параграф 5. Эксплуатационная разведка месторождений на твердые полезные ископаемые

24. Эксплуатационная разведка проводится в течение всего периода освоения месторождения с целью:

доразведки эксплуатируемых запасов с получением более достоверной их оценки для рабочего проектирования, составления текущих и перспективных планов добычи;

уточнения схем подготовки и отработки тел полезного ископаемого, подсчета запасов подготовленных к отработке блоков и запасов, готовых к выемке;

доразведки флангов и глубоких горизонтов месторождения.

На этой стадии производятся проходка специальных разведочных выработок, бурение скважин, шпуров, опробование различными методами, геофизические исследования.

25. В процессе разработки месторождения в случае резкого отклонения (в отдельных частях месторождения) геологических, горнотехнических, технологических, экономических, экологических, правовых, инфраструктурных и социальных условий отработки, а также в связи с изменением рыночной конъюнктуры на продукцию горного предприятия или рыночных, технических, разведочных, гидрогеологических и производственных факторов, недропользователю предоставляется возможность на переоценку запасов.

26. На протяжении всего этапа разведки и освоения месторождения постоянно ведется учет движения разведанных запасов по рудным телам, блокам и месторождению в целом с оценкой изменений запасов в результате их прироста, погашения, пересчета, переоценки или списания с баланса горного предприятия.

Глава 3. Порядок стадийности геологоразведочных работ на подземные воды

27. Процесс геологического изучения недр в части подземных вод по целевому назначению, содержанию проводимых исследований и конечному результату подразделяется на следующие стадии:

1) региональные гидрогеологические исследования;

2) поисково-оценочные работы;

3) разведочные работы.

Параграф 1. Региональные гидрогеологические исследования на подземные воды

28. Целевым назначением этой стадии является анализ условий и закономерностей формирования ресурсов подземных вод и оценка перспектив крупных гидрогеологических регионов на выявление типов подземных вод, выделение водоносных горизонтов (комплексов), а также площадей их распространения, перспективных для дальнейшей постановки поисково-разведочных работ и проведения региональной оценки прогнозных запасов в пределах отдельных бассейнов, регионов и площадей.

29. На этой стадии исследований проводится региональное изучение распространения и условий залегания водоносных горизонтов путем сбора, обобщения и камеральной обработки материалов предшествующих съемочных работ, поисков и разведки подземных вод и наблюдений за их естественным и нарушенным режимом, а также данных, полученных при поисках и разведке полезных ископаемых. При наличии достаточного материала проводится региональная оценка запасов подземных вод.

30. На основании работ дается характеристика гидрогеологических условий крупных регионов, и в их пределах выделяются площади, перспективные для постановки поисково-оценочных работ. Эти материалы используются при составлении проекта работ последующей стадии.

Региональная оценка запасов подземных вод проводится по категориям Р и С2. Результаты региональной оценки запасов излагаются в отчетах по региональным гидрогеологическим исследованиям.

31. Для месторождений промышленных и термальных вод составляется объяснительная записка с геолого-экономическим обоснованием подсчитанных запасов и выбором перспективных площадей для постановки дальнейших работ.

Параграф 2. Поисково-оценочные работы на подземные воды

32. Целью поисково-оценочных работ является изыскание в необходимом количестве подземных вод требуемого качества. При этом для малых потребителей подземных вод эти работы являются достаточными, исключающими проведение разведки.

33. Основными задачами поисково-оценочных работ являются:

1) выделение участков, водоносных горизонтов и комплексов, водоносных зон трещиноватости, перспективных для строительства водозаборов;

2) установление основных особенностей формирования эксплуатационных запасов подземных вод;

3) оценка эксплуатационных запасов подземных вод требуемого качества;

4) принципиальная оценка влияния водоотбора на окружающую среду;

5) обоснование организации системы мониторинга подземных вод на месторождениях подземных вод, выделенных участках, в водоносных горизонтах и комплексах, водоносных зонах трещиноватости.

