2026-2029 жылдарға арналған Темір ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны бекіту туралы

Ақтөбе облысы Темір аудандық мәслихатының 2026 жылғы 15 қаңтардағы № 415 шешімі

Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 365 бабы 3 тармағының 1) тармақшасына, Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңының 6 бабы 1 тармағы 15 тармақшасына және Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің міндетін атқарушының 2021 жылғы 9 тамыздағы № 318 "Қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қағидаларын бекіту туралы" (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 23917 болып тіркелген) бұйрығына сәйкес, Темір аудандық мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:
1. 2026-2029 жылдарға арналған Темір ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы осы шешімнің қосымшасына сәйкес бекітілсін.
2. Осы шешім алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Темір аудандық мәслихатының төрағасы

Б. Шаимов

Темір аудандық мәслихатының 2026 жылғы 15 қаңтардағы № 415 шешіміне қосымша

2026-2029 жылдарға арналған Темір ауданы бойынша коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі БАҒДАРЛАМАСЫ МАЗМҰНЫ

ТЕРМИНДЕР ЖӘНЕ АНЫҚТАМАЛАР...............................................................................................................................3
БАҒДАРЛАМА ПАСПОРТЫ........................................................................................................................................5
КІРІСПЕ...................................................................................................................................6
Аймақтың негізгі сипаттамалары....................................................................................................................................7
Жоспарлы кезеңге арналған коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қажеттілігінің негіздемесі...........................................................................................................................................8
Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі іс-шаралар құрылған ұлттық стратегиялық, бағдарламалық құжаттар, аумақты дамыту жоспарлары және т.б.........................................................................................................................................................9
1. ТЕМІР АУДАНЫНДА КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫҢҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ............................................................................................................................................10
1.1 Аймақтағы коммуналдық қалдықтарды басқарудың қазіргі жағдайын бағалау...............................................................................................................................................10
Коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы инфрақұрылымның жағдайы туралы жалпы мәліметтер (Қолданыстағы инфрақұрылым) ....................................................................10
ҚТҚ полигондары туралы мәліметтер.........................................................................................................................................11
ҚТҚ морфологиялық құрамы...............................................................................................................................................12
1.2 Соңғы 3 жылдағы коммуналдық қалдықтарды басқаруды динамикада талдау.................................................................................................................................................13
1.3 Коммуналдық қалдықтардың пайда болуы мен жиналуы бойынша нормативтік база.....................................................................................................................................................13
2. МАҚСАТТАР, МІНДЕТТЕР ЖӘНЕ НЫСАНАЛЫ КӨРСЕТКІШТЕР..............................................................................................................................15
2.1 Бағдарламаның мақсаттары мен міндеттері..........................................................................................................................................15
2.2 Қойылған мақсаттар мен міндеттерге ең тиімді әрі экономикалық негізделген әдістермен жету жолдары.............................................................................................................................................15
2.3 Бағдарламаның нысаналы көрсеткіштері............................................................................16
3. НЕГІЗГІ БАҒЫТТАР, ҚОЙЫЛҒАН МАҚСАТТАР МЕН МІНДЕТТЕРГЕ ЖЕТУ ЖОЛДАРЫ........................................................................................................................................18
4. ҚАЖЕТТІ РЕСУРСТАР......................................................................................................................................20
5. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ........................................................................................................................................21
ҚОСЫМША 1..........................................................................................................................................................23

ТЕРМИНДЕР ЖӘНЕ АНЫҚТАМАЛАР

Биоыдырайтын қалдықтар - анаэробты немесе аэробты ыдырауға қабілетті қалдықтар, соның ішінде бау-бақша және саябақ қалдықтары, сондай-ақ тамақ өнеркәсібінің қалдықтарымен салыстырылатын тамақ қалдықтары, макулатура.
Қалдықтарды көму – қалдықтарды алу ниетінсіз, шектеусіз мерзім аралығында қауіпсіз сақтау үшін арнайы бекітілген орындарда жинау.
Коммуналдық қалдықтар – тұтыну қалдықтары, құрамына кіретіндер:
1) аралас қалдықтар және қағаз бен картон, шыны, металл, пластмасса, органикалық қалдықтар, ағаш, тоқыма, қораптар, пайдаланылған электрлік және электрондық жабдықтар, батареялар мен аккумляторлар секілді үй шаруашылығында бөлек жиналған қалдықтар;
2) аралас қалдықтар және өзінің сипаты мен құрамы бойынша үй шаруашылығындағы қалдықтарға ұқсас болып келетін басқа көздерден бөлек жиналған қалдықтар.
Ірі көлемді қалдықтар – шаруашылық әрекет барысында (тұрмыстық техника, жиһаз және басқалары) өзінің тұтынушылық қасиетін жойған және өзінің көлемі бойынша тек мамандандырылған көлік құралдарымен ғана тасымалдау мүмкіндігі бар тұтыну қалдықтары.
Тұтыну қалдықтары – адамның тіршілігі барысында түзілген қалдықтар, толық немесе ішінара өзінің тұтынушылық қасиетін жойған өнімдер және (немесе) бұйымдар, олардың қораптары және басқа заттар немесе олардың қалдықтары, агрегатты күйіне қарамастан, пайдалану мерзімі немесе жарамдылық мерзімі өтіп кеткен, сонымен қатар, меншік иесінің өз бетінше немесе құжат арқылы тұтыну қалдығы разрядына өткізілген қалдықтар.
Электрондық және электрлік жабдық қалдықтары – Жарамсыз немесе қолданыстан шыққан, қалдық қатарына жатқызылатын электрондық және электрлік жабдықтар, сонымен қатар, оның тораптары, бөліктері, бөлшектері.
Тамақ қалдықтары - тамақ өнімдерін өндіру және тұтыну нәтижесінде түзілетін тамақ өнеркәсібінің қалдықтарымен салыстырылатын қалдықтар.
Қалдықтарды көму полигондары - қалдықтарды алу ниетінсіз, арнайы жабдықталған, экологиялық, құрылыс және санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға сәйкес келетін орынға тұрақты орналастыру.
Қалдықтарды бөлек жинау - ары қарай мамандандырылған басқаруды жеңілдету мақсатында түрлері немесе топтары бойынша бөлек жиналған қалдықтар.
Қалдықтарды жинау – жеке және заңды тұлғалардан мамандандырылған ұйымдарға ары қарай қайта қалпына келтіруге немесе жоюға бағыттау мақсатында қалдықтарды қабылдауды ұйымдастыру бойынша іс-әрекеттер.
Құрылыс қалдықтары - ғимараттарды, құрылыстарды, өнеркәсіптік нысандарды, жолдарды, инженерлік және басқа коммунакциялардың құрылысы немесе оларды бұзу, сұрыптау, қайта жабдықтау, жөндеу (соның ішінде капиталдық) барысында түзілетін қалдықтар.
Тұрмыстық қатты қалдықтар - қатты күйдегі коммуналдық қалдықтар.
Қалдықтарды тасымалдау – жинау, сұрыптау, қайта өңдеу, қалпына келтіру және (немесе) жою барысында түзілген, жинақталған қалдықтарды мамандандырылған көлік құралдары көмегі арқылы тасымалдаумен байланысты іс-әрекеттер.
Қалдықтар жою – термикалық, химиялық немесе биологиялық үдерістер нәтижесінде көлемі маңызды түрде төмендейтін және (немесе) қалдықтардың физикалық жай-күйі мен химиялық құрамы өзгеретін, бірақ өнім өндіру немесе энергия алу мақсатында қолданылмайтын қалдықтарды жою тәсілі.
Қалдықтарды басқару - қалдықтар түзілгеннен бастап, соңғы жойғанға дейінгі жүзеге асырылатын операциялар.
Тұрмыстық қатты қалдықтарды жинаудың орталықтандырылған жүйесі – меншік нысаны және іс-әрекет түріне қарамастан, тұрғын үйлерде және (немесе) жеке тұрған ғимараттарда (құрылыстарда) тұратын немесе өзінің іс-әрекетін жүзеге асыратын, сонымен қатар, меншік иелігінде контейнерлік алаңдары мен контейнерлері жоқ, немесе жалпы пайдаланылатын жерде тұрмыстық қатты қалдықтарды жинау және тасымалдау қызметін жүзеге асыру үшін контейнерлік алаңдары мен контейнерлері бар жеке және заңды тұлғаларды қамтамасыз ету мақсатында жергілікті атқарушы органмен ұйымдастырылатын жүйе.

БАҒДАРЛАМА ПАСПОРТЫ

Атауы	Ақтөбе облысы Темір ауданының 2026-2029 жылдарға арналаған коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламасы
Бағдарламаны әзірлеуге негіз	Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400- VI ҚРЗ Экологиялық кодексі. Жергілікті атқарушы органдарға коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі Бағдарламаны әзірлеу бойынша әдістемелік ұсынымдар, ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің 18.05.2023 ж. №154п бұйрығы.
Бағдарламаны әзірлеуге жауапты мемлекеттік орган	"Темір аудандық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі" КММ
Бағдарламаның Мақсаты	Коммуналдық қалдықтарды тұрақты әкетуді ұйымдастыру және экологиялық заңнама талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтарды тиімді басқару үшін қажетті инфрақұрылымды құруды ұйымдастыру.
Бағдарламаның Міндеттері	1. Бөлек жинауды қоса алғанда, қатты тұрмыстық қалдықтарды жинаудың, кәдеге жаратудың және қайта өңдеудің ұтымды жүйесі туралы халықтың хабардарлығын арттыру, рұқсатсыз коммуналдық қалдықтарды өртеудің алдын-алу туралы ақпараттандыру; 2. Коммуналдық қалдықтарды тұрақты әкетуді ұйымдастыру; 3. Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды енгізу; 4. Коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту; 5. Полигонды экологиялық тұрғыдан тиімді басқару
Күтілетін нәтижелер	Қалдықтарды дұрыс өңдеу бойынша халықтың хабардарлығы артты; Тұрақты түрде коммуналдық қалдықтарды шығару ұйымдастырылды; ҚТҚ жинау және тасымалдау үшін инфрақұрылым құрылды (контейнерлер, контейнерлік алаңдар, қоқыс таситын көліктер); Қалдықтарды бөлек жинау енгізілді; Қалдықтарды кәдеге жарату және қайта өңдеу үлесі ұлғайды; Көмуге жіберілетін қалдықтардың көлемі азайтылды; Қалдықтарды қауіпсіз көму қамтамасыз етілді.
Қаржыландыру көлемі	*Қаржыландыру көлемі Ақтөбе облысының қоршаған ортаны қорғау жөніндегі 2026-2029 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары шеңберінде Темір ауданында коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы іс-шараларды қаржыландыруға жергілікті атқарушы органдарға бөлінген бюджет қаражатының санына қарай нақтыланатын және айқындалатын болады.
Орындаушылар	Темір ауданының әкімдігі

КІРІСПЕ

Ақтөбе облысы Темір ауданы үшін коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі 2026-2029 жж. кезеңіне арналған бағдарлама "коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны әзірлеу жөніндегі жергілікті атқарушы органдарға әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің 18.05.2023 ж. № 154 бұйрығы негізінде әзірленеді.
Бағдарлама Экологиялық кодекске сәйкес, атап айтқанда Кодекстің 329-бабында белгіленген иерархия қағидатына сәйкес әзірленеді.
Іс-шаралардың сипаттамасы басқару бойынша коммуналдық қалдықтарды:
Коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесіне тұтынушылар (жеке және заңды тұлғалар), коммуналдық қалдықтарды жинау, әкету, қайта өңдеу, кәдеге жарату және жою қызметтерін ұсынатын ұйымдар, жергілікті атқарушы органдар және басқа да уәкілетті органдар кіреді. "Ластаушы" қағидатына сәйкес коммуналдық қалдықтарды басқаруға байланысты барлық шығындарды коммуналдық қалдықтардың пайда болу көздері-тұтынушылар өтеуге міндетті. Бұдан шығатыны, коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін модернизациялау мен дамытудың жалғыз көзі тұтынушылардың көрсетілген қызметтер үшін төлейтін қаражаты болып табылады. Елді мекен аумағынан коммуналдық қалдықтарды жинаудың, әкетудің, қайта өңдеудің және жоюдың тұтынылған қызметтерін өлшеуге мүмкіндік беретін есепке алу аспаптарының болмауы коммуналдық қалдықтардың пайда болуының барлық объектілерінен (халық, әлеуметтік мақсаттағы объектілер және т. б.) коммуналдық қалдықтардың жинақталу нормаларының болуын талап етеді Коммуналдық қалдықтардың жинақталу нормасы-бұл белгілі бір елді мекеннің тұрғындары мен шаруашылық жүргізуші субъектілерінен уақыт бірлігіне (күн, жыл) есепті бірлікке (адамға) түзілетін коммуналдық қалдықтардың мөлшері.
Жинақтау нормаларының функционалы:
1.Тұтынушылардың мүдделерін қорғау арқылы:
а) абоненттер санына емес, тек белгілі бір нормаға арналған шығындарды есептеу;
б) осы қызметтер нарығындағы бәсекелестікті күшейту жолымен көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру.
2. Көрсетілетін қызметті берушілердің мүдделерін қорғау арқылы:
а) шарттық қатынастардың негізі болып табылатын нормалар мүлдем болмаған объектілерге арналған нормаларды анықтау;
б) бизнестің мүдделілігі, осы қызмет түрлерін, жұмыстарды ұсынудағы инвестициялық тартымдылық;
в) рұқсат етілмеген ҚТҚ полигондарының санын азайту.
Коммуналдық қалдықтардың жинақталу нормалары елді мекеннің коммуналдық қалдықтарын басқару жүйесіне әсер ететін негізгі фактор болып табылады. Бір есептік бірлікке жиналатын коммуналдық қалдықтардың мөлшері туралы сенімді ақпарат болашақта коммуналдық қалдықтардың пайда болу көлемін жоспарлауға мүмкіндік береді, соның есебінен елді мекенде коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеудің барлық тізбегін ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Коммуналдық қалдықтарды жинаудың сенімді нормаларының маңыздылығы жоғары: артық өндіріс қуаттылығына алып келеді, ал кемшілік ауданда қажетті санитарлық жағдайларды (рұқсат етілмеген полигондардың пайда болуы), коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы кәсіпорындардың тұрақты қаржылық жағдайын қамтамасыз етпейді.
Коммуналдық қалдықтарды жинаудың нақты нормаларын бекіту ауданды санитарлық тазартумен айналысатын кәсіпорындарға тікелей экономикалық тиімділікті қамтамасыз етеді. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеуді басқару жүйесіне жаңа нормаларды енгізу жоғарыда аталған кәсіпорындардың кірістерінің өсуіне әкеледі. Осылайша, жаңа нормалар тарифтерді экономикалық негізделген деңгейге жақындатуға мүмкіндік береді және коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы инфрақұрылымды дамытуға ықпал етеді және осы саланың инвестициялық тартымдылығын арттырады.
Қалдықтарды басқару бағдарламасы қалдықтарды басқарудың негізгі стратегиялық құжатына айналады. Қалдықтарды басқару бағдарламасы экологиялық рұқсаттың ажырамас бөлігі болып табылады. Осы қалдықтарды басқару бағдарламасы 2026-2029 жылдарға әзірленеді және түзілетін қалдықтардың көлемі мен құрамы, оларды жинақтау, жинау, тасымалдау, залалсыздандыру, қалпына келтіру және жою тәсілдері туралы мәліметтерді, сондай-ақ қалдықтардың түзілуін қысқарту, оларды қайта пайдалану, қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесін ұлғайту жөніндегі ұсынылатын шаралардың сипаттамасын қамтиды.
Аймақтың негізгі сипаттамалары

