Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Түркия Республикасының Үкіметі арасындағы инвестицияларды өзара көтермелеу және қорғау туралы келісімге қол қою туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 13 мамырдағы № 392 қаулысы

Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Түркия Республикасының Үкіметі арасындағы инвестицияларды өзара көтермелеу және қорғау туралы келісімнің жобасы мақұлдансын.

2. Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ермек Беделбайұлы Көшербаев Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Түркия Республикасының Үкіметі арасындағы инвестицияларды көтермелеу және өзара қорғау туралы келісімге Қазақстан Республикасының Үкіметі атынан қол қойсын, оған қағидаттық сипаты жоқ өзгерістер мен толықтырулар енгізуге рұқсат берілсін.

3. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

О. Бектенов

	Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 13 мамырдағы № 392 қаулысымен мақұлданған
	Жоба

Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Түркия Республикасының Үкіметі арасындағы инвестицияларды өзара көтермелеу және қорғау туралы келісім

Бұдан әрі "Уағдаласушы Тараптар" деп аталатын Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Түркия Республикасының Үкіметі

Уағдаласушы Тараптар мемлекеттерінің арасындағы экономикалық ынтымақтастыққа, атап айтқанда, бір Уағдаласушы Тарап инвесторларының екінші Уағдаласушы Тарап мемлекетінің аумағында салған инвестицияларына қолайлы жағдай жасауға ниет білдіре отырып;

Осындай инвестицияларға берілетін режим туралы келісім Уағдаласушы Тараптар мемлекеттерінің капитал ағынын арттырып, технологияларын және экономикасын дамытуға ықпал ететінін мойындай отырып;

Инвестициялардың әділ және тең құқылы режимі экономикалық ресурстарды барынша тиімді пайдалануға және өмір сүру деңгейін арттыруға мүмкіндік беретін инвестициялардың тұрақты негізін сақтау үшін қажет екенін растай отырып;

Уағдаласушы Тараптар мемлекеттерінің заңнамасына сәйкес, сондай-ақ халықаралық төрелік арқылы инвестицияларға қатысты кінәрат-талаптарды қою және құқықтардың сақталуын қамтамасыз ету үшін тиімді құралдарды ұсынудың маңыздылығын мойындай отырып;

Осы мақсаттарға денсаулық сақтау, қауіпсіздік және қоршаған ортаны қорғау қағидаттарына, сондай-ақ халықаралық деңгейде танылған еңбек құқықтары мен бизнесті жауапты жүргізу қағидаттарын қамтамасыз етуге сай келетін жолмен қол жеткізуге ұмтыла отырып;

Осы Келісімді жасасуға шешім қабылдап, төмендегілер туралы келісті:

1-бап

Анықтамалар

Осы Келісімнің мақсаттары үшін:

1. "Инвестициялар" термині бір Уағдаласушы Тарап инвесторының екінші Уағдаласушы Тараптың аумағында оның заңнамасына сәйкес иелік ететін немесе тікелей не жанама түрде бақылайтын тұрақты экономикалық қарым-қатынастар орнату мақсатында сатып алған, кәсіпкерлік қызметке байланысты және капиталды немесе басқа ресурстарды салу, кіріс немесе пайда күту, тәуекелді қабылдау, экономиканы дамытуға үлес қосу және белгілі бір мерзімділік сияқты инвестиция сипаттамаларына ие болуға тиіс активтердің кез келген түрін білдіреді.

2. Инвестициялар нысандары мыналарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді:

а) меншік орналасқан аумақтағы Уағдаласушы Тараптардың ұлттық заңнамасы мен нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес айқындалғандай жылжымалы және жылжымайтын мүлік, сондай-ақ ипотека, мүлікке тыйым салу құқығы, кепілдер және кез келген басқа да ұқсас мүліктік құқықтар сияқты мүліктік құқықтар;

b) акциялар, үлестер және заңды тұлғаларға үлестік қатысудың басқа да нысандары, соның ішінде осыдан туындайтын құқықтар;

c) ақшалай сомаға қойылатын кінәрат-талаптар, гудвил, басқа да активтер және экономикалық құндылығы бар, орындауға қойылатын кез келген басқа да кінәрат-талаптар;

d) зияткерлік меншік құқықтары, атап айтқанда патенттер, өнеркәсіптік үлгілер, техникалық процестер, сондай-ақ тауар белгілері, гудвил және "ноу-хау";

e) Уағдаласушы Тараптардың ұлттық заңнамасында немесе келісімшартта көзделген коммерциялық концессиялар, соның ішінде табиғи ресурстарды барлауға, өндіруге немесе пайдалануға арналған концессиялар.

3. "Инвестициялар" термині:

а) бір Уағдаласушы Тарап мемлекетінің аумағындағы жеке тұлғаның немесе заңды тұлғаның басқа Уағдаласушы Тарап мемлекетінің аумағындағы жеке тұлғаға немесе заңды тұлғаға тауарлар немесе қызметтер сату жөніндегі коммерциялық мәмілелері нәтижесінде ғана туындайтын ақшалай талаптарға;

b) сауданы қаржыландыру сияқты коммерциялық мәмілеге байланысты кредит беруге, соның ішінде банк қарыздарына;

c) сот немесе әкімшілік тәртіппен шығарылған кез келген бұйрыққа немесе қаулыға немесе төрелік шешімге;

d) қысқа мерзімді қарызға немесе қысқа мерзімді қаржылық салымға;

e) Уағдаласушы Тарап берген борыштық міндеттемелерге немесе Уағдаласушы Тарапқа берілген қарыздарға;

f) меншіктегі немесе коммерциялық емес мақсаттарда пайдаланылатын активтерге қолданылмайды.

Активтердің инвестициялау нысанына енгізілген кез келген өзгеріс мұндай өзгеріс қабылдаушы Уағдаласушы Тараптың ұлттық заңнамасына сәйкес жүргізілген жағдайда ғана олардың инвестициялық сипатына әсер етпейді. Егер активте инвестиция сипаттамасы болмаса, мұндай актив оның қандай нысанда болғанына қарамастан, инвестиция болып саналмайды.

4. "Инвестор" термині:

а) Уағдаласушы Тараптардың кез келгенінің ұлттық заңнамасына сәйкес мемлекеттің азаматтығы бар жеке тұлғаны;

b) Уағдаласушы Тараптардың кез келгенінің ұлттық заңнамасына сәйкес негізі қаланған немесе құрылған және тіркелген кеңселері бар, сондай-ақ олардың аумақтарында елеулі коммерциялық қызметті жүзеге асыратын;

екінші Уағдаласушы Тараптың аумағында инвестицияны жүзеге асырған заңды тұлғаны білдіреді.

5. Тарап мемлекетінің заңды тұлғасы пайда алу мақсатында немесе пайда алуды көздемей, осы Тарап мемлекетінің ұлттық заңнамасына сәйкес құрылған және ұйымдастырылған, бақылаудағы не жеке немесе мемлекеттік меншіктегі, сондай-ақ кез келген заңды тұлғаны, соның ішінде жеке кәсіпкерлікті, коммерциялық ұйымдарды, серіктестікті, бірлескен кәсіпорынды, қауымдастықты немесе соған ұқсас ұйымды білдіреді.

6. "Кіріс" термині "инвестициялар" нәтижесінде алынған қаражатты білдіреді және ол, атап айтқанда, пайданы, пайыздарды, капитал өсімін, роялтиді, төлемдер мен дивидендтерді қамтиды, бірақ мұнымен шектелмейді.

7. "Аумақ" термині:

Қазақстан Республикасына қатысты Қазақстан Республикасының аумағын;

Түрік Республикасына қатысты Түрік Республикасының аумағын білдіреді.

8. "Ұлттық заңнама" термині Уағдаласушы Тараптар мемлекеттерінің заңдарын, жарлықтарын, қаулыларын, қағидаларын және басқа да құқықтық актілерін білдіреді.

2-бап

Қолданылу аясы

1. Осы Келісім бір Уағдаласушы Тараптың инвесторлары екінші Уағдаласушы Тараптың аумағында оның заңнамасына сәйкес, осы Келісім күшіне енгенге дейін немесе кейіннен салған инвестицияларға қатысты қолданылады. Осы Келісім осы Келісім күшіне енгенге дейін орын алған кез келген дауларға немесе туындаған не шешілген талаптарға қатысты қолданылмайды.

2. Осы баптың ережелері Уағдаласушы Тараптардың бірін екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторларына:

a) осы Келісімнен және Уағдаласушы Тараптардың бірі тарапы болып табылатын басқа да ұқсас халықаралық шарттан туындайтын, инвестор мен қабылдаушы Уағдаласушы Тарап арасындағы даулар бойынша сот шешімінің ережесі негізінде;

b) қабылдаушы Уағдаласушы Тараптың ұлттық заңнамасына сәйкес мемлекеттік сатып алу, субсидиялар, жерді сатып алу және жерді пайдалану, жылжымайтын мүлік және оларға қатысты мүліктік құқықтар саласында;

с) осы Келісімнің "Экспроприация және өтемақы" деген 6-бабын және "Төлемдер мен аударымдар" деген 9-бабын қоспағанда, кез келген салықтарға және салық салу режиміне қатысты қандай да бір режимнің артықшылықтарын преференциялар немесе басымдықтар ретінде қолдануға міндеттейтін деп түсіндірілмеуге тиіс.

3-бап

Инвестицияларды көтермелеу және қолдау

1. Әрбір Уағдаласушы Тарап өзінің ұлттық заңнамасына сәйкес өз мемлекетінің аумағында екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторлары салатын инвестицияларды мүмкіндігінше көтермелейді.

2. Әрбір Уағдаласушы Тарап өзінің заңнамасына сәйкес екінші Уағдаласушы Тарап инвесторларының инвестицияларын өз аумағына кіргізеді.

3. Әрбір Уағдаласушы Тарап екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторларына халықаралық құқықтың ең төменгі стандартына сәйкес әділ және тең құқылы режимі, сондай-ақ толық қорғау мен қауіпсіздікті ұсынады.

4. Уағдаласушы Тараптардың ешқайсысы негізсіз немесе кемсітушілік шаралар арқылы мұндай инвестицияларды басқаруға, күтіп ұстауға, пайдалануға, эксплуатациялауға, қолдануға, кеңейтуге, сатуға, жоюға немесе билік етуге қандай да бір жолмен зиян келтірмеуге тиіс.

5. Осы баптың 3-тармағында аталған әділ және тең құқылы режим туралы міндеттемені бұзу, егер шара не бірқатар шаралар:

а) қылмыстық, азаматтық немесе әкімшілік іс жүргізуде сот төрелігінен бас тартуды;

b) сот және әкімшілік талқылауларында тиісті құқықтық рәсімді өрескел түрде бұзуды, оның ішінде ашықтықты өрескел түрде бұзуды;

с) айқын озбырлықты;

d) инвесторларға қатысты мәжбүрлеу, қысым көрсету және қудалау сияқты заңсыз әрекеттер жасауды; немесе

е) ұлттық тиістілік белгісі бойынша мақсатты түрде кемсітушілікті білдіретін болса ғана белгіленуі мүмкін.

6. "Толық қорғау мен қауіпсіздікті" қамтамасыз ету міндеттемесі әрбір Уағдаласушы Тараптан екінші Уағдаласушы Тарап инвесторы инвестицияларының физикалық тұрғыда қорғалуы мен сақталуын қамтамасыз ету үшін ақылға қонымды түрде қажет болуы мүмкін шараларды қабылдауын талап етеді. "Әділ және тең құқылы қарым-қатынас" және "толық қорғау мен қауіпсіздік" ұғымдары қосымша режимді немесе халықаралық құқық аясынан тыс режимді және қосымша материалдық құқықтар құруды талап етпейді.

7. Осы Келісімнің кез келген ережесінің немесе Уағдаласушы Тараптар мен олардың мемлекеттері арасындағы жеке халықаралық шарттың бұзылуы орын алды деп айқындау, тіпті соның салдарынан инвестицияларға шығындар немесе залал келтірілсе де, осы баптың бұзылғанын білдірмейді.