34. Содержание поисково-оценочных работ:

1) подготовительные работы и проектирование поисково-оценочных работ;

2) полевые гидрогеологические исследования, включающие гидрогеологические маршруты применительно к масштабу 1:25000, геофизические исследования (площадные и скважинные), буровые работы, опытно-фильтрационные работы (пробные и опытные откачки), наблюдения за режимом подземных вод;

3) гидрометрические наблюдения на водотоках и водоемах на территории месторождения подземных вод и его отдельных участках;

4) лабораторные исследования проб подземных вод;

5) камеральные работы-оценка эксплуатационных запасов подземных вод и составление отчета о проведенных исследованиях.

35. Объемы буровых, опытных работ зависят от потребности в воде, типа месторождения подземных вод, его размеров, а также от глубины разведки (глубины залегания продуктивного водоносного горизонта или комплекса, глубины развития водоносной зоны трещиноватости).

Месторождения подземных вод связаны с водоносными горизонтами и комплексами:

в пределах современных и погребенных речных долин;

в конусах выноса предгорных шлейфов и межгорных впадинах;

в артезианских бассейнах;

в ограниченных по площади структурах и массивах трещинных, трещинно-карстовых пород и зонах тектонических нарушений;

в песчаных массивах пустынь и полупустынь.

36. Проект поисково-оценочных работ содержит, но не ограничивается, следующими главами:

введение и цели работы

описание объекта исследования

методы исследований

программа работ

оценка запасов и режим подземных вод

оценка влияния добычи воды

заключение и рекомендации

Параграф 3. Разведочные работы на подземные воды

37. Объектами разведочных работ являются месторождения и их отдельные участки, выявленные и оцененные на предыдущей стадии, а также месторождения подземных вод, эксплуатируемые на неутвержденных запасах.

38. Целью разведочных работ является гидрогеологическое и экологическое обоснование строительства нового или расширение существующего водозабора с выявлением эксплуатационных запасов подземных вод в количестве и качестве, обеспечивающими работу водозабора в течение заданного срока эксплуатации, доведение изученности эксплуатационных запасов.

39. Основными задачами разведочных работ являются:

детализация условий формирования эксплуатационных запасов подземных вод, их качества;

детализация основных гидрогеологических параметров до степени, позволяющей обосновать рациональную схему водозабора и оценить соответствие их качества требуемому;

оценка эксплуатационных запасов подземных вод;

обоснование исходных данных для составления технико-экономического обоснования и проекта строительства водозабора (проекта промышленной разработки месторождения подземных вод) и оценки влияния планируемого водоотбора на окружающую среду.

40. Разведочные работы состоят из детальной разведки нового месторождения и детальной разведки эксплуатируемого месторождения (эксплуатационная разведка).

41. Детальная разведка нового месторождения производится только на тех месторождениях (участках), по результатам поисково-оценочных работ которых признана целесообразность их промышленного освоения.

Целевым назначением детальной разведки является:

обоснование проекта забора подземных вод и программы мониторинга подземных вод;

уточнение величины эксплуатационных запасов подземных вод и доведение их изученности до степени, позволяющей провести их оценку на конкретном эксплуатируемом участке применительно к выбранной схеме водозабора по категориям, обосновывающим выделение капиталовложений на проектирование и строительство.

42. В процессе детальной разведки основными видами работ являются:

бурение разведочных, разведочно-эксплуатационных и наблюдательных скважин;

проведение пробных, опытных (одиночных и кустовых) и опытно-эксплуатационных откачек (выпусков) и нагнетаний.

Кроме того, в общий комплекс работ входят геофизические исследования в скважинах, наблюдения за режимом подземных и поверхностных вод (в том числе и на действующих водозаборах), гидрометрические работы, отбор проб воды и грунтов, лабораторные и топогеодезические работы, специальные виды исследований и дополнительные технологические исследования. Детальная разведка проводится преимущественно на участке проектируемого водозабора, но в отдельных случаях за пределами участка проводится детализация факторов, наиболее существенно влияющих на величину запасов подземных вод технико-экономических условий разработки.