Сурет 1. Ақтөбе облысы Темір ауданының картасы
Темір ауданы Ақтөбе облысында орналасқан. Ауданның әкімшілік орталығы - Шұбарқұдық ауылы. Аудан тұрғындарының саны 35674 адамды құрайды (2024 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша). Халық тығыздығы -1 км2-ге 2,98. Темір ауданы 1972 жылы құрылды.
Темір ауданы 10 округтен тұрады, онда 25 елді мекен, 1 қалалық әкімшілік, 1 кенттік әкімшілік бар:
Темір қалалық әкімшілігі (Темір қаласы); кенттік әкімшілік (Шұбарқұдық ауылы); Шұбарқұдық ауылдық округі (Шұбарқұдық қ.); Кеңқияқ ауылдық округі (Кеңқияқ ауылы, Бәшенкөл ауылы); Саркөл ауылдық округі (Шұбаршы қ., Саркөл ауылы, Құмсай ауылы, Қопа ауылы); Темір қалалық округі (Темір қаласы, Жамбыл ауылы); Алтықарасу ауылдық округі (Алтықарасу ауылы, Еңбекші ауылы, Сартоғай ауылы); Қайыңды ауылдық округі (Құмкұдық ауылы, Бабатай ауылы, Шибұлақ ауылы); Кеңесту ауылдық округі (Қопа ауылы, Қалмаққырған станциясы, Шитүбек ауылы); Ақсай ауылдық округі (Ақсай ауылы, Шығырлы ауылы, Ашысай ауылы, Бірлік ауылы); Жақсымай ауылдық округі (Шұбарқұдық ауылы, Жақсымай станциясы); Тасқопа ауылдық округі (Тасқопа ауылы).
1-кестеде 2026 жылғы 1 қаңтардағы арналған Темір ауданының қалалық, ауылдық округтеріндегі халық саны туралы деректер келтірілген. Деректерді жергілікті атқарушы органдар ұсынады.
Кесте 1. 2026 жылғы 1 қаңтардағы Темір ауданының қалалық, ауылдық округтеріндегі халық саны

Округтер атауы	Округ бойынша халық саны	Елді мекендер атауы	Елді мекендердегі халық саны
1. Шұбарқұдық а.о.	14325	1. Шұбаркұдық к.	14325
2. Кеңқияқ а.о.	6280	1.Кеңқияқ а. 2.Бәшенкөл а.	6255 25
3. Саркөл а.о.	5425	1. Шұбаршы к. 2. Саркөл а. 3. Құмсай а. 4. Қопа а.	3655 1170 377 223
4. Темір қ.о.	2434	1. Темір қ. 2. Жамбыл а.	2213 221
5. Алтықарасу а.о.	1168	1. Алтықарасу а. 2. Еңбекші а. 3. Сартоғай а.	629 395 144
6. Қайынды а.о.	708	1. Құмқұдық а. 2. Бабатай а. 3. Шибұлақ а.	431 237 40
7. Кеңесту а.о.	1649	1. Қопа а. 2. Қалмаққырған б. 3. Шитүбек а.	1224 369 56
8. Ақсай а.о.	1146	1. Ақсай а. 2. Шығырлы а. 3. Ащысай а. 4. Бірлік а.	708 301 62 75
9. Жақсымай а.о.	1914	1. Шұбарқұдұқ а. 2. Жақсымай б.	1696 218
10. Тасқопа а.о.	625	1. Тасқопа а.	625
Аудан бойынша барлығы			35674

2-кестеде тұрмыстық қатты қалдықтарды жинау және тасымалдау бойынша елді мекендерді, лоттар мен маршруттарды бөлу туралы деректер келтірілген. Деректерді жергілікті атқарушы органдар ұсынады.
Кесте 2. Тұрмыстық қатты қалдықтарды жинау және тасымалдау бойынша елді мекендерді, лоттар мен маршруттарды бөлу

Лоттар саны	Маршрут
1	1
Р/С	Облыстық маңызы бар қала	Орталығы	Ауыл саны	Аула саны		Халық саны 01.01.2026г.	Көше саны	Ішкі жол ұзындығы (км)
1	Темір ауданы	Шұбарқұдық ауылдық округі	1	2835		14325	39	25

Жоспарлы кезеңге арналған коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қажеттілігінің негіздемесі
Бағдарламаны әзірлеу қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау, тасымалдау, кәдеге жарату, қайта өңдеу және көму жөніндегі қызметтер кешенінің тиімділігін, сенімділігін, экологиялық және әлеуметтік қолайлылығын арттыру, ҚТҚ қайта өңдеу үлесін ұлғайту, сондай-ақ қалдықтарды қауіпсіз көмуді қамтамасыз ету үшін қажет.
Бағдарлама "коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламаны әзірлеу жөніндегі жергілікті атқарушы органдарға әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің 2023 жылғы 18 мамырдағы № 154-ө бұйрығына сәйкес жоспарлы кезеңге кемінде 5 жыл мерзімге әзірленеді.
Бағдарлама келесі нормативтік құжаттар негізінде әзірленді:
Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі-02.01.2021 ж. № 400-VI, 05.09.2023 ж. өзгерістер мен толықтырулармен Коммуналдық қалдықтарды басқарудың равилін бекіту туралы-Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрінің м.а. 2021 жылғы 28 желтоқсандағы № 508 бұйрығы.
Техникалық, экономикалық және экологиялық орындылығын ескере отырып, міндетті түрде бөлек жинауға жататын қалдықтарды бөлек жинауға, оның ішінде қалдықтардың түрлеріне немесе топтарына (түрлерінің жиынтығына) қойылатын талаптарды бекіту туралы - Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрінің м.а. 2021 жылғы 2 желтоқсандағы № 482 бұйрығы.
"Өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинауға, пайдалануға, қолдануға, залалсыздандыруға, тасымалдауға, сақтауға және көмуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы - Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2020 жылғы 25 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-331/2020 бұйрығы.
Қазақстан Республикасының аумағында қолданылатын басқа да нормативтік құжаттар.
Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі іс-шаралар құрылған ұлттық стратегиялық, бағдарламалық құжаттар, аумақты дамыту жоспарлары және т.б.
Коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі іс шаралар мынадай ұлттық стратегиялар мен даму жоспарларында қаралады:
"Көміртекті бейтараптыққа қол жеткізу стратегиясы" - Қазақстан Республикасы Президентінің 2.02.2023 ж. Жарлығы.
Қалдықтарды басқару бөлімі:
3.3.1.4-бөлім қалдықтарды басқару
1) қалдықтардың түзілу көлемін қысқарту;
2) ҚТҚ жинау және сұрыптаумен толық қамтуды жеделдетіп енгізу;
3) Қайта өңделетін және компостталатын қалдықтардың үлесін ұлғайту.

1.ТЕМІР АУДАНЫНДА КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ

1.1 Аймақтағы коммуналдық қалдықтарды басқарудың қазіргі жағдайын бағалау

Коммуналдық қалдықтарды басқару қалалар мен елді мекендердің инфрақұрылымының маңызды бөлігі болып табылады және ол қоршаған ортаның сапасы мен тұрғындардың денсаулығына тікелей әсер етеді. Бұл бөлім аймақтағы қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын бағалауға арналған. Жағдайды талдау қалдықтарды басқару жүйесіндегі проблемалар мен кемшіліктерді анықтайды және жақсарту аймақтарын анықтайды.
Халықаралық тәжірибеде ҚТҚ жалпы құрамына кіретін, бірақ қайта өңдеу және/немесе көму тәсілімен ерекшеленетін үш "қалдықтар ағынына" сәйкес келетін үш бөлікке жіктеледі.
1. Коммуналдық қалдықтар.
2. Қауіпті ҚТҚ-адам өмірінің нәтижесінде пайда болатын тұтыну қалдықтары, сондай-ақ құрамы мен қасиеттері бойынша қауіпті қалдықтарға жатқызылуы мүмкін түзілу сипаты ұқсас өндіріс қалдықтары. Оларға келесі қалдықтар жатады:
– Пайдаланылған батареялар мен батареялар;
– Пайдаланылған электр және электрондық жабдықтар;
– Құрамында сынап бар қалдықтар (флуоресцентті шамдар мен термометрлер;
– Медициналық және ветеринариялық қалдықтар;
– Тұрмыстық химия қалдықтары;
– Құрамында Асбест бар қалдықтар;
– Адам өмірінен пайда болатын басқа да қауіпті қалдықтар.
3. Басқа ҚТҚ-қауіпті емес және сонымен бірге аралас қалдықтарға жатқызуға болмайтын қалдықтар, өйткені оларды жинау, шығару және кәдеге жарату үшін бірінші ағынға қарағанда басқа тәсілдерді қолдану қажет. "Басқа ҚТҚ" келесі қалдықтарды қамтиды:
– Құрылыс қалдықтары;
– Ірі габаритті қалдықтарды өндіру;
– Кәдеге жаратуға жататын автомобильдер;
– Пайдаланылған автомобиль шиналары;
– Ағынды суларды өңдеуден шыққан қалдықтар.
Коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы инфрақұрылымның жағдайы туралы жалпы мәліметтер (Қолданыстағы инфрақұрылым)
Қалдықтарды жинау және шығару қызметтеріне халықтың қол жетімділігі шектеулі және тек шағын қалаларда жарамды. Ауылдық жерлер бұл қызметтердің жоқтығымен немесе жеткіліксіздігімен сипатталады. Темір ауданында коммуналдық қалдықтарды жинау және жинақтау келесі жолдармен жүзеге асырылады:
Шұбарқұдық ауылының абаттандырылған үйлерінде қалдықтарды жинау контейнерлік алаңдарда орналасқан контейнерлерде жүргізіледі. Қатты қалдықтар күн сайын контейнерлерден қоқысты уақытша көму орындарына тасымалданады.
Шұбарқұдық ауылының жеке секторында қалдықтарды жинау тұрғындардың шақыруы бойынша, жеке секторда орналасқан контейнерлерде немесе байланыссыз тәсілмен жүргізіледі. Жеке сектор үшін қалдықтарды әкетудің белгіленген уақыты мен кестесі жоқ, тұрғындардың өтініші бойынша жүзеге асырылады.
Темір ауданының қалған ауылдық округтерінде қалдықтарды жинау және шығару ұйымдасқан түрде жүргізілмейді. ҚТҚ аулаларда жиналады, пештерде жағылады және рұқсат етілмеген орындарға шығарылады. Ауылдық округтердің әкімдіктері тоқсанына бір рет жергілікті ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының қалдықтарды шығаруын (күріш шаруашылығы) ұйымдастырады. Фермалар қалдықтарды жинау және шығару үшін көлікті қамтамасыз етеді.
3-кестеде Темір ауданы бойынша қоқыс контейнерлерін есепке алу бойынша деректер келтірілген.
Кесте 3. Темір ауданы бойынша қоқыс контейнерлерін есепке алу

№	Елді мекен атауы	Орналасқан жері	Контейнер саны
1	Шұбарқұдық ауылдық округі	Шұбарқұдық ауылдық округі	62
2	Кенкияқ ауылдық округі	Кенкияқ ауылдық округі	28