8. Неғұрлым айқын болуы үшін, инвестордың заңды тұрғыда не күтетініне сәйкес келмеуі мүмкін іс-қимылдарды Уағдаласушы Тараптың жасауы немесе жасамауы фактісінің өзі осы Келісімді бұзу болып есептелмейді.

4-бап

Ұлттық режим және барынша қолайлы жағдай жасау режимі

1. Әрбір Уағдаласушы Тарап екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторлары мен инвестицияларына өз мемлекетінің аумағында ұқсас мән-жайларда өзінің инвесторлары мен инвестицияларына беретін режимнен кем емес инвестицияларды басқаруға, жүргізуге, ұстауға, пайдалануға, эксплуатациялауға, қолдануға сатуға, жоюға және оларға өзге де жолмен билік етуге қатысты қолайлы режимді ұсынады.

2. Әрбір Уағдаласушы Тарап өз мемлекетінің аумағында ұқсас мән-жайларда екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторларына және олардың инвестицияларына инвестицияларды басқаруға, жүргізуге, ұстауға, пайдалануға, эксплуатациялауға, қолдануға, сатуға, жоюға және оларға өзге де жолмен билік етуге қатысты кез келген үшінші мемлекеттің инвесторлары мен олардың инвестицияларына беретін режимнен кем емес қолайлы режимді ұсынады.

3. Неғұрлым айқын болуы үшін, осы баптағы "ұқсас мән-жайлар" ұғымына сілтеме әрбір нақты жағдайда инвестицияға қатысты барлық мән-жайларды, оның ішінде:

a) үшінші тұлғаларға және жергілікті қоғамдастыққа әсерін;

b) юрисдикция шеңберіндегі барлық инвестициялардың қоршаған ортаға жиынтық әсерін қоса алғанда, жергілікті, өңірлік не ұлттық деңгейдегі қоршаған ортаға әсерін;

c) инвестор қызметін жүзеге асыратын секторды;

d) тиісті шараның мақсатын;

e) тиісті режимде инвесторлар немесе инвестициялар арасында заңды қоғамдық әл-ауқат немесе жария тәртіп мақсаттарына негізделген айырмашылықтың бар-жоғын;

f) тиісті шараға қатысты әдетте қолданылатын реттеу процесін; және

g) қарастырылып отырған шараға қатысты инвестицияға немесе инвесторға тікелей қатысты өзге де факторларды жан-жақты қарауды талап етеді.

4. Әрбір Уағдаласушы Тараптың өз мемлекетінің заңнамасына сәйкес экономиканың сезімтал секторларын және (немесе) осыған байланысты өзге де қызмет түрлерін айқындау құқығы өзінде қалады, олар осы бапқа сәйкес ұлттық режимнің қолданылу аясынан шектелуі немесе алынып тасталуы мүмкін.

5. Уағдаласушы Тараптар өз мемлекетінің заңнамасы шеңберінде инвестициялар салуға байланысты екінші Уағдаласушы Тарап мемлекетінің аумағына кіруге ниет білдірген Уағдаласушы Тараптар мемлекеттерінің кез келгенінің азаматтарының кіруіне және елде болуына қатысты өтініштерге оң қарайды.

6. Осы баптың ең қолайлы жағдай жасау жөніндегі режимге қатысты ережелері, Уағдаласушы Тарапты екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторларына және Уағдаласушы Тараптың инвесторларының инвестицияларына мына жағдайлардан:

a) Уағдаласушы Тараптардың кез келгені қатысатын немесе қатысуы мүмкін кез келген қолданыстағы немесе болашақтағы кеден одағы, еркін сауда аймағы, еркін сауда туралы келісім, ортақ нарық, валюта одағы немесе соған ұқсас халықаралық шарт, не өңірлік ынтымақтастықтың өзге нысаны немесе өңірлік экономикалық бірлестіктен, оған; немесе осындай одақты, аумақты немесе келісімді құруға немесе кеңейтуге бағытталған келісімді қабылдаудан;

b) қосарланған салық салуды болдырмау туралы қолданыстағы немесе болашақтағы келісімдерден немесе кез келген өзге де салықтық конвенциялардан туындайтын кез келген режимнің артықшылықтарын, жеңілдіктерін немесе басымдықтарын беруге міндеттейді деп түсіндірілмеуі тиіс;

c) неғұрлым айқын болуы үшін, осы баптың 2-тармағында көзделген ең қолайлы жағдай жасау жөніндегі режим басқа халықаралық шарттарда көзделген, "Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тарап инвесторы арасындағы дауларды реттеу" деген 13-бабына енгізілген инвестор мен мемлекет арасындағы ұқсас дауларды реттеу рәсімдері мен тетіктерін қамтымайды.

d) осы баптың ережелері Уағдаласушы Тараптардың ешқайсысын екінші Уағдаласушы Тарап инвесторларының инвестицияларына жерді, жылжымайтын мүлікті және оларға деген заттық құқықтарды сатып алуға қатысты өзінің инвесторларының инвестицияларына берілетін режиммен бірдей режимді ұсынуға міндеттемейді.

7. Осы бап осы Келісім күшіне енген күнге дейін қолданылып жүрген немесе қол қойылған екіжақты немесе көпжақты халықаралық шартқа сәйкес Уағдаласушы Тарап беретін режимге қатысты қолданылмайды.

5-бап

Жалпы ерекшеліктер

1. Осы Келісімнің ешбір ережесі Уағдаласушы Тарапқа өзі:

a) адамдардың, жануарлардың немесе өсімдіктердің өмірін не денсаулығын, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғауға;

b) қоғамдық моральді қорғау немесе қоғамдық тәртіпті сақтауға;

c) ұлттық қауіпсіздік мүдделерін қорғауға;

d) көркемдік, тарихи немесе археологиялық құндылығы бар ұлттық мүлікті қорғауға;

e) тірі не жансыз жаңартылмайтын табиғи ресурстарды сақтауға қажетті деп санайтын кез келген кемсітпейтін құқықтық шараларды қабылдауға, қолдауға немесе олардың сақталуын қамтамасыз етуге кедергі келтіреді деп түсіндірілмеуі тиіс.

2. Осы Келісімдегі ешбір ереже:

a) Уағдаласушы Тараптардың бірінен егер ақпаратты жария ету тиісті Уағдаласушы Тараптың анықтамасы бойынша оның елеулі ұлттық мүдделеріне және ұлттық қауіпсіздік мүдделеріне қайшы келген жағдайда, қандай да бір ақпаратты ұсынуды немесе оған қол жеткізуді рұқсат етуді талап ету ретінде;

b) кез келген Уағдаласушы Тараптың өз ұлттық мүдделерін және ұлттық қауіпсіздік мүдделерін қорғау үшін қажет деп санайтын қандай да бір іс-қимылдарды қабылдауына жол бермеу ретінде;

i) қару-жарақты, қару ретінде пайдаланылатын заттарды, оқ-дәрілерді және жабдықты тасымалдауға, сондай-ақ қарулы күштерді немесе өзге де қауіпсіздік күштерін тікелей немесе жанама қолдау мақсатында пайдаланылатын басқа да тауарлармен, материалдармен, қызметтермен және технологиялармен байланысты операцияларға қатысты;

ii) соғыс кезінде немесе халықаралық қатынастардағы басқа да төтенше жағдайлар кезінде қабылданатын шараларға қатысты; немесе

iii) ядролық қаруды немесе өзге де ядролық жарылғыш құрылғыларды таратпауға қатысты ұлттық саясатты немесе халықаралық шарттарды қолдануға қатысты;

c) кез келген Уағдаласушы Тараптың 1945 жылғы 26 маусымда Сан-Францискода қол қойылған БҰҰ Жарғысына сәйкес халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қолдау жөніндегі өз міндеттемелеріне сәйкес қандай да бір әрекеттерді қабылдауына кедергі ретінде түсіндірілмеуі тиіс.

3. Осы Келісімнің ешбір ережесі Уағдаласушы Тарапқа пруденциялық себептер бойынша шараларды, оның ішінде қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында ақша-кредит саясаты шеңберінде іске асырылатын шараларды қабылдауға немесе қолдауға кедергі келтірмейді, соның ішінде, бірақ онымен шектелмей:

a) инвесторларды, салымшыларды, сақтанушыларды, сақтандыру бойынша талап қоюшыларды, сондай-ақ қаржы нарығына қатысушыларды немесе алдында қаржы мекемесінің фидуциарлық міндеттемелері бар тұлғаларды қорғауға;

b) қаржы мекемелерінің қауіпсіздігін, сенімділігін, адалдығын немесе қаржылық жауапкершілігін қамтамасыз етуге;

c) Уағдаласушы Тараптардың қаржы жүйесінің тұтастығы мен тұрақтылығын қамтамасыз етуге; және

d) монетарлық және оған байланысты кредиттік саясатты немесе айырбас бағамы саясатын жүргізу мақсатында кез келген мемлекеттік орган қабылдайтын жалпы қолданылатын кемсітпеуге негізделген шараларға кедергі келтірмейді.

4. Осы Келісім Уағдаласушы Тараптар мемлекеттері қабылдаған салықтық және валюталық бақылау шараларына, осы баптың 3-тармағында көзделген шараларға, сондай-ақ осындай шараларға байланысты талаптар мен дауларға қолданылмайды.

5. Мұндай шараларды қабылдау, қолдау немесе күшейту олар ерікті немесе негізсіз түрде қолданылмайды және басқа Уағдаласушы Тарап инвесторларының инвестицияларын жасырын түрде шектеуді білдірмейді деген шартқа сәйкес қана жүзеге асырылады.

6-бап

Экспроприация және өтемақы

1. Тек қоғамдық мақсаттарда, кемсітушілік емес тәртіпте, жедел, барабар және тиімді өтемақы төленетін жағдайда ғана, сондай-ақ осы Келісімнің "Инвестицияларды көтермелеу және қолдау" атты 3-бабы және "Ұлттық режим және барынша қолайлы жағдай жасау режим" атты 4-бабында көзделген тиісті құқықтық рәсімге және жалпы қатынас қағидаттарына сәйкес жағдайларды қоспағанда, инвестицияларды экспроприациялауға, мемлекет меншігіне айналдыруға немесе тікелей не жанама түрде ұқсас әсері бар шараларды қолдануға (бұдан әрі – экспроприация) жол берілмейді.

2. Тікелей экспроприация инвестициялар мемлекет меншігіне айналдыру немесе меншік құқығын ресми түрде беру не тікелей алып қою арқылы өзге де тәсілмен тікелей экспроприацияланған кезде орын алады.

3. Жанама экспроприация Уағдаласушы Тараптың шарасы немесе шаралар сериясы тікелей экспроприацияға тең әсерге ие болғанда орын алады, яғни ол меншік құқығын ресми түрде бермей немесе тікелей алып қоймай, инвесторды өзінің инвестицияларына қатысты меншік құқығының негізгі нышандарынан, ондағы иелену, пайдалану және билік ету құқықтарынан елеулі деңгейде айырады.

4. Нақты бір жағдайда Уағдаласушы Тараптың шарасы немесе шаралар сериясы жанама экспроприация болып саналатын-саналмайтынын айқындау әрбір нақты жағдайда фактілерге негізделген талдау жүргізуді талап етеді, оның ішінде, басқалармен қатар, мынадай факторлар:

a) шараның немесе шаралар сериясының экономикалық әсері, алайда Уағдаласушы Тараптың шарасы немесе шаралар сериясы инвестициялардың экономикалық құнына теріс әсер етеді деген фактінің өзі жанама экспроприацияның орын алғанын білдірмейді;

b) Уағдаласушы Тарап мемлекетінің әрекеттері инвестицияларға сүйенген, анық әрі қисынды күтулерге қаншалықты кедергі келтіретіндігі; және

c) шараның немесе шаралар сериясының сипаты, оның ішінде олардың табиғаты, мақсаты, ұзақтығы және негіздемесі ескерілуі керек.