43. По результатам детальной разведки, проводимой применительно к выбранной схеме водозабора, уточняются условия формирования эксплуатационных запасов подземных вод и основные параметры водоносного горизонта до степени, позволяющей обосновать количество эксплуатационных скважин, расстояние между ними, проектные дебиты и понижения, способ эксплуатации, и оценить запасы.

Качество подземных вод, используемых для хозяйственно-питьевых целей, по полноте изученности соответствует требованиям приказа Министра здравоохранения Республики Казахстан от 24 ноября 2022 года № ҚР ДСМ-138 "Об утверждении Гигиенических нормативов показателей безопасности хозяйственно-питьевого и культурно-бытового водопользования" (зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 25 ноября 2022 года № 30713).

По результатам детальной разведки составляется отчет и представляется на государственную экспертизу оценки запасов подземных вод.

44. Для месторождений промышленных и термальных вод предварительно составляется проект кондиции, прошедший государственную экспертизу оценки запасов подземных вод и на основании которого составляется отчет с подсчетом запасов и утверждаются запасы.

Проект кондиций составляется на основании геолого-экономических расчетов совместно с организациями, ведущими разведку и специализированными проектными организациями, и согласовывается с водопотребителем. Проект кондиций составляется, и утверждается на период эксплуатации водозабора.

45. Детальная разведка подземных вод на эксплуатируемых месторождениях проводится по специальному заданию с целью:

оценки эксплуатационных запасов подземных вод на участках эксплуатации с неутвержденными запасами;

переоценки эксплуатационных запасов подземных вод на участках действующих водозаборов по эксплуатационным данным, для перевода запасов низких категорий в более высокие, если в процессе эксплуатации выявилось неподтверждение утвержденных запасов (в том числе ввиду изменения гидрохимического и гидрологического режима) или по той или иной причине изменились кондиционные требования к разработке месторождения;

оценки прироста эксплуатационных запасов на флангах и на больших глубинах эксплуатируемого месторождения, а также за счет освоения неэксплуатируемых водоносных горизонтов для обеспечения планируемого расширения водозабора;

оценки эксплуатационных запасов подземных вод с учетом их искусственного восполнения или эксплуатации водозабора с поддержанием пластового давления.

46. Разведка подземных вод на эксплуатируемом месторождении заключается в проведении наблюдений за расходом водозаборов, уровнем подземных вод и их качеством (как на водозаборе, так и на прилегающих территориях) в течение периода времени, достаточного для установления основных закономерностей формирования эксплуатационных запасов подземных вод, а также анализе экономических показателей разработки месторождения. Кроме того, в состав работ входит бурение наблюдательных и разведочных скважин, их опробование, а также опробование отдельных эксплуатационных скважин (по согласованию с эксплуатирующей организацией), отбор проб воды, лабораторные работы, специальные исследования по изучению условий формирования эксплуатационных запасов подземных вод. При разведке новых площадей и неэксплуатируемых водоносных горизонтов содержание работ аналогично подстадии детальной разведки нового месторождения.

47. В результате разведки подземных вод на эксплуатируемых месторождениях уточняются закономерности формирования эксплуатационных запасов подземных вод, расчетная схема и гидрогеологические параметры, определяется степень соответствия фактических запасов, уточняются кондиционные показатели разработки месторождений, а при изменении гидрогеологических условий, режима эксплуатации, качества воды либо получении новых данных разведки, проводятся новые расчеты и переоценка эксплуатационных запасов подземных вод.

По результатам работ на этой стадии составляется отчет по оценке (переоценке) эксплуатационных запасов подземных вод и представляется на проведение государственной экспертизы оценки запасов подземных вод.

Глава 4. Порядок стадийности геологоразведочных работ на углеводороды

48. Геологоразведочные работы на углеводороды в зависимости от стоящих перед ними задач, состояния изученности нефтегазоносности недр подразделяются на следующие стадии:

1) региональное геологическое изучение недр;

2) поисковые и оценочные работы;

3) разведочные работы.

Параграф 1. Региональное геологическое изучение недр на углеводороды

49. Целью региональных геолого-геофизических работ является изучение основных закономерностей геологического строения слабо исследованных осадочных бассейнов и их участков, и отдельных литолого-стратиграфических комплексов, оценка перспектив их нефтегазоносности и определение первоочередных районов и литолого-стратиграфических комплексов для постановки поисковых работ на нефть и газ на конкретных объектах.