Ақпарат Темір ауданы бойынша ТКШ бөлімімен ұсынылған. Талдау нәтижелері бойынша контейнерлік алаңдарда мыналар анықталды:
- инфильтраттың топыраққа енуіне ықпал ететін қатты жабынның болмауы;
- заңнама талаптарына сәйкес үш жағынан қоршаудың және шатырдың болмауы;
- қалдықтарды аралас сақтау үшін ескі, тот басқан, мыжылған контейнерлерді (0,750 м3) пайдалану;
- қалдықтарды контейнерлерде шығарусыз жағу;
- мақсатсыз бөлек жинау үшін торлы контейнерлерді пайдалану. Барлық қалдықтар сұрыптаусыз контейнерлерге жиналады, яғни қалдықтарды аралас сақтау жүзеге асырылады.
Қалдықтарды сұрыптау, қайта өңдеу
Темір ауданында қоқыс сұрыптау желісі жоқ. Барлық қалдықтар сұрыптаусыз уақытша көмуге шығарылады.
2026-2029 жылдарға арналған" Жасыл Даму " акционерлік қоғамын қаржыландыру тетігі арқылы аудан бойынша қалдықтарды сұрыптау және қайта өңдеу саласында 1 жобаны іске асыру жоспарлануда. Егер бұл жоба іске асырылатын болса, онда сұрыптау желісі арқылы полигонда көмуге жатпайтын аудандағы қатты тұрмыстық қалдықтардың қалдықтары жылына 5000-нан 10000 тоннаға дейін сұрыпталатын болады.
Талдау кезінде Темір ауданында қайталама шикізатты сұрыптауды және өңдеуді жүзеге асыратын мамандандырылған кәсіпорындар анықталған жоқ.
Қалдықтарды жою
Темір ауданында тұрмыстық қалдықтармен жұмыс істеудің басым әдісі оны полигондар мен полигондарға шығару болып табылады.
Қалдықтардың таралуынан қорғау мақсатында уақытша көму орындарының аумағы қоршалған.
ҚТҚ полигондары туралы мәліметтер
Темір ауданы, Кеңқияқ ауылдық округіндегі қатты тұрмыстық қалдықтар полигоны (ҚТҚ) қалдықтарды көму және кәдеге жарату үшін арнайы жабдықталған объект болып табылады. Ол аймақта пайда болған қатты тұрмыстық қалдықтар мен күл қождарын жинау, көму және кәдеге жарату үшін құрылған. Полигон Кеңқияқ ауылдық округінен солтүстік-шығысқа қарай 1.5 км жерде, Кеңқияқ ауылының тұрғын алабынан 2,5 км қашықтықта орналасқан. Полигонның ауданы - 3,0000 га.
Полигонның жанында қорықтар, сәулет ескерткіштері, санитарлық-профилактикалық мекемелер, демалыс аймақтары, жер үсті және жер асты суларының су жинағыштары, ауыл шаруашылығы алқаптары және басқа да табиғат қорғау объектілері жоқ.
Полигон тұрмыстық қатты қалдықтар мен күл қожын көмуге және кәдеге жаратуға арналған.
Жер учаскесі санитарлық және экологиялық нормаларды сақтаумен шектелген. Тығыздалған түрдегі қойманың биіктігі-10 м (жерден 2 м және жер астынан 8 м). Полигон орналасқан учаскеде жер асты сулары ашылмаған.
Полигондағы жұмыстарды ұйымдастыру полигонды пайдаланудың технологиялық схемасымен айқындалады. Технологиялық схема полигонның бас жоспары болып табылады, ол жыл мезгілдерін ескере отырып, жұмыстардың реттілігін, қатты тұрмыстық қалдықтарды сақтауға арналған алаңдарды орналастыруды және оқшаулағыш топырақты әзірлеуді анықтайды.
Полигондағы жұмыстарды жоспарлаудың негізгі құжаты пайдалану кестесі болып табылады, онда ай сайын: қалдықтар жиналатын карталардың № көрсетіле отырып, қабылданатын қалдықтардың саны, қалдықтарды оқшаулау үшін топырақ әзірлеу жоспарланады.
Полигонның негізгі құрылысы-тереңдігі 8 м және полигон алаңының 95% - на дейін алып жатқан шұңқырлар болып табылатын ҚТҚ сақтау учаскелері. Полигонның негізінде ластаушы заттарды полигоннан жер асты суларына сүзуге кедергі келтіретін тығыз сазды жастықтар бар.
Келесі қабат тығыздалған жұқа қабатқа салынып, жұмыс қабатының қалыңдығы 2 м-ге дейін артады. Тығыздалған қалдықтардың жұмыс қабаты биіктігі кемінде 0,25 м аралық оқшаулағыш қабатпен жабылады, аралық оқшаулағыш қабат қоршаған табиғи ортаны қалдықтардың, газдардың, иістердің жеңіл фракцияларының желмен таралуынан қорғауы тиіс. Аралық оқшаулау үшін күл қожы қолданылады.
Санитарлық талаптарды сақтау үшін ҚТҚ полигонға жеткізілгеннен кейін бір тәуліктен кешіктірмей (жылы мезгілде) оларды белгіленген алаңға қойып, топырақ қабатымен тығыздап, оқшаулау қажет. Қысқы уақытта оқшаулауды үш тәуліктен аспайтын аралықпен жүргізуге жол беріледі. Аралық оқшаулау үшін күл қожы қолданылады. Соңғы оқшаулау дренажды арық салу кезінде алынған топырақпен жүзеге асырылады.
Төгілетін ҚТҚ-ның 2 метрлік қабатының биіктігін бақылау үшін әр картада өлшеуіш баған-репер орнатылған. Толтыру қабатының берілген биіктігін сақтау көпбұрыштар қалыңдығының жауын-шашынының біркелкілігін қамтамасыз етеді. Репер көмегімен қатты тұрмыстық қалдықтардың тығыздалу дәрежесі бақыланады.
Полигоннан шығуда қоқыс таситын көліктердің дөңгелектерін өңдеуге арналған дезинфекциялық ерітінділері (лизол) бар дезинфекциялық ванналар орналастырылады. Жаңбыр мен тасқын суларды ұстап қалу үшін учаскенің шекарасында су бұрғыш арық бар. Дренажды арықтан 2 метр қашықтықта учаскенің периметрі бойынша полигонның айналасында қоршаулар бар.
Ыстық, құрғақ кезеңдерде қатты қалдықтар жақсырақ нығыздалу және өрт қаупін азайту үшін арнайы ылғалдылықты қажет етеді. Өрт қауіпті кезеңде қатты қалдықтар ылғалдандырылады. Суаруға арналған су шығыны қатты қалдықтардың 1 м3 үшін 10 литр деп есептеледі.
Бұл мақсаттарға импорттық су пайдаланылады. Көлемі 2000 литр резервуарда сақталады.
Қатты тұрмыстық қалдықтар нығыздалмаған күйде (яғни, халық пен ұйымдардан қалдықтар алынатын физикалық күйде) қабылданады.
Қалдықтары бар машиналарды өлшеуге арналған ҚТҚ полигонында таразы бар. ҚТҚ-ның қабылданған мөлшері туралы белгі "Қатты тұрмыстық қалдықтарды қабылдау журналында"жасалады.
Полигонға түсетін қалдықтарды дозиметриялық бақылау жүргізіледі.
ҚТҚ морфологиялық құрамы
Темір ауданында ҚТҚ морфологиялық құрамын зерттеу жүргізілген жоқ. 2020 жылы "Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы" КЕАҚ тұрмыстық қалдықтармен жұмыс істеудің оңтайлы жүйесін анықтау жөніндегі зерттеуге сәйкес, ҚР ірі қалаларында ҚТҚ морфологиялық құрамының орташа көрсеткіштері келесідей:
- тамақ қалдықтары-37,2 %
- пластик-16,2%
- макулатура -11,1 %
- шыны-8,9%
- тоқыма – 2,5%
- қара және түсті металдар – 1,8%
- компоненттерді алып тастағаннан кейін коммуналдық қалдықтардың қалдықтары (ұсақ құрылыс қоқыстары, тастар, көше сметалары және т.б.) – 18,2%.
Осы зерттеуге сәйкес, көптеген қалаларда коммуналдық қалдықтардың негізгі фракциясы биологиялық ыдырайтын (тамақ) қалдықтары болып табылады.
Ауылдық жерлердегі қалдықтардың морфологиялық құрамы қалалық жерлерден ерекшеленеді. Ауылдық жерлерде қалдықтардың органикалық бөлігі үй жануарларына беріледі, қағаз бен картон қалдықтары, ағаш және басқа материалдар жылыту мақсатында жағылады. Ауылдық елді мекендер ауылшаруашылық қалдықтарын, соның ішінде жануарлардың қалдықтарын шығарумен ерекшеленеді. Ауылдық жерлерде қалдықтарды қайта өңдеу жүйесін дамыту және оларды ауыл шаруашылығында және үй учаскелерінде егіс алқаптары үшін тыңайтқыш ретінде пайдалану үшін ерекше назар аудару қажет.
Қалдықтарды тиімдірек басқару және коммуналдық қалдықтардың нақты құрамын анықтау үшін қалдықтардың морфологиялық құрамын талдауға бағытталған зерттеу жүргізу ұсынылады. Бұл зерттеу қалдықтарды басқару саласын дамытуға және ауыл шаруашылығы қалдықтарын кәдеге жаратудың ең жақсы тәжірибелерін анықтауға көмектеседі.

1.2 Соңғы 3 жылдағы коммуналдық қалдықтарды басқаруды динамикада талдау

Тұрғындардың қоқыстың пайда болуы мен өздігінен шығарылуын есепке алмауына байланысты пластикалық қалдықтар, шыны ыдыстар және басқа да қалдықтар сияқты дана бұйымдардың көлемін анықтау мүмкін емес.
Халық даналық бұйымдар қалдықтарының түзілуін есепке алмайтындығын ескере отырып, қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу кезінде мұндай қалдықтардың сандық және сапалық көрсеткіштері ескерілмейді. Сонымен қатар, сауалнама барысында ауылдық округтер тұрғындарының үлесіне қалдықтарды кәдеге жарату түрлері мен тәсілдері анықталды. Бұл деректер осы Бағдарламаның мақсаттары мен міндеттерін анықтауда қолданылады.
Елді мекендердің тұрғындары күл мен көңдің пайда болуының шамамен көлемін көрсетеді. Бұл ретте күлдің төрттен үшінен астамы және көң көлемінің жартысынан астамы тұрмыста тыңайтқыш, тұрмыстық пештерде қатты отын және т.б. түрінде пайдаланылады. Барлық ауылдық округтерде халық ҚТҚ-ны алып кетеді.
ҚТҚ-ны бөлек жинауға және сақтауға арналған контейнерлер жоқ.

1.3 Коммуналдық қалдықтардың пайда болуы мен жиналуы бойынша нормативтік база

Темір ауданында коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормаларын Ақтөбе облысының мәслихаты 2023 жылғы 25 желтоқсандағы № 135 қабылдады.
Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 365-бабы 3-тармағының 2) және 3) тармақшаларына, "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабына сәйкес Темір аудандық мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:
1. Темір ауданы бойынша коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормалары осы шешімнің 1-қосымшасына сәйкес бекітілсін.
2. Темір ауданы бойынша қатты тұрмыстық қалдықтарды жинауға, тасымалдауға, сұрыптауға және көмуге халық үшін тарифтер 2-қосымшаға сәйкес бекітілсін осы шешімге.
3. Темір аудандық мәслихатының 24 шешімінің күші жойылды деп танылсын 2023 жылғы шілде № 65 " коммуналдық қызметтердің білім беру және жинақтау нормаларын бекіту туралы Темір ауданы бойынша қалдықтар".
4. Осы шешім алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

	Темір аудандық мәслихатының
	төрағасы Б. Шайымов

Кесте 4. Темір ауданы бойынша коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормалары

№	Коммуналдық қалдықтар жинақталатын объектілер	Есептік бірлік	Есептік бірлікте жинақталудың жылдық нормасы, м3
1	Жайлы және жайлы емес үйлер	1 тұрғын	0,92

Кесте 5. Темір ауданы бойынша халық үшін тұрмыстық қатты қалдықтарды жинауға, тасымалдауға, сұрыптауға және көмуге арналған тарифтер

№	Атауы	Есептік бірлік	Қызмет құны, тенге (ҚҚС-сыз)
1	Жайлы және жайлы емес үйлер	Тұрғын/айына	207,7
2	Жылдық тариф бірлігіне (көлем)	1 м3	2709,1

2. МАҚСАТТАР, МІНДЕТТЕР ЖӘНЕ НЫСАНАЛЫ КӨРСЕТКІШТЕР

2.1 Бағдарламаның мақсаттары мен міндеттері

ҚР ЭК (365-бап, 5-тармақ) сәйкес ауылдардың, кенттердің, ауылдық округтердің ЖАО коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы мемлекеттік саясатты:
1) органикалық коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды ынталандыру және оларды қалпына келтіру, оның ішінде компосттау жолымен;
2) коммуналдық қалдықтарды тұрақты әкетуді ұйымдастыру;
3) коммуналдық қалдықтарды басқару кезінде экологиялық талаптардың сақталуын қамтамасыз ету;
4) коммуналдық қызметтерді рұқсатсыз жағудың алдын алу және жолын кесу қалдықтар. Коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру үшін бағдарламада мақсаттар, міндеттер және нысаналы көрсеткіштер белгіленген.
Бағдарламаның Мақсаты экологиялық заңнаманың талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтарды тұрақты шығаруды ұйымдастыру және қалдықтарды тиімді басқару үшін қажетті инфрақұрылымды құру болып табылады.
Бағдарламаның Міндеттері:
1. Қатты тұрмыстық қалдықтарды жинаудың, кәдеге жаратудың және өңдеудің ұтымды жүйесі туралы халықтың хабардарлығын арттыру, соның ішінде бөлек жинау, коммуналдық қалдықтарды рұқсатсыз жағудың алдын алу және т. б.
2. Коммуналдық қалдықтарды тұрақты шығаруды ұйымдастыру.
3. Бөлек алымды енгізу.
4. Коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту. 5.Экологиялық ұтымды басқару полигондары.
2.2 Қойылған мақсаттар мен міндеттерге неғұрлым тиімді және экономикалық негізделген әдістермен қол жеткізу жолдары
1. Коммуналдық қалдықтардың түзілу көлемін қысқарту жөніндегі міндетке халықтың экологиялық жауапкершілігі мен қаржылық сауаттылығын арттыру деңгейінде ғана қол жеткізуге болады. Яғни, бұл мақсатқа сату құрылымы өзгерген кезде қол жеткізуге болады (орауыш материалдар санының едәуір азаюын, айналым контейнерлерін енгізуді, салмақ тауарларын сату құрылымының өзгеруін және т.б.) және өздігінен сатып алу минимумға дейін азайған кезде халықтың экологиялық жауапкершілігін арттыру және халық қалдықтарды азайтуға ұмтылады. Бұған экология және жаратылыстану сабақтарында, сондай-ақ қаржылық сауаттылықты арттыру сабақтарында оқушыларды оқыту бағдарламаларын енгізу арқылы қол жеткізуге болады. Сондай ақ халық арасында қалдықтардың пайда болуын және саналы тұтынуды барынша азайтудың экологиялық насихатын арттыру қажет.
2. Халықтан қайталама шикізат жинау үшін қабылдау пункттерінің санын көбейту қажет, қабылдау пункттері үшін жер учаскелерін ресімдемеу үшін автокөлік базасында және қабылдау кестесінде мобильді нүктелерді қарауға болады.
3. Халықты қоқысты ұйымдасқан түрде шығару бойынша қызметтермен қамтамасыз ету үшін ҚР СТ 3780-2022 сәйкес контейнерлік алаңдарды жайластыру және үй иелерімен қоқысты шығаруға шарт жасасу қажет. Контейнерлік алаңдар астындағы жер учаскелерін заңды түрде рәсімдеу қажет.
4. Қолданыстағы және жаңа контейнерлік алаңдарды асфальттау. Температуралық айырмашылықтарға төзімді және жабын қалыңдығы кемінде 100 мм алаңдардың негізін асфальттау немесе бетондау жүргізу (ҚР СТ 3780-2022 " қалдықтар. Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды ұйымдастыру үшін контейнерлерді орналастыру алаңдарына қойылатын жалпы талаптар").
5. Контейнерлік алаңдарды қоршау. Периметр бойынша үш жағынан күрт климаттық өзгерістерге және коррозияға төзімді қатты материалмен қоршау жүргізу, ол ҚР СТ 3780-2022 "қалдықтар. Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды ұйымдастыру үшін контейнерлерді орналастыру алаңдарына қойылатын жалпы талаптар" және/немесе жоқ. Рамка праймермен және кейіннен RAL 1016, RAL 1026 маркалы немесе соған ұқсас бояуды жағумен дөңгелек немесе шаршы құбырлардан көзделеді.
6. Контейнерлік алаңдарды шатырмен жабдықтау. Шатыр климаттың күрт өзгеруіне және коррозияға төзімді қатты материалдан жасалуы керек. Шатырдың көлбеуі судың ағып кетуін қамтамасыз ету үшін қарама-қарсы жаққа еркін қол жеткізу жағынан жабдықталған. Алаңға негізден шатырға дейін еркін қол жеткізу жағының биіктігі кемінде 1,5 м (ҚР СТ 3780-2022 3.1.5, 3.1.6.т. "қалдықтар. Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды ұйымдастыру үшін контейнерлерді орналастыру алаңдарына қойылатын жалпы талаптар").
7. ҚТҚ полигонын салу. Қатты тұрмыстық қалдықтарды кәдеге жарату және өңдеу жөніндегі заңнаманың барлық талаптарын сақтай отырып, Темір ауданында ҚТҚ полигонын жайластыруды қамтамасыз ету қажет. Коммуналдық қалдықтар полигондары, Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасына сәйкес, қалдықтардың пайдалы компоненттерін қосымша толық алу үшін қосымша сұрыптау кешендерімен, шредерлермен және ұсақтау қондырғыларымен жарақтандырылуы, кейіннен оларды пайдалануы немесе қайталама шикізатты мүдделі өндірушілерге беруі тиіс. Бұл ретте қалдықтарды қолмен сұрыптау үлесін азайту қажет.
8. Қазіргі уақытта Темір ауданында контейнерлік алаңдар мен контейнерлер жеткілікті, бірақ бұл ретте бөлек жинауға арналған контейнерлер орнатылған алаңдарда қалдықтарды бастапқы сұрыптау да қамтамасыз етілмейді. Контейнерлік алаңдарды "құрғақ"/ "дымқыл" сұрыптауға арналған контейнерлердің жеткілікті санымен, сондай-ақ қайта өңделетін шикізатты жекелеген фракцияларға әкету мүмкіндігі болған кезде жинақтау қажет. Контейнерлерді таңбалау қалдықтарды бөлек жинау жөніндегі заңнаманың талаптарына жауап беруі тиіс (контейнерде, 2 тілде, Ол арналған қалдықтардың фракциялары, сондай-ақ контейнердің иесі және контейнерге қызмет көрсетуді және әкетуді жүзеге асыратын кәсіпорын көрсетілуі тиіс).
9. Қалдықтарды шығаруды жүзеге асыратын кәсіпорындар үшін қоқыс шығаратын техниканы сатып алу қажет. Техниканың тиеу құрылғылары контейнерлердің конструкциясына сәйкес болуы тиіс. Қалдықтардың әр түрлі фракцияларын қайталама шикізатпен жұмыс істеу талаптарын қамтамасыз ететін әр түрлі автомобильдер шығаруы керек. Контейнерлік алаңдардан қалдықтарды шығару контейнерлер толған кезде, бірақ тамақ қалдықтары үшін тәулігіне кемінде 1 рет жүзеге асырылуы тиіс.
10. Органикалық қалдықтар (тамақ қалдықтарын қоса алғанда) биогазды компосттауға немесе алуға, содан кейін жағуға бағытталуы керек. Жеткілікті техникалық-экономикалық негіздемемен және қолда бар техникалық мүмкіндіктермен органикалық, сондай-ақ сұрыптау мүмкін емес қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату мүмкін.
11. Толтырылған полигон карталары әзірленген рекультивация жобаларына сәйкес рекультивацияға ұшырауы тиіс.