5. Неғұрлым айқын болуы үшін, инвестицияларға сүйенген инвестордың күтулерінің негізді болып табылатыны не табылмайтыны, бұл қаншалықты орынды екеніне қарай, Уағдаласушы Тараптың инвесторға міндетті жазбаша кепілдіктер ұсынғаны не ұсынбағаны, сондай-ақ тиісті сектордағы мемлекеттік реттеудің сипаты мен ауқымы сияқты факторларға байланысты болады.

6. Неғұрлым айқын болуы үшін, сирек жағдайларды қоспағанда, қоғамдық әл-ауқаттың заңды мақсаттарын, мысалы, денсаулық сақтауды, қауіпсіздікті және қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз ету үшін әзірленген және қолданылатын Уағдаласушы Тараптың кемсітпеуге негізделген шаралары жанама экспроприация болып есептелмейді.

7. Өтемақы экспроприацияланған инвестицияның дәл экспроприация жүзеге асырылғанға дейін немесе ол көпшілікке жария болғанға дейінгі әділ нарықтық құнына тең болуы тиіс. Өтемақы осы Келісімнің "Төлемдер және аударымдар" деген 9-бабына сәйкес, кідіріссіз төленуі және еркін аударылуы тиіс.

8. Өтемақы еркін айырбасталатын валютада төленуі керек, ал төлеу кешіктірілген жағдайда, өтемақы сомасына экспроприация күнінен бастап төлем жасалған күнге дейін тиісті пайыздық мөлшерлеме есептелуі тиіс.

7-бап

Залалдарды өтеу

1. Бір Уағдаласушы Тараптың соғыс, көтеріліс, азаматтық тәртіпсіздіктер немесе соған ұқсас басқа да оқиғалар салдарынан екінші Уағдаласушы Тарап мемлекетінің аумағында салған капиталы шығынға ұшыраған инвесторларына осындай шығындарға байланысты қабылданатын кез келген шараларға қатысты екінші Уағдаласушы Тарап өз инвесторларына немесе кез келген үшінші мемлекеттің инвесторларына ұсынатын тәртіптемелердің қайсысы анағұрлым тиімді екеніне қарай, олардан кем түспейтін қолайлы режим ұсынады.

2. Осы баптың 1-тармағына нұқсан келтірмей, осы тармақта аталған жағдайлардың кез келгенінде бір Уағдаласушы Тараптың инвесторлары екінші Уағдаласушы Тарап мемлекетінің аумағында:

а) Уағдаласушы Тараптардың күштері немесе билік органдары олардың меншігін тәркілегенінің, немесе

b) Уағдаласушы Тараптардың күштері немесе билік органдары олардың мүлкін ұрыс қимылдарынан туындамаған немесе жағдайдың қажеттілігінен болмаған жағдайда жойып жібергенінің нәтижесінде шығынға ұшырайды.

Барлық жағдайларда реституция немесе өтемақы уақтылы, тиісінше және тиімді түрде берілуге тиіс. Тиісті төлемдер еркін айырбасталуға тиіс.

8-бап

Төлем теңгерімін қорғауға арналған шектеулер

1. Төлем теңгеріміне байланысты елеулі қиындықтар туындаған, сыртқы қаржылық қиындықтар болған немесе олардың туындау қаупі болған жағдайда, осы Келісімнің ешбір ережесі Уағдаласушы Тарапқа капитал қозғалысына байланысты төлемдерге немесе аударымдарға қатысты шектеу шараларын қабылдауға немесе оларды қолдауға кедергі келтіреді деп түсіндірілмейді.

2. Осы баптың 1-тармағына сәйкес қабылданған немесе қолдау көрсетілетін кез келген шаралар:

a) Халықаралық валюта қоры келісімінің баптарына сәйкес келуге тиіс;

b) екінші Уағдаласушы Тарап инвесторларының коммерциялық, экономикалық және қаржылық мүдделеріне артық зиян келтіруден аулақ болуға тиіс;

c) осы баптың 1-тармағында көрсетілген мән-жайларда қажеттілік шегінен шықпауға тиіс;

d) уақытша сипатта болуы және осы баптың 1-тармағында көрсетілген жағдай жақсаруына қарай біртіндеп алып тасталуға тиіс;

e) кемсітпеушілік негізде қолданылады.

3. Осы баптың 1-тармағына сәйкес белгіленген немесе сақталған кез келген шектеулер немесе олардағы кез келген өзгерістер туралы екінші Уағдаласушы Тарапқа хабарланады.

4. Осы баптың 1-тармағына сәйкес кез келген шектеулерді белгілеген Уағдаласушы Тарап екінші Уағдаласушы Тараптың сұрау салуы бойынша өзі белгілеген шектеулерді түсіндіру үшін консультациялар өткізуі керек.

5. Мұндай шектеулердің қолданылу аясын айқындау кезінде Уағдаласушы Тараптар өздерінің экономикалық бағдарламалары немесе даму бағдарламалары үшін неғұрлым маңызды болып табылатын экономика секторларына басымдық бере алады. Алайда мұндай шектеулерге төлем теңгеріміне қауіп төнген жағдайларда ғана жол беріледі және басқа уақытта экономиканың белгілі бір секторларын қорғау үшін пайдаланылмауға тиіс.

9-бап

Төлемдер мен аударымдар

1. Осы Келісімнің "Төлем теңгерімін қорғауға арналған шектеулер" атты 8-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, аумағында басқа Уағдаласушы Тарап инвесторларының инвестициялары жүзеге асырылған мемлекеттің Уағдаласушы Тарапы өз мемлекетінің заңнамасына сәйкес барлық салықтық және қазыналық/қаржылық міндеттемелер орындалғаннан кейін басқа Уағдаласушы Тарап инвесторларына инвестицияларға байланысты кез келген аударымдар мен төлемдерді өз мемлекетінің аумағына және/немесе оның шегінен тыс жүзеге асыруға рұқсат береді. Мұндай төлемдер мен аударымдар:

a) бастапқы капиталды және инвестицияларды қолдау немесе ұлғайту үшін қосымша сомаларды;

b) кірістерді;

инвестицияларды ішінара немесе толық сатудан түскен кірістерді, инвестицияларды ішінара немесе толық таратудан түскен кірістерді;

c) инвестицияларға байланысты алынған кредиттер бойынша өтемдер мен пайыздық төлемдерді;

d) инвестицияларға байланысты екінші Уағдаласушы Тараптың аумағында жұмыс істеуге арналған тиісті рұқсаттар алған бір Уағдаласушы Тараптың азаматтары алатын қызметақы, жалақы және басқа да сыйақыларды;

e) осы Келісімнің "Экспроприация және өтемақы" атты 6-бабына және "Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы дауларды реттеу" атты 13-бабына сәйкес төлемдерді қамтиды.

2. Осы баптың 1-тармағында көрсетілген аударымдар мен төлемдер аударым немесе төлем жүзеге асырылатын күнгі қолданыстағы нарықтық айырбастау бағамы бойынша еркін пайдаланылатын валютада негізсіз кідіріссіз және шектеулерсіз жүзеге асырылады.

3. Осы баптың 1 және 2-тармақтарының ережелеріне нұқсан келтірместен, Уағдаласушы Тарап өз мемлекетінің заңнамасын әділ, кемсітусіз және адал қолдану арқылы төлемді немесе аударымды:

a) банкроттық, төлем қабілетсіздігі немесе кредиторлардың құқықтарын қорғау;

b) еңбек міндеттемелерін сақтау;

c) бағалы қағаздармен немесе деривативтермен (туынды қаржы құралдарымен) байланысты эмиссиялар, операциялар немесе мәмілелер;

d) құқық қорғау органдарына немесе қаржылық реттеу органдарына жәрдемдесу;

e) қылмыстық құқық бұзушылықтар;

f) салықтар және өзге де міндеттемелер туралы заңнаманы сақтау;

g) сот, әкімшілік немесе төрелік процестердің ұйғарымдарына немесе шешімдеріне сәйкестікті қамтамасыз ету;

h) әлеуметтік және зейнетақымен қамсыздандыру жөніндегі міндеттемелерді сақтау мәселелеріне қатысты кешіктіруі немесе шектеуі мүмкін.

4. Тараптар осы баптың 3(d), 3(е), 3(g) тармақтары ақшаны жылыстатуды,

терроризмді қаржыландыруды және жаппай қырып-жою қаруын таратуды болғызбау үшін қаржылық шараларды әзірлеу тобының халықаралық стандарттарына сәйкес қабылданған шараларға қолданылуы мүмкін екенін түсінеді.

5. Осы Келісімнің ешбір ережесі Халықаралық валюта қоры туралы келісімнің баптарына сәйкес Халықаралық валюта қорының мүшесі болып табылатын Уағдаласушы Тарап мемлекетінің Халықаралық валюта қоры туралы келісімнің баптарына сәйкес келетін валюталық операцияларды пайдалануды қоса алғанда, құқықтары мен міндеттемелерін қозғамауға тиіс, бұл ретте Уағдаласушы Тарап осы Келісімнің "Төлем теңгерімін қорғауға арналған шектеулер" атты 8-бабында немесе Халықаралық валюта қорының өтініші бойынша айтылған жағдайларды қоспағанда, мұндай операцияларға қатысты осы Келісімге сәйкес өзіне тән нақты міндеттемелеріне сәйкес келмейтін капиталмен жасалатын қандай да бір операцияларға шектеулер белгілемеуі керек.

10-бап

Орталық банктердің иммунитеттері

Уағдаласушы Тараптар халықаралық шарттарға, конвенцияларға және (немесе) кез келген қолданылатын құқыққа сәйкес Уағдаласушы Тараптар мемлекеттерінің орталық банктеріне және (немесе) орталық банктерге меншік құқығымен тиесілі және (немесе) өзге негізде, оның ішінде сенімгерлік басқаруда болатын кез келген мүлікке берілетін иммунитеттерді, артықшылықтарды және (немесе) ерекшеліктерді таниды, әрі осы Келісімнің ешбір ережесі мұндай иммунитеттерден, артықшылықтардан және ерекшеліктерден бас тарту, олардан ауытқу немесе оларды өзгеше түрде өзгерту ретінде түсіндіруге болмайды.

11-бап

Суброгация

1. Егер Уағдаласушы Тараптардың бірі өз инвесторларының инвестицияларын коммерциялық емес тәуекелдерден қорғау үшін мемлекеттік сақтандыру немесе кепілдік жүйесіне ие болса және егер осы Уағдаласушы Тараптың инвесторы осындай жүйеге қосылған болса, осы инвестор мен сақтандырушы арасындағы сақтандыру шарты бойынша сақтандырушының кез келген суброгациясын екінші Уағдаласушы Тарап тануға тиіс.

2. Сақтандырушы суброгацияға байланысты осы инвестордың құқықтарын жүзеге асыруға және талаптарының орындалуын қамтамасыз етуге құқылы және инвестицияға байланысты міндеттемелерді өзіне алады. Суброгацияланған құқықтар немесе талаптар инвестордың бастапқы құқықтарынан немесе талаптарынан аспауы керек.

3. Уағдаласушы Тарап пен сақтандырушы арасындағы даулар осы Келісімнің "Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы дауларды реттеу" атты 13-бабының ережелеріне сәйкес шешіледі.

12-бап

Үшінші Тараптың дауларды қаржыландыруы

1. "Үшінші Тараптың дауларды қаржыландыруы" дау тарапы болып табылмайтын, бірақ дау тараптарының бірімен іс жүргізуге байланысты шығыстарды ішінара немесе толық қаржыландыру мақсатында, оның ішінде қайырымдылық жасау, грант беру, кез келген сыйақы туралы келісімдер арқылы және/немесе даудың нәтижесіне байланысты сыйақыға айырбастау мақсатында дау тараптарының бірімен келісім жасасатын жеке немесе заңды тұлға ұсынатын кез келген қаржыландыруды білдіреді.