Стадия регионального геологического изучения недр на углеводороды предшествует поисково-оценочной стадии и проводится до тех пор, пока существуют благоприятные предпосылки для обнаружения новых перспективных комплексов на неосвоенных глубинах и зон нефтегазонакопления в слабо изученных районах. В пределах нефтегазоносных районов региональные работы проводятся одновременно либо последовательно с поисково-оценочными и разведочными работами.

Региональное геологическое изучения недр на углеводороды разделяют на две подстадии:

1) подстадия 1. Прогноз нефтегазоносности.

Основными объектами исследования являются осадочные бассейны и их части.

На подстадии прогноза нефтегазоносности обосновываются перспективные направления дальнейших исследований, и проводится выбор первоочередных объектов-нефтегазоперспективных районов и зон, перспективных комплексов.

Комплекс региональных работ подстадии прогноза нефтегазоносности включает:

дешифрирование материалов аэрофотосъемок и космических съемок, геологическую, гидрогеологическую, структурно-геоморфологическую, геохимическую мелкомасштабные съемки и другие исследования;

аэромагнитную, гравиметрическую съемки масштабов 1:200000 1:50000 и электроразведку;

сейсморазведочные работы по системе опорных профильных пересечений;

бурение опорных и параметрических скважин на опорных профилях в различных структурно-фациальных условиях;

обобщение и анализ геолого-геофизической информации, результатов бурения скважин.

На стадии прогноза нефтегазоносности по результатам работ и обобщения материалов составляются отчеты (годовые и окончательные) о геологических результатах и оценке прогнозных ресурсов категорий Д2 и частично Д1. В окончательном отчете обосновывается выбор основных направлений и первоочередных объектов дальнейших исследований. К отчетам прилагаются следующие основные графические документы:

обзорная карта;

схема расположения профилей, физических точек наблюдений и скважин на исходной геологической и тектонической основе;

сводные нормальные геолого-геофизические разрезы отложений, изученных крупных геоструктурных элементов осадочного бассейна;

геолого-геофизические разрезы опорных и параметрических скважин с выделенными опорными и маркирующими горизонтами и с результатами испытания;

схемы межрайонной корреляции разрезов изученных отложений;

опорные геологические и геофизические разрезы, характеризующие строение бассейна и крупных структур;

схема тектонического районирования бассейна в целом или отдельной изученной его части;

литолого-фациальные схемы и палеосхемынефтегазо-перспективных комплексов разреза;

схемы нефтегазогеологического районирования с дифференцированием территорий (акваторий) по перспективам нефтегазоносности и выделением первоочередных зон для проведения работ следующей стадии;

2) подстадия 2. Оценка зон нефтегазонакопления.

Основными объектами исследования являются нефтегазоперспективные зоны и зоны нефтегазонакопления.

Комплекс работ подстадии 2 включает все виды работ и методы исследований, указанные в подстадии 1, но выполняющиеся по более плотной сети наблюдений и с укрупнением масштабов исследований до 1:100000-1:25000.

На стадии оценки зон нефтегазонакопления по результатам проведения работ и обобщения материалов составляются отчеты (годовые и окончательные) о геологических результатах и оценке ресурсов категорий Д1 и частично Д2. В окончательном отчете обосновывается выбор районов и установление очередности проведения на них поисковых работ. К отчетам прилагаются следующие основные графические документы:

обзорная карта;

карта геолого-геофизической изученности;

карта тектонического районирования;

схема расположения профилей и скважин (карта фактического материала) на геологической и структурной основе;

геолого-геофизические разрезы скважин с выделением нефтегазоперспективных и нефтегазоносных комплексов и с результатами испытания;

корреляционные схемы разрезов скважин, нефтегазоносных и перспективных комплексов, горизонтов и пластов с результатами их испытания;

опорные геологические разрезы, сейсмогеологические, временные и другие разрезы, проходящие через параметрические скважины;

структурные карты по основным структурным этажам и ярусам;

литолого-фациальные карты и палеосхемы перспективных комплексов и горизонтов;

карта важнейших критериев нефтегазоносности основных комплексов; карта нефтегазогеологического районирования;

подсчетные планы нефтегазоносных комплексов с выделением эталонных и расчетных участков и границами развития нефтегазоносных комплексов;

карты перспектив нефтегазоносности и распределения плотности прогнозных ресурсов нефти и газа категорий Д1 и Д2.