2.2 Бағдарламаның нысаналы көрсеткіштері

Қалдықтарды басқару бағдарламасының нысаналы көрсеткіштері нақты, өлшенетін, қол жеткізуге болатын, өзекті және уақыт бойынша шектеулі болуы тиіс (SMART критерийлері). Қалдықтарды басқару бағдарламасының мақсаттары: полигонға жіберілетін қалдықтардың жалпы көлемін азайту:
Мақсаты: полигонға жіберілетін қалдықтардың жалпы көлемін 5 жылдық кезеңнің соңына қарай 20%-ға төмендету. Өлшеу: жыл сайын полигонға жіберілетін тонна қалдықтардың саны. Мақсаты: 5 жыл ішінде аудан аумағының 95% - на қалдықтарды бөлек жинау мен сұрыптаудың стандартты тәжірибесіне қол жеткізу. Өлшеу: ұйымдастырылған жеке коллекциясы бар ауданның пайызы. Парниктік газдар шығарындыларын азайту:
Мақсаты: қалдықтарды басқару саласындағы барлық қолданыстағы заңнамалық нормалар мен стандарттарға сәйкестікті қамтамасыз ету. Өлшеу: сәйкестікті тексеру және тексеру нәтижелері.
Мақсатты көрсеткіштер қалдықтарды басқару бағдарламасының нақты мақсаттары мен міндеттеріне бейімделуі керек және белгіленген мақсаттарға қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін үнемі бақыланып, бағалануы керек. "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасы Ақтөбе облысының 2021-2025 жылдарға арналған "қатты тұрмыстық қалдықтардың пайда болуына байланысты оларды кәдеге жарату үлесі"даму жоспарын бекітті.
Жоспарда Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрлігінің декомпозициясымен тұрмыстық қатты қалдықтарды (бұдан әрі-ҚТҚ) кәдеге жарату үлесі ұлғайтылды, жоспардың 2021 жылға өзгеруімен - 19,2%, 2022 жылға - 24,5%, 2023 жылға - 27,5%, 2024 жылға - 30,1%, 2025 жылға - 33,6% Ақтөбе облысы бойынша енгізілді.
Осыған байланысты, 2022 жылға қатты тұрмыстық қалдықтарды қалыптастыру жобасы 18300 тоннаны құрайды, оның ішінде кәдеге жарату (сұрыптау) жобасы - 2520 тонна - 13,7%, 2023 жылға - 17900 тонна, одан кәдеге жарату (сұрыптау) - 3439 тонна - 19,2%, 2024 жылға - 18150 тонна, одан кәдеге жарату (сұрыптау) - 4280 тонна - 23,5%, 2025 жылға 18450 тонна сұрыптау жоспарлануда, оның ішінде қалдықтарды кәдеге жарату (сұрыптау) 5212 тонна - 28,2%.
- жоғарыда көрсетілген жұмыстарға қол жеткізу үшін заңды және жеке тұлғаларды қатты тұрмыстық қалдықтарды сұрыптау және кәдеге жарату жөніндегі жұмысқа тарту ұйымдастырылады. Ақтөбе облысының 2021 - 2025 жылдарға арналған даму жоспарының нысаналы индикаторларының жоспарлы мәндерін келісу парағы (6-кесте).
Кесте 6. Келісу парағы

№	Нысаналы индикатор	Өлшем бірлігі	2021 жыл	2022 жыл	2023 жыл	2024 жыл	2025 жыл
			Нақты	жоспар	жоспар	жоспар	жоспар
1	Тұрмыстық қалдықтардың пайда болуына байланысты оларды кәдеге жарату (сұрыптау) үлесі	%	8,5	13,7	19,2	23,5	28,2

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 12 қазандағы қаулысымен бекітілген "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасы шеңберінде белгіленген көрсеткіштер № 731, Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрлігінің ыдырауымен қатты тұрмыстық қалдықтардың түзілуіне байланысты оларды кәдеге жарату үлесінің көрсеткіштері 2025 жылға дейін қайта бекітіліп, ұлғайтылды.
2022 жылға арналған жоспар 164000 тонна қалдықтарды жинап, 40200 тонна қалдықтарды қайта өңдеуді жоспарлап отыр. Пайыздық үлесі - 24,5%.
2023 жылға арналған жоспар 166 000 тонна қалдықтарды жинап, 45 700 тонна қалдықтарды қайта өңдеуді жоспарлап отыр. Пайыздық үлесі - 27,5%.
2024 жылға арналған жоспар 168 000 тонна қалдықтарды жинап, 50 600 тонна қалдықтарды қайта өңдеуді жоспарлап отыр. Пайыздық үлесі - 30,1%.
2025 жылға арналған жоспар 170 000 тонна қалдықтарды жинап, 57 120 тонна қалдықтарды қайта өңдеуді жоспарлап отыр. Пайыздық үлесі - 33,6%.

3. НЕГІЗГІ БАҒЫТТАР, ҚОЙЫЛҒАН МАҚСАТТАР МЕН МІНДЕТТЕРГЕ ЖЕТУ ЖОЛДАРЫ

Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу бойынша нысаналы көрсеткіштерге қол жеткізу үшін іс-шаралардың нақты бірізділігі мен уақтылы іске асырылуын құру қажет.
Экологиялық ағарту және экологиялық мәдениетті арттыру мақсаттарына қол жеткізу үшін ресурстарды үнемдеу және "саналы тұтыну" қажеттілігін, қосымша қаптамадан бас тартуды және ұзақ мерзімді сапалы тауарлардың пайдасына таңдауды қамтитын әлеуметтік бағыттағы роликтер жасау қажет. Бұл бейнероликтерді жергілікті телеарналарда негізгі хабар тарату арасында орналастыру, сондай-ақ әлеуметтік желілерді, жергілікті танымал жұртшылықты және жаңалықтар арналарын тарту қажет.
Қосымша қалдықтардың пайда болуына жол бермеуді, сұрыптауды, сондай-ақ қоқысты таратуға жол бермеуді "ақылға қонымды тұтынуды" насихаттау міндетті түрде қосымша және мектептен тыс білім беру бағдарламасына енгізілуі тиіс. Осы тақырып бойынша іс-шаралар білім беру мекемелерінде тұрақты негізде ұйымдастырылуы тиіс.
ҚТҚ қалдықтарын бөлек жинау бойынша нысаналы көрсеткішке қол жеткізу үшін жергілікті халықты санитариялық-эпидемиологиялық талаптарға және қала құрылысы нормаларына сәйкес келетін контейнерлік алаңдармен, көзден қалдықтарды бөлек жинауға арналған контейнерлермен 2 фракцияға – "құрғақ" және "дымқыл"қамтамасыз ету қажет.
Контейнерлік алаңдардың жобалары халық үшін қол жетімділікті және тиеу жұмыстарын жүргізудің ыңғайлылығын арнайы мамандардың ерекшеліктерін ескере отырып ескеруі тиіс. қалдықтарды шығару техникасы. Сонымен қатар, бір контейнер алаңын әртүрлі құрамдас қалдықтарды шығаратын әртүрлі кәсіпорындар пайдалана алады. Бұл жағдайда алаңның және оған тікелей іргелес аумақтың санитарлық жағдайына контейнерлер орнатқан барлық кәсіпорындар жауапты болуы керек.
Көппәтерлі тұрғын үй секторындағы коммуналдық қалдықтарды жинау және уақытша сақтау алаңында контейнерлердің мынадай түрлері белгіленуі тиіс:
Азық-түлік және органикалық қалдықтарды жинауға арналған "дымқыл" қалдықтар фракциясына арналған контейнерлер.
"Құрғақ" фракцияға арналған контейнерлер-коммуналдық қалдықтардың, картонның, қағаздың, әйнектің және әйнектің, металдардың және осы құрамдас бөліктерден араласқан Күрделі бұйымдардың ластанбаған пластикалық құрамдас бөліктері. Сондай-ақ тоқыма.
Сондай-ақ, сұрыпталмаған қалдықтарды орнату қажет, егер халық қоқысты қандай контейнерге салуға күмәнданса.
ҚР СТ 3780-2022 сәйкес контейнерлік алаңда тұрғындардан ірі габаритті және құрылыс қалдықтарын жинау үшін орын бөлінуі тиіс.
Жеке сектор тұрғындары үшін контейнерлік алаңдарды жайластыру осы білім берушілерден қалдықтарды әкетуді жүзеге асыратын ұйым жұмысының ерекшеліктерін ескере отырып жүргізілуге тиіс. Жеке сектор тұрғындары үшін коммуналдық қалдықтарды жинаудың ыңғайлылығы. Бұл контейнерлік алаңдар күл-қож қалдықтарын жинауға арналған контейнерлермен қосымша жинақталуы тиіс.
Көппәтерлі тұрғын үй секторы үшін контейнерлік алаңдарды жайластыру жөніндегі жобалар біріздендірілуі және қалдықтарды жинау және шығару жөніндегі кәсіпорындардың мүдделерін ескеруі, сондай-ақ коммуналдық қалдықтарды жинау жөніндегі санитариялық нормативтерге сәйкес келуі тиіс.
Биологиялық ыдырайтын қалдықтармен проблеманы шешу үшін ҚТҚ полигондарында азық-түлік және басқа да органикалық қалдықтарды (мысалы, ауыл шаруашылығы қалдықтары, көң) биокомпосттауды немесе экологиялық талаптарды сақтай отырып, осындай қалдықтарды энергетикалық кәдеге жаратуды көздеу қажет.
Құрылыс қалдықтарын қабылдау және кәдеге жарату үшін (оларды коммуналдық қалдықтар полигондарында орналастыруға экологиялық заңнамамен тыйым салынғандықтан) қосымша желілерді - немесе қолданыстағы полигондарда немесе жаңа кәсіпорындарда – қабылдау алаңдарымен, фракцияларға және қорытынды өнім қоймаларына бөлу үшін ұсатқыштармен және экрандармен жарақтандырылған, кейіннен алынған материалдарды полигонның өз қажеттіліктеріне пайдалана отырып (қабаттар болған кезде) қосымша желілерді жайластыру қажет пайдаланылған карталарды оқшаулау немесе қалпына келтіру) немесе үшінші тарап тұтынушыларына демалу үшін. Құрылыс қалдықтарын қайта өңдеу міндетті түрде металдарды (мысалы, арматураны) өндіруге арналған сұрыптау кешендерін қамтуы керек. Құрылыс қалдықтарын полигондарда сақталған қалдықтарды оқшаулау үшін және кейіннен қалпына келтіру үшін пайдалану табиғи топырақ пен топырақты пайдалануды азайтады.
Қолданыстағы коммуналдық қалдықтар полигондарының жұмыс істеуі мен дамуы қалдықтар денесінің ыдырау процесін және оның қоршаған ортаға әсерін бақылау үшін техникалық рекультивация кезеңдерімен, кейіннен газ мониторингі мен жер асты суларының мониторингін ұйымдастырумен полигонның (немесе алаңдардың) пайдаланылған (толтырылған) карталарын рекультивациялауды қамтуы тиіс. Және биологиялық рекультивацияның келесі кезеңі.

4. ҚАЖЕТТІ РЕСУРСТАР

Бағдарлама бюджеті: қалдықтарды басқару бағдарламасын іске асыруға бөлінген жалпы бюджетті көрсету. Бұл Бағдарламаны орындау барысында бастапқы қаржыландыруды да, күтілетін қосымша шығындарды да қамтиды.
Қаржыландыру көздері: мемлекеттік бюджеттер, жергілікті салықтар, гранттар және басқалар.
Инвестицияларды қаржыландыру: құрастыру пункттерін, қайта өңдеу зауыттарын салу және қажетті техниканы сатып алу сияқты инвестициялық жобаларға бөлінген қаржыландыруды көрсету.
Қалдықтарды басқару жөніндегі Бағдарламаның іс-шараларын қаржыландыру көзі жергілікті бюджет, облыстық бюджет болып табылады.
Адами ресурстар:
Қызметкерлер: қызметкерлердің қажетті санын, олардың біліктілігін және бағдарламаны іске асырудағы рөлін анықтау.
Персоналды оқыту және дамыту: бағдарламаны сәтті жүзеге асыруды қамтамасыз ету үшін персоналды оқыту және дамыту жоспарларының сипаттамасы.
Инфрақұрылым:
Қалдықтарды жинауға және тасымалдауға арналған инфрақұрылым: қалдықтарды жинауға, тасымалдауға және уақытша сақтауға арналған инфрақұрылымды жаңғыртудың жай-күйі мен жоспарларын көрсету.
Қайта өңдеу және кәдеге жарату инфрақұрылымы: қайта өңдеу зауыттары мен тиісті инфрақұрылымды салу және жаңғырту жөніндегі жай-күйі мен жоспарларының сипаттамасы.
Технологиялық ресурстар:
Техникалық жабдық: бағдарламаны тиімді іске асыру үшін қажетті техникалық жабдықты көрсету.
Ақпараттық жүйелер: қалдықтарды бақылау және басқару үшін қажетті Ақпараттық жүйелер мен бағдарламалық жасақтаманың сипаттамасы.
Серіктестік қатынастар:
Серіктестер және ынтымақтастық: қосымша ресурстар немесе сараптама ұсына алатын ұйымдармен, кәсіпорындармен және ҮЕҰ-мен серіктестік қатынастарды көрсету. Азаматтық қоғам: бағдарламаны жүзеге асыруға жұртшылық пен еріктілерді тарту шараларының сипаттамасы.
Уақыт шеңбері:
Орындалу кестесі: жобалар мен іс-шаралардың басталуы мен аяқталуын қоса алғанда, бағдарламаның негізгі кезеңдерін іске асыру үшін уақыт шеңберін белгілеу.
Мониторинг және бағалау: прогресс пен нәтижелерді үздіксіз бақылау үшін мониторинг және бағалау жүйесінің сипаттамасы.

5. БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ

Мақсаттарға қол жеткізу және міндеттерді орындау үшін Бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар Жоспары әзірленді, ол төменде келтірілген.
Іс-шаралар жоспары міндеттер мен көрсеткіштер бойынша топтастырылған, мерзімдері мен жауапты орындаушылар көрсетілген. Іс-шаралар жоспары күтілетін нәтижелерге қол жеткізу мақсатында Бағдарламаның барлық жауапты орындаушыларының жұмыстарына кешенді көзқарас пен үйлестіруді қамтамасыз етеді.
Бағдарламаға енгізілген үлгілік техникалық және жобалық құжаттаманы әзірлеуді қоса алғанда, құрылыс жөніндегі іс-шаралар энергия үнемдеуді және коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы қызметтің энергетикалық тиімділігін арттыруды қамтамасыз ететін ең үздік қолжетімді техникаларды пайдалануды көздеуге тиіс.
Іс-шаралар жоспарын түзету мониторинг нәтижелері бойынша негізделген ұсыныстар болған кезде қажеттілігіне қарай жүзеге асырылады. Мониторинг нәтижелері бойынша қойылған мақсаттарға, міндеттерге және нысаналы көрсеткіштерге қол жеткізу мүмкін болмаған жағдайда өзге де іс-шаралар айқындалады және анықталған проблемалық мәселелер бойынша шаралар қабылданады.
Мониторинг нәтижелері бойынша ТКШ бөлімі мыналарға бағытталған шешімдер шығарады:
- бағдарламалардың белгіленген мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізу мақсатында жоспарланған іс-шараларды іске асырудың (өзге де іс-шараларды айқындаудың) тиімділігін арттыру;
- анықталған проблемалық мәселелер бойынша шаралар қабылдау.
ТКШ бөлімі Бағдарламаның тапсырыс берушісі ретінде келесі функцияларды жүзеге асырады:
1) Бағдарламаның барлық орындаушыларының іс-қимылын үйлестіре отырып, Темір ауданының аумағында коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы міндеттерді шешуге бірыңғай орталықтандырылған кешенді тәсілді қалыптастырады және қамтамасыз етеді;
2) бюджет қаражаты есебінен бағдарламаны іске асыруға арналған қаржылық шығындар бойынша Темір ауданының әкімдігімен өзара іс-қимыл жасайды;
3) Бағдарламаның іс-шараларын іске асыру мәселелері бойынша кент әкімдігімен және а/о әкімдіктерімен өзара іс-қимылды жүзеге асырады;
4) Бағдарлама іс-шараларының іске асырылуына мониторингті жүзеге асырады, Қоғамдық кеңестің отырыстарында талқылау үшін мониторинг нәтижелерін шығарады;
5) бағдарламаға тиісті өзгерістер енгізу қажеттілігін негіздей отырып, іс-шараларды, нысаналы көрсеткіштерді, Бағдарлама іс-шараларын іске асыруға арналған шығындарды түзетуді, оның ішінде келіп түскен ұсыныстар негізінде жүзеге асырады;
6) Бағдарлама іс-шараларының іске асырылу барысын тексеруге қатысады;
7) Бағдарламаны, сондай-ақ Бағдарлама іс-шараларының іске асырылу барысы туралы ақпаратты Темір ауданы әкімдігінің ресми сайтында орналастырады.
Кесте 7. Темір ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі 2026-2029 жылдарға арналған Бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары

№ п/п	Іс-шаралар	Орындау мерзімі	Іс - шараларды жүзеге асыру үшін қаражат	Ескерту
1	2	3	4	5
1	Нормативтік құжаттарды уақтылы әзірлеу	2026 ж.	Қаржыландыруды қажет етпейді
2	Қайта өңделетін қалдықтардың (пластмасса, шыны ыдыстар, қағаз) көлемін анықтау және есепке алуды жүргізу үшін 2 жыл ішінде мониторинг жүргізу	2026-2029 ж.ж.	ЖБ
3	Қалдықтардың пайда болуы мен жинақталуы бойынша мониторингтік деректерді жүргізетін штаттан тыс қызметкерлердің қажетті санын анықтау	2026 ж.	ЖБ
4	Қалдықтардың пайда болуы мен жинақталуы бойынша мониторингтік деректерді жүргізетін штаттан тыс қызметкерлерге еңбекақы төлеу	2026-2029 ж.ж.	ЖБ
5	Соңғы 2 жылдағы мониторингтік деректер негізінде ҚББЖ түзету	2026 ж. (4 тоқсан)	ЖБ
6	1 бірлік мөлшерінде ҚТҚ қалдықтарын шығару үшін мамандандырылған техниканы сатып алу	2026 ж.	ОБ, ЖБ
7	Халықпен жабдықталмаған орындарда қалдықтарды рұқсатсыз орналастыруға жол бермеу туралы түсіндіру сипатындағы іс-шаралар өткізу	2026-2029 ж.ж.	Қаржыландыруды қажет етпейді
8	Өндіріс және тұтыну қалдықтарын жинау, тасымалдау және кәдеге жарату, қоршаған ортаның ластануын болдырмауға бағытталған іс-шаралар жүргізу	2026-2029 ж.ж.	Талап етпейді ЖАО қаржыландыру

ҚОСЫМША 1

Темір ауданында коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі 2026-2029 жылдарға арналған бағдарламаның көрсеткіштерін айқындау әдістемесі.

№	Нысаналы көрсеткіштің атауы	Нысаналы көрсеткіштерді қалыптастыру кезеңділігі мен мерзімдері	Негіздеме	Есептеу әдістемесінің сипаттамасы
1	Халықты ҚТҚ жинау және әкетумен қамту	Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң	Көрсеткіш ҚР-ның Жасыл экономикаға көшуі жөніндегі Тұжырымдамаға сәйкес келеді және ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтерге қолжетімділігі бар халықтың үлесін айқындау үшін қажет	Көрсеткішті аудан халқының жалпы санына есепшоттарға сәйкес тұрғындардың санын (адам санын) бөлу арқылы алуға болады
2	Бөлек алыммен қамту	Бір өткеннен кейін	Көрсеткіш сәйкес келеді	Көрсеткіш жеке жиналған ҚТҚ құрғақ фракциясының (пластик, картон және қағаз қалдықтары, шыны, металл банкалар) санын тоннамен ҚТҚ (коммуналдық қалдықтар) түзілуінің жалпы санына тоннамен бөлу арқылы қалыптастырылады, нәтижені пайызбен көрсетеді. Қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлері бойынша көрсеткіш, сондай-ақ бөлек жиналған қауіпті қалдықтардың (РСО, ЭЭО және медициналық) мөлшерін ҚТҚ морфологиялық құрамын негізге ала отырып, нәтижені пайызбен көрсете отырып, қауіпті қалдықтардың түзілуінің жалпы есептік көлеміне бөлу жолымен қалыптасады.
	(халық немесе қала): - фракциялар бойынша - қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлеріне (Медициналық және құрамында сынап бар қалдықтар)	бағдарлама бекітілген сәттен бастап	"Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасына
3	ҚТҚ қайта өңдеу және кәдеге жарату үшін (білім көлемінен)	Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң.	Көрсеткіш ҚР-ның "жасыл" экономикаға көшуі жөніндегі тұжырымдамаға және "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасына сәйкес келеді	Көрсеткіш қаланың барлық қайта өңделген және қайта пайдаланылған қатты тұрмыстық қалдықтарының (коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін қоса алғанда), оның ішінде полигонда сұрыпталған бөлек жиналған қалдықтардың және қайталама ресурстардың санын ауданда пайда болған барлық қатты тұрмыстық қалдықтардың (коммуналдық қалдықтардың) жалпы санына бөлу арқылы алынады, нәтижені пайызбен көрсетеді.
4	Экологиялық талаптарға сәйкес ҚТҚ полигонын жабу және рекультивациялау	Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң	Көрсеткіш ҚР-ның жасыл экономикаға көшуі жөніндегі Тұжырымдамаға сәйкес келеді	Көрсеткіш рекультивациялау және жою жұмыстары аяқталған объектілердің санын болжайды.

Об утверждении программы по управлению коммунальными отходами по Темирскому району на 2026-2029 годы

Решение Темирского районного маслихата Актюбинской области от 15 января 2026 года № 415

В соответствии с подпунктом 1) пункта 3 статьи 365 Экологического кодекса Республики Казахстан, подпунктом 15) пункта 1 статьи 6 Закона Республики Казахстан "О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан" и приказом исполняющего обязанности Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 9 августа 2021 года № 318 "Об утверждении Правил разработки программы управления отходами" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 23917), Темирский районный маслихат РЕШИЛ:

1. Утвердить Программу по управлению коммунальными отходами по Темирскому району на 2026-2029 годы согласно приложению к настоящему решению.

2. Настоящее решение вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

Председатель Темирского районного маслихата

Б. Шаимов

Приложение к решению Темирского районного маслихата от 15 января 2026 года № 415

ПРОГРАММА по управлению коммунальными отходами по Темирскому району на 2026-2029 годы

СОДЕРЖАНИЕ

ТЕРМИНЫ И ОПРЕДЕЛЕНИЯ...................................................................................................3

ПАСПОРТ ПРОГРАММЫ...........................................................................................................5

ВВЕДЕНИЕ................................................................................................................................... 6

Основные характеристики региона............................................................................................ 7

Обоснование необходимости разработки программы управления коммунальными отходами на плановый период..........................................................................................................................8

Национальные стратегические, программные документы, планы развития территории и др., в которых заложены мероприятия по управлению коммунальными отходами........................9

1. АНАЛИЗ ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ УПРАВЛЕНИЯ КОММУНАЛЬНЫМИОТХОДАМИ В ТЕМИРСКОМ РАЙОНЕ ................................................................................10

1.1 Оценка текущего состояния управления коммунальными отходами в регионе.............10

Общие сведения по состоянию инфраструктуры в сфере управления коммунальными отходами (Существующая инфраструктура) ............................................................................10

Сведения о полигонах ТБО........................................................................................................ 11

Морфологический состав ТБО................................................................................................... 12

1.2 Анализ управления коммунальными отходами в динамике за последние 3 года...........13

1.3 Имеющаяся нормативная база по образованию и накоплению коммунальных отходов.......................................................................................................................................... 13

2. ЦЕЛИ, ЗАДАЧИ И ЦЕЛЕВЫЕ ПОКАЗАТЕЛИ................................................................... 15

2.1 Цели и задачи Программы.................................................................................................... 15

2.2 Пути достижения поставленных целей и задач наиболее эффективными и экономически обоснованными методами.................................................................................. 15

2.3 Целевые показатели Программы.......................................................................................... 16

3. ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ, ПУТИ ДОСТИЖЕНИЯ ПОСТАВЛЕННЫХ ЦЕЛЕЙ И ЗАДАЧ.............................................................................................................................................18

2. НЕОБХОДИМЫЕ РЕСУРСЫ...................................................................................................20

3. ПЛАН МЕРОПРИЯТИЙ ПО РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ..............................................21

ТЕРМИНЫ И ОПРЕДЕЛЕНИЯ

Биоразлагаемые отходы - отходы, которые способны подвергаться анаэробному или аэробному разложению, в том числе садовые и парковые отходы, а также пищевые отходы, сопоставимые с отходами пищевой промышленности, макулатура.

Захоронение отходов – складирование отходов в местах, специально установленных для их безопасного хранения в течение неограниченного срока, без намерения их изъятия.

Коммунальные отходы - отходы потребления, включающие:

1) смешанные отходы и раздельно собранные отходы домашних хозяйств, включая, помимо прочего, бумагу и картон, стекло, металлы, пластмассы, органические отходы, древесину, текстиль, упаковку, использованное электрическое и электронное оборудование, батареи и аккумуляторы;

2) смешанные отходы и раздельно собранные отходы из других источников, если такие отходы по своему характеру и составу сходны с отходами домашних хозяйств.

Крупногабаритные отходы – отходы потребления и хозяйственной деятельности (бытовая техника, мебель и другое), утратившие свои потребительские свойства и по своим размерам исключающие возможность транспортировки на специализированных транспортных средствах.

Отходы потребления - отходы, образующиеся в результате жизнедеятельности человека, полностью или частично утратившие свои потребительские свойства продукты и (или) изделия, их упаковка и иные вещества или их остатки, срок годности либо эксплуатации которых истек независимо от их агрегатного состояния, а также от которых собственник самостоятельно физически избавился либо документально перевел в разряд отходов потребления.

Отходы электронного и электрического оборудования – отнесенное к отходам, непригодное или вышедшее из употребления электронное и электрическое оборудование, в том числе его узлы, части, детали.

Пищевые отходы - отходы, сопоставимые с отходами пищевой промышленности, образующиеся в результате производства и потребления продуктов питания.

Полигон захоронения отходов - специально оборудованное место постоянного размещения отходов без намерения их изъятия, соответствующее экологическим, строительным и санитарно-эпидемиологическим требованиям.

Раздельный сбор отходов - сбор отходов раздельно по видам или группам в целях упрощения дальнейшего специализированного управления ими.

Сбор отходов - деятельность по организованному приему отходов от физических и юридических лиц специализированными организациями в целях дальнейшего направления таких отходов на восстановление или удаление.

Строительные отходы - отходы, образующиеся в процессе сноса, разборки, реконструкции, ремонта (в том числе капитального) или строительства зданий, сооружений, промышленных объектов, дорог, инженерных и других коммуникаций.

Твердые бытовые отходы - коммунальные отходы в твердой форме.

Транспортировка отходов - деятельность, связанная с перемещением отходов с помощью специализированных транспортных средств между местами их образования, накопления в процессе сбора, сортировки, обработки, восстановления и (или) удаления.

Уничтожение отходов – способ удаления отходов путем термических, химических или биологических процессов, в результате применения которого существенно снижаются объем и (или) масса и изменяются физическое состояние и химический состав отходов, но который не имеет в качестве своей главной цели производство продукции или извлечение энергии.

Управление отходами - операции, осуществляемые в отношении отходов с момента их образования до окончательного удаления.