2. Үшінші тарап қаржыландырған жағдайда, одан пайда көретін дау тарапы бұл туралы осы Келісімнің "Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы дауларды реттеу" атты 13-бабына сәйкес құрылған даудың екінші тарапына және төрелік трибуналға үшінші тараптың қаржыландыруын ұсынатын кез келген жеке немесе заңды тұлғаның атын/атауын және мекенжайын, түпкілікті бенефициарлық меншік иесін және егер қолданылса, корпоративтік құрылымын жазбаша нысанда хабарлауға тиіс.

3. Мұндай хабарлама талап арыз берілген кезде осындай қаржыландыру туралы келісім не субсидия немесе дотация жасалғаннан кейін кідіріссіз жіберіледі.

4. Егер Төрелік трибунал іс жүргізудің кез келген кезеңінде мұны қажет деп тапса, қаржыландыру туралы келісімге және үшінші тараптың қаржыландыруын ұсынуға қатысты қосымша ақпаратты жария ету жөнінде өкім шығара алады.

13-бап

Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы дауларды реттеу

1. Осы бап осы Келісім бойынша бірінші Уағдаласушы Тараптың міндеттемесін болжалды бұзуға қатысты бір Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы инвесторға немесе оның инвестицияларына залал немесе шығын келтіретін дауларға қатысты қолданылады.

2. Инвестор өзінің инвестицияларына байланысты бір Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тарап инвесторы арасындағы дау туралы, оның ішінде егжей-тегжейлі ақпаратты қамти отырып, қабылдаушы Уағдаласушы Тарапты жазбаша нысанда хабардар етеді. Мүмкіндігінше, инвестор мен қабылдаушы Уағдаласушы Тарап дауды консультациялар мен келіссөздер арқылы ізгі ниетпен реттеуге ұмтылады.

3. Консультация өткізу туралы сұру салу инвестор Келісімнің болжалды бұзылғаны туралы алғаш білген немесе алғаш білуге тиіс болған күннен кейін үш (3) жыл ішінде берілуге тиіс. Егер талап қоюшы осы мерзім ішінде консультация өткізу туралы сұрау салмаса, ол талап қоюды беру құқығынан бас тартты және осы бапқа сәйкес төрелікке талап қоюды бере алмайды деп есептеледі.

4. Консультация өтізу туралы сұрау салу мынадай ақпаратты қамтуға тиіс:

а) талап қоюшының аты/атауы және мекенжайы;

b) осы Келісімнің бұзылды деп мәлімделген ережесі(лері);

c) тиісті шараларды немесе нысанасын қоса алғанда, наразылықтың құқықтық және нақты негізі; және

d) сұралатын өтемақы және мәлімделген шығындардың немесе залалдың болжалды сомасы.

5. Осы баптың ережелеріне қарамастан, дауласушы тараптар медиация рәсімін қолдану жөнінде кез келген уақытта уағдаласа алады.

6. Медиацияға жүгіну осы Келісімге сәйкес дау тараптарының кез келгенінің заңды жағдайына немесе құқықтарына нұқсан келтірмейді және дау тараптары келіскен қағидалармен реттеледі.

7. Медиатор дау тараптарының келісуі бойынша тағайындалады. Дау тараптары медиаторды тағайындау туралы өтінішпен Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталық (ИДРХО) Бас хатшысына да жүгіне алады.

8. Дау тараптары медиатор тағайындалған кезден бастап 60 (алпыс) күн ішінде дауды шешуге қол жеткізу үшін барлық күш-жігерін жұмсауға тиіс.

9. Дау тарапының медиацияны тоқтату туралы шешімі медиаторға және даудың екінші тарапына жазбаша нысанда жіберіледі.

10. Егер даулар осы баптың 2-тармағында көзделген жазбаша хабарламаны алған күннен бастап алты (6) ай ішінде келіссөздер арқылы реттелмесе, онда дау инвестордың таңдауы бойынша:

а) инвестиция жүзеге асырылған мемлекеттің аумағындағы Уағдаласушы Тараптың құзыретті сотына немесе

b) 1965 жылғы 18 наурыздағы Мемлекеттер мен басқа мемлекеттердің азаматтары арасындағы инвестициялық дауларды реттеу туралы конвенциямен құрылған Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталыққа (ИДРХО) немесе

с) 2010 жылы енгізілген өзгерістерімен қоса, 1976 жылғы 15 желтоқсанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы бекіткен Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық сауда құқығы жөніндегі комиссиясының (ЮНСИТРАЛ) Төрелік регламентіне сәйкес құрылған ad hoc арнаулы Төрелік трибуналына немесе

d) егер бұл дауласушы тараптар арасында келісілсе, Стамбул төрелік орталығына (ИСТАК) немесе

е) егер бұл дауласушы тараптар арасында келісілсе, Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 7 желтоқсандағы № 438-V "Астана" халықаралық қаржы орталығы туралы" Конституциялық заңына сәйкес құрылған Астана халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) Халықаралық төрелік орталығына немесе

f) егер дауласушы тараптар бұл туралы уағдаласса, кез келген басқа төрелік мекемеге немесе кез келген басқа төрелік регламентке қарауға ұсынылуы мүмкін.

11. Инвестор осы баптың 10-тармағында көрсетілген дауларды реттеу форумдарының біріне дауды бергеннен кейін осы форумдардың бірін таңдау түпкілікті таңдау болып саналады.

12. Инвестициялық даудың ИДРХО юрисдикциясына және төрелік трибуналдың құзыретіне жататыны туралы шешім қабылдау кезінде осы Келісімнің 10-тармағының b) тармақшасына сәйкес құрылған төрелік трибунал Түркия Республикасы 1989 жылғы 3 наурызда ИДРХО-ның ИДРХО юрисдикциясына беруге жарамды немесе жарамсыз деп есептелетін даулар сыныптарына қатысты Конвенциясының 25 (4) бабына сәйкес ИДРХО-ға ұсынған хабарламаны осы Келісімнің ажырамас бөлігі ретінде басшылыққа алуға тиіс.

13. Төрелік трибунал өз шешімдерін осы Келісімнің ережелеріне, сондай-ақ Уағдаласушы Тараптарға қолданылатын халықаралық құқықтың қағидаттары мен нормаларына сәйкес қабылдайды. Уағдаласушы Тараптар қабылдаушы Уағдаласушы Тарап құқығының талап қоюға қатысы болған жағдайларда, осы бапқа сәйкес құрылған төрелік трибунал аталған құқықты факт мәселесі ретінде қарастыратынын және бұл ретте осы Уағдаласушы Тараптың соттары немесе құзыретті органдары берген құқықтың тиісті ережесінің басым түсіндірмесіне сүйенетінін өзара түсінетінін растайды. Бұл ретте трибунал берген тиісті ішкі құқықтың кез келген түсіндірмесі осы Уағдаласушы Тараптың соттары немесе билік органдары үшін міндетті болып саналмайды.

14. Төрелік шешімдер түпкілікті және дау тараптарының барлығының орындауы үшін міндетті болып табылады. Әрбір Уағдаласушы Тарап төрелік шешімді өзінің ұлттық заңнамасына сәйкес мойындайды және орындайды.

15. Егер инвестор бұзушылық туралы және осы бұзушылықтан туындайтын залал немесе шығындар туралы білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап үш (3) жылдан астам уақыт өтсе, ешбір талап қою халықаралық төрелікке берілмейді.

16. Төрелік трибунал түпкілікті шешім шығарған кезде ақшалай шығын мен қолданылатын кез келген пайыздарды ғана бөлек немесе жиынтық түрде өндіріп беруді тағайындай алады.

Неғұрлым айқын болуы үшін төрелік трибунал айыппұл санкцияларын салмауға тиіс.

14-бап

Уағдаласушы Тараптар арасындағы дауларды реттеу

1. Уағдаласушы Тараптар осы Келісімді түсіндіру және қолдану мәселелері бойынша олардың арасындағы кез келген дауды адал ниет пен ынтымақтастық рухында жедел және әділ шешуге ұмтылады. Осыған байланысты, мұндай шешімге қол жеткізу үшін Уағдаласушы Тараптар тікелей және сындарлы келіссөздерге қатысуға келіседі.

2. Егер Уағдаласушы Тараптар жоғарыда көрсетілген рәсімнің көмегімен олардың арасындағы дау басталғаннан кейін 6 (алты) ай ішінде уағдаластыққа қол жеткізе алмаса, кез келген Уағдаласушы Тараптың талабы бойынша дау үш мүшеден тұратын төрелік трибуналға ұсынылуы мүмкін.

3. Сұрау салуды алғаннан кейін 2 (екі) ай ішінде әрбір Уағдаласушы Тарап бір-бірден төреші тағайындайды. Осы екі төреші үшінші мемлекеттің азаматы болып табылатын үшінші төрешіні Төраға ретінде сайлайды. Егер Уағдаласушы Тараптардың кез келгені белгіленген мерзімде өз төрешісін тағайындай алмаса, екінші Уағдаласушы Тарап БҰҰ Халықаралық сотының төрағасына қажетті тағайындауды жүзеге асыруды ұсына алады.

4. Егер екі төреші өздері тағайындалғаннан кейін екі (2) ай ішінде Төрағаны таңдауда уағдаластыққа қол жеткізе алмаса, Төрағаны кез келген Уағдаласушы Тараптың сұрау салуы бойынша БҰҰ Халықаралық сотының төрағасы тағайындауға тиіс.

5. Егер осы баптың 3 және 4-тармақтарында көзделген жағдайларда БҰҰ Халықаралық сотының төрағасы көрсетілген функцияларды орындай алмаса немесе ол Уағдаласушы Тараптар кез келгенінің мемлекетінің азаматы болса, тағайындауды БҰҰ Халықаралық соты төрағасының орынбасары жүзеге асырады, ал егер БҰҰ Халықаралық соты төрағасының орынбасары аталған функцияларды орындай алмаса немесе ол Уағдаласушы Тараптар кез келгенінің мемлекетінің азаматы болса, тағайындауды Уағдаласушы Тараптар кез келгенінің мемлекетінің азаматы болып табылмайтын БҰҰ Халықаралық сотының одан кейінгі аға мүшесі жүзеге асырады.

6. Төрелік трибунал Төраға тағайындалған күннен бастап 3 (үш) ай ішінде осы Келісімнің басқа ережелерімен келісілетін рәсім қағидалары туралы уағдаласады. Мұндай уағдаластық болмаған жағдайда, төрелік трибунал БҰҰ Халықаралық сотының төрағасынан халықаралық төрелік рәсімнің жалпыға бірдей танылған қағидаларын назарға ала отырып, рәсім қағидаларын белгілеуді сұрауға тиіс.

7. Егер өзгеше келісілмесе, барлық ұсынулар Төраға сайланған күннен бастап 8 (сегіз) ай ішінде орындалуға және барлық тыңдаулар аяқталуға тиіс, ал төрелік трибунал қайсысы кейінірек болатынына байланысты соңғы ұсынылған немесе тыңдау аяқталған күннен кейін 2 (екі) ай ішінде өз шешімін шығаруға тиіс. Төрелік трибунал өз шешімдерін көпшілік дауыспен қабылдайды, олар түпкілікті шешім болып саналады және орындалуға міндетті.

8. Төрелік трибунал шешімдерді осы Келісімнің негізінде және Уағдаласушы Тараптар арасында қолданылатын халықаралық құқыққа сәйкес қабылдайды.

9. Төраға, басқа төрешілер шеккен шығыстарды және төрелік талқылауға байланысты басқа да шығыстарды Уағдаласушы Тараптар тең дәрежеде жабады. Алайда төрелік трибунал өз қалауы бойынша шығыстардың неғұрлым жоғары үлесін Уағдаласушы Тараптардың біреуі көтеретінін айқындай алады.

10. Егер осы Келісімнің "Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы дауларды реттеу" атты 13-бабына сәйкес сол бір мәселе бойынша дау бұрын басқа халықаралық төрелік соттың қарауына шығарылған болса және осы уақытқа дейін соттың қарауында болса, дау осы баптың ережелеріне сәйкес халықаралық төрелік соттың қарауына жіберілмейді. Бұл Уағдаласушы Тараптар арасындағы тікелей және сындарлы келіссөздер жүргізу туралы уағдаластықтарға кедергі келтірмейді.