Параграф 2. Поисковые и оценочные работы на углеводороды

50. Целью поисково-оценочного этапа является обнаружение новых месторождений нефти и газа или новых залежей на ранее открытых месторождениях и оценка их запасов по категориям С1 и С2.

51. В соответствии с задачами стадию поисково-оценочных работ на углеводороды разделяют на три подстадии:

1) подстадия 1. Выявление объектов поискового бурения.

Объектами проведения работ поискового бурения под стадии выявления объектов поискового бурения являются районы с установленной или возможной нефтегазоносностью.

Комплекс работ подстадии выявления объектов поискового бурения включает:

дешифрирование материалов аэрофотосъемок и космических съемок локального и детального уровней генерализации;

структурно-геологическую (структурно-геоморфологическую съемки);

гравиразведку, магниторазведку и электроразведку;

сейсморазведку по системе взаимоувязанных профилей;

бурение структурных скважин;

специальные работы и исследования по прогнозу геологического разреза и прямым поискам.

По материалам геолого-геофизических работ по выявлению объектов поискового бурения составляются отчеты о геологических результатах работ и оценке прогнозных локализованных ресурсов Д1 с приложением следующих основных графических документов:

обзорная карта района;

карта геолого-геофизической изученности; схема расположения профилей, физических точек наблюдений и скважин;

сводный геолого-геофизический разрез площади работ;

геологические профили, временные, сейсмогеологические, геоэлектрические и другие разрезы;

геолого-геофизические разрезы структурных скважин с выделением продуктивных, маркирующих, опорных горизонтов;

структурные карты по целевым горизонтам с выделением первоочередных объектов;

карты сопоставления результатов всех видов геолого-геофизических исследований;

2) подстадия 2. Подготовка объектов к поисковому бурению.

Объектами проведения работ подстадии подготовки объектов к поисковому бурению являются выявленные ловушки.

Комплекс работ на подстадии подготовки объектов к поисковому бурению включает:

высокоточную гравиразведку и детальную электроразведку;

детальную сейсморазведку;

бурение структурных скважин.

По материалам геолого-геофизических работ по подготовке объектов к поисковому бурению составляется отчет о геологических результатах работ и паспорт на подготовленную структуру, с оценкой перспективных ресурсов категории С3 с обязательным приложением следующих основных графических документов:

обзорная карта района;

карта геолого-геофизической изученности;

схема расположения профилей;

физических точек наблюдений и скважин; сводный геолого-геофизический разрез площади работ;

геологические профили, временные, сейсмогеологические, геоэлектрические и другие разрезы;

геолого-геофизические разрезы структурных скважин с выделением продуктивных, маркирующих, опорных горизонтов;

структурные карты по целевым горизонтам с выделением первоочередных объектов;

карты неантиклинальных ловушек, совмещенные со структурными картами по продуктивным или близким к ним горизонтам, с контурами предполагаемых залежей;

карты сопоставления результатов всех видов геолого-геофизических исследований;

информационные карты по выявленным нефтегазоперспективным объектам, паспорта по объектам, подготовленным к поисковому бурению;

3) подстадия 3. Поиск и оценка месторождений (залежей).

Объектами проведения работ подстадии поиска и оценки месторождений (залежей) являются подготовленные к поисковому бурению ловушки и открытые месторождения (залежи).

Комплекс работ подстадии поиска и оценки месторождений (залежей) включает:

бурение и испытание поисковых и (или) оценочных скважин;

детализационную скважинную и наземную (морскую) сейсморазведку;

специальные работы и исследования по изучению геологического разреза и положения контуров залежей и элементов ограничения залежи.