Централизованная система сбора твердых бытовых отходов – система, организуемая местными исполнительными органами в рамках обеспечения физических и юридических лиц независимо от форм собственности и вида деятельности, проживающих (находящихся) и (или) осуществляющих свою деятельность в жилых домах либо отдельно стоящих зданиях (сооружениях) и не имеющих на праве собственности контейнерных площадок и контейнеров, а также имеющих на праве собственности контейнерные площадки и контейнеры, расположенные на землях общего пользования, услугами по сбору, транспортировке твердых бытовых отходов.

ПАСПОРТ ПРОГРАММЫ

Наименование	Программа по управлению коммунальными отходами Темирского района Актюбинской области на 2026- 2029 гг.
Основание для разработки	Экологический кодекс Республики Казахстан от 2 января 2021 года № 400-VI ЗРК. Методические рекомендации местным исполнительным органам по разработке Программы по управлению коммунальными отходами, приказ №154п от 18.05.2023г. Министерства экологии и природных ресурсов РК.
Государственный орган, ответственный за разработку Программы	КГУ "Темирский районный отдел жилищно- коммунального хозяйства, пассажирского транспорта и автомобильных дорог"
Цель Программы	Организация регулярного вывоза коммунальных отходов и создание необходимой инфраструктуры для эффективного управления отходами в соответствии с требованиями экологического законодательства
Задачи Программы	1. Повышение осведомленности населения о рациональной системе сбора, утилизации и переработки твердых бытовых отходов, включая раздельный сбор, предотвращения несанкционированного сжигания коммунальных отходов и пр. 2. Организация регулярного вывоза коммунальных отходов 3. Внедрение раздельного сбора коммунальных отходов 4. Развитие системы переработки и утилизации коммунальных отходов 5. Экологически рациональное управление полигонами
Ожидаемые результаты	Повышена осведомлҰнность населения по правильному обращению с отходами Организован регулярный вывоз коммунальных отходов Создана инфраструктура для сбора и транспортировки ТБО (контейнеры, контейнерные площадки, мусоровозы) Внедрен раздельный сбор отходов Увеличена доля утилизации и переработки отходов Уменьшены объемы отходов, направляемых на захоронение Обеспечено безопасное захоронение отходов
Объем финансирования	*Объем финансирования будет уточняться и определяться в зависимости от количества бюджетных средств, выделенных местным исполнительным органам на финансирование мероприятий в сфере обращения с коммунальными отходами в Темирском районе в рамках плана мероприятий по охране окружающей среды Актюбинской области на 2026-2029 гг.
	Акимат Темирского района

ВВЕДЕНИЕ

Программа по управлению коммунальными отходами для Темирского района Актюбинской области на период 2026-2029гг. разрабатывается на основании приказа Министра экологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 18.05.2023г. № 154 "Об утверждении Методических рекомендаций местным исполнительным органам по разработке программы по управлению коммунальными отходами".

Программа разрабатывается в соответствии с Экологическим Кодексом, в частности согласно принципу иерархии, установленному статьей 329 Кодекса.

Описание мероприятий по управлению коммунальными отходами:

Система управления коммунальными отходами включают в себя потребителей (физических и юридических лиц), организаций, представляющих услуги сбора, вывоза, переработки, утилизации и удаления коммунальных отходов, местных исполнительных органов и других уполномоченных органов. Согласно принципа "загрязнитель платит" все расходы, связанные с управлением коммунальными отходами обязаны возместить потребители-источники образования коммунальных отходов. Из этого следует, что единственным источником модернизации и развития системы управления с коммунальными отходами являются средства, оплачиваемые потребителями за предоставленные услуги.

Отсутствие приборов учета, позволяющие измерить потребленные услуги сбора, вывоза, переработки и удаления коммунальных отходов с территории населенного пункта, требует наличия норм накопления коммунальных отходов от всех объектов образования коммунальных отходов (население, объекты социального назначения и т.д.)

Норма накопления коммунальных отходов – это количество коммунальных отходов, образуемых от населения и хозяйствующих субъектов определенного населенного пункта на расчетную единицу (человек) в единицу времени (день, год).

Функционал нормы накопления:

1. Защита интересов потребителей через:

а) расчет затрат только на определенную норму, а не на количество абонентов;

б) повышение качества услуг путем усиления конкуренции на данном рынке услуг.

2. Защита интересов услугодателей через:

а) определение норм на объекты, по которым вообще не существовали нормы, что является основой договорных отношений;

б) заинтересованность бизнеса, инвестиционная привлекательность в предоставлении данных видов услуг, работ;

в) сокращение числа несанкционированных свалок ТБО.

Нормы накопления коммунальных отходов являются основным фактором, влияющим на систему управления коммунальными отходами населенного пункта. Достоверная информация о количестве накапливающихся коммунальных отходов на одну расчетную единицу позволяет планировать объем образования коммунальных отходов в будущем, с учетом которого организовывать всю цепочку обращения с коммунальными отходами в населенном пункте.

Важность достоверных норм накопления коммунальных отходов высока: завышение приводит к излишним производственным мощностям, а занижение не обеспечивает необходимых санитарных условий в районе (образование несанкционированных свалок), устойчивого финансового состояния предприятий сферы обращения с коммунальными отходами.

Утверждение фактических норм накопления коммунальных отходов обеспечит прямой экономический эффект предприятиям, занимающимся санитарной отчисткой района. Введение в систему управления обращения с коммунальными отходами новых норм приведет к росту доходов вышеназванных предприятий. Таким образом, новые нормы позволяют приблизить тарифы к экономически обоснованному уровню и будут способствовать развитию инфраструктуры в сфере обращения с коммунальными отходами и повысит инвестиционную привлекательность данной сферы.

Программа управления отходами становится основным стратегическим документом по обращению с отходами. Программа управления отходами является неотъемлемой частью экологического разрешения. Настоящая Программа управления отходами разрабатывается на 2026-2029 годы и содержит сведения об объеме и составе образуемых отходов, способах их накопления, сбора, транспортировки, обезвреживания, восстановления и удаления, а также описание предлагаемых мер по сокращению образования отходов, увеличению доли их повторного использования, переработки и утилизации.

Основные характеристики региона

Рисунок 1. Карта Темирского района Актюбинской области

Темирский район расположен в Актюбинской области. Административный центр района — село Шубаркудук. Численность население района составляет 35674 (по состоянию на 1 июля 2026 года). Плотность населения — 2,98 на 1 км². Темирский район был образован в 1972 году.

Темирский район состоит из 10 округов, в которых находятся 25 населҰнных пунктов, 1 городской администрации, 1 поселковой администрации:

Темирская городская администрация (город Темир); Поселковая администрация (село Шубаркудук); Шубаркудукский сельский округ (к.Шубаркудук); Кенкиякский сельский округ (село Кенкияк, село Башенколь); Саркольский сельский округ (к.Шубарши, село Сарколь, село Кумсай, село Копа); Темирский городской округ (город Темир, село Жамбыл); Алтыкарасуский сельский округ (село Алтыкарасу, село Енбекши, село Сартогай); Кайындинский сельский округ (село Кумкудук, село Бабатай, село Шибулак); Кенестуский сельский округ (село Копа, станция Калмаккырган, село Шитубек); Аксайский сельский округ (село Аксай, село Шыгырлы, село Ашысай, село Бирлик); Жаксымайский сельский округ (село Шубаркудук, станция Жаксымай); Таскопинский сельский округ (село Таскопа).

В таблице 1 представлены данные о численности населения в городских, сельских округах Темирского района на 1 январь 2026 года. Данные предоставлены местными исплнительными органами.

Таблица 1. Численность населения в городских, сельских округах Темирского района на 1 январь 2026 года

Наименование округов	Численность населения по округу	Наименование населенных пунктов	Численность населения в населенных пунктах
1. Шубаркудукский с.о.	14325	1. к. Шубаркудук	14325
2. Кенкиякский с.о.	6280	1. с.Кенкияк 2. с.Башенколь	6255 25
3. Саркольский с.о.	5425	1. к.Шубарши 2. с.Сарколь 3. с.Кумсай 4. с.Копа	3655 1170 377 223
4. Темирский г.о.	2434	1. г.Темир 2. с.Жамбыл	2213 221
5. Алтыкарасуский с.о.	1168	1. с.Алтыкарасу 2. с.Енбекши 3. с.Сартогай	629 395 144
6. Кайындинский с.о.	708	1. с.Кумкудык 2. с.Бабатай 3. с.Шибулак	431 237 40
7. Кенестуский с.о.	1649	1. с.Копа 2. ст.Калмаккырган 3. с.Шитубек	1224 369 56
8. Аксайский с.о.	1146	1. с.Аксай 2. с.Шыгырлы 3. с.Ашысай 4. с.Бирлик	708 301 62 75
9. Жаксымайский с.о.	1914	1. с.Шубаркудук 2. ст.Жаксымай	1696 218
10. Таскопинский с.о.	625	1. с.Таскопа	625
Всего по району			35674

В таблице 2 представлены данные о распределении населенных пунктов, лотов и маршрутов по сбору и транспортировке твердых бытовых отходов. Данные предоставлены местными исполнительными органами.

Таблица 2. Распределение населенных пунктов, лотов и маршрутов по сбору и транспортировке твердых бытовых отходов

Количество лотов	Маршрут
1	1
П/П	Сельский округ	Населенные пункты	Кол-во нас. пунктов	Кол-во дворов	Численность населения 01.01.2026г.	Кол-во улиц	Внутренняя длина улиц (км)
1	Темирский район	Шубаркудукский сельский округ	1	2835		14325	39	25

Обоснование необходимости разработки программы управления коммунальными отходами на плановый период

Разработка программы необходима для повышения эффективности, надежности, экологической и социальной приемлемости комплекса услуг по сбору, транспортировке, утилизации, переработке и захоронению твердых бытовых отходов, увеличение доли переработки ТБО, а также обеспечение безопасного захоронения отходов.

Программа разрабатывается согласно Приказа Министра экологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 18 мая 2023 года № 154-п – "Об утверждении Методических рекомендаций местным исполнительным органам по разработке программы по управлению коммунальными отходами" на плановый период на срок не менее 5 лет.

Программа разработана на основании следующих нормативных документов:

Экологический кодекс Республики Казахстан - № 400-VI от 02.01.2021г. с изменениями и дополнениями на 05.09.2023г.

Об утверждении правил управления коммунальными отходами - Приказ и.о. Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 28 декабря 2021 года № 508.

Об утверждении Требований к раздельному сбору отходов, в том числе к видам или группам (совокупности видов) отходов, подлежащих обязательному раздельному сбору с учетом технической, экономической и экологической целесообразности - Приказ и.о. Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 2 декабря 2021 года № 482.

Об утверждении Санитарных правил "Санитарно-эпидемиологические требования к сбору, использованию, применению, обезвреживанию, транспортировке, хранению и захоронению отходов производства и потребления" - Приказ и.о. Министра здравоохранения Республики Казахстан от 25 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-331/2020.

И другие нормативные документы, действующие на территории Республики Казахстан.

Национальные стратегические, программные документы, планы развития территории и др., в которых заложены мероприятия по управлению коммунальными отходами

Мероприятия по управлению коммунальными отходами рассматриваются в следующих Национальных стратегиях и планах развития:

"Стратегия достижения углеродной нейтральности" - Указ Президента Республики Казахстан от 2.02.2023г.

Раздел "Управление отходами":

Раздел 3.3.1.4 Управление отходами

1) сокращение объемов образования отходов;

2) ускоренное внедрение полного охвата сбором и сортировкой ТБО;

3) увеличение доли перерабатываемых и компостируемых отходов.

1. АНАЛИЗ ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ УПРАВЛЕНИЯ КОММУНАЛЬНЫМИ ОТХОДАМИ В ТЕМИРСКОМ РАЙОНЕ

1.1 Оценка текущего состояния управления коммунальными отходами в регионе

Управление коммунальными отходами является важной частью инфраструктуры городов и населенных пунктов, и оно напрямую влияет на качество окружающей среды и здоровье жителей. Этот раздел предназначен для проведения оценки текущего состояния управления отходами в регионе. Анализ состояния позволит выявить проблемы и недостатки в системе управления отходами и определить области для улучшения.

В международной практике ТБО классифицированы на три части, которые соответствуют трем "потокам отходов", входящих в общий состав ТБО, но отличающихся между собой способом переработки и/или захоронения.

1. Коммунальные отходы.

2. Опасные ТБО – отходы потребления, образующиеся в результате жизнедеятельности человека, а также отходы производства с аналогичным характером образования, которые по своему составу и свойствам могут быть отнесены к опасным отходам. К ним относятся следующие отходы:

– Использованные батарейки и аккумуляторы;

– Использованное электрическое и электронное оборудование;

– Ртутьсодержащие отходы (люминесцентные лампы и термометры);

– Медицинские и ветеринарные отходы;

– Отходы бытовой химии;

– Отходы, содержащие асбест;

– Другие опасные отходы, образующиеся в результате жизнедеятельности человека.

3. Другие ТБО - отходы, которые не являются опасными, и в то же время не могут быть отнесены к смешанным, так как для их сбора, вывоза и утилизации требуется применение иных подходов, нежели чем для первого потока. К "Другим ТБО" отнесены следующие отходы:

– Строительные отходы;

– Крупногабаритные отходы;

– Автомобили, подлежащие утилизации;

– Использованные автомобильные шины;

– Отходы от переработки сточных вод.

Общие сведения по состоянию инфраструктуры в сфере управления коммунальными отходами (Существующая инфраструктура)

Доступ населения к услугам по сбору и вывозу мусора только крупный и подходит только в небольших городах. Для сельской местности характерно отсутствие или недостаточная степень этих услуг. Сбор и накопление коммунальных отходов в Темирском районе осуществляется следующими способами:

Сбор отходов в благоустроенных домах села Шубаркудук производится в контейнерах, расположенных на контейнерных площадках. Твердые отходы ежедневно транспортируются из контейнеров в места временного захоронения мусора.

В частном секторе села Шубаркудук сбор отходов производится по приглашению жителей, в контейнерах, расположенных в частном секторе, или бесконтактным способом. Для частного сектора нет установленного времени и графика вывоза отходов, осуществляется по просьбе жителей.

В остальных сельских округах Темирского района сбор и вывоз отходов не производится организованно. ТБО собирают во дворах, сжигают в печах и вывозят в несанкционированные места. Акиматы сельских округов один раз в квартал организуют вывоз отходов местными сельскохозяйственными предприятиями (рисоводство). Фермы обеспечивают транспорт для сбора и вывоза отходов.

В таблице 3 представлены данные по учету мусорных контейнеров по Темирскому району.

Таблица 3. Учет мусорных контейнеров по Темирскому району

№	Наименование населенного пункта	Расположение	Количество контейнеров
1	Шубаркудукский сельский округ	Шубаркудукский сельский округ	62
2	Кенкиякский сельский округ	Кенкиякский сельский округ	28

Информация представлена отделом ЖКХ по Темирскому району. По результатам анализа на контейнерных площадках выявлено:

- отсутствие твердого покрытия, что способствует проникновению в почву инфильтрата;

- отсутствие ограждения с трех сторон и навеса в соответствии с требованиями законодательства;

- использование старых, ржавых, помятых контейнеров (0,750м3) для смешанного складирования отходов;

- сжигание отходов в контейнерах без вывоза;

- использование сетчатых контейнеров для раздельного сбора не по назначению. В контейнеры складируются все отходы без сортировки, то есть осуществляется смешанное складирование отходов.