15-бап

Артықшылықтарды беруден бас тарту

1. Уағдаласушы Тарап кез келген уақытта, оның ішінде осы Келісімнің "Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы дауларды реттеу" атты 13-бабына сәйкес төрелік талқылау қозғалғаннан кейін де, егер екінші Уағдаласушы Тараптың заңды тұлғасы өзі құрылған немесе ұйымдастырылған Уағдаласушы Тарап мемлекетінің аумағында ұлттық заңнамаға сәйкес елеулі кәсіпкерлік қызметті жүргізбесе, осындай заңды тұлға болып табылатын осындай Уағдаласушы Тараптың инвесторына және Уағдаласушы Тарап болып табылмайтын инвесторларға немесе артықшылықтар беруден бас тартатын Уағдаласушы Тараптың инвесторлары иелік етсе немесе оны бақыласа, осындай инвесторларға және оның инвестицияларына осы Келісімнің артықшылықтарын беруден бас тарта алады.

2. Егер Уағдаласушы Тарап болып табылмайтын Уағдаласушы Тараптың жеке немесе заңды тұлғалары инвестицияларға иелік етсе немесе оларды бақылайтын болса, Уағдаласушы Тарап екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторына және бас тартушы Уағдаласушы Тарап:

а) Уағдаласушы Тарап болып табылмайтын елмен дипломатиялық қатынастарды қолдамаса; немесе

b) Уағдаласушы Тарап болып табылмайтын елге немесе Уағдаласушы Тарап болып табылмайтын елдің жеке немесе заңды тұлғасына қатысты, егер осы Келісімнің артықшылықтары инвесторға немесе оның инвестицияларына берілген болса, инвестициялармен операцияларға тыйым салатын немесе бұзылатын немесе айналып өтетін шараларды қабылдаса немесе күшінде сақтаса, осы инвестордың инвестицияларына осы Келісімнің артықшылықтарын беруден бас тарта алады.

3. Артықшылықтар беруден бас тартатын Уағдаласушы Тарап, мүмкіндігінше, артықшылықтар беруден бас тартқанға дейін екінші Уағдаласушы Тарапты хабардар етеді.

4. Осы баптың мақсаттары үшін заңды тұлға:

а) егер оның қатысу үлесінің елу (50) пайыздан астамы осындай тұлғаларға бенефициарлық түрде тиесілі болса, Уағдаласушы Тараптың немесе Уағдаласушы Тарап болып саналмайтын тараптың жеке немесе заңды тұлғаларына "тиесілі" заңды тұлға болып есептеледі;

b) егер осындай тұлғалар оның директорларының көпшілігін тағайындауға құқылы болса немесе өзгеше түрде оның әрекеттеріне заңдық тұрғыдан басшылық етсе, Уағдаласушы Тараптың немесе Уағдаласушы Тарап болып саналмайтын тараптың жеке немесе заңды тұлғалары "бақылайтын" заңды тұлға болып есептеледі.

16-бап

Құжаттарды табыстау

Осы Келісімнің "Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы дауларды реттеу" атты 13-бабына және "Уағдаласушы Тараптар арасындағы дауларды реттеу" атты 14-бабына сәйкес даулар бойынша хабарламалар мен басқа да құжаттар Қазақстанға мына мекенжай бойынша жеткізілу арқылы табыс етіледі:

010000, Астана қаласы, Дінмұхамед Қонаев көшесі 31,

Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі немесе оның құқықтық мирасқоры.

Осы Келісімнің "Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы дауларды реттеу" атты 13-бабына және "Уағдаласушы Тараптар арасындағы дауларды реттеу" атты 14-бабына сәйкес даулар бойынша хабарламалар және өзге де құжаттар Түркияға мына мекенжай бойынша жеткізілу арқылы табыс етіледі:

Cumhurbaşkanlığı Külliyesi

Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı

Cumhurbaşkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü

(Президенттік кешен, Әкімшілік істер басқармасы, Президент жанындағы Бас заң басқармасы)

Президенттік кешен)

06560 Beştepe-Ankara

Türkiye

17-бап

Күшіне ену, қолданылу мерзімі және қолданылуын тоқтату

1. Осы Келісім Уағдаласушы Тараптардың оның күшіне енуі үшін қажетті мемлекетішілік рәсімдерді орындағаны туралы соңғы жазбаша хабарламаны дипломатиялық арналар арқылы алған күннен кейін отыз (30) күн өткен соң күшіне енеді.

2. Осы Келісім он (10) жыл мерзімге жасалады.

Егер Уағдаласушы Тараптардың ешқайсысы 10 жылдық кезең аяқталғанға дейін алты ай бұрын осы Келісімнің қолданылуын тоқтату ниеті туралы дипломатиялық арналар арқылы жазбаша хабарлама жібермеген болса, оның қолданылуы автоматты түрде белгіленбеген мерзімге ұзартылады.

3. Осы Келісім 1992 жылғы 1 мамырда Алма-Ата қаласында қол қойылған Қазақстан Республикасы мен Түркия Республикасы арасындағы инвестицияларды өзара көтермелеу және қорғау туралы келісімді алмастырады және оның орнына қолданылады, ал аталған Келісім осы Келісім күшіне енген күннен бастап күшін жояды. Осы Келісім күшіне енген күннен кейін төрелік сотқа берілген даулар осы Келісімнің ережелеріне сәйкес шешіледі.

4. Осы Келісім Уағдаласушы Тараптардың өзара жазбаша келісімі бойынша өзгертілуі мүмкін. Өзгерістер осы баптың 2-тармағында көзделген тәртіппен күшіне енеді.

5. Осы Келісімнің қолданылуы тоқтатылған күнге дейін жүзеге асырылған инвестицияларға немесе инвестициялар бойынша міндеттемелерге қатысты және осы Келісім қолданылатын жағдайларда осы Келісімнің барлық басқа баптарының ережелері осындай тоқтатудан кейін он (10) жыл бойы қолданылатын болады.

Осыны куәландыру үшін олардың тиісті үкіметтері уәкілеттік берген төменде қол қоюшы өкілдер осы Келісімге қол қойды.

______ қаласында "__" ____ қазақ, түрік, орыс және ағылшын тілдерінде екі түпнұсқа данада жасалды, әрі барлық мәтіндер тең дәрежеде түпнұсқалы болып саналады.

Мәтіндер арасында алшақтық болған жағдайда ағылшын тіліндегі мәтін басым күшке ие болады.

Қазақстан Республикасының Үкіметі үшін

Түркия РеспубликасыныңҮкіметі үшін

О подписании Соглашения между Правительством Республики Казахстан и Правительством Турецкой Республики о взаимном поощрении и защите инвестиций

Постановление Правительства Республики Казахстан от 13 мая 2026 года № 392

Правительство Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ:

1. Одобрить прилагаемый проект Соглашения между Правительством Республики Казахстан и Правительством Турецкой Республики о взаимном поощрении и защите инвестиций.

2. Министру иностранных дел Республики Казахстан Кошербаеву Ермеку Беделбаевичу подписать от имени Правительства Республики Казахстан Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Турецкой Республики о взаимном поощрении и защите инвестиций, разрешив вносить изменения и дополнения, не имеющие принципиального характера.

3. Настоящее постановление вводится в действие со дня его подписания.

Премьер-Министр
Республики Казахстан	О. Бектенов

	Одобрен постановлением Правительства Республики Казахстан от " " 2026 года №
	Проект

Соглашение
между Правительством Республики Казахстан и Правительством Турецкой Республики о взаимном поощрении и защите инвестиций

Правительство Республики Казахстан и Правительство Турецкой Республики, далее именуемые Договаривающимися Сторонами,

желая создать благоприятные условия для экономического сотрудничества между государствами Договаривающихся Сторон, в частности в отношении инвестиций, осуществленных инвесторами одной Договаривающейся Стороны на территории государства другой Договаривающейся Стороны;

признавая, что соглашение о режиме, предоставляемом таким инвестициям, будет стимулировать приток капитала, передачу технологий, а также экономическое развитие государств Договаривающихся Сторон;

подтверждая, что справедливый и равноправный режим инвестиций желателен для поддержания стабильной основы для инвестиций, позволяющей максимально эффективно использовать экономические ресурсы и повысить уровень жизни;

признавая важность предоставления эффективных средств для предъявления претензий и обеспечения соблюдения прав в отношении инвестиций в соответствии с законодательством государств Договаривающихся Сторон, а также посредством международного арбитража;

стремясь достичь этих целей таким образом, чтобы это соответствовало охране здоровья, безопасности и окружающей среды, а также обеспечению признанных на международном уровне трудовых прав и принципов ответственного ведения бизнеса;

приняв решение заключить настоящее Соглашение,

согласились о нижеследующем:

Статья 1
Определения

Для целей настоящего Соглашения:

1. Термин "инвестиции" означает любой вид активов, которыми инвестор одной Договаривающейся Стороны владеет или контролирует прямо или косвенно, связанных с предпринимательской деятельностью, приобретенных с целью установления прочных экономических отношений на территории другой Договаривающейся Стороны в соответствии с ее законодательством, и которые обладают характеристиками инвестиций, включая такие характеристики, как вложение капитала или других ресурсов, ожидание дохода или прибыли, принятие риска, вклад в экономическое развитие и определенная продолжительность.

2. Формы, которые могут принимать инвестиции, включают, но не ограничиваются:

а) движимое и недвижимое имущество, а также другие имущественные права, такие как ипотека, право наложения ареста на имущество, залоги и любые другие аналогичные права, как определено в соответствии с национальным законодательством и нормативными актами Договаривающихся Сторон, на территории государства которых находится собственность;

b) акции, доли и другие формы долевого участия в юридических лицах, включая права, вытекающие из этого;

c) претензии на денежные суммы, гудвил, другие активы и любые другие претензии на исполнение, представляющие экономическую ценность;

d) права на интеллектуальную собственность, в частности патенты, промышленные образцы, технические процессы, а также товарные знаки, гудвил и "ноу-хау";

e) коммерческие концессии, предусмотренные национальным законодательством Договаривающихся Сторон или контрактом, включая концессии на разведку, добычу или эксплуатацию природных ресурсов.

3. Термин "инвестиции" не распространяется на:

а) денежные требования, которые возникают исключительно в результате коммерческих сделок по продаже товаров или услуг физическим лицом или юридическим лицом на территории государства Договаривающейся Стороны физическому лицу или юридическому лицу на территории государства другой Договаривающейся Стороны;

b) предоставление кредита, включая банковские займы, связанные с коммерческой сделкой, такой как финансирование торговли;

c) любой приказ или постановление, вынесенные в судебном или административном порядке, или арбитражное решение;

d) краткосрочный заем или краткосрочный финансовый вклад;

e) долговые обязательства, выданные Договаривающейся Стороной, или займы, предоставленные Договаривающейся Стороне;

f) активы, находящиеся в собственности или используемые в некоммерческих целях.

Любое изменение формы инвестирования активов не влияет на их инвестиционный характер при условии, что такое изменение производится в соответствии с национальным законодательством принимающей Договаривающейся Стороны. Если актив не обладает характеристиками инвестиции, такой актив не является инвестицией, независимо от того, какую форму он может принять.

4. Термин "инвестор" означает:

а) физическое лицо, имеющее гражданство государства любой из Договаривающихся Сторон в соответствии с ее национальным законодательством;

b) юридическое лицо, основанное или учрежденное в соответствии с национальным законодательством любой из Договаривающихся Сторон и имеющее зарегистрированные офисы, а также осуществляющее существенную коммерческую деятельность на их территориях;

осуществившее инвестиции на территории другой Договаривающейся Стороны.

5. Юридическое лицо государства Стороны означает любое юридическое лицо, учрежденное и организованное в соответствии с национальным законодательством государства этой Стороны как для извлечения прибыли, так и без получения выгоды, контролируется либо находится в частной или государственной собственности, включая индивидуальное предпринимательство, коммерческие организации, товарищество, совместное предприятие, ассоциацию или подобную организацию.