Объемы работ и виды геолого-геофизических исследований, а также их методика определяется проектом, разведочных работ или дополнением к проекту разведочных работ, а для каждой скважины-геолого-техническим нарядом.

В процессе поиска месторождений (залежей) решается задача установления факта наличия или отсутствия промышленных запасов нефти и газа. В случае открытия месторождения (залежи), подтверждающие геолого-геофизические материалы в порядке предусмотренном Кодексом Республики Казахстан "О недрах и недропользовании" и Положением о государственной комиссии по запасам полезных ископаемых Республики Казахстан представляются на государственную экспертизу запасов, и по ее результатам ставятся на государственный баланс.

В процессе оценки решаются следующие вопросы:

установление фазового состояния углеводородов и характеристик пластовых углеводородных систем;

изучение физико-химических свойств нефтей, газов, конденсатов в пластовых и поверхностных условиях, определение их товарных качеств;

изучение фильтрационно-емкостных характеристик коллекторов;

определение эффективных толщин, значений пористости, нефтегазонасыщенности;

установление коэффициентов продуктивности скважин и добычных возможностей;

предварительная геометризация залежей и подсчет запасов по категориям С2 и С1.

В отдельных случаях, при оценке месторождений с целью уточнения промысловых характеристик коллектора проводится пробная эксплуатация, пробуренных в рамках данной стадии единичных скважин. Пробная эксплуатация проводится по индивидуальным проектам, в которых определяются сроки проведения и максимальные объемы отбора нефти и газа.

По результатам работ на стадии поиска и оценки месторождений (залежей) проводится систематизация геолого-геофизических материалов, и составляется отчет о результатах разведочных работ. В случае открытия месторождения (залежи) проводится подсчет геологических и извлекаемых запасов углеводородов, а также сопутствующих компонентов в соответствии с требованиями Кодекса Республики Казахстан "О недрах и недропользовании" и Положения о государственной комиссии по запасам полезных ископаемых Республики Казахстан.

Параграф 3. Разведочные работы на углеводороды

52. Целью разведочных работ на углеводороды является изучение характеристик месторождений (залежей), обеспечивающих составление проекта разработки месторождения углеводородов, а также уточнение промысловых характеристик эксплуатационных объектов в процессе разработки.

53. Объектами проведения работ являются месторождения (залежи) нефти и газа.

54. В процессе разведки решаются следующие вопросы:

уточнение положения контактов газ-нефть-вода и контуров залежей;

уточнение дебитов нефти, газа, конденсата, воды, установление пластового давления, давления насыщения и коэффициентов продуктивности скважин;

исследование гидродинамической связи залежей с законтурной областью;

уточнение изменчивости емкостно-фильтрационных характеристик коллекторов;

уточнение изменчивости физико-химических свойств флюидов по площади и разрезу залежи;

изучение характеристик продуктивных пластов, определяющих выбор методов воздействия на залежь и призабойную зону с целью повышения коэффициентов извлечения.

55. Комплекс разведочных работ включает:

бурение поисковых или оценочных скважин, а в ряде случаев и опережающих эксплуатационных скважин;

переинтерпретацию геолого-геофизических материалов с учетом данных по пробуренным скважинам;

проведение детализационных геолого-геофизических работ на площади и в скважинах;

проведение пробной эксплуатации залежи.

56. По результатам разведочных работ с учетом данных пробной эксплуатации проводится:

уточнение геологических и извлекаемых запасов углеводородов, а также сопутствующих компонентов разведанных и выявленных залежей (продуктивных горизонтов) месторождений по категориям С1 и частично С2;

подготовка геолого-геофизических материалов, необходимых для составления проекта разработки месторождения углеводородов, а также для выбора методов повышения коэффициентов извлечения.

57. Стадия разведочных работ на углеводороды завершается получением информации, достаточной для составления проекта разработки месторождения углеводородов.

58. По результатам работ на стадий разведки проводится систематизация геолого-геофизических материалов, и составляется отчет по подсчету запасов нефти, конденсата, природного газа и попутных компонентов.