Сортировка, переработка отходов

В Темирском районе нет мусоросортировочной сети. Все отходы вывозятся на временные захоронения без сортировки.

На 2026-2029 годы через механизм финансирования акционерного общества" Жасыл Даму " планируется реализация 1 проекта в области сортировки и переработки отходов по району. Если данный проект будет реализован, то через сортировочную сеть отходы твердых бытовых отходов в районе, не подлежащие захоронению на полигоне, будут сортироваться от 5000 до 10000 тонн в год.

При анализе не выявлено специализированных предприятий, осуществляющих сортировку и переработку вторичного сырья в Темирском районе.

Захоронение отходов

Приоритетным методом обращения с бытовыми отходами в Темирском районе является их захоронение на полигонах и свалках.

В целях защиты от распространения отходов территория мест временного захоронения огорожена.

Сведения о полигонах ТБО

Полигон твердых бытовых отходов (ТБО) в Кенкиякском сельском округе, Темирский район, представляет собой специально оборудованный объект для захоронения и утилизации отходов. Он был создан для сбора, захоронения и утилизации различных видов твердых бытовых отходов, и золошлака, образующихся в регионе. Полигон расположен в 1.5 км к северо-востоку от Кенкиякского сельского округа на расстоянии 2,5 км от жилого массива с. Кенкияк. Площадь полигона - 3,0000 га.

Вблизи полигона отсутствуют заповедники, памятники архитектуры, санитарно-профилактические учреждения, зоны отдыха, водозаборы поверхностных и подземных вод, сельскохозяйственные угодья и другие природоохранные объекты.

Земельный участок ограничен в использовании соблюдением санитарных и экологических норм. Высота складирования в уплотненном виде – 10 м (2 м над землей и 8 м – под землей). На участке расположения полигона подземные воды не вскрыты.

Организация работ на полигоне определяется технологической схемой эксплуатации полигона. Технологическая схема представляет собой генплан полигона, определяющий с учетом сезонов года последовательность выполнения работ, размещения площадей для складирования ТБО и разработки изолирующего грунта.

Основным документом планирования работ на полигоне является график эксплуатации, в котором ежемесячно планируется: количество принимаемых отходов с указанием № карт, на которой складируются отходы, разработка грунта для изоляции отходов.

Основное сооружение полигона – участки складирования ТБО, представляющие собой котлованы глубиной 8 м и занимающие до 95% площади полигона. В основании полигона имеются плотные глинистые подушки, препятствующая фильтрации загрязняющих веществ с полигона в подземные воды.

На уплотненный тонкий слой накладывается следующий слой, наращивая толщину рабочего слоя до 2м.

Рабочий слой уплотненных отходов покрывается промежуточным изолирующим слоем высотой не менее 0,25м, промежуточный изолирующий слой должен защищать окружающую природную среду от разноса ветром легких фракций отходов, газов, запахов. Для промежуточной изоляции используется золошлак.

Для соблюдения санитарных требований необходимо не позже, чем через сутки после доставки ТБО на полигон (в теплое время года), уложить их на отведенной площади, уплотнить и изолировать слоем грунта. В зимнее время изоляцию допускается проводить с интервалом не более трех суток. Для промежуточной изоляции используется золошлак. Окончательная изоляция осуществляется грунтом, вынутым при строительстве водоотводной канавы.

Для контроля высоты отсыпаемого 2-метрового слоя ТБО, на каждой карте установлен мерный столб - репер. Соблюдение заданной высоты слоя отсыпки обеспечивает равномерность осадки толщи полигона. С помощью репера контролируется степень уплотнения твердых бытовых отходов.

На выезде с полигона располагаются дезинфицирующие ванны с дезинфицирующими раствороми (лизол), для обработки колес мусоровозов. Для перехвата дождевых и паводковых вод по границе участка имеется водоотводная канава. На расстоянии 2 метров от водоотводной канавы по периметру участка имеются ограждения вокруг полигона.

В засушливые жаркие периоды ТБО требуют специального увлажнения, для лучшей уплотняемости и снижения уровня пожароопасности. В пожароопасные периоды предусмотрено увлажнение ТБО. Расход воды на полив принимается 10 л на 1 м3 ТБО.

Для этих целей используется привозная вода. Хранится в цистерне, объемом 2000 литров.

Прием твердых бытовых отходов производится в неуплотненном состоянии (т.е. в том же физическом состоянии, в котором отходы поступают от населения и организаций).

На полигоне ТБО для взвешивания машин с отходами имеется весовая. Отметка о принятом количестве ТБО делается в "Журнале приема твердых бытовых отходов". Дозиметрический контроль поступающих на полигон отходов проводится.

Морфологический состав ТБО

Исследование морфологического состава ТБО в Темирском районе не проводилось. Согласно исследованию по определению оптимальной системы обращения с бытовыми отходами в 2020 г. НАО "Международный центр зеленых технологий и инвестиционных проектов", средние показатели морфологического состава ТБО в крупных городах РК следующие:

- пищевые отходы - 37,2 %

- пластик - 16,2%

- макулатура -11,1 %

- стекло – 8,9%

- текстиль – 2,5%

- черные и цветные металлы – 1,8%

- остатки коммунальных отходов после удаления компонентов (мелкий строительный мусор, камни, уличный смет и т.п.) – 18,2 %.

Согласно данному исследованию, во многих городах основной фракцией в составе коммунальных отходов являются биоразлагаемые (пищевые) отходы.

Морфологический состав отходов в сельских районах отличается от городской местности. В сельских районах органическая часть отходов, как правило, скармливаются домашним животным, отходы бумаги и картона, дерево и другие материалы сжигаются с целью отопления.

Сельские населенные пункты отличаются тем, что здесь образуются сельскохозяйственные отходы, включая отходы от животных. Для развития системы переработки отходов в сельской местности и их использования в сельском хозяйстве и на приусадебных участках в качестве удобрения для посевных площадей, необходимо уделить особое внимание.

Для более эффективного управления отходами и определения точного состава коммунальных отходов, рекомендуется провести исследование, направленное на анализ морфологического состава отходов. Данное исследование может помочь в развитии отрасли управления отходами и определении наилучших практик по утилизации сельскохозяйственных отходов.

1.2 Анализ управления коммунальными отходами в динамике за последние 3 года

В связи с отсутствием учета образования и самостоятельного вывоза мусора жителями определить объемы штучных изделий, таких как пластиковые отходы, стеклотара и других отходов не представляется возможным.

Учитывая то, что населением не ведется учет образования отходов штучных изделий, количественные и качественные показатели таких отходов при разработке Программы управления отходов, учитываться не будут. Тем временем, в ходе анкетирования населения сельских округов были определены виды и способы утилизации отходов на долю жителей. Эти данные использованы при определении целей и задач настоящей Программы.

Жители населенных пунктов указывают примерный объем образования золы и навоза. При этом, более чем три четверти золы и более половины объема навоза используется в быту в виде удобрения, твердого топлива в бытовых печках и т.д. На территории Темирского района организации, занимающиеся сбором и транспортировкой мусора, отсутствуют. Во всех сельских округах осуществляется самовывоз ТБО населением.

Отсутствуют контейнеры для раздельного сбора и хранения ТБО.

1.3 Имеющаяся нормативная база по образованию и накоплению коммунальных отходов

Нормы образования и накопления коммунальных отходов в Темирском районе принято маслихатом Актюбинской области от 25 декабря 2023 года № 135.

В соответствии подпунктами 2) и 3) пункта 3 статьи 365 Экологического кодекса Республики Казахстан, статьей 6 Закона Республики Казахстан "О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан", Темирский районный маслихат РЕШИЛ:

1. Утвердить нормы образования и накопления коммунальных отходов по Темирскому району согласно приложению 1 к настоящему решению.

2. Утвердить тарифы для населения на сбор, транспортировку, сортировку и захоронение твердых бытовых отходов по Темирскому району согласно приложению 2 к настоящему решению.

3. Признать утратившим силу решение Темирского районного маслихата от 24 июля 2023 года № 65 "Об утверждении норм образования и накопления коммунальных отходов по Темирскому району".

4. Настоящее решение вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

	Председатель Темирского
	районного маслихата Б. Шаимов

Таблица 4. Нормы образования и накопления коммунальных отходов по Темирскому району

№	Объект накопления коммунальных отходов	Расчетная единица	Годовая норма накопления на расчетную единицу м3
1	Домовладения благоустроенные и неблагоустроенные	1 житель	0,92

Таблица 5. Тарифы для населения на сбор, транспортировку, сортировку и захоронение твердых бытовых отходов по Темирскому району

№	Наименование	Расчетная единица	Стоимость услуг, тенге ( без НДС)
1	Домовладения благоустроенные и неблагоустроенные	Житель/в месяц	207,7
2	Годовой тариф на единицу (объем)	1 м3	2709,1

2. ЦЕЛИ, ЗАДАЧИ И ЦЕЛЕВЫЕ ПОКАЗАТЕЛИ

2.1 Цели и задачи Программы

Согласно ЭК РК (статье 365, пункт 5) МИО сел, поселков, сельских округов реализуют государственную политику в области управления коммунальными отходами посредством:

1) стимулирования раздельного сбора органических коммунальных отходов и их восстановления, в том числе путем компостирования;

2) организации регулярного вывоза коммунальных отходов;

3) обеспечения соблюдения экологических требований при управлении коммунальными отходами;

4) предотвращения и пресечения несанкционированного сжигания коммунальных отходов.

Для реализации государственной политики в области управления коммунальными отходами в Программе установлены цели, задачи и целевые показатели.

Целью Программы является организация регулярного вывоза коммунальных отходов и создание необходимой инфраструктуры для эффективного управления отходами в соответствии с требованиями экологического законодательства.

Задачи Программы:

1. Повышение осведомленности населения о рациональной системе сбора, утилизации и переработки твердых бытовых отходов, включая раздельный сбор, предотвращения несанкционированного сжигания коммунальных отходов и пр.

2. Организация регулярного вывоза коммунальных отходов

3. Внедрение раздельного сбора

4. Развитие системы переработки и утилизации коммунальных отходов

5. Экологически рациональное управление полигонами.

2.2 Пути достижения поставленных целей и задач наиболее эффективными экономически обоснованными методами

1. Достижение задачи по сокращению объемов образования коммунальных отходов возможно только на уровне повышения экологической ответственности и финансовой грамотности населения. Т.е. достичь данной цели можно при изменении структуры продаж (включая значительное сокращение числа упаковочных материалов, внедрения оборотной тары, изменения структуры продаж весовых товаров и т.д.) и повышения экологической ответственности населения, когда спонтанные покупки сводятся к минимуму и население также стремиться к сокращению отходов. Это можно достигнуть при внедрении программ по обучению школьников на уроках экологии и естествознания, а также уроках повышения финансовой грамотности. А также необходимо повысить экологическую пропаганду минимизации образования отходов и осознанного потребления среди населения.

2. Для сбора вторичного сырья от населения необходимо увеличить количество пунктов приема, для того что бы не оформлять земельные участки под пункты приема, можно рассмотреть мобильные точки, на базе автотранспорта и графиком приема.

3. Для обеспечения населения услугами по организованному вывозу мусора необходимо обустройство контейнерных площадок, согласно СТ РК 3780-2022 и заключение договор с домовладельцами на вывоз мусора. Необходима юридическое оформление земельных участков под контейнерными площадками.

4. Асфальтирование существующих и новых контейнерных площадок. Провести асфальтирование или бетонирование основания площадок, устойчивое к температурным перепадам и с толщиной покрытия не менее 100 мм (п.3.1.2 СТ РК 3780-2022 "Отходы. Общие требования к площадкам размещения контейнеров для организации раздельного сбора коммунальных отходов").

5. Ограждение контейнерных площадок. Провести по периметру, с трех сторон ограждение сплошным материалом, устойчивым к резким климатическим изменениям и коррозии, там где оно несоответствует требованиям п.3.1.4 СТ РК 3780-2022 "Отходы. Общие требования к площадкам размещения контейнеров для организации раздельного сбора коммунальных отходов" и/или отсутствует. Каркас предусматривается из круглых или квадратных труб с грунтовкой и последующим нанесением краски марки RAL 1016, RAL 1026 или аналогичного.

6. Оснащение крышей контейнерных площадок. Крыша должна быть изготовлена из сплошного материала, устойчивого к резким климатическим изменениям и коррозии. Уклон крыши обустраивается от стороны свободного доступа к противоположной стороне для обеспечения стекания воды. Высота стороны свободного доступа к площадке от основания до крыши не менее 1,5 м (п.3.1.5, 3.1.6 СТ РК 3780-2022 "Отходы. Общие требования к площадкам размещения контейнеров для организации раздельного сбора коммунальных отходов").

7. Строительтво полигона ТБО. Необходимо обеспечить обустройство полигона ТБО в Темирском районе с соблюдением всех требований законодательства по утилизации и обработке твердых бытовых отходов. Полигоны коммунальных отходов, согласно экологического законодательства Республики Казахстан должны быть оснащены дополнительными сортировочными комплексами, шредерами и дробильными установками для дополнительного доизвлечения полезных компонентов отходов, с последующим их использованием или передачей вторичного сырья заинтересованным производителям. При этом необходимо снижать долю ручной сортировки отходов.

8. В настоящее время в Темирском районе не имеется достаточное количество контейнерных площадок и контейнеров, но при этом, на тех площадках, где установлены контейнеры для раздельного сбора так же не обеспечивается первичная сортировка отходов. Необходимо комплектация контейнерных площадок достаточным количеством контейнеров для сортировки на "сухое"/ "мокрое", а также, при возможности вывоза на отдельные фракции вторсырья. Маркировка контейнеров должна отвечать требованию законодательства по раздельному сбору отходов (на контейнере, на 2-х языках, должны указываться фракции отходов, для которых он предназначен, а также владелец контейнера и предприятие, осуществляющее обслуживание и вывоз контейнера).

9. Необходим закуп мусоровывозящей техники для осуществления вывоза отходов. Погрузочные устройства техники должны соответствовать конструкции контейнеров. Разные фракции отходов должны вывозиться различными автомашинами, которые обеспечивают требования по обращению с вторичным сырьем. Вывоз отходов с контейнерных площадок должен осуществляется по мере заполнения контейнеров, но, для пищевых отходов, не реже 1 раза в сутки.

10. Органические отходы (включая пищевые) должны быть направлены на компостирование или извлечение биогаза, с последующим сжиганием. При достаточном технико-экономическом обосновании и имеющихся технических возможностях возможна энергетическая утилизация органических, а также отходов, для которых невозможна сортировка.

11. Заполненные карты полигона должны быть подвержены рекультивации, согласноразработанных проектов рекультивации.