6. Термин "доход" означает средства, полученные в результате инвестиций, и включает, в частности, но не исключительно, прибыль, проценты, прирост капитала, роялти, платежи и дивиденды.

7. Термин "территория" означает:

в отношении Республики Казахстан территорию Республики Казахстан;

в отношении Турецкой Республики территорию Турецкой Республики.

8. Термин "национальное законодательство" означает законы, указы, постановления, правила и другие правовые акты государств Договаривающихся Сторон.

Статья 2
Сфера применения

1. Настоящее Соглашение применяется к инвестициям, осуществленным инвесторами одной Договаривающейся Стороны на территории государства другой Договаривающейся Стороны в соответствии с законодательством государства до или после вступления в силу настоящего Соглашения. Настоящее Соглашение не применяется к любым спорам, имевшим место, или претензиям, возникшим или разрешенным до вступления в силу настоящего Соглашения.

2. Положения настоящей статьи не должны толковаться, как обязывающие одну из Договаривающихся Сторон распространять на инвесторов другой Договаривающейся Стороны преимущества какого-либо режима в качестве преференций или привилегий:

a) на основании положения судебного решения по спорам между инвестором и принимающей Договаривающейся Стороной, возникающим одновременно из настоящего Соглашения и другого аналогичного международного договора, стороной которого является одна из Договаривающихся Сторон;

b) в сфере государственных закупок, субсидий, приобретения земли и землепользования, недвижимости и имущественных прав на них в соответствии с национальным законодательством принимающей Договаривающейся Стороны;

с) в отношении любых налогов и режима налогообложения, за исключением статей 6 "Экспроприация и компенсация" и 9 "Платежи и переводы" настоящего Соглашения.

Статья 3
Поощрение и защита инвестиций

1. Каждая Договаривающаяся Сторона в соответствии со своим национальным законодательством поощряет, насколько это возможно, инвестиции, осуществляемые инвесторами другой Договаривающейся Стороны на территории своего государства.

2. Каждая Договаривающаяся Сторона допускает на свою территорию инвестиции инвесторов другой Договаривающейся Стороны в соответствии со своим законодательством.

3. Каждая Договаривающаяся Сторона предоставляет инвесторам другой Договаривающейся Стороны справедливый и равноправный режим, а также полную защиту и безопасность в соответствии с минимальным стандартом международного права.

4. Ни одна из Договаривающихся Сторон не должна каким-либо образом наносить ущерб управлению, содержанию, использованию, эксплуатации, пользованию, расширению, продаже, ликвидации или распоряжению такими инвестициями посредством необоснованных или дискриминационных мер.

5. Нарушение обязательства о справедливом и равноправном режиме, упомянутого в пункте 3 настоящей статьи, может быть установлено только в том случае, если мера или ряд мер представляют собой:

a) отказ в правосудии в уголовном, гражданском или административном судопроизводстве;

b) фундаментальное нарушение надлежащей правовой процедуры, включая фундаментальное нарушение прозрачности, в судебном и административном разбирательстве;

c) явный произвол;

d) неправомерное обращение с инвесторами, такое как принуждение, давление и преследование; или

e) целенаправленную дискриминацию по признаку национальной принадлежности.

6.Обязательство обеспечивать "полную защиту и безопасность" требует от каждой Договаривающейся Стороны принятия таких мер, которые могут быть разумно необходимыми для обеспечения физической защиты и сохранности инвестиций инвестора другой Договаривающейся Стороны. Понятия "справедливое и равноправное обращение" и "полная защита и безопасность" не требуют дополнительного режима или режима, выходящего за рамки международного права, и создания дополнительных материальных прав.

7. Определение того, что имело место нарушение любого положения настоящего Соглашения или отдельного международного договора между Договаривающимися Сторонами и их государствами, не означает, что имело место нарушение настоящей статьи, даже если в результате этого понесены убытки или ущерб инвестициям.

8. Для большей определенности, сам факт того, что Договаривающаяся Сторона предпринимает или не предпринимает действия, которые могут быть несовместимы с законными ожиданиями инвестора, не является нарушением настоящего Соглашения.

Статья 4
Национальный режим и режим наибольшего благоприятствования

1. Каждая Договаривающаяся Сторона предоставляет инвесторам и инвестициям другой Договаривающейся Стороны режим не менее благоприятный, чем тот, который она предоставляет при аналогичных обстоятельствах своим инвесторам и инвестициям на территории своего государства в отношении управления, ведения, содержания, использования, эксплуатации, пользования, продажи, ликвидации и иного распоряжения инвестициями.

2. Каждая Договаривающаяся Сторона на территории своего государства при аналогичных обстоятельствах предоставляет инвесторам другой Договаривающейся Стороны и их инвестициям в отношении управления, ведения, содержания, использования, эксплуатации, пользования, продажи, ликвидации и иного распоряжения их инвестициями режим не менее благоприятный, чем тот, который она предоставляет инвесторам любого третьего государства и их инвестициям.

3. Для большей определенности ссылка на "аналогичные обстоятельства" настоящей статьи требует всестороннего изучения в каждом конкретном случае всех обстоятельств инвестиции, включая:

a) влияние на третьих лиц и местное сообщество;

b) влияние на местную, региональную или национальную среду, включая совокупное воздействие всех инвестиций в пределах юрисдикции на окружающую среду;

c) сектор, в котором находится инвестор;

d) цель соответствующей меры;

e) проводится ли различие в соответствующем режиме между инвесторами или инвестициями на основе законного общественного благосостояния или целей публичного порядка;

f) процесс регулирования, обычно применяемый в отношении соответствующей меры; и

g) другие факторы, непосредственно относящиеся к инвестиции или инвестору в отношении рассматриваемой меры.

4. Каждая Договаривающаяся Сторона в соответствии с законодательством своего государства оставляет за собой право определять чувствительные секторы экономики и (или) другие связанные с этим виды деятельности, которые могут быть ограничены или исключены из сферы действия национального режима в соответствии с настоящей статьей.

5. Договаривающиеся Стороны в рамках законодательства своего государства благоприятно рассматривают заявления о въезде и пребывании граждан любого из государств Договаривающихся Сторон, которые желают въехать на территорию государства другой Договаривающейся Стороны в связи с осуществлением инвестиций.

6. Положения настоящей статьи в части режима наибольшего благоприятствования не должны толковаться как обязывающие Договаривающуюся Сторону распространять на инвесторов другой Договаривающейся Стороны и инвестиции инвесторов другой Договаривающейся Стороны преимущества любого режима, преференций или привилегий, вытекающих из:

а) любого существующего или будущего таможенного союза, зоны свободной торговли, договоренности о свободной торговле, общего рынка, валютного союза или аналогичного международного договора, или другой формы регионального сотрудничества или регионального экономического сообщества, участником которого является или может стать любая из Договаривающихся Сторон; или принятия соглашения, призванного привести к формированию или расширению такого союза, территории или соглашения;

b) существующих или будущих соглашений об избежаний двойного налогообложения или любых других налоговых конвенций;

c) для большей определенности режим наибольшего благоприятствования, упомянутый в пункте 2 настоящей статьи, не включает процедуры или механизмы урегулирования споров между инвесторами и государством, подобные включенным в статью 13 "Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны", которые предусмотрены другими международными договорами.

d) положения настоящей статьи не обязывают ни одну из Договаривающихся Сторон предоставлять инвестициям инвесторов другой Договаривающейся Стороны тот же режим, который она предоставляет инвестициям своих собственных инвесторов в отношении приобретения земли, недвижимости и вещных прав на них.

7. Настоящая статья не применяется к режиму, предоставляемому Договаривающейся Стороной в соответствии с двусторонним или многосторонним международным договором, действующим или подписанным до даты вступления в силу настоящего Соглашения.

Статья 5
Общие исключения

1. Ничто в настоящем Соглашении не должно быть истолковано, как препятствующее Договаривающейся Стороне принимать, поддерживать или обеспечивать соблюдение любой недискриминационной правовой меры, которую она считает необходимой для:

a) защиты жизни людей, животных или растений, или здоровья, или окружающей среды;

b) защиты общественной морали или поддержания общественного порядка;

c) защиты интересов национальной безопасности;

d) охраны национального имущества, представляющего художественную, историческую или археологическую ценность;

e) сохранение живых или неживых невозобновляемых природных ресурсов.

2. Ничто в настоящем Соглашении не может быть истолковано как:

a) требование к одной из Договаривающихся Сторон о предоставлении или разрешении доступа к какой-либо информации, раскрытие которой, по определению данной Договаривающейся Стороны, противоречит ее существенным национальным интересам и интересам ее национальной безопасности;

b) недопущение принятия каких-либо действий любой из Договаривающихся Сторон, которые такая Договаривающаяся Сторона считает необходимыми для защиты своих национальных интересов и интересов своей национальной безопасности:

i) в отношении перевозки оружия, предметов, используемых в качестве оружия, боеприпасов и инвентаря, и такой перевозки или операций с другими товарами, материалами, услугами и технологиями, взятыми прямо или косвенно для целей поддержки вооруженных сил или других сил безопасности;

ii) меры, принимаемые во время войны или других чрезвычайных ситуаций в международных отношениях; или

iii) в отношении применения национальной политики или международных договоров, касающихся нераспространения ядерного оружия или других ядерных взрывных устройств, или

c) воспрепятствование принятию любой из Договаривающихся Сторон каких-либо действий в соответствии с ее обязательствами по поддержанию международного мира и безопасности согласно Уставу Организации Объединенных Наций, подписанному 26 июня 1945 года в Сан-Франциско.

3. Ничто в настоящем Соглашении не препятствует Договаривающейся Стороне принимать или поддерживать пруденциальные меры, в том числе реализуемые в рамках денежно-кредитной политики для обеспечения стабильности финансовой системы, включая, но не ограничиваясь:

a) защиту инвесторов, вкладчиков, держателей страховых полисов, заявителей требований по страхованию, а также участников финансового рынка или лиц, перед которыми финансовое учреждение несет фидуциарные обязательства;

b) поддержание безопасности, надежности, добросовестности или финансовой ответственности финансовых учреждений;

c) обеспечение целостности и стабильности финансовой системы Договаривающихся Сторон; и

d) недискриминационные меры общего применения, принимаемые любым государственным органом в целях проведения монетарной и связанной с ней кредитной политики или политики обменного курса.

4. Настоящее Соглашение не распространяется на меры налогового и валютного контроля, меры, предусмотренные пунктом 3 настоящей статьи, принятые государствами Договаривающихся Сторон, а также претензии и споры, связанные с такими мерами.

5. Принятие, поддержание или усиление таких мер осуществляются при условии, что они не применяются произвольным или неоправданным образом, или не представляют собой скрытое ограничение инвестиций инвесторов другой Договаривающейся Стороны.

Статья 6
Экспроприация и компенсация

1. Инвестиции не подлежат экспроприации, национализации либо прямому или косвенному применению мер аналогичного воздействия (далее именуемые экспроприация), кроме как в общественных целях, недискриминационным образом, при условии выплаты быстрой, адекватной и эффективной компенсации и в соответствии с надлежащей правовой процедурой и общими принципами обращения, предусмотренными в статьях 3 "Поощрение и защита инвестиций" и 4 "Национальный режим и режим наибольшего благоприятствования" настоящего Соглашения.

2. Прямая экспроприация имеет место, когда инвестиции национализируются или иным образом непосредственно экспроприируются путем официальной передачи права собственности или прямого изъятия.

3. Косвенная экспроприация имеет место, когда мера или серия мер Договаривающейся Стороны имеет эффект, эквивалентный прямой экспроприации, в том смысле, что она существенно лишает инвестора основных атрибутов собственности на его инвестиции, включая право владения, пользования и распоряжения своими инвестициями, без официальной передачи права собственности или прямого изъятия.

4. Определение того, является ли мера или серия мер Договаривающейся Стороны в конкретной ситуации косвенной экспроприацией, требует проведения в каждом конкретном случае расследования, основанного на фактах, с учетом, среди прочего, таких факторов, как:

а) экономическое воздействие меры или серии мер, хотя сам факт того, что мера или серия мер Договаривающейся Стороны оказывают негативное воздействие на экономическую стоимость инвестиций, не свидетельствует о том, что имела место косвенная экспроприация;

b) степень, в которой действия государства Договаривающейся Стороны препятствуют четким, обоснованным ожиданиям, подкрепленным инвестициями; и

с) характер меры или серии мер, включая их природу, цель, продолжительность и обоснование.

5. Для большей определенности вопрос о том, являются ли обоснованными ожидания инвестора, подкрепленные инвестициями, зависит, насколько это уместно, от таких факторов, как предоставила ли Договаривающаяся Сторона инвестору обязательные письменные гарантии, а также характер и масштабы государственного регулирования в соответствующем секторе.

6. Для большей определенности, за исключением редких обстоятельств, недискриминационные меры Договаривающейся Стороны, которые разработаны и применяются для защиты законных целей общественного благосостояния, таких как здравоохранение, безопасность и окружающая среда, не являются косвенной экспроприацией.

7. Компенсация должна быть эквивалентна справедливой рыночной стоимости экспроприированной инвестиции непосредственно перед тем, как экспроприация была осуществлена или стала достоянием общественности. Компенсация должна выплачиваться без задержки и свободно передаваться, как описано в статье 9 "Платежи и переводы" настоящего Соглашения.

8. Компенсация должна быть выплачена в свободно конвертируемой валюте, а в случае задержки компенсации она должна включать соответствующую процентную ставку с даты экспроприации до даты выплаты.

Статья 7
Возмещение убытков

1. Инвесторам одной из Договаривающихся Сторон, чьи капиталовложения понесли убытки на территории государства другой Договаривающейся Стороны вследствие войны, восстания, гражданских беспорядков или других подобных событий, будет предоставляться другой Договаривающейся Стороной режим не менее благоприятный, чем тот, который предоставляется своим инвесторам или инвесторам любого третьего государства, в зависимости от того, какой режим является наиболее благоприятным, в отношении любых мер, принимаемых ею в связи с такими убытками.

2. Без ущерба для пункта 1 настоящей статьи инвесторы одной Договаривающейся Стороны, которые в любой из ситуаций, упомянутых в этом пункте, несут убытки на территории государства другой Договаривающейся Стороны в результате:

a) реквизиции их собственности силами или властями данной Договаривающейся Стороны, или

b) уничтожения их имущества силами или властями данной Договаривающейся Стороны, которое не было вызвано боевыми действиями или необходимостью ситуации.

Во всех случаях реституция или компенсация должны быть предоставлены своевременно, надлежащим образом и эффективно. Соответствующие платежи должны быть свободно конвертируемыми.

Статья 8
Ограничения для защиты платежного баланса

1. В случаях серьезных трудностей с платежным балансом, внешних финансовых трудностей или их угрозы ничто в настоящем Соглашении не может толковаться как препятствующее Договаривающейся Стороне принять или поддерживать ограничительные меры в отношении платежей или переводов, связанных с движением капитала.

2. Любые меры, принятые или поддерживаемые в соответствии с пунктом 1 настоящей статьи:

a) должны соответствовать статьям Соглашения Международного валютного фонда;

b) должны избегать нанесения излишнего ущерба коммерческим, экономическим и финансовым интересам инвесторов другой Договаривающейся Стороны;

c) не должны выходить за пределы необходимости при обстоятельствах, изложенных в пункте 1 настоящей статьи;

d) должны быть временными и постепенно устраняться по мере улучшения положения, указанного в пункте 1 настоящей статьи;

e) должны применяться на недискриминационной основе.

3. О любых ограничениях, установленных или сохраненных в соответствии с пунктом 1 настоящей статьи, или любых изменениях в них сообщается другой Договаривающейся Стороне.

4. Договаривающаяся Сторона, установившая любые ограничения в соответствии с пунктом 1 настоящей статьи, по запросу другой Договаривающейся Стороны должна провести консультации для разъяснения ограничений, установленных ею.

5. При определении сферы действия таких ограничений Договаривающиеся Стороны могут отдать предпочтение секторам экономики, которые являются более важными для их экономических программ или программ развития. Однако такие ограничения допустимы исключительно в случаях возникновения угрозы для платежного баланса и не должны использоваться для защиты определенных секторов экономики в иное время.

Статья 9
Платежи и переводы

1. За исключением случаев, предусмотренных статьей 8 "Ограничения для защиты платежного баланса" настоящего Соглашения, каждая Договаривающаяся Сторона, на территории государства которой были вложены инвестиции инвесторов другой Договаривающейся Стороны, после выполнения всех налоговых и фискальных/финансовых обязательств в соответствии с законодательством своего государства, разрешает инвесторам другой Договаривающейся Стороны любые переводы и платежи, связанные с инвестициями, на территорию своего государства и (или) за ее пределы. Такие платежи и переводы в том числе включают:

a) первоначальный капитал и дополнительные суммы для поддержания или увеличения инвестиций;

b) доходы;

доходы от частичной или полной продажи инвестиций, доходы от частичной или полной ликвидации инвестиций;

c) возмещения и процентные платежи по кредитам, полученным в связи с инвестициями;

d) оклад, заработную плату и другие вознаграждения, получаемые гражданами одной Договаривающейся Стороны, которые получили на территории другой Договаривающейся Стороны соответствующие разрешения на работу, связанные с инвестициями;

e) платежи согласно статьям 6 "Экспроприация и компенсация" и 13 "Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны" настоящего Соглашения.

2. Переводы и платежи, упомянутые в пункте 1 настоящей статьи, осуществляются без неоправданной задержки и ограничений в свободно используемой валюте по действующему на день перевода или платежа рыночному валютному курсу.

3. Без ущерба положениям пунктов 1 и 2 настоящей статьи Договаривающаяся Сторона может задержать или ограничить платеж или перевод путем справедливого, недискриминационного и добросовестного применения законодательства своего государства, касающегося:

a) банкротства, неплатежеспособности или защиты прав кредиторов;

b) соблюдения трудовых обязательств;

c) эмиссии, операций или сделок с ценными бумагами или деривативами (производными финансовыми инструментами);

d) содействия правоохранительным органам или органам финансового регулирования;

e) уголовных преступлений;

f) соблюдения законодательства о налогах и других обязательствах;

g) обеспечения соответствия с предписаниями или решениями судебных, административных или арбитражных процессов;

h) соблюдения обязательств по социальному и пенсионному обеспечению.

4. Стороны понимают, что пункты 3(d), 3(е), 3(g) настоящей статьи могут

применяться к мерам, принятым в соответствии с международными стандартами группы разработки финансовых мер для предотвращения отмывания денег, финансирования терроризма и распространения оружия массового уничтожения.

5. Ничто в настоящем Соглашении не должно затрагивать прав и обязательств государства Договаривающейся Стороны, являющегося членом Международного валютного фонда, в соответствии со статьями Соглашения о Международном валютном фонде, включая использование валютных операций, которые совместимы со статьями Соглашения о Международном валютном фонде, при условии, что Договаривающаяся Сторона не будет устанавливать ограничения на какие-либо операции с капиталом, не совместимые с ее конкретными обязательствами в соответствии с настоящим Соглашением, касающимся таких операций, за исключением случаев, упомянутых в статье 8 "Ограничения для защиты платежного баланса" настоящего Соглашения или по просьбе Международного валютного фонда.

Статья 10
Иммунитеты центральных банков

Договаривающиеся Стороны признают иммунитет, привилегии и (или) исключения, представляемые в соответствии с международными договорами, конвенциями и (или) любым применимым правом центральным банкам государств Договаривающихся Сторон и (или) любому имуществу, которое принадлежит центральным банкам на праве собственности и (или) иным образом, в том числе находится в доверительном управлении, и никакое положение настоящего Соглашения не может толковаться как отказ, отступление или иное изменение таких иммунитетов, привилегий, исключений.

Статья 11
Суброгация

1. Если одна из Договаривающихся Сторон имеет государственную систему страхования или гарантии для защиты инвестиций своих собственных инвесторов от некоммерческих рисков и инвестор этой Договаривающейся Стороны присоединился к такой системе, любая суброгация страховщика по договору страхования между этим инвестором и страховщиком признается другой Договаривающейся Стороной.

2. Страховщик в силу суброгации имеет право осуществлять права и обеспечивать исполнение требований этого инвестора и принимает на себя обязательства, связанные с инвестицией. Суброгированные права или требования не должны превышать первоначальных прав или требований инвестора.

3. Споры между Договаривающейся Стороной и страховщиком разрешаются в соответствии с положениями статьи 13 "Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны" настоящего Соглашения.

Статья 12
Финансирование споров третьей стороной

1. "Финансирование споров третьей стороной" означает любое финансирование, предоставляемое физическим или юридическим лицом, которое не является стороной спора, но которое заключает соглашение с одной из сторон спора с целью частичного или полного финансирования расходов на разбирательство, в том числе путем пожертвования, гранта, любых соглашений о вознаграждении и (или) в обмен на вознаграждение, зависящее от исхода спора.

2. При финансировании третьей стороной сторона спора, получающая выгоду от этого, должна в письменной форме сообщить другой стороне спора и арбитражному трибуналу, учрежденному в соответствии со статьей 13 "Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны" настоящего Соглашения, имя и адрес, конечного бенефициарного владельца и корпоративную структуру, если это применимо, любого физического или юридического лица, предоставляющего финансирование третьей стороной.

3. Такое уведомление направляется в момент подачи иска без промедления после заключения такого финансового соглашения либо субсидии или дотации

4. Арбитражный трибунал может распорядиться о раскрытии дополнительной информации, касающейся соглашения о финансировании и предоставлении финансирования третьей стороной, если он сочтет это необходимым на любом этапе разбирательства.

Статья 13
Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны

1. Настоящая статья применяется к спорам между одной Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны, касающимся предполагаемого нарушения обязательства первой Договаривающейся Стороны по настоящему Соглашению, которая причиняет убытки или ущерб инвестору или его инвестициям.

2. Инвестор уведомляет принимающую Договаривающуюся Сторону в письменной форме о споре между одной Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны в связи с его инвестициями, включая подробную информацию. Насколько это возможно, инвестор и принимающая Договаривающаяся Сторона стремятся урегулировать спор путем консультаций и переговоров в духе доброй воли.

3. Запрос на консультации должен быть подан в течение 3 (три) лет после даты, когда инвестор впервые узнал или должен был впервые узнать о предполагаемом нарушении Соглашения. Если истец не подаст запрос на консультацию в течение этого срока, считается что он отказался от своих прав на подачу иска и не может подавать иск в арбитраж в соответствии с настоящей статьей.

4. Запрос на консультацию должен содержать следующую информацию:

а) имя и адрес истца;

b) положение (-я) настоящего Соглашения, которые, как утверждается, были нарушены;

c) юридическая и фактическая основа претензии, включая соответствующие меры или предмет; и

d) запрашиваемая компенсация и предполагаемая сумма заявленных убытков или ущерба.

5. Несмотря на положения настоящей статьи, спорящие стороны могут в любое время договориться о применении процедуры медиации.

6. Обращение к медиации не наносит ущерба юридическому положению или правам любой из сторон спора в соответствии с настоящим Соглашением и регулируется правилами, согласованными сторонами спора.

7. Медиатор назначается по соглашению сторон спора. Стороны спора могут также обратиться к Генеральному секретарю Международного центра по урегулированию инвестиционных споров с просьбой назначить медиатора.

8. Стороны спора должны приложить все усилия для достижения разрешения спора в течение 60 (шестьдесят) дней с момента назначения медиатора.

9. Решение стороны спора о прекращении медиации направляется в письменной форме медиатору и другой стороне спора.