2.3 Целевые показатели Программы

Целевые показатели программы управления отходами должны быть конкретными, измеримыми, достижимыми, актуальными и ограниченными по времени (критерии SMART). Целевые показатели для программы управления отходами: Уменьшение общего объема отходов, отправляемых на свалку:

Цель: снижение общего объема отходов, направляемых на полигон, на 20% к концу 5-летнего периода. Измерение: количество тонн отходов, ежегодно отправляемых на свалку.

Цель: достижение стандартной практики раздельного сбора и сортировки отходов на 95% территории района за 5 лет. Измерение: процент площади с организованным отдельным сбором. Сокращение выбросов парниковых газов:

Цель: обеспечение соответствия всем действующим законодательным нормам и стандартам в области управления отходами. Измерение: проверка соответствия и результаты проверки.

Целевые показатели должны быть адаптированы к конкретным целям и задачам программы управления отходами и должны постоянно контролироваться и оцениваться для обеспечения достижения установленных целей. Национальным проектом "Жасыл Қазахстан" утвержден план развития Актюбинской области на 2021-2025 годы "доля утилизации твердых бытовых отходов в связи с их образованием".

В плане увеличена доля утилизации твердых бытовых отходов (далее-ТБО) с декомпозицией Министерства экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан, с изменением плана на 2021г-19,2%, 2022г-24,5%, 2023г-27,5%, 2024г-30,1%, 2025г-33,6% по Актюбинской области включены.

В этой связи, на 2022 год проект образования твердых бытовых отходов составляет 18300 тонн, из него проект утилизации (сортировки)-2520 тонн-13,7%, на 2023 год-17900 тонн, с него утилизация (сортировка) - 3439 тонн-19,2%, на 2024 год-18150 тонн, с него утилизация (сортировка) - 4280 тонн-23,5%, На 2025 год планируется отсортировать 18450 тонн, из них утилизацию (сортировку) 5212 тонн-28,2% отходов.

- для достижения вышеуказанных работ организуется привлечение юридических и физических лиц к работе по сортировке и утилизации твердых бытовых отходов. Лист согласования плановых значений целевых индикаторов плана развития Актюбинской области на 2021-2025 годы (таблица 6).

Таблица 6. Лист согласования

№	Целевой индикатор	Единица измерения	2021 год	2022 год	2023 год	2024 год	2025 год
			Конкретно	план	план	план	план
1	Доля утилизации (сортировки) бытовых отходов в связи с их образованием	%	8,5	13,7	19,2	23,5	28,2

Показатели, установленные в рамках национального проекта "Жасыл Қазақстан", утвержденного постановлением Правительства Республики Казахстан от 12 октября 2021 года

№ 731, в связи с образованием твердых бытовых отходов с декомпозицией Министерства экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан, вновь утверждены и увеличены показатели доли их утилизации до 2025 года.

План на 2022 год планируется собрать 164 000 тонн отходов и переработать 40 200 тонн отходов. Процентная доля - 24,5%.

План на 2023 год планируется собрать 166 000 тонн отходов и переработать 45 700 тонн отходов. Процентная доля - 27,5%.

План на 2024 год планируется собрать 168 000 тонн отходов и переработать 50 600 тонн отходов. Процентная доля - 30,1%.

План на 2025 год планируется собрать 170 000 тонн отходов и переработать 57 120 тонн отходов. Процентная доля - 33,6%.

3. ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ, ПУТИ ДОСТИЖЕНИЯ ПОСТАВЛЕННЫХ ЦЕЛЕЙ И ЗАДАЧ

Для достижения целевых показателей по обращению с коммунальными отходами необходимо выстроить четкую последовательность и своевременную реализацию мероприятий.

Для достижения целей экологического просвещения и повышения экологической культуры, необходимо создание роликов социальной направленности, освещающих необходимость ресурсосбережения и "осознанного потребления", отказа от дополнительной упаковки и выбора в пользу качественных товаров долгосрочного пользования. Данные ролики необходимо размещать на местных телеканалах в перерывах между основным вещанием, а также задействовать социальные сети, местные популярные паблики и новостные каналы.

Пропаганда "разумного потребления" недопущения образования дополнительных отходов, сортировки, а также недопустимости разбрасывания мусора должны обязательно входить в программу дополнительного и внешкольного образования. Мероприятия по данной тематике должны организоваться на постоянной основе в образовательных учреждениях.

Для достижения целевого показателя по раздельному сбору отходов ТБО, необходимо обеспечить местное население контейнерными площадками соответствующих санитарно-эпидемиологическим требованиям и градостроительным нормам с контейнерами для раздельного сбора отходов у источника на 2 фракции – "сухую" и "мокрую".

Проекты контейнерных площадок должны учитывать доступность для населения и удобство проведения погрузочных работ, с учетом особенностей спец.техники для вывоза отходов. Кроме того, одна контейнерная площадка может использоваться разными предприятиями по вывозу разных составляющих отходов. В таком случае ответственность за санитарное состояние площадки и территории непосредственно прилегающей к ней, должны нести все предприятия, которые установили контейнеры.

На площадке сбора и временного хранения коммунальных отходов в многоквартирном жилом секторе должны устанавливаться следующие виды контейнеров:

Контейнеры для "мокрой" фракции отходов, которые предназначена для сбора пищевых и органических отходов.

Контейнеры для "сухой" фракции – незагрязненных пластмассовых составляющих коммунальных отходов, картона, бумаги, стекла и стеклобоя, металлов и смешанных из данных составляющих сложных изделий. А также текстиля.

Также необходимо установка для несортированных отходов, если население сомневается в том в какой контейнер разместить мусор.

Согласно СТ РК 3780-2022 на контейнерной площадке должно отводиться место для сбора крупногабаритных и строительных отходов от населения.

Обустройство контейнерных площадок для жителей частного сектора должно проводиться с учетом особенностей работы организации, осуществляющей вывоз отхода от данных образователей. И удобство сбора коммунальных отходов для жителей частного сектора. Данные контейнерные площадки дополнительно должны комплектоваться контейнерами для сбора золошлаковых отходов.

Проекты по обустройству контейнерных площадок для многоквартирного жилого сектора должны быть унифицированы и учитывать интересы предприятий по сбору и вывозу отходов, а также соответствовать санитарным нормативам по сбору коммунальных отходов.

Для решения проблемы с биоразлагаемыми отходами необходимо предусмотреть биокомпостирование пищевых и других органических отходов (например, отходов сельского хозяйства, навоза) на полигонах ТБО или энергетическую утилизацию таких отходов с соблюдением экологических требований.

Для приема и утилизации строительных отходов (так как их размещение на полигонах коммунальных отходов запрещено экологическим законодательством) необходимо обустройство дополнительных линий - или на существующих полигонах или новые предприятия – оснащенные площадками приема, дробилками и грохотами для разделения на фракции и складами итоговой продукции, с последующим использованием полученных материалов на собственные нужды полигона (при послойной изоляции или рекультивации отработанных карт), или для отпуска сторонним потребителям. Переработка строительных отходов обязательно должная включать сортировочные комплексы для доизвлечения металлов (например, арматуры). Использование строительных отходов для изоляции депонированных на полигонах отходов и для последующей рекультивации позволит снизить использование природной почвы и грунта.

Функционирование и развитие действующих полигонов коммунальных отходов должно включать в себя рекультивацию отработанных (заполненных) карт полигона (или площадей), с этапами технической рекультивации, обустройством последующего газового мониторинга и мониторинга грунтовых вод, для отслеживания процесса разложения тела отходов и его влияния на окружающую среду. И последующим этапом биологической рекультивации.

4. НЕОБХОДИМЫЕ РЕСУРСЫ

Бюджет Программы: Указание общего бюджета, выделенного на реализацию Программы управления отходами. Это включает в себя как начальное финансирование, так и ожидаемые дополнительные расходы на всем протяжении выполнения Программы.

Источники финансирования: государственные бюджеты, местные налоги, гранты и другие.

Финансирование на инвестиции: Указание финансирования, выделенного на инвестиционные проекты, такие как строительство сборочных пунктов, перерабатывающих заводов и приобретение необходимой техники.

Источником финансирования мероприятий Программы по управлению отходами являются местный бюджет, областной бюджет.

Человеческие ресурсы:

Персонал: Определение необходимого числа сотрудников, их квалификации и роли в реализации Программы.

Обучение и развитие персонала: Описание планов по обучению и развитию персонала для обеспечения успешной реализации Программы.

Инфраструктура:

Инфраструктура для сбора и транспортировки отходов: Указание состояния и планов по модернизации инфраструктуры для сбора, транспортировки и временного хранения отходов.

Инфраструктура для переработки и утилизации: Описание состояния и планов по строительству и модернизации перерабатывающих заводов и соответствующей инфраструктуры.

Технологические ресурсы:

Техническое оборудование: Указание необходимого технического оборудования для эффективной реализации Программы.

Информационные системы: Описание информационных систем и программного обеспечения, необходимых для мониторинга и управления управлением отходами.

Партнерские отношения:

Партнеры и сотрудничество: Указание на партнерские отношения с организациями, предприятиями и НПО, которые могут предоставить дополнительные ресурсы или экспертизу.

Гражданское общество: Описание мер для вовлечения общественности и добровольцев в реализацию Программы.

Временные рамки:

График выполнения: Установление временных рамок для реализации ключевых этапов Программы, включая начало и завершение проектов и мероприятий.

Мониторинг и оценка: Описание системы мониторинга и оценки для постоянного контроля за прогрессом и результатами.

5. ПЛАН МЕРОПРИЯТИЙ ПО РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ

Для достижения целей и выполнения задач разработан ПЛАН мероприятий по реализации Программы, который приведен ниже.

План мероприятий сгруппирован по задачам и показателями, указаны сроки и ответственные исполнители. План мероприятий обеспечивает комплексный подход и координацию работ всех ответственных исполнителей Программы с целью достижения ожидаемых результатов.

Мероприятия по строительству, включая разработку типовой технической и проектной документации, включенные в Программу, должны предусматривать использование наилучших доступных техник, обеспечивающих энергосбережение и повышение энергетической эффективности деятельности в сфере управления коммунальными отходами.

Корректировка Плана мероприятий осуществляется по мере необходимости, при наличии обоснованных предложений по результатам мониторинга. По результатам мониторинга, в случае обнаружившейся невозможности достижения поставленных целей, задач и целевых показателей определяются иные мероприятия и принимаются меры по выявленным проблемным вопросам.

По результатам мониторинга Отдел ЖКХ выносит решения, нацеленные на:

- повышение эффективности реализации запланированных мероприятий (определению иных мероприятий) в целях достижения установленных целей и задач Программ;

- принятие мер по выявленным проблемным вопросам.

Отдел ЖКХ как заказчик Программы осуществляет следующие функции:

1) формирует и обеспечивает единый централизованный комплексный подход к решению задач в сфере управления коммунальными отходами на территории Темирского района, координируя действия всех исполнителей Программы;

2) взаимодействует с Акиматом Темирского района по финансовым затратам на реализацию Программы за счет бюджетных средств;

3) осуществляет взаимодействие с акиматом поселка и акиматами с/о по вопросам реализации мероприятий Программы;

4)осуществляет мониторинг реализации мероприятий Программы, выносит результаты мониторинга для обсуждения на заседаниях Общественного совета;

5)осуществляет корректировку мероприятий, целевых показателей, затрат на реализацию мероприятий Программы, в том числе на основании поступивших предложений с обоснованием необходимости внесения соответствующих изменений в Программу;

6) участвует в проверках хода реализации мероприятий Программы;

7) размещает Программу, а также информацию о ходе реализации мероприятий Программы на официальном сайте акимата Темирского района.

Таблица 7. План мероприятий по реализации Программы по управлению коммунальными отходами Темирского района на 2026-2029 гг. годы

№ п/п	Мероприятия	Срок выполнения	Средства для реализации мероприятий	Примечание
1	2	3	4	5
1	Своевременная разработка нормативных документов	2026 г.	Не требует финансирования
2	Проведение мониторинга в течение 2 лет для выявления обьемов и ведением учета по перерабатываемым отходам (пластмасса, стеклотара, бумага)	2026-2029 г.г.	МБ
3	Определение необходимого числа внештатных сотрудников, проводящих мониторинговые данные по образованию и накоплению объҰмов отходов	2026 г.	МБ
4	Оплата труда внештатным сотрудникам, проводящим мониторинговые данные по образованию и накоплению объҰмов отходов	2026-2029 г.	МБ
5	Корректировка ПУО на основании мониторинговых данных за последние 2 года	2026 г. (4 квартал)	МБ
6	Приобретение специализированной техники для вывоза отходов ТБО в количестве 1 ед.	2026 г.	ОБ, МБ
7	Проведение мероприятий разъяснительного характера о недопустимости несанкционированного размещения отходов в необорудованных местах населением	2026-2029 г.	Не требует финансирования
8	Сбор, транспортировка и утилизация отходов производства и потребления, проведение мероприятий направленных на предотвращение загрязнения окружающей среды	2026-2029 г.г.	Не требует финансирования МИО

ПРИЛОЖЕНИЕ 1

Методика определения показателей Программы по управлению коммунальными отходами в Темирском районе на 2026-2029 гг.

№	Наименование целевого показателя	Периодичность и сроки формирования целевых показателей	Обоснование	Описание методики расчетов
1	Охват населения сбором и вывозом ТБО	По истечении одного года с момента утверждения Программы.	Показатель соответствует Концепции по переходу РК к Зеленой экономике и необходим для определения доли населения, имеющей доступ к услугам по сбору и вывозу ТБО.	Показатель можно получить путем деления количества жителей (количество человек) согласно выставленным счетам на общее количество населения района.
2	Охват раздельным сбором	По истечении одного	Показатель соответствует	Показатель формируется путем деления количества раздельно собранной сухой фракции ТБО (пластик, картон и отходы бумаги, стекло, металлические банки) в тоннах на общее количество образования ТБО (коммунальных отходов) в тоннах, выражая результат в процентах. Показатель по отдельным опасным видам отходов также формируется путем деления количества раздельно собранных опасных отходов (РСО, ОЭЭО и медицинские), на общий расчетный объем образования опасных отходов исходя из морфологического состава ТБО, выражая результат в процентах.
	(населения или города): - по фракциям - отдельным опасным видам отходов (медицинских и ртутьсодержащих, ОЭЭО	года с момента утверждения Программы.	Национальному проекту "Зеленый Казахстан".
3	Доля переработки и утилизации ТБО (от объема образования)	По истечении одного года с момента утверждения Программы.	Показатель соответствует Концепции по переходу РК к "зеленой" экономике и Национального проекта "Жасыл Казахстан".	Показатель получают путем деления количества всех переработанных и вторично использованных твердых бытовых отходов города (включая опасные составляющие коммунальных отходов), в том числе раздельно собранных отходов, отсортированных на полигоне и вторичных ресурсов, на общее количество всех образовавшихся ТБО (коммунальных отходов) в районе, выражая результат в процентах.
4	Закрытие и рекультивация полигона ТБО в соответствии с экологическими требованиями	По истечении одного года с момента утверждения Программы.	Показатель соответствует Концепции по переходу РК к зеленой экономике.	Показатель предполагает количество объектов, по которым завершены работы по рекультивации и ликвидации.