10. Если споры не могут быть урегулированы путем переговоров в течение 6 (шесть) месяцев с даты получения письменного уведомления, упомянутого в пункте 2 настоящей статьи, то спор по выбору инвестора может быть представлен на рассмотрение в:

а) компетентный суд Договаривающейся Стороны, на территории государства которой была осуществлена инвестиция, или

b) Международный центр по урегулированию инвестиционных споров (далее – МЦУИС), учрежденный Конвенцией об урегулировании инвестиционных споров между государствами и гражданами других государств от 18 марта 1965 года, или

с) специальный Арбитражный трибунал ad hoc, учрежденный в соответствии с Арбитражным регламентом Комиссии Организации Объединенных Наций по праву международной торговли (ЮНСИТРАЛ), утвержденным Генеральной Ассамблеей Организации Объединенных Наций 15 декабря 1976 года, с внесенными в него поправками в 2010 году, или

d) Стамбульский арбитражный центр (ИСТАК), если это согласовано между спорящими сторонами, или

е) Международный арбитражный центр Международного финансового центра "Астана" (далее – МФЦА), если это согласовано между спорящими сторонами, созданный в соответствии с Конституционным законом Республики Казахстан от 7 декабря 2015 года № 438-V "О Международном финансовом центре "Астана", или

f) любое другое арбитражное учреждение или любой другой арбитражный регламент, если спорящие стороны договорятся об этом.

11. После того как инвестор передал спор в один из форумов по урегулированию споров, упомянутых в пункте 10 настоящей статьи, выбор одного из этих форумов должен быть окончательным.

12. При принятии решения о том, подпадает ли инвестиционный спор под юрисдикцию МЦУИС и компетенцию арбитражного трибунала, арбитражный трибунал, учрежденный в соответствии с подпунктом b) пункта 10, должен руководствоваться уведомлением, представленным Турецкой Республикой 3 марта 1989 года в МЦУИС в соответствии со статьей 25 (4) Конвенции МЦУИС, касающейся классов споров, которые считаются подходящими или неподходящими для передачи в юрисдикцию МЦУИС, в качестве неотъемлемой части настоящего Соглашения.

13. Арбитражный трибунал принимает свои решения в соответствии с положениями настоящего Соглашения, а также принципами и нормами международного права, применимыми к Договаривающимся Сторонам. Договаривающиеся Стороны подтверждают свое взаимное понимание того, что в тех случаях, когда право принимающей Договаривающейся Стороны имеет отношение к иску, арбитражный трибунал, учрежденный в соответствии с настоящей статьей, рассматривает указанное право в качестве вопроса факта и при этом исходит из преобладающего толкования соответствующего положения права, данного судами или компетентными органами этой Договаривающейся Стороны. При этом любое толкование соответствующего внутреннего права, данное трибуналом, не является обязательным для судов или органов власти этой Договаривающейся Стороны.

14. Арбитражные решения являются окончательными и обязательными для исполнения всеми сторонами спора. Каждая Договаривающаяся Сторона признает и исполняет арбитражное решение в соответствии со своим национальным законодательством.

15. Ни один иск не может быть передан в международный арбитраж, если прошло более 3 (три) лет с даты, когда инвестор узнал или должен был узнать о нарушении и убытках или ущербе, вытекающих из этого нарушения.

16. Когда арбитражный трибунал выносит окончательное решение, он может присудить, отдельно или в совокупности, только денежный ущерб и любые применимые проценты.

Для большей определенности арбитражный трибунал не должен присуждать штрафные санкции.

Статья 14
Урегулирование споров между Договаривающимися Сторонами

1. Договаривающиеся Стороны стремятся в духе доброй воли и сотрудничества к быстрому и справедливому разрешению любого спора между ними в отношении толкования и применения настоящего Соглашения. В этой связи для достижения такого решения Договаривающиеся Стороны соглашаются участвовать в прямых и конструктивных переговорах.

2. Если Договаривающиеся Стороны не могут достигнуть договоренности в течение 6 (шесть) месяцев после начала спора между ними с помощью вышеуказанной процедуры, спор по требованию любой Договаривающейся Стороны может быть представлен в арбитражный трибунал, состоящий из трех членов.

3. В течение 2 (два) месяцев после получения запроса каждая Договаривающаяся Сторона назначает по одному арбитру. Эти два арбитра выбирают третьего арбитра в качестве председателя, который является гражданином третьего государства. В случае, когда любая из Договаривающихся Сторон не смогла назначить своего арбитра в назначенные сроки, другая Договаривающаяся Сторона может предложить председателю Международного Суда Организации Объединенных Наций произвести необходимое назначение.

4. Если оба арбитра не могут достигнуть договоренности в выборе председателя в течение 2 (два) месяцев после их назначения, председатель по запросу любой Договаривающейся Стороны должен быть назначен председателем Международного Суда Организации Объединенных Наций.

5. Если, в случаях, упомянутых в пунктах 3 и 4 настоящей статьи, председатель Международного Суда Организации Объединенных Наций не может выполнить указанные функции или он является гражданином государства любой из Договаривающихся Сторон, назначение должно быть произведено заместителем председателя Международного Суда Организации Объединенных Наций, и если заместитель председателя Международного Суда Организации Объединенных Наций не может выполнить указанные функции или он является гражданином государства любой из Договаривающихся Сторон, назначение производится наиболее старшим членом Международного Суда Организации Объединенных Наций, который не является гражданином государства любой из Договаривающихся Сторон.

6. Арбитражный трибунал в течение 3 (три) месяцев с даты назначения председателя договаривается о правилах процедуры, согласующихся с другими положениями настоящего Соглашения. В случае отсутствия такой договоренности арбитражный трибунал должен попросить председателя Международного Суда Организации Объединенных Наций установить правила процедуры, принимая во внимание общепризнанные правила международной арбитражной процедуры.

7. Если не оговорено иное, все представления должны быть выполнены и все слушания должны быть завершены в течение 8 (восемь) месяцев с даты выбора председателя, а арбитражный трибунал должен вынести свое решение в течение 2 (два) месяцев после даты окончательного представления или даты завершения слушания, в зависимости от того, что состоится позже. Арбитражный трибунал принимает свои решения, которые являются окончательными и обязательными для исполнения, большинством голосов.

8. Арбитражный трибунал принимает решения на основе настоящего Соглашения и в соответствии с международным правом, применяемым между Договаривающимися Сторонами.

9. Расходы, понесенные председателем, другими арбитрами, и другие расходы, связанные с арбитражным разбирательством, покрываются Договаривающимися Сторонами в равной степени. Однако, арбитражный трибунал может по своему усмотрению определить, что более высокая часть затрат покрывается одной из Договаривающихся Сторон.

10. Спор не может быть направлен на рассмотрение в международный арбитражный суд согласно положениям настоящей статьи, если спор по тому же вопросу был ранее вынесен на рассмотрение другого международного арбитражного суда в соответствии со статьей 13 "Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны" настоящего Соглашения и до сих пор находится на рассмотрении суда. Это не будет препятствовать договоренностям по прямым и конструктивным переговорам между Договаривающимися Сторонами.

Статья 15
Отказ в преимуществах

1. Договаривающаяся Сторона может в любое время, в том числе после возбуждения арбитражного разбирательства в соответствии со статьей 13 "Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны" настоящего Соглашения, отказать в преимуществах настоящего Соглашения инвестору другой Договаривающейся Стороны, который является юридическим лицом такой другой Договаривающейся Стороны, и инвестициям такого инвестора, если юридическое лицо не ведет существенной предпринимательской деятельности на территории государства Договаривающейся Стороны в соответствии с национальным законодательством которого оно учреждено или организовано, и инвесторам, не являющимся Договаривающейся Стороной, или инвесторы отказывающей Договаривающейся Стороны владеют юридическим лицом или контролируют его.

2. Договаривающаяся Сторона может отказать в преимуществах настоящего Соглашения инвестору другой Договаривающейся Стороны и инвестициям этого инвестора, если физические или юридические лица Договаривающейся Стороны, не являющейся Договаривающейся Стороной, владеют или контролируют инвестиции, и отказывающая Договаривающаяся Сторона:

а) не поддерживает дипломатических отношений со страной, не являющейся Договаривающейся Стороной; или

b) принимает или сохраняет в силе меры в отношении страны, не являющейся Договаривающейся Стороной, либо физического или
юридического лица страны, не являющейся Договаривающейся стороной, которые запрещают операции с инвестициями или которые были бы нарушены или обойдены, если бы преимущества настоящего Соглашения были предоставлены инвестору или его инвестициям.

3. Отказывающая Договаривающаяся Сторона, насколько это возможно, уведомляет другую Договаривающуюся Сторону, прежде чем отказать в предоставлении преимуществ.

4. Для целей настоящей статьи юридическое лицо считается:

а) "принадлежащим" физическим или юридическим лицам Договаривающейся Стороны или стороны, не являющейся Договаривающейся Стороной, если более 50 (пятьдесят) процентов долевого участия в нем бенефициарно принадлежит таким лицам;

b) "контролируемым" физическими или юридическими лицами Договаривающейся Стороны или стороны, не являющейся Договаривающейся Стороной, если такие лица имеют право назначать большинство его директоров или иным образом юридически руководить его действиями.

Статья 16
Вручение документов

Уведомления и другие документы по спорам в соответствии со статьями 13 "Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны" и 14 "Урегулирование споров между Договаривающимися Сторонами" настоящего Соглашения вручаются Казахстану путем доставки по адресу:

010000, город Астана, улица Динмухамеда Кунаева, 31,

Министерство иностранных дел Республики Казахстан или его правопреемник.

Уведомления и другие документы по спорам в соответствии со статьями 13 "Урегулирование споров между Договаривающейся Стороной и инвестором другой Договаривающейся Стороны" и 14 "Урегулирование споров между Договаривающимися Сторонами" настоящего Соглашения вручаются Турции путем доставки по адресу:

Cumhurbaşkanlığı Külliyesi

Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı

Cumhurbaşkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü

(Президентский комплекс, Управление по административным вопросам, Главное юридическое управление при Президенте)

Президентский комплекс)

06560 Beştepe-Ankara

Türkiye.

Статья 17
Вступление в силу, срок действия, и прекращение действия

1. Настоящее Соглашение вступает в силу через 30 (тридцать) дней после даты получения по дипломатическим каналам последнего письменного уведомления о выполнении Договаривающимися Сторонами внутригосударственных процедур, необходимых для его вступления в силу.

2. Настоящее Соглашение заключается на 10 (десять) лет.

В случае, если ни одна из Договаривающихся Сторон за 6 (шесть) месяцев до завершения 10-летнего периода не направит письменное уведомление по дипломатическим каналам о намерении прекратить действие настоящего Соглашения, его действие автоматически продлевается на неопределенный срок.

3. Настоящее Соглашение замещает и заменяет Соглашение между Республикой Казахстан и Турецкой Республикой о взаимном содействии и защите инвестиций, подписанное в городе Алма-Ате 1 мая 1992 года, которое утрачивает силу с даты вступления в силу настоящего Соглашения. Споры, переданные в арбитражный суд после даты вступления в силу настоящего Соглашения, разрешаются в соответствии с положениями настоящего Соглашения.

4. Настоящее Соглашение может быть изменено по взаимному письменному согласию Договаривающихся Сторон. Изменения вступают в силу в порядке, предусмотренном в пункте 2 настоящей статьи.

5. В отношении инвестиций или обязательств по инвестициям, осуществленных до даты прекращения действия настоящего Соглашения и к которым применяется настоящее Соглашение, положения всех других статей настоящего Соглашения будут применяться в течение 10 (десять) лет после такого прекращения.

В удостоверение чего, нижеподписавшиеся представители, уполномоченные на то их соответствующими правительствами, подписали настоящее Соглашение.

Совершено в городе ______ "__" ____________ в двух подлинных экземплярах, каждый на казахском, турецком, русском и английском языках, причем все тексты являются равно аутентичными.

В случае расхождения между текстами преимущественную силу имеет текст на английском языке.

За Правительство Республики Казахстан

За Правительство Турецкой Республики